Skip to main content

Full text of "Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden"

See other formats 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  bef  ore  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that 's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  of  the  files  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
any  where  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  Information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  google  .  com/ 


Over  dit  boek 

Dit  is  een  digitale  kopie  van  een  boek  dat  al  generaties  lang  op  bibliotheekplanken  heeft  gestaan,  maar  nu  zorgvuldig  is  gescand  door  Google.  Dat 
doen  we  omdat  we  alle  boeken  ter  wereld  online  beschikbaar  willen  maken. 

Dit  boek  is  zo  oud  dat  het  auteursrecht  erop  is  verlopen,  zodat  het  boek  nu  deel  uitmaakt  van  het  publieke  domein.  Een  boek  dat  tot  het  publieke 
domein  behoort,  is  een  boek  dat  nooit  onder  het  auteursrecht  is  gevallen,  of  waarvan  de  wettelijke  auteur srechttermijn  is  verlopen.  Het  kan  per  land 
verschillen  of  een  boek  tot  het  publieke  domein  behoort.  Boeken  in  het  publieke  domein  zijn  een  stem  uit  het  verleden.  Ze  vormen  een  bron  van 
geschiedenis,  cultuur  en  kennis  die  anders  moeilijk  te  verkrijgen  zou  zijn. 

Aantekeningen,  opmerkingen  en  andere  kanttekeningen  die  in  het  origineel  stonden,  worden  weergegeven  in  dit  bestand,  als  herinnering  aan  de 
lange  reis  die  het  boek  heeft  gemaakt  van  uitgever  naar  bibliotheek,  en  uiteindelijk  naar  u. 

Richtlijnen  voor  gebruik 

Google  werkt  samen  met  bibliotheken  om  materiaal  uit  het  publieke  domein  te  digitaliseren,  zodat  het  voor  iedereen  beschikbaar  wordt.  Boeken 
uit  het  publieke  domein  behoren  toe  aan  het  publiek;  wij  bewaren  ze  alleen.  Dit  is  echter  een  kostbaar  proces.  Om  deze  dienst  te  kunnen  blijven 
leveren,  hebben  we  maatregelen  genomen  om  misbruik  door  commerciële  partijen  te  voorkomen,  zoals  het  plaatsen  van  technische  beperkingen  op 
automatisch  zoeken. 

Verder  vragen  we  u  het  volgende: 

+  Gebruik  de  bestanden  alleen  voor  niet-commerciële  doeleinden  We  hebben  Zoeken  naar  boeken  met  Google  ontworpen  voor  gebruik  door 
individuen.  We  vragen  u  deze  bestanden  alleen  te  gebruiken  voor  persoonlijke  en  niet-commerciële  doeleinden. 

+  Voer  geen  geautomatiseerde  zoekopdrachten  uit  Stuur  geen  geautomatiseerde  zoekopdrachten  naar  het  systeem  van  Google.  Als  u  onderzoek 
doet  naar  computervertalingen,  optische  tekenherkenning  of  andere  wetenschapsgebieden  waarbij  u  toegang  nodig  heeft  tot  grote  hoeveelhe- 
den tekst,  kunt  u  contact  met  ons  opnemen.  We  raden  u  aan  hiervoor  materiaal  uit  het  publieke  domein  te  gebruiken,  en  kunnen  u  misschien 
hiermee  van  dienst  zijn. 

+  Laat  de  eigendomsverklaring  staan  Het  "watermerk"  van  Google  dat  u  onder  aan  elk  bestand  ziet,  dient  om  mensen  informatie  over  het 
project  te  geven,  en  ze  te  helpen  extra  materiaal  te  vinden  met  Zoeken  naar  boeken  met  Google.  Verwijder  dit  watermerk  niet. 

+  Houd  u  aan  de  wet  Wat  u  ook  doet,  houd  er  rekening  mee  dat  u  er  zelf  verantwoordelijk  voor  bent  dat  alles  wat  u  doet  legaal  is.  U  kunt  er 
niet  van  uitgaan  dat  wanneer  een  werk  beschikbaar  lijkt  te  zijn  voor  het  publieke  domein  in  de  Verenigde  Staten,  het  ook  publiek  domein  is 
voor  gebruikers  in  andere  landen.  Of  er  nog  auteursrecht  op  een  boek  rust,  verschilt  per  land.  We  kunnen  u  niet  vertellen  wat  u  in  uw  geval 
met  een  bepaald  boek  mag  doen.  Neem  niet  zomaar  aan  dat  u  een  boek  overal  ter  wereld  op  allerlei  manieren  kunt  gebruiken,  wanneer  het 
eenmaal  in  Zoeken  naar  boeken  met  Google  staat.  De  wettelijke  aansprakelijkheid  voor  auteursrechten  is  behoorlijk  streng. 

Informatie  over  Zoeken  naar  boeken  met  Google 

Het  doel  van  Google  is  om  alle  informatie  wereldwijd  toegankelijk  en  bruikbaar  te  maken.  Zoeken  naar  boeken  met  Google  helpt  lezers  boeken  uit 
allerlei  landen  te  ontdekken,  en  helpt  auteurs  en  uitgevers  om  een  nieuw  leespubliek  te  bereiken.  U  kunt  de  volledige  tekst  van  dit  boek  doorzoeken 


op  het  web  via  http:  //books  .google  .  com 


^j\HIJlti.J*l.AlH   .>  iJ  jff^^^^^^^^^H 

>  DifiXi^nu  DUis:   ^B 

^p                                                ^^H 

|r  K  n  E  it  I.  A  x  II  K  X,           ^H 

^K             JiM^MMyUEBHAê^r                                                ^^H 

^^R                                                                          ^^^^1 

H.  J.tiatt  drr  Aa,                    ^H 

UT  «nWfVfritUririiiin  rmrrrf  ^'n^^rH^niliifiir  n^WcnUii.                        ^^^^1 

i             '  ^^^    ^''      •^-                                                                     ^^^^^^1 

H                                     ^1 

^B  .1,.                    vanRTir\                           ^^H 

'M 
H 


'\ö 


»«-«9««  #••••«••  •#«#fttt«t  »•«**•*«##**••«  t 


AARDRIJKSKUNDIG 


®  aiDia  BBOB& 


OIR 


uasasELiLHBau. 


s. 

64AFTIÜ0R  (DE)*  foorm.  rit.  In  SfaaU'Flaamkmh,  nroT*  Zeehudé 
Im  fUfttnjisi  (Dl)  (1). 

SAAEII4 ,  toomi.  itaUi,  prov,  Fritêfaud,  kw»  Oottergoo^  griet, 
flMamvilitlj  «rr.  en  JJ  ii*  N*  O*  fa»  Leewwanlenf  liaot.  t-D  ruim  1  n. 
%••  Aaeftiifliy   otiutidddtyk   W.    iin    bel   d,  Akktnroudc ,  waarloc  t)! 

&4JklS09,  SAAitri  of  Saicti  ,  d.  in  ticl  ^'étf«ritnirriW,  prov. 
^nmiifLV  ,  arr,  en  ?n*  N,  W.  tan  Gnmingen,  kant.  vn  1^  u,  N.  icnO. 
•a»  XmAüii  ,  gem.  cq  {  n.  N»  N.  O.  iran  Otdehove  op  cenc  wicrde 
•f  Ibaifld^  lao ocDtireeks  tO  bund.  in  omTang  ,  en  hoog  tt  ctl,  2 palm. 

B«a  idi  er  58  b*  rn  3S0  ïow.^  die  meest  tn  land  boa  w  en  vcctecU 
hmm  boUftn  vindofi.  De  bodem  bcsiaal  er  ,  op  sommige  plaaiicn , 
«it  «WB  laa^  tware  ktei  van  ^  palmen  :  daafouder  Ireft  meit  eenc  hüg 
nadvani  aan  ,  daarna  gemeagdc  taodigc  klei  of  zand ;  en  op  andere 
partm  ,  reeds  op  de  dirplc  t«n  7  dnim  ,  gemcnj^de  klei  en  daarna  «and. 

Oa  RiiiMe  uf  bel  K<^ïtdiep  ftroorot  ten  Noorden  voorbij  Si*attifl  ,   en 

■aeki  liair  de  ^rens*cbridtn(r  tusscben  HuDsingo  uit  :  ten  Zuiden  loopt 

ld  aievva  kanaal,  dal  tti   1826  gegraven  werd  en  van  Oldchuvc  komt* 

L  jLmm  ém  wtita(|de  «indt  uirn  eene  watcrlossin^  de  5  a  a  k  s  ii  m  e  r  *  lUj  t  e 

t«B  itrtOBipje  LeiSaakfumeriyidicp  genoemd  (Zie  die  woorditn). 


to  mm  4tlt  4e  att.    eüen   «et    cem   mn   SiA  fttfeUl  ^   'tn  itcllwi   hUn  i 

i«aatr  84. 

1 


365570 


•  SAA. 

Tan  Koordeo  v«o  dU  d.  wordeo  d«  foet^ani^ers  en  r^iuigen  in  «ene 
nimi«  poot  of  schouw  ovtr  bet  Reitdiep  gezet ,  by  btt  buis  de  Roeth 
HiUin  flebeeten ,  welk  huis  echter  iu  Uunsingo,  onder  Warfbuizeo,  staat. 

De  Herv.,  die  er  260  in  getal  tyn ,  onder  welke  40  Ledematen , 
maken  cenc  gem.  uit ,  welke  tot  de  klass.  van  Groningen ,  ring  van 
/mWAom,  behoort.  Deie  gem.  was  in  1609  nog  met  Esinge  ver- 
r«nig«l ,  maar  bekwam ,  in  bet  jaar  1610 ,  tot  eersten  afionderiyken 
I.fernar  Jagobcs  Ja^iicdli  ,  die  in  bet  jaar  1612  naar  Noorddyk  ver- 
trok. De  kerk  ii  ten  teer  smal  en  laag  gebouw,  tonder  orgel,  doch 
metccnen  stompen  toren,  welke,  volgens  een  opschrift,  in  1550,  on- 
der opiigt  tan  Coppm  Jaicis  gesticht  is. 

De  Doopsgei.,  die  iiier  tyn ,  worden  tot  de  gem.  van  Noordkom  ge- 
rekend. —  De  R.  R.,  welke  men  er  aantreft,  bebooren  tot  de  stat. 
Tan  Znidkom.  —  Men  beeft  hier  eene  school ,  welke  gemiddeld  door 
een  getal  van  70  leerlingen  bezocht  wordt. 

Tc  onregte  beeft  men  den  naam  des  dorps  willen  afleiden  van  de  Sak- 
sen ,  die  in  het  begin  der  zestiende  eeuw  genoegzaam  meesters  van  het 
land  waren  :  want  in  bet  overoude  Humsterlandscne  landregt,  behoorcnde 
tot  de  dertiende  eeuw  ,  wordt  reeds  opgenoemd  een  Rubabtds  LAvrKiimL 
BI  Saipi.  Vermocdeiyk  is  Saassob  van  een  teer  oude  oorsorong, 
fvrncens  nis  Saaksumburg ,  Saaksumhuizen  ,  Lutje-Saaksum  ,  oasma, 
SAMcn  ,  Sassen bcim  ,  enz.  Saakscm  of  Saaksheeb  ,  het  heem  van  Saak 
of  Sak  ,  lou  door  de  Quaden  in  het  midden  der  vierde  eeuw  gebouwd 
iUn ,  «elko  stichters  van  burg  of  dorp  in  bet  jaar  359  door  de  Sak- 
sen ,  afkomstig  uit  de  omstreken  van  den  Donau ,  nadat  deze  bet  eiland 
der  Rotavieren  ingenomen  badden ,  van  bier  verdreven  zouden  zyn  en 
«r  d(*n  naam  aan  hebben  gegeven. 

De  familie  van  Jabgbs  bnd  nier  voormaals  den  burg  Ueeralma  ,  op 
welken  Gippbii  Jabges  en  naderhand  Eiso  Jabgbs  gewoond  hebben  :  eene 
horrenplunts  aldaar  beet  nog  Al  mah  e  e  rd.  De  familie  vbuJabgIs  bezat 
bier  oudtyds  meer  goederen  ,  dan  deze.  De  genoemde  Ëiso  Jabgbs  , 
•min  van  (Ioppeb  Jabgbs  en  Etb  Tboma  ,  hoveling  te  Saabsom  ,  deelde 
zeer  in  den  stryd  tegen  Spanje ,  en  teekende ,  benevens  ëgbbbt  Glabt  , 
«cgrns  de  Ommelanden,  ae  finie  van  Utrecht.  Hy  was  gehuwd  aan 
lii'ickB  Kmtbüs  vab  Mbbtbbda  y  woonde  doorgaans  bier  en  stierf  in  1584. 
De  riddrr  Sgbbltb  Jabgbs  ,  beroemd  wegens  zyne  dapperheid  en  geleerd- 
heid, sneuvelde  in  1581  by  eent  stoutmoedige  verdediging  der  Adu- 
ardvrsyi  (I). 

In  het  vonnis  van  den  Hertog  vah  Alba  of  van  tynen  bloedraad  te 
Rrusscl ,  in  1570  tegen  eenigeOmmelander  vlugtelingen  geveld,  vindt 
luen  iH)k  PoPKO  Upbbbs  van  jéppingedam,  als  beschuldigd,  dat  by , 
niet  alleen  in  dienst  van  Graaf  Loobwijk  vab  Nassad  ticb  gesteld  , 
maar  ook  bet  beeldenbreken  in  de  kerk  van  Saaksob  begaan  bad. 
Deze  ,  die  te  Appingcdam  woonde ,  alwaar  Ufkens-gastliuis  nog  vd  wezen 
is ,  wordt  by  Jen  bistorieschry ver  Bo«  beschreven ,  als  een  Ommelan- 
der  edelman,  die  toen  en  vervolgens  met  andere  NederUndsche  bond- 
genootcn  voor  de  vrybeid  van  bet  Vaderland  en  tot  afweering  van  bet 
geweld  der  Spaanschgezindcn  ook  beeft  gegverd.  Na  de  reductie  vindt 
lurn  by  KiMics  dien  naam  vermeld  op  de  lyst  der  Gedeputeerde 
Staten  dezer  provincie  in  1611 ,    1612  en  1613. 


il'  Vr  U«i»le  BMBDclijkt  «hUaiaicIlBg  der  Lmilic  v«ii  Jabgu  b  in  den  voorMka  tomcr  Ie  On- 
4fnlciktini  oivikdro.  Hca  k«iraart  U  B«flo  Mg  oaèiiichcldene  bmUiavtpeM  ? «n  da  Jabqkhkr  • 
«IkOBitlg  \«D  doodkiiflM  uil  dra  fnflwldrr  In  de  kerk. 


Skk. 


SAAISÜl£&*IUiT<D£),  «aUrlotttnf  iohet  ^etitwh^Hier ,  prov. 
^fmmèmfem^  gasmie,  vóór  f d!^,  van  Oldehove  noordooKtclijk  tot  voorbij 
SaAks«i«itfi  DCi  Nooftleii  naar  den  Zeedijk  ,  in  i*elk«n  dijk  ttnt  iljl  of  shiia 
Ujr>  vraardfMr  bet  «aler  io  bei  Reildicp  ilrtMimde.  By  hei  dempen  van 
dtie  ilnU «  in  bel  jaar  1Si6 ,  beeA  bet  water  ecbter ,  door  bet  |paven 
Tan  bet  Nieuw  e- kanaal»  eene  andere  ri|;linj  Ier  ontlasting  gekrr  ^n ; 
ibmnt  Wpt  bet  in  eenc  noordelijke  en  vervolgi;ni  oostefijke  rijrting 
llMt  bel  Nïeawe-kanaal ,  voorbij  Fcrwcrd  ,    naar  hel  Adiiarder-dicp, 

SAAKSüMËB-tlTEBDUK  ,  buiteiidijkscUe  landen  in  het  1^  eilrr- 
kmmriier ^    prol.    Gmnimjwn^     Zie  SAAiJitaiia-roLiiia. 

$AAKSUMER-ZIJL,  voorm.  ilitit  in  hel  ff' etter kwariietf  pror,  Gro* 
minfm  f  in  den  provincialen  feedyk  ,  dienende  tot  ontl.ii»ling  van  een 
|f«ot  g«dcelte  water  van  Uumiterlaud ,  tn  van  ipeheel  den  Saiiksumer- 
polder. 

Dete  sluti  U  in  bet  jaar  1890  wag^gtïbroken  en  do  ayiput  (jedcmpt. 
Op  iomniïge  knarten  vinill  turn  dr  «e  cijt  mr^  aangeweif^n  ,  hebbende 
ren  «einijj  icn  We»  ten  van  de  tcbuuw  of  lü't  po  ut  cv  eer  van  de  Roodehaan 
^Itfaa. 

SAAKSÜHER-ZIILDIEP,  voorm.  water  in  bet  ff'eilfrkwariier,  prov. 
CrtmmfÊM  p    dat ,    van   den  bitr|{  Jemrma  afkorncnde ,    aïch  inel  oene 
lMiftig«,    nrmrdelijkfl   Hf^ling,    lanf^t  Sclwerd    en    8<inkfURi  ,      door  da 
Saakaamer-fijt   in  het  HttUiitp  onllailtc,    doeh  in  18^6  gedempt  en,  S 
doar   bet  leggen  van  eencn  Kaaidijk  ,  van  bet  Ucildiep  afgeschut   werd.  B 

Ook  bad   dit  water  eenen   tij  tak  naar  Oldeiiove.      In    vropijeren  lijd 
wai   bet  SAA^toaaa-ZiJLojKr»  behalve  naar  üldchovc,  ook  lot  aan  Jen-        , 
»eina  bevaarbaar.     Het  liep   verder  met   eene  groolc  bogt    nabij    Ter«  A 
llorn  naar  Harwerd  en  van  bier  naar  Suttem  ,  waar  men   denkt,  dat  V 
•die  alnis  lal  gelegen   bebben ,  of  althans,  dal  men  voorbij  Stitt^m  de 
gfmecmcbap   van    Oldehove   met   Aditard    ondcrbictd.     Thans   is    dese 
otide  vaart ,  voor  xoo  Terrc  deae  lijde  van  den  Ëezinger'OtidendïJk  be- 
treft ,  eene  walerlooting  voor  het  Unmiteriand ,   het  waler ,  bij  of  door 
de  Itavctittl ,  in  de  vaart,  nu  het  Nicnwe-kanaat  ,  ilortende. 

SAAKSUMlIütZKN^  SiAiuaavixea  of  SAXuiaoicEa  ,  d.  \n  Hnnsingo  , 
prov,  Grumnffm  f  arr.  en  ü  u.  W.  ten  N«  van  AppingêdatHf  kant, 
«n  %i  u.  N,  W«   van    Ondenlendttm ,    gem.    en   1    u,    W,   N.    W.  van 

Men  lett  er «  in  de  kom  van  het  d,,  Ü  h,  en  8D  inw«<,  en  met  ds  ■ 
daartoe  behoorende  boerderyen  26  h«  en  180  inw.,  die  meest  in  den  S 
landbouw  bun  bestaan  vinden.  ^| 

Üit  d.,  hetwelk  oudtijds  SAisca  heette,  is  door  cenen  weg  ferbondcn 
met  Lutjt-Saaktum^  hetwelk  men    voor  ouder  huiidt. 

Hi»T  vindt  man,  in  de  rigting  van  Oost  en  We*t ,  gelijk  die  der 
Medyken  bier  i> ,  eene  keten  van  kleine  heuvels,  die  naar  den  Andel 
loouvn,  en  van  cenen  overouden   tijd   schijnen  to  lijn  overgebleven. 

De  Herv.  gem.  van  SAAKmanviscü  is  met  ff'  etter'  N  ie  land  ver- 
eenigd  geweest  lot  in  10^8,  toen  ilj  tot  aftondertijken  Leeraar  be-  ^Ê 
kwam  loDA^Nis  Km^DEnicvs  HooantNaoaii  ^  die  er  in  1(>ii  overleed.  Aan  ^ 
lynen  opvolger  CunnELis  WoLDainG^  die  er  irj  t0iï4  kwam  en  in  1698 
overleed*  werd  in  1687  H^ei  £ifr- /V  ie /a  n*/ weder  toegevoegd»  sedert 
welken  tyd  die  gem.  steeds  gecombineerd  tijn  gebleven  «  zoo  dal  tbant 
ook  tiug  84AKSiiBayjsh-<  kerkelijk  tot  Wetier^!^iela»d  behoort ,  en  de 
rtedikant  rr  om  de  veertien  dagen  ceiic  predikbeurt  moet  waarnemen. 
IW?  kerk  w»rd  in  1468  onderboorig  gemaakt  aau  de  komnianderij  van 
Wytweid,    tlierdgor  vcrvatl  de  mecotng  derïulkco  ,  die  den  naam  d< 


vïarkiDU  myi  groot  b  ,  door  da  natuur  tot  een  oowlnbaar  vcriter- 
kjD(;spunt  ichijnt  bestemd  IqzïJd.  Aan  do  fvestKydQ  U  da  ankerplaats, 
fin  op  dit  punt  is  bet  eiland  alteen  g[ünaakbaar ,  aU  zyuilo  bei  door 
de  zandbanken  en  ondiepten  der  klippige  kust,  elders  ontoegankelijk, 
SiDA  Tertoont  ztcb  in  de  verte  als  een  cenig^c  berg  ,  en  kan  op  ecnuo 
«ffUnd  fan  tlS  geographitctie  mylcn  gezien  morden*  Aan  de  ncHirdwe^t- 
i\jdc  ligt,  op  ccn  geweerschot  van  den  wal,  een  hoofjcieer  steile  naald- 
vormige  kUp  ,  de  DiamatU  genaamd,  Z.  en  Z.  Z.  \V.  van  bel  eiland 
itrekt  xich  vijf  en  drie  vierde  mijleo  van  den  wal  af,  een  rif  of  bank 
Utt  ,  Wüorop  1:2  tot  17  vademen    water  staat« 

Uet  eiland  is  iu  ses  divisiën  afgedecld  ,  welk«  genoemd  wordao  : 
Pa  Iniata-punt  ^  dvYallei,  Cri&pljn,  St,«Jan,  Heipoort 
en  do   Piek. 

Op  ïier  Engel  schi  mijlen  afsla  n  ds  ïnidwaarls  van  Saba  ligt  een  o 
kleine  droogte,  op,  welke  men  5a  4  lademen  water  vindt  ^  en  waarop 
de  tce ,  by  sterken  wind  ,  geweldig  breekt.  Men  gelooft  ^  dat  in  1794 
oeo  Ëngelscb  scbip,  van  Janiaika  naar  Martintqiie  stevenende «  op  deze 
droogte  is  gebleven «  De  juiste  ligging  daarvan  is  nog  niel  naauw- 
kenrig  bekend.  D«e  bank  ,  welke  100  tot  V2Q  Rijnlandscbe  roeden 
breed  is  ,  beslaat  uit  onregelmatige  koraalsteen  ^  van  ecoe  witte  ea 
xwartc  kleur  ,  en  graan w  klipsteengniis.  Men  vindt  baar  op  de  kaart 
Tan  Noini    aangeteekend ,  docb  op  meerdere  diepte. 

De  bergen  op  Saba  zijn  ongemeen  steil ,  en  leveren  slechts  hier  eo 
daar  ecnige  weide  voor  het  vee  op.  Men  kan  bet  geheele  ettaud  bc- 
Bebouwen  als  eenen  enkelen  berg  ,  met  ceniga  valeljen.  De  hoogslo 
top  vofdl  do  Plek  genoemd  en  verfaeft  zich  1043  ell.  boven  de  zee. 
Do  huizen  van  Crispyn  slaan  7C0  ell.  en  de  kerk  in  de  vallei 
437  ell.  boven  da  oppervlakte  der  zee  verbeven.  De  voornaamste  vaHet 
wordt  de  Bodem  gebeden  »  en  beval,  behalve  de  kerk,  een i ge  ver- 
spreid slaande  buizen  ,  betgeen  gezamenlijk  b e t  Dorp  genoemd  wordt , 
hoewel  de  b.   Windwarisy  meer  buizen  beval. 

Kivieron  ,  beken  ,  baaijen  of  havens  worden  op  dit  eiland  niet  ge- 
vonden. Er  tyn  drie  zoet  water  bronnen^  en  vlji  heet walersp rongen. 
Hel  drinkwater  moei  ook  bier  in  regenbakken  worden  vergaderd,  welko, 
wanneer  zij  droog  zijn  ,  voor  gevangenissen  dienen. 

Men  vindt  bier  slechts  twee  ladingplaatsen.  £cn  aan  hel  zooge- 
naamde fort  Road-Stcad,  naar  bet  Zuiden^  en  de  andere,  dat  de 
voornaamste  is,  de  Ladder  genaamd,  ligt  N.  W.  ten  N.  van  het  dorp» 
De  wegen  of  liever  de  paden,  welke  tan  de  gemelde  landingsplaatsen 
naar  de  vallei  leiden,  zijn  ongemeen  steil  en  mocyelijk  ,  en  elk  nage- 
noeg één  uur  gaanslang,  daarbij  zoo  smal  en  naauw  ,  lussclien  «cbrik- 
barende  kloven  opgaande ,  dat  geen  twee  personen  naasl  eikanderen 
gaan  kunnen»  Alles  wat  men  op  of  af  wil  brengen  moei  bij  kleine 
hoeveelheden  van   of  naar  de  vallei  worden  getorscht. 

De  Negers  brengen  even ^«  cl  ,  met  ongcloofelyke  vaardigheid  ,  de 
geraamten  van  booten  ^  welke  op  den  Bodem  gebouwd  zyn  ,  op  bunno 
hoofden  naar  beneden  ,  hetgeen  den  vreemdeling  ,  bijaldien  bij  het  niet 
oudoeulyk   zoude   voorkomen. 

en  heeft  hier    van  half  Juni)    lot  half  Oclober    de   zoo  gevreesde 

'  c '/.  inden,     Gewoonlyk  komen  zij  uil  bel  noorden  op,  en  loopca 

^  westwaarts  hel  coropas  ,  ttii  weder  naar  het  noorden  ,  rond. 

J.mocii  duren  zij  langer  dan  ii  uren  acbUrcen*     Niettegenslaande  de 

Viek  weinig   anders  dan  in  de  maand   Fehruary  onbewolkt  is,    valt 

i'<ln«i  mmdcf  regen  dan  de  landlieden  wel  verlangen. 


SiB. 


I  ikileo  s^a  hier  ^enoegiaam  ODbekciid ,  tluk  aan  de  verfrii- 
ttndtfii  i*ordt  toegescliraven  ,    ^rdurom  hüt  dan   ook  Diet  t« 
tf.  tf.it  du  liüdcu  oud  ifordcn  ,  on  do  bevolkinu  toenceixit* 
ieprtt  lic  ken  ivordcn   hier  gcvondun  en    dq  Jaws 
BitjÊim»  i  li»er  geliifcl  oubek^ad,     Op   hot  {rcbeclo  eiland  w 

i  umdUm  ia  d«  genccRkunda. 
Hh  onifi  Codsdienstlecraar ,  di«  sich  bior  befindt ,  verkondigt  d« 
iteb«  (fodfdienst.  Mclfaoditlcn  vrordeu  hier  niet  fjedoogd, 
liarl^riioinr  iv  ,  iia  den  orkaan  van  177^^  geheel  vernieuwd, 
YiMir  e^  éê  fiaburige  eitandeo  eeoo  cutleclo  h  gedaan.  In  18*^1 
J^  bcrliifimerd  rn  jMonicrkelyk  vcrbeUrd.  liet  is  een  niet  groot 
l44|«ti|H(  ^tcrkatil  gebouw  ,  wier  twarc  muren  van  klipsloeiicn  if]» 
|elf«4ieii.     tl£l  dieol  tevens  loor  raadhuis  en    icbool. 

D»  iMiiidI  »yji  OTCr  bet  atgcmeen  niet  groot ,  maar   io  eeuen  iln- 
éÊÊffkmt   «tl  oadtrboaden  slaat »  «eSf»  btervan  niet  uil  to  sonderen  de 
liiidi  stipobutten  ,  tnet  hunne  tuinen  en  Toorgrondott. 
i  litttnbooucQ  Tan  vcrwoe&lc  en  niet  herbouwde  bniieo. 
IS9  soidfuitl  1*0  bet  eiland  wordt  het  Fort  gcbectcti.   Men  vindt 
acbttr  nwi  «udrr*  Jan  «ier  onbruikbare  stukken  gcscbnt.     Ikzct- 
^  «UI  SttlJUinm  IS  bier  oiet  ,  maar  de  burgers  zyn  goede  sehutters, 
lm§9t^Mnd  ifroabebngrykbflid,  xoud«  bel  Juj  do  tuinsto  tcgenwccr 
ywmiilgi  «ttfeoaakhAar  sgn, 

Iv  1816  b«ltODfl  di  gebeeU  heTolking  uit  tHtt  Kietcn ,  Tan  wolke 
mMiitgii,  mlkn  Creoleci,  ^7  vrye  kleurlingen  cd  iwartet]  en  462  sta- 
fvft.     I«   iBtt  bedroeg  d«  bevolking  1200  siebo. 

Km  wiÊÈéi  iittr  tlecbts  eene  enkele  suikerplantaadja  ,  welke  ia  den 
Sodea  getogen  is.  Zy  heefl  20  k  21$  akkers  in  kultuur^  en  ecno 
illfcaiMagt  van  QO  koppen  ,  doch  waarvan  de  helft  kinderen  «yn.  De 
fpfee^i»!  luiigi  gebe«l  eo  al  af  van  de  meerdere  of  uiiudero  male  van 
JCM  «f  ^foogU*  Ue  oogst  van  18^  bedroeg  1ï>0  vaten.  Dio  van 
IHI  «tnl   op  olei  meer  dan  30  vaten  berekend, 

i  bwtltnl ,  dat  ef ,  behalve  ecnige  êtroobulten  ^  150  huizeo  il|n. 
bfel^  oenen  eigen    tuin ,    mei    suiker   en  katoen  beplant , 
4ii|e  bonon^       '  O*   In  dt  bcrgkloven  vindt  men  eenigu 

i«v  wvISg  groeiende  k  n  ,  van  eeuo  edele  soort ,  aan  de  belltu- 

fB  êm  bargcii «  eemg  mats  benevens  eene  groolerv  hoeveelheid  Gni- 
mem-kmÊm»  Ieder  buis  vau  cenig  aanbelang  ht^ett  eenen  handsuikur* 
OMleftf  ml  Iwec  horiiootale  cilinders  beslaande ,  welke  door  twee  Negers 
l^foa  dkood^r  rond  gedraaid  worden*  De  vruuwen .  dio  de  katoen 
fCalCB ,  ■»ken  lelveii  spinnew  telon  ,  en  breiden  se^r  fraatjo  sokkeu 
ca  fcaa^idboenco  ^  welke  üjn  eu  sterk  fijn. 

Oi  èkr  i^bvaigde  laal  i»  rerbaslcrd  Eogelscb  ,  on  geen  enk«l  ingo- 
erlg»  Ytniaal  e«D  woord  Uollandscb.  Hoezeer  over  het  algemeen 
Êtm^  le^oi  do  bewoners  van  Saia  onderling  ccer  vreedzaam  en  eens- 
ptM,  «uirvaii  «li  een  hewys  kao  ivordeo  aangevoerd ,  dat,  sedert  do 
mmmêmm  ««&  bol  ciUnd  in  1816  ,  niet  eene  cenige  actie  voor  den 
••  feliro^.  Uiertoo  brengt  mogcl^k  niet  weinig  bij.  de  on* 
Iwweiyken  ,  waardoor  byna  de  gchccle  blanke  bevolking  aan 
» ftiTBiii^icbapt  is.  De  inboorlingen  lijn  too  zeer  aan  bunnen 
d  vorkuocbt,  dal  lij  sich  elders,  al  is  h<;t  üok  op  een 
ï  cilaodeo,  oedenettcnde ,  aan  bel  heimwee  sterven.  Di 
ttr  Si.  Euslaütts  is  bij  enkelen  oog  wel  eens  met  goed  ge- 
tfrn  hewetrt ,  dat  de  vrouwen  van  S»sa  de  ichoonslcn 
tWcsl-Iodisirbcbcut tingen  s\jn,  aangczteu  s\j ,  bij  eene  wel 


SAfi. 


laeti  f  Uatiko  eD  blooitndtt  kleur ,  een  geiood  Ëoropiicli 
lieblieii.  Over  bet  alg^cmecn  i^n  ^j  iacliUardi(f  en  btitf. 
Vioddyk  Dtt  ilavcD  nordea  hier  ntcl  byiotulero  menschiicttiidhcid 
fcgfcmifTP  ,  co  gevoelen  Daauwelijks  hunne  ■laTcroy.  Ook  ten  optiffte 
laa  TKcmdrlinf^n  ,  oefenen  de  ingezetenen  eene  angcmeene  gastf  rijlieid 
vil  I  en  ofscboon  bunne  laai ,  loo  als  geiegd  is  ^  een  baslerd  Ërigcltch 
k,  ayo  lij  ecburop  f  erre  na  loo  bef  cxiroordeeld  legende  Nederlanden 
Mi,  ftU  de  bcvonerf  Tan  St.-Ëustalius.  Over  hel  [;eheel  zijn  zooi»el 
ccnf  oudiga  Uefwijto  |  aU  bon  Da  sedea  en  gewoonten,  al  ten  lof- 


laidi< 


Mal  dierenryk  Icvart  op  dit  eiland  oieti  merkwBardjjjf  op..  In  da  orkaan- 
SMUideii  alleen  ,  Ytodl  men  eenigc  wilde  duiven.  Oogêdierlen  en  ioiecleit 
rijfai  tor  cireii  ratsui4:boot«  en  van  deielfdt  «oorten  als  tt  St.-Euftaliui. 
■eö  fateii  er  ster  »cbooa  en  vet  rundvee,  icbapen,  geileo  eo  Tar- 
kefti,  velke  er  ruim  en  goed  voediel  vindeD.  Onder  de  varkeoa 
vwdett  ar  van  meer  dan  300  potid  swaar  gevonden.  Hoeodera 
ta  poelepintadcn  i\|n  hier  veel ,  maar  geene  eenden  of  do»kiet. 
Tuin? rucbtcti  «yn  er  mede  veel ,  loo  als  taycri ,  aardappelen  eo  anders 
lardvnicbteo ,  aUniede  kool  en  groenten.  Hel  brood  wordl  hier  veel 
wtim  catsavo^mcel  i^ebakkcü ,  hetgeen  een  teer  droog  ,  meer  gezond  dan 
fOMUUk,  vofdtel  geeft.  Leveren  nis  de  landbouw  en  vceleell  weinig 
vamr  op  ,  dao  voor  eigene  nooddruft  vereiscbt  wordt,  ook  de  handel  ii  xeer 
grrtiig.  Da  inanDeDj  veelal  visscberi ,  vangen  eetio  grooie  boeveclbcid 
aebilpaddeo  en  andere  soorten  van  viscb  ,  welLen  z||  op  de  naburigo 
ailauden  gaan  Ycrkoopen ,  terwyi  ook  op  dil  eiland  uitmuntende  en  xeer 
gfiaoehte,  fnclietlcfiae  roeibooten  en  kanoo*i  worden  vervaardigd.  Do 
irnNiven  spinnen  eo  breiden  versdiiUcnde  katoenen  klecdin^ritukken  , 
terwgi  de  verdere  uitvoer  in  ecnig  vee  en  tningroenlen  bestaat,  Do  gc- 
btele  uitvoer  vao  de  vermelde  voorwerpen  bepaalt  zich  efenwel  groo- 
teodealf  tol  eenen  ruilhandel  met  Si*  Thomas,  waarvan  alsdan  meel| 
gciouleo  spek  en  vleesch  ,  kaloco  ,  koffij  ,  wy  n  en  gediilelcerd  ,  in  rui- 
ling wordeo  terug  ontvangen  ,  alsmede  kleedingslukken ,  schoenen  en 
klecden  ;  want  men  viodt  op  Saia  noch  klecder-,  oocb  schoen-,  noch 
hoedenmaker* 

Behalve  de  bierboYcngenoemde  planten  ,  x|]n  er  in  de  bergkloven 
in  den  vruchtbaren  ,  maar  door  klippen  en  tieillen  moe\felijk  te  hewer* 
ken,  grond,  een  i  ge  cacao  en  kokoa-boomcn ,  en  eene  menigte  Vieoca*i- 
cactus'  en   Aloë -plan  ten, 

In  het  gebergte  van  CrifplJn  ,  is  eenc  grot ,  waarin  wit  kr^t^  iwavol 
en  ploim-aluin  gevonden  wordt.  Ook  aan  den  top  der  piek  i^a 
twee  dergciyke  mijnen,  dan  de  moeite  en  kosten,  welke  met  de  ba- 
werking  xouden  gepaard  gaan  ,  tonden  in  de  geringe  opbrengst  geen 
belooning  vinden,  Aan  de  oostsydo  der  Piek  vindt  men  eenc  pul 
▼an  misicbten  meer  dan  3000  voeten  diepte.  Een  daarin  geworpen 
steen  kao  men  niet  hooreo  nedcrYallen,  Vroeger  heeft  men  bier  ook 
arsenicum  (ratlenkruid)  gevonden ,  dan  de  vrees ,  dat  de  Negert  daar^ 
»an  misbruik  xouden  maken,  beeft  de  plaaU,  wéAr  men  het  vond, 
geheim  doen  houden  »  en   ibans  is  xy  verloren  geraakt. 

De  inkomende  regtcn  %\}n  iccr  gering  en    tengevolge  van   den  wei- 
nigen mvocr ,  is  de    brfTing  daarvan  van  bijxooder  weinig  belang,    en 
tin  over    een  geheel  jaar    naatiwciijkf   80  gulden  bedra,'jen, 
De   i{cTe]hcbl>cr  van  Sad*  voert  den  tilel  fan  V^ice  KommaRdeur  j  aan 
|Ju*ui  i)fr  drie  of  vier   nnibtenaren     lorgevoegd  ,  en  bü  is  verantwoor- 
aan  den  Kommaudenr  van  St.  Ëtislalius. 


8AB. 


ImI  ctlaml  opgcteffde  belnitlng  is  d«  9{)br«tig«i  wm  het 
nt  ¥«n  d«ik  Viet-komntandcur ,  ddt  80(>  ^uldi'n  Vjaart  bc* 
B«l>  wordl  feroodtri  uit  de  inkomende  realen  ^  uil  de  opbrengst 
itf  hdagÜttg  op  ét  ▼erkoopïngea  tsn  uil  eetit^c  andere  geringe  eoiolu- 
anUiB  BcdfMigt  dit  alles  moer  dan  de  gemelde  sooi ,  dan  tt  lulks 
In  Y^MffAecU  Yan  den  Vice-Kotnniaodeiir ;  bcdraa^l  bet  echter  miridur, 
éam  wnll  fcctte  kort  oifcr  de  iiigeseleni'n  omgei lagen.  De  SccrcLam 
htÊ^  fCCB  uidcre  beloooing  dan  het  g«not  van  eenige  emolutuentto  , 
4it   OMiifir  100  ^Idrn  *ftjaan  knnnen  opleveren. 

dt»or    CoLVifCf    in   149i  ontdekt,   op   cencn  Zondag  of 
d«  Spanjaarden  Dommfiii  of  Sasa  gebecten  ,  het  was  loco 
Mm  btwesft  dat  de  eerste  beTolling  bestond    uit  uitge- 
««ÉgaM  Y«o  Si.  £ciitsliiii  en  St*  Kilts ,    Nederlanden ,    Scbollen  en 
lom ,  die  tich   bier  in   16GS  Dedcraeltcden ,    en  eerst  een  weinig  ka-' 
%0em  en   kofltj  ,  ro  bl#r  ook  suiker  verbouwden,  terwijl  een  en  ander 
•fvr  Si*  fioaUlïiii  luuir  Nederland   werd  uitgevoerd.     Zeiden  wy  vro«> 
g«r,  éml  Wi  cilaikd  door  de  natuur  versterkt  h^  door  iljne  naauwe, 
•tcitv  cït  lüttcyeiUk  te  beklimmen  bergpaden  ,  de  Franschen  ,    die    dit 
ctlaad  bQ  verraMifif  lAchlrn  te  bemagligen ,  ondervonden  dit  tol  hunne 
ickaJe.     De  ci£uidcn    «rrdedigden    ttcb    eenvoudig  door  steencn  naar 
iawcrfffP   l«  foJlen  ,  waardoor  de  onderneming  geheel   en   al    mislukte. 
Bt  tvrpcbrikk^tijke  orkaan  van   177 S  beeft  8iii   byna  geheel    ver- 
Bchalfe  de  ktrk   werden  er  100  huixen  verpletterd  ,    katoen- 
•lormden  in  zee ,    en  de  grond  werd  door  bet    over- 
oovmcbtbaar  gemaakt.     I)il  bad  bittere  armoede  en 
der  ingesetencn    naar   elders  teti  gevolge.     Sedert  dien  tyd 
^  kier  |cteeld  word^niJc   koOij  eu   katoen   niet  toereikende   geweest 
|«bfuik,    en  wordt  bet  ontbrekende  van  St.  Thomas  aNn- 
Clbk  d«  orkaan  van  1819  rigUe   bier  veel  schade  aan,  boo- 
IA  «ii^iyk  mindere  male  dan   te   St,  Marlen.     Van   minder   he- 
rat 4m   van   18i1.     in   het  jaar   1779  leden    de   bewoners   van 
lasd    veel  last   van    de   £figetsche  kapers,    die    xicb   niet  out- 
mm  Koord-Amen kaïOMsKe  brik,    olseboon    met  touweu  ann  ikn 
l ,  uit  de  baai  te  balen  tn   toen  de  bewoners  xulks  be- 
I  entsagde   xnoadwil  niet   op   hen  loi   te  branden, 
S4BiP(  ,  v^oorm.    kon.  in  Oott-lndte ,    in  den   Molukickt- Archipel , 
kd  efl^  San^i^f  dat  later  onder   Taroena  en  A'a/on^^an  gekomen  is* 
S4BA0N,  of  Tahhjosg  S41409  ,  kaap  in  Ooit-ind{è\  in  de  Zee^van* 

aan  de  No^mUutt  van  het  Sundauhe  etl.  Bomto* 
SAWt2VliE«   foorm.    mmbacbt   op    bei  eil.    fFolphaarsdiJk  ^    prov. 

Dn  «nbtebt  wat  U^O  gemeten  (G05  bund«  78  v.  r.  SO  ▼.  ell.)  groot 
alfne  éf^n^   Heeren  gehad.     Maimvt  vas  SAaiiiiQi  was,  reeds 
'la  IKWf  eoi  vao  de  onderteekenaren  van  den  brief,  bij  welken  Graaf 
Wttux  ma»  den  Jkbt  van  Middelburg  tienden  op  Moord- fieve land  gaf. 
^     laMsie  Ueieren  van  dien   naam  komen  voor  in  1449,     £ene  Jouk- 
■w  f  4a  SAtaiacft  bragt  bel  goed  ten  huwelijk  aan  WotrEav  via  Cats  ^ 
f^o  Ilritr  LAiaias,  die  reeds  m  bet  bexit  was  van  Oottkerke  ^  waar- 
E  het  sedert  veraenigd  wai.     Daarin  lag  het  voorm.  d.,  thans  geh., 
S a  b  b  I Q  ff  ■  f  oog  onder  den  naam  van  bet  Oudedorp  bekend  j  diilr. ,  arr., 
iaat*  en  tt  u.  N.  W.  van  Goei,  gcm.  tl'' olpluiandijk ^  20  min.  W.  ten 
K.  f«i  Oottkerkc, 

Men  uil  er  tbanip    de    ründomligg<?ndc  hu«vcn  er  onder  begrepen, 
M  b.  ca  400  iuw«,  die  meest  in    deu  landbouw  buu  bcsUan  vinden. 


10  5  A  B. 

Dt  iow.,  die ,  op  een  twintbrUl  A%escheidencD  na ,  allen  Herr.  syn  ^ 
bebooren  lot  de  gtm,  yan  frolphaandijk ,  die  hier  vroeger  eene  yr^ 
ruime  kerk  roet  eenen  tamelijk  hoogen  toren  had ,  welke  beide ,  eerti 
in  het  jaar  1806,  lijn  afffebroken. 

De  90  Afgescheidenen ,  die  er  wonen ,  behooren  tot  de  gemeente 
van  ff^olphaartdijk,  —  Men  heeft  hier  ook  geene  school,  maar  de 
kinderen  genieten  onderwys  te  Oostkerke,  -*  Men  had  er  voorheen 
een  oud  adell.  h,,  bet  Uuis-te-Sabb4nge.  Zie  het  volgende  ar- 
tikel. 

By  den  watervloed  van  23  November  1334  ging ,  aan  de  Zuidiyde , 
een  goed  gedeelte  van  het  ambacht  verloren ,  dat  later  herwonnen  u. 
Zie  hieronder. 

Het  wapen  van  SAiaiHSB  bestond  oudtyds  in  een  veld  van  silver ,  met 
drie  golvende  balken  {fatce$  andées)  van  asuur.  Het  is  merkwaardig  als 
grondwapen  van  Walcheren ,  Schouwen  en  geheel  Zeeland  selve ,  die 
alle  in  de  onderste  helft  Iroti  fasces  ondées  op  een  zilveren  veld  voe- 
ren ,  en  alleen  in  het  bovenste  gedeelte  onderling  onderscheiden  syn. 
liet  asuur  is  door  sommigen  veranderd  in  of  aangezien  voor  keel  en  in^ 
bet  wapen  van  Wolphaarsdyk  door  sinopel  vervangen. 

SABBINGE  (HUIS-TE-),  voorm.  adell.  h.  op  het  eil.  Wolphaartt' 
dijk,  prov.  Zeeland,  distr.,  arr.,  kant.  en  1^  o.  N.  W.  van  Goeg^ 
gem.  Wolphaandijk  f  |  u.  W.  van  Oottkerkê,  ^nmiddeliyk  tegen  het 
onde  dorp  Sabbinge. 

Men  ziet  daarvan  nog  een  oveibiyfiiel,  in  de  hooge,  gedeelteiyk  nog 
door  grachten  omringde,  ho&tede,  welke,  met  de  daartoe  behoorende 
gronden  ,  thans  in  eigendom  bezeten  wordt  door  den  Landman  J.  Tolhobk. 

SABBINGE  (191EUW-) ,  pold.  in  het  eil.  Wolphaandijk,  prov.  Zee- 
landf  distr.,  arr«,  en  kant.  Qott,  gem.  W olphaar$dijk ;  palende  N.  êff* 
aan  den  Westerlandsohe-polder,  N.  aan.  den  Zuidlandsche-polder,  O.  aan 
den  Heeren-polder ,  Z.  en  W.  aan  de  schorren  tegen  de  Schengen. 

Deze  pold.,  welke  in  1691  bedykt  is,  vloeide  in  1808 onder,  doch 
werd  in  1821  weder  beverscht.  Uy  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene 
oppervlakte  van  429  bnnd.  84  v.  r.  33  v.  ell.j  telt  7  h.,  waaronder 
«eoe  zware  boerdery  ,  en  wordt  door  de  sluis ,  in  den  Westkerke-polder 
by  de  Kolk  van  het  overtollige  water  ontlast.  Het  polderbestour  is  het 
adMe  met  dat  van  Oottkerkê. 

Onder  den  zuidoost  bock  van  den  pold.  NiBuw-SABaniGB ,  tegen  den 
Heeren-polder ,  is  in  het  jaar  1846  de  Perponcherpolder  bedykt ,  in  de 
Scbengen. 

SARBINGE  (OUD') ,  pold.  in  het  eil.  Wolphaartdijk ,  prov.  Zee- 
immdf  distr.,  arr.  en  kant.  Goet,  gem.  Wolphaartdijk ;  palende  N.  aan 
^  ac^oncn  tegen  de  Zuidvliet ,  O.  aan  den  Oosterlandsche'polder , 
X.  aan  den  Zniderlandsche-polder ,  W.  aan  den  Westerlandscbe-polder. 

Deae  pold.,  welke  sedert  meer  dan  duizend  jaren  bestaat ,  zonder 
#eiitreemd  te  zyn  geweest ,  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene  op- 
|«r«Ukte  van  134  bund.  34  v.  r.  39  v.  eil.;  telt ,  buiten  den|  kring 
vwa  te  0«dt  dorp ,  4  boerderyen  ,  en  wordt  door  de  sluis  in  den  Oost- 
MbT'ipoMer  van  hei  overtollige  water  ontlast.  Het  polderbestuur  is 
IWt  uKii  «Mi  dat  van  Oostkerke, 

iMBUBVfk  (DE) ,  Wat  Sabblb^va  ,  riv.  in  Oost-Indië,  op  het  Amhon- 
)wÉi<»t  Bmff  aan  de  Oostkust ,  welke  zich  met  eenen  oostelyken  loop , 

NUtnO  ^MOEK-VAN-)  of  UoBK-vAv-Oimi ,  kaap  in  OoH-Indif,  aan 

^%  ittMn  "W  Jfémm-Ominem. 


$AB. 


11 


iMBf£  (DE),  nr.  io  OoMt-Ituhi^    in  Uci  SmHdatcht  cU.  Japa  ^    ïji 
ff«l0M«rAe-Oin«ie/aRM^r»;  welko  in  Je  Tjitlanic  uilloopt. 

'SMi3fA.HKNRïCM^>f.ÜPa  ,    pold.    iu  Êet    inarkjjr.  vao  /fer^^ii- 
yZiWj  |in»v.    '  /,   Fietde  dhw.,  ut r,  Breda,   kant,  ^Te- 

fnJWfMi,  g«tii.    ^  //rynniyrr*  ;  pak'nde  N.  aan  de  haven  fart 

é^Eo,  O.  lao  Beautaoodcri'ilen  Wust>He^'nit)|^en-po[dcr,  den  Oude- Mey- 
Mg««i^polikf'  eo  aan  den  Ellsabctjis-poidér,  Z.  eii  Z.  W*  aan  do 
Dbitd  t  W.   aan  de    YOor{^ ronden  tegen  bet   Volkerak. 

0ae  poU^  velke  &yiien  naam  ontleent  van  da  modo  bedijkitcr 
lirTmt«  Siiit4  fltïiaiC4r4t  uvs  SA^DacüTu  ,  is  in  bet  jaar  1787  bc- 
^j/k%^  obeitaat,  irol ge» «  bet  kadaster,  eeoe  oppervlak tü  van  (j80  bund. 
81  V*  r.  10  T.  ell. ,  waaronder  435  bund.  4  v.  r,  50  v.  eil.  scbotbaar  f  and  ; 
telt  13  it.,  ♦aaf<iftr!pr  9  hocrdrrijen  en  ecne  oiecstoof,  Hy  beeft  cene 
êtmmÊtk  «Int»  lien^  '  '  md&cbc  rcer,  Toorsicn  vau  een  paar  punt- 

JiTCP en  ctf tte  ic  1  ■  '  e!l.,  welke  dient  om  beni  op  de  Dintel  van 

brt  •tcriolli^  vaLftf  te  uutbsloti.  liet  zomer  peil  is  0^07  etl.  beneden 
▲*  F,  B»  tmg^  der  dijken  is  4,60  ell.  tot  4,80  cIL  boven  A,  V. 
Amü  ét  wl-  ea  DOordt\)d«  de»  polders  is  de  budyking  aan  de  xeevloe- 
éem  Mmü  MleliL  Tot  detcn  pobler  beboorcu  de  daar  langs  gelegen 
boilflMfOiuIrD ,  wttke  doorgaans  1,10  ell.  boven  A.  F*  liggen,  liet 
lyMilCuliiur  bcitaal  nit  eenen  Dykgraaf ,  drie  Gex«oreocti  en  eenen 
rcomigvieeiltr.  loden  ooordwcstboek  f  au  desvn  polder  vindt  men  bet 
ün  ée  Rnyter. 

S4I^  M  rfjk  in  Afrika  ,  in  Opper -Guinea  ^  aan  de  Gottdkutt  ; 

Mitikdi  Ie    Bogt- van-Ga Inta  ,    O.  aan  het  rpk  Fetu  ,  Z.  aan 

Aoni,    VV.  jual^aalyo.     Ufjtcbooo  aeer  vrachtbaar  is  bei  Fan  weinig 

Het  Itoefl  ta  den  oorlog  met  die  Tan  Adon  veel  geleden  en  »t  dcs- 
tyda  lUarmMi  dienstbaar   geworden* 

Bei  Und  ti  r^k  aan  granen  ,  yams ,  auldvrncbten  eni.  Men  heth 
m  \m%  d.  Saboe  m  bet  Nederlandscbe  fort  NasMU. 

k,  d.  in   Jfrika^  in  Opper-Guin^a ,  oao   de   Goudkuêt  ^  r^k 
artan  bet  de  hoofdplaats  is. 
)E  p  êt»  m   Qosi'fndtë  f    in  den   Moluhchê- Archipel ,   aan    de 
van  bel  eiJ.  Gtkh ,  ^  6'    N.  B.  lötS"  7'  O.  L, 
ISAIOfiBOE,  eÜ.  xnOnt-ludUt  in  dti  Straat-^er-JSolukkai ,  O.  van 

I  SABOBOA  ,     Poitot    SAiotDSt    klein    eJL    in    Ooü-lndië ,    in    den 
^Artktptl ,  10  luïn.  W.  lan   Nieuw-Gumea,     D<i  Noordpunt 
r»   Z,  B,  148°  O.  L. 

}EE)OA,  I*ottos-S4ioiDOA  y  kteia   eiL  in  Qoit'indië,    in  de  In* 
-£mf  Mtn  de  westkust  tan  bet  Sundaicke  cil.  Sumatra  ,  S^S?'^ 
,  Br.   lie*  57  O,  L, 

SABDEGO,  st.  in  (htt'lndië,  op  bel  Ifo/uibcAe  ctL  Gilolo, 
De  Spanjaarden  ontnamen  deie  stad  ,  in  bel  jaar  1611  ,  aan  de  Ne- 
maar  moesten  dic  laler  weder  aan  ben  afjifaan. 
kBd&RO,  cil*  io  Oott-lHdie,  in  de  Indücht-un  ^  Z,  van  bei^mi- 
di.  SümukifQ* 
JSABOEL,    groota  sandbauk  in  Ooit-indiëf  in  de  indüche-iee  ^  tea 
t^m  InA  eO«   Timof,  en  ten  Z.  O.  van  dat  van  Roiti;  ten  Z.  daar- 
isB  ItKt  eefttt  kleinere  aandbank  van  den  f  elfden  naam. 

5AB0EK,  Poklob  Satom,  erl.  m  Ooxi-lndiè\  ïn  dtn  Sundatche-Ar^ 
émtl,  Z.  van  de  Sttmt-fan-Malakku ,  O.  van  bei  dL  Sumaémf 
r  4f  B.  B. 


U  SAB. 

8AB0EN  (KÜST-VAM-) ,  dot  noemt  men  de  eUonden  6rooi-Ka- 
ri'mon,  8a boen  eo  eeoige  andere  eilandjet  in  Owi-Inéiê^  in  de 
ludischê'zee  f  welke  de  Ootuyde  van  de  straat  Saboen  vermei». 

SABOEN  (STRAAT),  leeëngte  in  Oott-lndÜ,  in  de  IndUdm-wet , 
langs  de  kust  van  Saboen. 

SABOENGA-BOENGA ,  kaap  in  Oott-tniii,  in  de  Siraai-^üm-Mu^ 
Ukka ,  aan  de  Oostkust  van  het  Sundoicke  eil.  Atmotm. 

SABOEEI  (DE),  nv.  in  Oast-Indié,  op  hei  Sundtuche  n\.  Bam^ , 
die  sich  te  Tandjong-Gocninff  met  de  Tjoeroetsjoet  vcreenigt. 

SABOONG,  distr.inOoteJfu/te,  op  het  Sundatekê  cU.  fmm,  rtsid. 
Bnotki^  rcg.  PoerboliÊnff, 

8AB0EA,  kaap  in  Ooit-Mië,  in  de  Zefmm-Jatn,  aan  de  Noord- 
kost  van  het  Smtulaiehe  eil.  Lombok, 

8ABEAGAN,  d.  In  OoU-iudü^  op  bei  ^umlBidUeil.  Jmm,  rwid. 

SABalb,  eil.  in  Ooii-hdii.    Zie  AoARAaA. 

SACCOMO  (DE)  of  »i  Saoobb,  nv.  in  jifrika,  In  OfpifOnmoa^ 
aan  de  Gou^ütuêif  rQk  Jgnanii^  die  Zuidoost  loopt  eo,  sa  eeneo 
loop  van  15  oren,  op  de  grensen  der  ryken  Agnapim  eo  Tante,  in 
de  Golf  MM  Guiuta  valt. 

8ACC0NDI  orSiKOHai,  d.  in  Jfrika,  In  OmÊor-Guimea ,  aan  de 
Goudkust,  op  de  oostelQke  grensen  van  het  ryk  Akmmia,  5^  o.  van 
Cbama,  13  u.  N.  O.  van  Cabo-de-Tres-Puntas.  <-«  In  de  nabyheid 
ligt  bet  fort  Oranje. 

SACLE-ATEB,  d.  In  Oost-lndii,  op  het  Smniatch  cH.  Smmaim  , 
nnd.  Padon&m 

SAGBUMNEMUS(HBiue-ioscB),  bosch,  hetvrdk  roea  vermeld  vindt 
m  TAam  (1) ,  en  waarin  hy  ugt ,  dat  Clad»ii»  Civuis  ,  eeo  Opperboofil  der 
Batavieren ,  de  groeten  en  voornaamstcn  van  het  volk  deed  byèen  komaB.4 
•  Velen  (S)  zyn  van  gedachten,  dat  dit  bosch  gelegen  heeft  tosschen  Leyden 
•o  Delft ,  omdat  omtreot  Voorborg ,  nog  geen  eeuw  geleden ,  het  ScaMUa- 
aescH  bekend  was ,  hetgeen  ligt  roogelyk  bet  SicaeH  Nuos  van  Taotos 
lou  kunnen  zyn  ,  daar  toch  de  klanken  dei*  namen  wel  eenigsins  naar 
alkander  zwcemen.  Men  kan  ook  dit  SAcaea  voor  oenloeki  nemen  ,  aU 
een  vervloekt  bosch ,  omdat  er  zoo  veel  kracht  en  geweld  in  geschiedde  , 

eyk  het  woord  ^ocmai  zoo  wel  oerwloekt,  als  fekeiUgd  beleekcnt. 
k  is  niet  geheel  te  verwerpen  ,  hetgeen  men  in  de  oode  historiën 
van  bet  Wee»  soroaa  euAai  verhaald  vindt,  dat  het  namelyk  zyne 
palen  verder  naar  het  Zuiden ,  Noorden ,  ja  over  den  Byn ,  en  tot  het 
niterste  van  ons  land  heeft  uitgestrekt,  als  wanneer  niet  slechts  het 
Schakenbosch  maar  ook  het  Haagschebosch  daarvan  een  deel 
Boo  hebben  uitgemaakt.  Het  heeft  voortyds  groote  schade  door  stora- 
vrinden  geleden  ;  daarna  door  het  vernielen ,  verwoesten ,  omhakken , 
en  wat  dies  meer  sy ,  in  het  begin  van  den  Spaanscben  oorlog. 

PoBTAivs  (5)  wil  het  Sicaoa  Nzaos  zoeken  in  het  Niaiaauucaa  Wald  , 
ia  de  nabybeid  van  Nymegeo  (Zie  Niaiaauascai-WiLa). 

CLOviaios  (4)  meent ,  dat  het  bosch  SAcaun  Nuvs  niet  ver  van  Baten- 
borg  ,  in  bet  midden    van  het  land  tusschen   Maat  en   Waal ,  moei 


(I)  AM.  lib.  IV. 

(S)  OMia»nd«m  8.  tas  Ln«wia .  Balavte  muÊnOê  ,  foU  IM. 

(S)  GMÊnO^ê  CtÊckttéimimtn ,  D.  I.  M.  S7. 

(4;  Di  9  Mh.  tdt.  t.  ie. 


SAfi. 


13 


IMatiil  «Ofdeiv  Sr  ^n  ook  oog  icbrÜven  (1),  So  hel  bQ  Bclia^ 
Urla  *  ai<rl   ver  f«ii  Tliolcii  ,  in  Zévland  ,  iitaAteèH» 

!fAüA!ïG  (Ï)K>,  ri».    in    Omt-luttiê,  «p  Let  Suntkichê  elL    Ctlehti, 

hj  ottlsfiriaift  uit  bel  |^b«r|;U  Timodjan^  ^  komt,  in  hare»  loop  om* 
lUteki  bel  mcrr  TdiMirarj  en  itorl  xk-b   in   ètt  Pampam-bimi, 

UD&SARIK  ,  oailerdislr.  io  Ooit-Indië  ,  op  Lel  .VMni^irAe  «il.  /awi, 
ftiié,    0«aittM»   r4*g.  .Sentif^;  «td,  rii  Jixtf.   Panfltt^lang* 

SAOOLR.  «iU  UI  Ooit'/ndtë,  m  de  Chimetcke  Zet ,  W.  van  Boraeo, 

KiÖ'  ü.  E,  lü-  Öl'   O,   L. 
SüÜDLfi ,  nl«  in  O^Ulmdië  ^  \n  de  Chtnctche^tte^  lot  de  gmcp  j4tam* 
m  MbMmde,  1*  ^'  N.  B.,  nr  ^4'  ü.  L. 
SAlMlUt  «il.    W   Oott^lndiëf  in    de    indiichtfsee ,  bij  do  Wolliül 
■  èd  if— dbrftff  iil    Sumntm,  5*"  N.  B*»  115*"  11'  O.    L. 
B4flBilG,  Imi  ia  ÜMt'fmdÜf  in  de  ImÜKkt-xttf   aan  de  2uidkii»t 
_  bMK  ^•■■■iftlf  cÜ.  /«Ml  I  retid.   Djocjokaria  j  0«  van  de  Voijelne*!- 

Utp  te  Rofigiil  ,  !«•«  daf  reiseo  van  de  booFdplaats  der  reiidenlie  ^  over 
k«%  £iiiiil«rfcbM^  «tt  Go«ooof|r.Seloe ,  geleden. 

SADIlftA  «  diaU*  tn  thêt^imdiè' f  op  bel  Sundatehe  eiL  Javd,  reiid. 
#«iite«i*  ftf.  en  ald.  i.#M.  liet  ii  vcrdetld  io  de  onderdiii,  Sad* 
jirn,Se»ai»f   en  Tjiao(|r-Gai«. 

SlUJill^,  oodenfifir.  in  Ootl-lndU^  op  hel  Sundatckê  eU«  /ii«ay 
rrtkl,   M^mimm  f  rrff.  en  ajd.    Lebak  j  dhtr*  Sadjira, 

SAm?«G  DJAIBOK  ,  Uodf^.  in  öüülndië^  op  het  ^ttn^/ojcJW  cil, 
Jmtm  ,  re»Hl.  Bmiemzifr^  ,  drilr.  Djoëinga, 

SA01M*4J0S1\  Und^.  in  Oott-indië ,  op  het  5u?t c2rïirA«  eil. /ama» 

rtf«d.   Bm»itmi0r^  j  ditlr.  Paran^ ,  aan  den  voet  van  den   her^  Salak, 

Up  dat  landg.  tlorl  de  Tjiapoer,   welke  uil  ecne  klove  onUprtn^l  ^ 

ar  caat  openiaf  mi  «k  roti ,  met  eme  waterkolom  van  1^  voel  breed 

^  lat  4  foet  dik  en  «ene  diepte  van  honderd  vijftig  voet ,  en  vormt 

araeWge  en   onltagver^ri'kkendc  walervat. 

ikOltf,    pn.,  deeti  hecil.  Sïekvnhornen^    deeU  heerl.  tiotertfeUê  f 

eCfl*  PêtiiwfeH  ^    groolh.   Luxtmharq  f    kw.   en  arr.    Diekirch  , 

kaal.  Mtéimfi  polaada  N^  W,  eo  N.  aan  de  ^cm,  Usddingcn  ,  O*  aan 

lamapi  ea  TaoliDgen,  Z.  aan  Siebenbomeii  ,  Z.   W.  aan  Deckerich. 

Dém  gfla,  bevat  hei  d.  Saeulf   bencveos  de  ((di.  Calrniis,    Cap* 

«citor,    Colmar,    £hiier   en    Scbwcbacb^    alsmede  de   groole 

korvc  II  tier  e. 

Mta  lalt   tt  70(ï  inw.,  die  mreit  bun  bestuan  vinden  in  den  akker- 
kam  ca  da  veeteelt*     Ik  jaarlgk<»clic  productie  van  den  landbouw  bc- 
\  tak  roK^e  en  tarvre  ,  ltJ80  tak  (^erst  en  haver  eu  5i00  zak 
Da    v«sniapel    bebopt    SOO  paarden ,   4!20   runderen  en 
IMI   fwéaat*     Ook  ii  er  een  korenmolen. 

Dé  ta««  itjn  alle  R*  R.eo  maken  de  par.  van  Sauel  nit ,  vrelkelot 
kH  «poU*  vie.  van  LumtUmnf,  dek.  van  Otperen,  behoort. 

Hel  é.  ï«4cvi,  lijpi  5|  u.  N.  W.  van  Luxemburg,  ^  u.  Z.  Z.  W.van 
Dbyr»  1  >    1|  n,  O.  Z.  O.   van  Redingen,  in  een  lK)«achti^  oord. 

SAi..  .  8AArrtv«E   of  Sastuicc,    voorni.   d.    in  Slaait-f^laan" 

jbrta ,  p'jv.  /erlbfldi  dal  volgens  somniigeti  njoel  ((clcjjcn  hebben 
op  litn  btikert»ever  eu  b^  de  monding  van  het  ^aeftinger  gat  en  in 
kct  pÊW  1$3i  dtMr  bel  terviater  loude  lijn  bedekt  geworden  ;  terwijl 
aMjaim  liei  geheclc  botaan  van  dit  d.    betw^releo* 


it]  iw  ili  tt.  ta»  ara  aoata. 


\  Krpmik»    IkU,  IiU  11. 


19 


Silfi. 


6AIM}EN  (KUST- VAN-),  dus  noemt  men  de  dbnilen  Grool^Ka- 
rtmon,  Saboen  en  ccn^e  andere  eilandjes  in  Ouit-lndiv^  io  de 
Jniitsehé'Zee  f  welke  do  OuüUyUc  vaii  de  ilraal  Saboen  vurnien. 

SABrjËN  {STRAAT),  ueëogle  io  Ooit-lndië,  m  do  / m^tjcAe-fee , 
longs  de  ku»t  van  Saboen. 

SADOËNGA-BOEKGA ,  kaap  in  Ooit-fttdië,  in  de  Simat^van'M0^ 
hihka  j  aan  de  Oojitkutt  van  bet  SundaMche  eil.  Sumatra, 

SABOËRl  (DËK  rtv.  in  Ooit-lndiè,  op  bel  Sundüiche  ml.  Bangka , 
die  lich  Ie  Taodjotig-Goenin^  met  de  Tjoeroetsjoet  Tcreeni(Tt. 

5AB00NG,  êuit/in  Ooit'Jndiëf  op  het  Sundatcht  eil,  Java  f  rwè, 
BttoekM\  rtg.  /*<Mrr5a(fmya, 

8AB0RA  ,  kaap  iu  Ooit-fndtë,  in  do  Zft'Van-Japa  p  aan  do  Noord 
kuit   \stn   liet  Sunttatche  eil,   Lortdfok^ 

SABRAGAN  ,  d,  1d  O&ët'ihdiëj  op  bel  5iififlaicAf  eiU  >^affa, 

SABIlAOf  eil,  in   Ooii-Indiê.     Zie  Adaüarji. 
SAGCONO  (I)Ë)  of  DB  Saoogi  ,  ri?*  in  Afrika^   fn  Opper-Onmêa  ^ 
Aan  de   GoudkuMt  f  r^jk   ^ij winli ,    dio    ZnidiHist  li»opt   en  ,    na    cencn 
ioop  van   15  tl  ren ,   op  de  greuzeu  der  rykeii    A(rnjipiiii  en  Taulo ,  io 
do  Oolf  ran  Guinta  valt. 

SACGONDf  oi' Saeohi»!  ,  d«  in  Afrika^  in  Opper-Gmtita  f  aan  de 
Goudkutt,  op  de  oostelijke  grenKen  Yan  bel  r^k  jéhaHta,  ^(  u.  vau 
Cbaioa,  IS  u.  N.  O.  von  Cabo'de-Tret-Ptintaa*  —  Ia  do  oabybcid 
ligt  bet  forl  Oranje. 

SAGLËAYËR,  d.  in  OottlndÜ ,  op  bet  SundaMchê  tlL  Sumaira  , 
reaid.   Paéang. 

SACROM'NEMUS  (IlErLtc-ioftCB),  hoich^  betwclk  men  Termcid  vindt 
btj  Tacitos  (1) ,  en  waarin  by  icfrt,  dal  Ci.4eiittri  Civitis ,  eeti  Opperhoofd  dor 
Balasicrcn  ,  de  grooten  en  voornaamilen  van  bet  tolk  deed  bijeen    konieo> 

Velen  (d)  xyn  van  gedarblen,  dat  dit  boicb  gelegen  beeft  tus^cben  Let  den 
en  Delft ,  omdat  omtrent  Voorburg  ,  nog  geen  eeuw  geleden  ,  bet  ScBAKia- 
»u»€:h  lakend  was  ,  bclgecii  ligt  niogclijk  het  Sacrüm  Nukiis  van  Tacitüi 
tou  kunnen  ttjn  ^  daar  loch  de  kbiikeu  dei'  namen  wel  eenigxinu  naar 
lïikander  zweemen.  Men  kan  ook  djt  Sacius  voor  vervloekt  nemen  ,  at» 
een  vervloekt  boK'b  ,  omdat  er  loo  veel  kraebi  en  geweld  in  gesebieddo  » 
^riyk  bel  woord  Sacrum  soo  wet  verploeki ,  als  qehetlitfd  beleekenl, 
Uok  ï«  niet  gebccl  Ie  verwerpen  ,  hetgeen  men  m  de  oude  bislorien 
van  bet  Wodo  iokdei  ciiii*i»e  verhaald  vindt,  dal  bet  namelijk  Kljnc 
palen  verder  naar  bet  Zuiden  ,  Noorden,  ja  over  deu  Ryn  ,  en  tol  bet 
üileriile  van  ons  tand  heeft  uilgeslrckt^  ott  wanneer  niet  «lechti  luH 
Scbakenboscb  miiar  ook  het  11  a  ag»c  bcbo»eb  daarvan  een  deel 
«OU  brbhen  uitgemaakt.  Het  beeft  voortydt  groott  schade  door  itorm- 
winden  geleden;  daarna  door  het  vernielen,  verwoesten,  omhakkeu, 
rn  wilt    diei  meer  sij  ,  in  bet  begin  van  den  Spaanscben  oorlog* 

roATjkNua  (iV)  wil  hel  Sacrom  NKaus  xoeken  in  hel  NcDEfiftiJucas  Walo^ 
in  de  nahyiii^id  tan  Ngmrgen  (Zte  N£fiB«iiiJKScat'WALo). 

GiuvHaiiJN  (i)  meent ,  dat  bel  boscb  Saoui  Niaes  niet  ver  van  Baten- 
burg ,  ïn  bel  midden    van  bet  land   tuiscben    Maas  en    Waal ,   moei 


1^)   MA  H».  If « 


ï  1.  vai  Laait«fe« ,  BhUêi^  ithttmê^  ,  tut.  ltt>. 


tl)    Oilifwil 


,  D^  I.  M    »T. 


te 


8  il  F. 


SAFFTH  (PlKtEPf-y,  naam^  welken  de  IleigGri  q^toh  am  dcrtTorl. 
Loslg^r.   LARD-TAn-Boittlioao-ftfi-IURrLiDiti..     Ziti    BiiPttiiiQftQ-es*KAftBi.i- 

DCtL    (GtOBD'TAÏI-). 

SAFFINAFF«  groep  eilanfljea  iti  Ooii-Indiëj  in  do  Indueh^ae^t  tui 
schen  5  en  6*^  Z.  ».,  op  133*  39'  O.  L, 

SAGARA-NOEKAN  ,  Lai  in  (httUdii,  in  de  Inditchtttt,  aan  do 
Zuidkiift  van  bet  eil.  Jaüa,  7"  33'  N.  B.,   126**  7'  O.   L, 

SAGARA-WIDA  or  S4i»iiftA-wtT,  d.  in  Ooit-fadièf  op  het  Sundaicht 
eil.  JuMi,  raiid.  Madton,  land.  Loedaya,  waarvan  het  de  boofdplaals 
is ,  aan  ecne  baai  van  den  s«lfden  naam ,  dte  bier  eoiia  ^de  Laven 
vormt* 

SAGARAWIDA  of  SAOAaAWtT,  baai  in  Ooit-tftdtêf  in  de  fnduche' 
cee,  aan  de  Zuidkust  van  liet  Sandatchë  eil.  Jctra ,  reiid*  Madion* 
^  lÖ'  Z.  B.,  t5a°  46'  O.  L. 

SAGEWEIN,  eil.  tn  Oait-Indiif  aan  de  Noordweclkuit  van  /Vieifw 
Guineaf  de   noordwest  punt  ii  O*  »6'  40"  Z.  B.,   148^  13'  O.  L, 

SAGEWEIN  (STIIAAT)  of  PtTTiTaiiT ,  teeëngte  in  Oüit-lndU^  tui 
fchcn  de  Noordweitkuat  van  Nieuw-^Guinea  en  bet  eil*  Sagewein, 

SAGO ,  GonosQ*SA60  ,  by  de  Engelscbett  Terkeerdol|jk  Motf«T-lLa* 
Boeaai  gebocten  ,  berg  in  Oott-Indt'ë  f  op  het  Sundatcht  eil.  SumatrOf 
rc«id.  Padanytcke-liorenlanden  i  0°  17'  Z.  B. 

Deic  berg  bc«ll  eene  naaldvormiga  tpiu ,  boleo  en  iplelcn ,  en  19 
door  rotspunten  omgeven ,  welke  licb  mede  nli  naalden  vcrhenfcn*  HQ 
il  digt  met  boicb  b«»et ,  en  aan  ób  belling  ia  dt  ooriprong  van  da 
Sibavong. 

SAGOGALTl  orSAiociLTt,  d.  in  Ooit-Inditf  op  bet  Sundatehe  eil. 
JdiKiy    resid.  Batnmnf    aan  den  ootte1|jken  oever  van    de  Taiigerang, 

SAHABIË  (TANDJONG-),  dist.  in  Ooti^ïndië ,  op  bet  Stmdoid^ê 
eil.  iiirrt|  re<id.   Prtannff'llegeniickapfitn,  reg.  Soemedan^, 

SAHARIE-GOENONG,  wgk  in  Ooü-lnéië,  op  het  Sundatthe  ciU 
Jata,  —  Het  it  een  der  vier    en  Iwintig  wijken   van  de  stad  Batavia. 

SATIOERO  (DE),  riv.  mOosi-lndie  ^  op  hei Moluhche  eiL  Jmboina, 
aan  de  Zuidkust  van  bet  tobiereih  liitoe.  Zij  valt  met  eenen  tuid- 
wraartscben  loop  tn  de  Binn€nhaa$f  tuiieheci  de  schicreth  lliloa  €0 
Leytimor. 

tïAHON  ,  groep  kleine  eilandjes  in  Ooti-Jndüf  in  deo  Atektprl-van^ 
Si,-Latarui  f   N.  van  het  jémbonic/te  eiL   Cf  ram* 

SAIDIJK  of  SAAioiia «  voorm«  dyk  op  bet  eil.  Zmd^ffêrerhnd , 
prov.  Zeeland^  loopcndc  van  den  Wesler-Scbeldc-dyk,  benoorden  langi 
den  Oost'Uinkelen'polder,  tn  de  gcm.  Kruiningen  en  verder  «uidoost- 
waarti,  bezuiden  langs  den  Oudo-Krabbedijke- polder,  in  de  gem.  Waar- 
dene* a»  tot  aan  Gawege*  In  eerstgenoemde  gem.  is  hij  gebeel  tot  eenen 
rijweg  vergraven  en  in  laatsigemelde  nog  grouleridecU  in  eenen  verwaar- 
loosden toestand  aanwexig  en  slechts  kleine  gedeelten  daarvan  geslecht. 

SAJIMG-SANGIT,  bergrug  in  OüMt-Jndiëf  op  bet  SanduMche  eil. 
Bomfö  f  uit  bet  noordergeberglc  voortkoitieude. 

SAILLÉ  f  naam,  welken  de  Negers  geven  aan  de  koffïjplant.  Lvst- 
AtJK,  in  /Vrdertamtt-Gutana,    kol.  Sufittame*     Zie  Lt>»vAtJK. 

SAJOGALTl )  d.  in  ihit-lndit  ^  op  bei  5t«i«<fa«cAe  eil.  Batavia*  Zie 
Sa  soa  *L VI. 

SAITHER,  meer,  prov,  Frmhnd ^  kw,  OotUryoQ ,  griel,  tduardt- 
raéeeL     Zie  SstTaaa. 

SARANO ,  etl.  in  Ooti-lndiéf  tot  d<  Banda-tttanden  bcboorcndc. 
Zie  SnvAAsa. 


n 


HMHaÉk 


tS  S  A  L. 

SALABANTAR  ,  omI  d.  in  Ooü^iniii,  op  bet  SumkH^lm  eH.  Joms 
TtAid,  Preamger-ReftHtschappen ,  veg.  Tjanjor,ÓMir.Ljmi^^amg'fFetam., 
na^l  de  Sindal. 

SALADAN  ,  kaap  in    O^st-ImAe,  in  de  Zee-mmJavm,  Zie  Saiatas. 

SALADE-VAART  (DE)  of  de  Slataabt  ,  water  in  Sekieland,  prof^. 
Zmid^lloUmnd. 

Het  neemt  zyneti  oorsprong  io  de  gem.  Kndingen,  by  bet  Terlaai 
aan  de  Molen? liet ,  en  loopt  van  daar  in  eene  luid-saidwestoUjke  rig- 
ting  in  de  kolk  van  Schielands  boogen  boeiem  te  Rotterdam»  Aan  de 
oosteiyke  syde  deier  vaart  is  naby  de  stad  eene  Tolkryke  b.  de  Saiadê- 
kadf  of  Salakaai  genoemd,  welke  vroeger  tot  de  gem.  Kraïingwn,  doeb 
nu,  sinds  1810,  tot  de  f^em.  Rotterdam  behoort,  en  183  b.  eo  mint 
600  inw.  telt. 

SALADJAMBE  ,  d.  in  Oost'lndië,  op  het  Sundasche  eil.  Java, 
rcsid.  Cheriban^  reg.  Koeningan,  naby  den  berg  Hoeriep. 

SALAK ,  gebergte  in  Oott-lndtë,  op  het  Sundasche  eil.  Java  ,  ge-> 
deeltelyk  resid.  Bnitensorg,  gedcelteiykresid.  Preaiiytfr-/Ie^en<«cAa/>;>eit. 

De  hoogste  toppen  lyn  de  Sa  lak,  de  Megamendong  en  de  Ga- 
dongan. 

SALAR  (DE) ,  berg  in  Oott'Indii,  op  het  Sundaseke  eil.  Jdtta ,  resid. 
Preanger-Regenttckappen  j  op  de  grenxen  van  Buitenz&rg,  Het  is  een 
der  hoogste  toppen  van  bet  gebergte  Salak. 

Op  dezen  berg  is  eene  vlakte  ,  met  eene  graftombe  van  eenen  klui- 
zenaar, die,  by  de  religieoorlogen  er  lich  op  heeft  teruggetrokken-; 
zij  is  500  eil.  boven  Kapandongan  verheven  en  door  geboomte  omringd. 
Op  den  hoogsten  of  westeiyken  top  is  een  uitgebrande  krater ,  eo  aan 
de  helling  ontspringt  de  Tapoes  (zie  dat  woord). 

De  Salak  is  bezet  met  zwaar  bosch,  uit  onderscheidene  boomsoor- 
ten bestaande,  die,  boe  booger  men  komt,  van  gedaante  en  grootte 
veranderen.  Do  bergkrain  is,  even  by  het  afbellen,  voorzien  van  eene* 
bron  "van  zoet  water.  Volgens  de  waarnemingen  van  den  Hoogleeraar 
Rbirwaidt  ,  teekende  de  baromether  van  FAHiuiaBiT  er  den  5  Mei  1817, 
55^^ graad  en  den  volgeoden  das  53  |f raden. 

De  laatste  uitbarstingen  van  dezen  berg  hebben  in  1761  en  den  5  Ja- 
noary  1780  plaats  gehad.  Twee  minuten  na  deze  laatste  uitbarsting , 
werd  een  hevige  naar  de  losbranding  van  vele  stukken  zwaar  geschut  ge- 
ly kende,  slag  gehoord. 

SALAKAR ,  volkplanting  der  Chinezen ,  to  Oott-Indif,  op  het  Sun^ 
datehe  eil.  Romeo, 

SALAM,  d.  in  Oott'Indie  ,  op  hei  Sundaeeke  eil.  Java  ,  resid.  Djoe* 
jokarta, 

SALAMADONGA  ,  berg  'm  Oo$t-Indii,  op  het  Sundatehe  eil.  Celebes, 
op  den  Noordoosteiyken  uithoek,  ruié/  Êtenado,  naby  bet  koning- 
lyk  Boelan. 

SALAMAD(»9DA ,  d.  in  Oost-Indü ,  op  het  ^Kiicl^dke  eil.  Cekhes, 
op  den  Noordoosteiyken  uithoek,  resid.   Mienado, 

SALAMAMA  ,  Poclob-Salahaha  ,  eil.  in  Oost^lndü,  in  den  Sunda- 
sche-Jrehipel  ^  aan*de  Oostkust  van  Sumatra^  in  de  Straat-van- Ma- 
iakka ,  5"  57'  N.  B.,  116"  57'  O.  L. 

SALAMANGA,  HoEDJonG-SAiAaAiiCA  ,  laap  in  Oost-Indie ,  op  bet 
Sundasche  eil.   Sumatra ,  aan  de  Oostkust. 

SALAMPARANG ,  naani^  welken  de  Inlanders  geven  aan  bot  eil. 
LoiBOK ,    in   Oost'Indië,    tot   de    Kleine-Sunda-eilauden    beboorende. 

Zie    LOHBOC. 


SA  L. 


M Agdong  ,    4^0  don  j][ri>ölei]  wog  naar  Solo  ^   LklJnii  op  even  grootün  ^hinnÊ  1 
T«ii  den  N.  W*  (yelefjcn  bcr^  Oen  ii  rang  o  f  Oetig^ara  ng  ,   alt  van  den  iiiid' 
iwaard*  liegenden  berg  MrHiahoo, 

Deie  stad  ligt  ruim  öOO  eïL  boven  de  oppervlakte  dcriee,  By  de  landen 
drs  Keilers  is  de  bjcbl  en  warmte  too  aangenaam  als  bij  ons  m  de  maand 
M«j;  vele  vrucblen»  ook  Europefchc  groenten,  peul  vruchten  ,  bloemkool 
ent.  beeft  men  bier ;  ook  maakt  men  er  goetlc  boter. 

Er  loopt  een  militaire  weg ,  van  hier  over  Kopping  naar  Magelang , 
die  voor  bsldicren  ioowel  al»  voor  geschut  te  gebruiken  is. 

Men  beeft  er  een   fort  en   een  Gotiverncmentshuis,  ook  wordt  er  ge- 
noonlyk     nachtverblijf  gehouden.      De     Assistent- Ecsidcnl,  boridt   xijn^ 
viH'blyï  in   het  Gouvernementhuis  ,  aan   het  fraaije  plein  van  het  goed' 
onderhouden  fort  de  H  e  rs  t  el  l  o  r. 

Uilboofde  van  de  lig{jing  en  de  omringende  bergen,  is  er  de  warmtol 
gematigd,    en    men  xcndt    veelal    de  jongU   uit  Europa  aangekonienej 
troepen  naar  deie  pbats ,  om   voo  de  zcüreis  uit  te  rusten  en  aan  hei 
luchtgcslel  te  gewennen. 

Ilicr  «as  bet,  dal  de  Gonverneur-Generaal  Jaksskss,  den  IS  Sep- 
tember 1811,  de  capitulatie  teekende,  waarby  Java  en  nnderb«ori^* 
heden  aan  de   Engebchen   overgingen.  ^ 

SALATIGA,  buiL  in  het  Orer^iMirlierder  prov.  Utrecht  j  arr.,  kajii.^ 
^em.    Vtrtckt ,  aan   de  Bild&lraat.    —  Dit  buit.  wordt  than«  in  eigeo- 
dom  bezeten   door  den  Keer  lïini. 

SALATIGA  (DE),  berg  in  Oo$t-Indiè^  op  het  Sumhtehe  eil.  Jam, 
resid.  en  reg.  Samarang*  —  Het  is  cene  vulkaan  ,  welke  reeds  vuor 
lang  uiigebründ  iv. 

SALATTI ,  oud  d,  in  (hit-ïtuUe ,  resid.  ^tn^oina,  op  het  ^m^OfticAe 
eil.    Amhlau  ^   aan  den  Ztiidwcstboek* 

SALATTI,  oud  d.  in  OoU-lndië  ^  rcsid.  Amhoina,  op  het  ^m^ti- 
ache  eil.  Kelantj  ^  aan  de  ooïlz|jde  des  eüands,  in  bet  hfingen  van  eenon 
hoogen  berg,  en  len  Oosten  vuu  df^n  berg  ^  loodasig  {^cpbatst ,  dat  het 
lirb  len  detile  ook  beneden  nog  ^ijd  uil^lrektc.  Dit  was  het  vermo- 
gendsle  van  nllc  de  dorpen  op  Ketang  ,  en  de  ingcxetencn  waren  vr^ 
trolscb  op  eenigc  vastigbeid  ,  die  lij  hoven  op  dien  berg  hadden  ,  waarop 
ty  ,  »n  tijden  van  oort ug ,  hunne  schatten  plagten  te  hergen  ^  tot  welke 
Vtistigbeid  de  Ternataanüebe  Stadhouders  ook  wel  toeviugt  nnnien  ,  om 
b^nno  kostbaarste  goederen  in  veiligbeid  te  brengen,  verxckerd  ,  dat 
die  berg  aU  mon  bet  van  boven  beletten  wilde ,  niel  dan  met  bei 
uiterste  gevaar  ^  kon  bckïomnien  worden.  De  tijd  beeft  ecbicr  geleerd 
dat  de  Nederlanders  er  raad  toe  wisten  ,  aUoo  er  de  Landvoogd  DtxieaJ 
en  na  bera  nog  een  Dnitscbcr  (hoewel  met  veel  gevaar)  op  gewee 
zyn  ,  en  deio  vetting  der  iiilauders  aldaar  toen  afgebraitd  hebben. 

Men  heclï  aan  deo  voet  van  deien  berg  ,  omtrent  SxLikrTi,  cenc  lraa|| 
groot  e  rivier ,  waarin  de  inlanders  hnnue  vaartuigen  en  xelfs  jonkeii 
lopbah:n,  en  xoo  wel  verbergen  konden  ^  dat  er  de  onzen  met  geenc 
Ivaartuigen  wisten  bij  te  komen,  omdat  oicn  vooraan  die  rivier  onder- 
fflcbeidenc  riQcs  beeft ,  welke  den  jngaii|f  voor  onkundigen  xcer  gevaar- 
lijk  uiakcn. 

Men  vindt  cr  ook  veel  witte  damar-  of  barsboomen  ,  welke  voor  den 
[inlander  van  eene  groolc  nutlïgbcid  ayn ,  en  waarvan   stj  goede  ttatU' 
r bouwen  voor  eigen  gt;bruik  maken  j  ook  verhandelen  iij  die  wel  ol'ver- 
Ikoopen  de    bars    in  ninndjus. 

SALAWANE,  oud  d*  Oost-itidÜf  resid,  Amlfomo  ,  op  bet  Sunth* 
Mi'he  eil,   Ctram  ,  op  Groot-Ccram ,  nai%  de  ZuiMmt, 


i9  S  A  L. 

De  ttakasiarcn  ,  die  dit  eiland  betalen  ,  stonden  het  aan  den  Koninj; 
van  Taoctto  af,  en  van  deien  Vorst  is  het  in  het  beiit  der  Nederlan- 
ders overgegaan. 

lo  het  jaar  177tf  werd  dit  eihind  door  vier  en  levenlig  Regenten 
bestiinrd ,  die  sieh  eenmaal,  en  wel  in  de  maand  October,  naar  het 
fort  RoUcrdam  op  Celebet  begaven  ,  om  aldaar  de  gebroikelyke  hulde 
aan  de  Nederlanasche  compagnie  te  bewyien,  die  er  cenen  koopman 
«geplaatst  bicld.  Thans  bevindt  lich  op  dit  eiland  een  Nederlandacha 
Ucsident.  De  naam  Salevia  is  die  van  sekereo  visch ,  die  lang  en 
smal  van  gedaante  en  in  de  wateren,  vrelke  dit  eiland  bespoelen, 
teer   overvloedig  is.     Van  daar   de  naam  PoiLOB-SALiTBa  of  Saletm- 

ULAHD.  * 

SALEYER-STRAAT ,  seeënffte  '\n  Oost-I ndie ,  Z.  van  hei  Sundatchê 
eïl.  Gelebcs,  tusschen  de  noordpunt  van  Groot-Saleyer  en  den  hoek  van 
Biera  of  Lassoa ,  op  Gclebes. 

Zy  wrordt  door  bet  Noorder-,  het  ffliddel-  en  het  Zaidereiland  ia 
twee  vaarwaters  verdeeld  ,  dewyi  er  tusschen  het  Noorder-eiland  en 
Gelebes  als  ook  tusschen  het  Zuider-eiland  en  Salbtbi  ,  geen  doortogt  is. 

Het  vaarwater  tusschen  het  Middel-  en  het  Znider-eiland  wordt  voor 
het  veiligste  gificht ,  hoewel  ook  dat  benoorden  het  Middel-eiland  ge- 
bruikt wordt ,  wanneer  men  kort  langs  het  Middel-eiland ,  dat  steil 
uit  de  diepte  opryst ,  moet  houden. 

SxaAAT-OALiTER  wordt  steeds  voor  gevaarlek  gerekend ,  maar  nog 
altyd  verkozen  boven  het  vaarwater  bexnidea  Saleyer ,  dat  van  w^ 
de  klippen  nog  veel  gevaarUjker  te  achten  is. 

SALl,  naam ,  welken  de  Negers  geven  aan  de  koiBjplant.  Wbmblbqbii  » 
in  Jüedetlands'Guiana  f  kol.  Suriname.     Zie  WBLftBLBSBii. 

SALIA ,  kaap  in  Oott-Jndiëf  in  den  AtêkipêUwn'St.'Lasarus ,  aaa 
de  Zuidkust  van  het  Jmbontchê  eil.  Soero, 

SALIA-VETUS ,  Lat.  naam  van  het  stadje  Oldbhsaal  ,  in  Twfntkep 
prov.   Offernuel.     Zie  Oldbrsaal. 

SALIBABO ,  Salibabo-bilaiidbr  of  TALAvrscaB-BiLAnpBif  ook  Mbabgi*» 
genoemd  ,  groep  eil.  in  Oott'indié\  in  de  Zie^ffon-CèUbes ,  Z.  O.  van 
de  Sangtr-eilanden ,    tusschen  3  en  4°  N.  B.  en  143  en  144°  O.  L. 

Deze  eilanden  zyn  dertien  in  getal ,  doch  slechts  van  teven  syn  d« 
namen  bekend,  als:  Noessa,  Karotta,  Karkarotta  og,  het 
zuideiyke  Noessa,  Karhalang,  Lirong  en  Rabroewang; 
vier  daarvan  xyn  bewoond  als:  Noessa,  dat  het  noordelykste  ligt, 
Karhalang,  Lirong  en  Rabroewang.  De Salibabo-eilanden  slaan 
gedeelteiyk  onder  do  Vorsten  van  Sangir  en  gedeeltelyk  onder  den 
Radja  van  Sjauw  en  onder  dien  van  Pangasara  of  Tagoelandc.  Dt 
bewoners  der  twee  laatste  eilanden  zyn  nog  zeer  ruw,  hebben  geena 
kennis  van  God  en  gelooven  aan  eenen  geest ,  dien  zy  meer  vreezen 
dan  beminnen.  In  sommige  woningen  leven  twintig  huisgezinnen, 
schier  als  bet  redelooze  vee  te  zamen  ;  te  lui  en  te  dierUjk  om  deo 
landbouw  te  beoefenen  of  kokosboomen  te  planten ,  generen  zy  zich 
met  eene  slechte  aardvrucht,  Foetoe-Foetoe  genaamd,  benevens  wat 
visch.  De  bevolking  dezer  eBkiden  beloopt  elf  duizend  zielen.  Zy 
staan  onder  byzondere  Opperhoofden  ,  Kolanos  genoemd  ,  van  welke  zIJ 
lyfcigen  zyn.  Zy  lyn  met  zwaarden,  knodsen  en  sagaaijcn  gewapend. 
Sommigen  achten  Karkarottangendc  daaromstreeks  gelegene  eiland- 
jes Meangis,  Namosa,  Karotta  enz.  tot  de  SALiBABo-oaoEP  te  be- 
hoorcn,  anderen  weder  geven  aan  deze  den  naam  van  Me  au  ges  of 
Méhangis-eilandj  c[s. 


u 


$AL. 


nl  wat  iQ  11  ad  den  ,  ofcr^aven*  Jirtufiiit  ftond  hun  daarna  ceni^fc  iaii' 
den  af,  waarscliynlijk  de  wlfdo  ,  welke  i^  reeds  bezaten  ,  en  onder  dcxe 
ook  een  gedeelte  tao  het  eiland  Batavia. 

Niet  lang  Wbietdeo  zij  bet  gerust  bc^it  Tan  bet  land  hunner  iviwo- 
ning*  De  QuacJen  ,  eene  soort  Tan  Saksen,  reeds  ia  hel  volgende  jaar 
©enige  schepen  hebbende  locgermt ,  en  den  l\yn  daarmede  mijnde  af- 
gezakt f  «lapten  aan  laniJ  in  bet  Eiland  der  Batavieren  ,  om  vervolgent 
de  Salikrs  met  geweld  aan  Ic  Uilen  en  oit  hunne  woningen  te  verdrijven, 
Nti  ondervonden  de  SittKni  een  nieuw  bewijs  der  edelmoedigheid  van 
JoLUHiJs.  Naauweiyks  had  hy  den  inval  der  Qijaden  vernooien  «  of  bi{ 
gaf  hef  el  aan  een  gedeelte  zjjacr  benden  ,  om  de^e  met  geweld  te  keer 
ie  gaan  ,  doéb  den  Saukbs  geen  nadeel  te  doen  j  niaar  veeleer  toe  1« 
laten  ,  dat  t\j  ^  aan  de  overiyde  des  UUri»,  op  den  Romeioschcn  bodem  , 
ccnc  wykplaals  zuchten,  alwaar  sij  niet  als  vijanden,  maar  als  vrien- 
den nioe&ten  ontvangen  worden  ,  aangezien  hunne  overkomst  geen  an- 
deren grondslag  had  ,  dan  lijfsberging  tegen  de  vijanden  der  Romer- 
nen*  Door  zulk  eenc  beutche  aanbieding  volkomen  vertrouwen  stel- 
lende op  JcLtAwns  ,  trokken  de  meestcn  ,  met  al  wat  zij  hadden  ,  en 
met  hunnen  Koning  aan  het  hoofd  ,  over  den  Rynslroom^  ter wyl  an- 
deren, naar  den  zeekant  de  vlugt  genomen  hebbende,  in  de  duinen 
ceno  schuilplaals''zoc]itfn,  lluraie  dankbaarheid  aan  den  Veldheer  be- 
loonden lij  kort  daarna  ,  door  zicb  te  scharen  ouder  de  banieren  van 
zekeren  CttAaiKiTO  ,  cenen  dapperen  Frank,  tiic  Jolu!«us  lijnc  dap- 
perheid en  kracht  bad  aangeboden  ,  ter  beteugeling  van  de  Quaden  , 
van   welke  de   Romeinen  veel    overlast  hadden. 

Van  dezen  tyd ,  tot  aan  bi4  ovcriyden  van  Jdliods  ,  bleven  de  S  al  i  e  ri 
den  Romeinen  onderdanig.  Weinige  jaren  ,  evenwel,  verliepen  er,  ofhct 
bleek  duidelijk,  dat  hunne  stille  onderwerping  meer  uit  ontzag  of  eer- 
bied  voor  dien  Keizer,   dan  uit  boogachtig  voor  den  Uoniein!ichrn  Daam  , 
Laren   oorsprong   nam.   Want  toen  ,  ccnigo  maanden  slechts  na  zijnen 
dood ,  de  Germaansehe  volken ,  die  voor  de  Romcin&chc  overmagt  had- 
'  den  moeten  bukken  ,  eenc  vcrbindtenis  aangingen,  om  het  juk  at' te  schud- 
den ,  namen  de  SALiéas  deel  aan  dit  verbond.     Met  verschiUcnde  kans 
voerden  zij,  nevens  anderen,    van  dien  tyd  af,    den  oorlog  tegen  d« 
Romeinen,  die  bun  ,  evenwel,  omtrent  het  jaar  427,  onderden  Veld-       , 
beer  Fl&viüs  Goodiütids  Abtjds,  eenc  loo  iiNrare  nederlaag  ioebragten  , 
dat    bun    de  moed    tot  verderen    opstand    schijnt  te  t\}ti    ontzonken  : 
vooral  nadat,  tutschcn  hen  en  de  Romeinen  ,  een  verdrag  was  getruOVn* 
Als  Koning  regeerde  toen   over  de  Saliürs  KtoDiusof  Ktooio.    D«e  loud  , 
ecnige  jaren   na  bet  gemelde   gevecht ,    zyuen   toon   naar   Rome  ,   om 
cenen   bestendigen    vrede    te    bewerken.     Zoa   diep    stond    deze    Prtn» 
in  de  gunst  van  Abtivs  ,    dat  deie  hem   tot  zoon  aannam  ,    en  ,    met       | 
geschenken  overladen,  aan  Keizer  VAit^iTtinANDS  zond,  met  welken  bij       | 
een    verbond  van    vriendschap   sloot.    Van    dien    tijd    af    acbyncu    do 
SALiiRi  ,  even  als  de  Balavischc  volken  ,  den  Romeinen,   met  de  wape- 
nen ,  te  dienste  gestaan  te  hebben.    Koning  KLoaiG  hield  ,   Ie  dien  tyde,  p^ 
zijn  verblijf  op  ecne  plaats,  welke  rocn  Disp*rgi)m  vindt  genoemd,  vaiifl 
welken  naam  eenige  kundige  geschiedichryvers  een  ovcrblylicl  mccncn  t«  ^ï 
Ttndeo  inde  stad  üiest ,  aan  den  Demer  ,  in  Braband.    Grond  voor  deze 
gisaing  zoeken  lij  in  de  namen  Saaibeemden  en  Satekeimf  zoowel  alt 
de  beemden  en  bet  verblijf  of  bceiu  der  Salikzs  ,   welke   men    in   deze 
oorden  aantreft.  ()ngi*grond  schijnt  in Lussclien  bet  gevoelen  der  znlkcn  , 
die  aan  Kuoaiocene  uilgehreidheid  van  gebied  locscbriJTcu  ,  hetwelk  zieh 
lot  diep  in  Frankrijk  zou  hdibtn  uilgeslrckt*  Meerst'byn  tan  waarheid 


9t  5  AL. 

SALNE  of  Zalrs,  buurt,  in  ZaUand^  prov.  (herijnel,  arr.,  kant»,, 
gem.  eA  i  u.  Z.  O.  van  Zwolle, 

DczQ  buurt,  is  by  den  watervlood  vao  Febriiary  1825  geheel  over- 
ftrooind  en  daarin  ligt  do  buit.  fiotchwyk.     Zie  dat  woord. 

SALO ,  landt,  in  Oost^Indiëf  op  bet  Sandelhout-eiland^  een  der 
Zuidwester-eilanden-van-Banda,  aan  de  Zuidwestkust  van  dat   eiland. 

SALOË  ,  berg  in  Oosl-Indië,  resid.  jdmboina  ,  op  bet  jitnbontche  vil. 
Ceram^  op  Hoewamohel  ^  aan   de  Oostkust. 

Deze  berg  doet  sicb  in.  zee,  alt  eeo  katteel  of  borttwering  van 
rotsen  voor. 

SALO£KO£ ,  oud  d.  in  Ooit-Indië,  retid.  jimboma ,  op  bet  Ambon' 
tehe  eil.  Ceroni ,  op  Iloewatnohel ,  aan  do  Oottkutt. 

SALOËMAH  ,  d.  in  Oott-Indié^  op  hot  Sundasehe  eil.  Snmatra ,  aan 
de  Zuidwestkust ,  ryk  Redjang ,  10  u.  Z.  van  Bengkocleu  ;  4°  1:2'  Z.  B., 
van  waar  veel  papier  verzouden  wordt. 

SOLOEaANG  of  SALOBtiAiio  ,  oud  d.  in  Oost-Jndië ,  op  het  Moluk- 
tche  eil.  Sangtr,  omtrent  twee  mglen  van  Manna. 

liet  was  vroeger  een  der  grootste  dorpen  van  bet  gebeele  eiland  ,  dat  ^ 
in  bet  jaar  1709,  omtrent  IISOO  inwoners  telde  en  500  mannen  met 
tchild  en  zwaard  uitleveren  kon. 

SALOMA,  eil.  in  Oost-Indié,  in  de  IndUcke-Zee ,  Z.  van  do  Straat- 
Tan-Lombok.  *—  Het  it  onbewoond. 

SOLOMAR,  oud  d.  in  Oost-IndU ^  op  het  SnHdaeche  ei\.  Java , 
retid.  Cheribon ,  adt.  ratid.  Jndramayoe ,  tuttcben  de  Tjimanoek  en 
de  Tjïpelet.  . 

SALOMBO,  groep  klein  eil.  in  Ooet-JndU,  ia  de  Indisehe-Zee ; 
5»  50'  Z.  B.,  130»  50'  O.  L. 

SALON,  kwartier,  waarvan  .gewag  gemaakt  wordt  in  den  giftbrief 
van  Keizer  Otto  den  Groote ,  by  welken  hy  aan  bet  stifl  te  Elten  ,  den 
zelfden  raoflf  geeft ,  die  de  ttiften  Quedlcnburg ,  Essen  en  Ganderheim 
badden.  Men  meent  dat  hier  door  bet  vooriu.  kwartier  Zalland  ver- 
staan werd. 

SALONKETA ,  kaap;  in  Ootl-Indië,  aan  de  Zuidkust  van  het  ^mis- 
datche  eil.  Celebet, 

SALOOMAU,  plaats  in  Oott'Inda^  op  ïkni  Sandaeche  eil,  Sumatra, 

Zie    SOERDSJEILAIO. 

SALOWARKI,  eil.  in  Oost-Indii,  tot  de  Zaidootter-eilanden-van- 
Banda  bcboorende  ,•  5»  50'  N.  B.,  151*"  43'  O.   L. 

Het  is  vier  mylen  lang  en  twee  myien  breed  ,  en  heeft  eene  baai  in 
het  Oosten  en  een  rif  in  bet  Zuiden. 

SALOWAY,  baai  in  Ooel^Jndie,  io  den  Arthipel'-van-St.^Lazanu  ^ 
aan  de  Noordkust  van  het  Ambonsclie  eil.  Ceram, 

Zy  is  groot,  maar  meest  droog  en  met  riffen  bezet.  Van  daar  af 
tot  aan  den  boek  van  Hatilcn,  beeft  men  een  vlak,  moerassig  strand, 
met  vele  sagoboomen ,  hier  en  daar  eene  kleine  drooge  plaats  vcrloo- 
ncndc,  als  een  klein  eilandje. 

SALSlNGAll ,  kl.  eil.  in  Oost-ïndie,  in  den  Sundasehe- A rchipel , 
tusschende  Chinescbe-Zee  en  de  Solo-Zee ,  aan  den  noordoosthoek  van 
het  eil.  Borneo,  niet  ver  van  bet  eil.  Banggi. 

SALTZÜALEN  ,  kofTiJplant.  in  Nederlandt-Guiana  ,  kol.  Suriname, 
aan  de  Commelewana-kreek ,  ter  linkerzyde  in  bet  afvaren  ;  palende 
bovcnwaarts  aan  bet  verlaten  Land-van-Fortuin  ,  benedfnwaarts  aan 
liet  verlaten'  Land-van-üooglaud  j  600  akk.  groot.  De  Negers  noemen 
haar  Bossé. 


SXM. 


SXMXSCKk  SiLBAjiEA  of  KzntMtkAi  ^  baai  iu  Oott-tntiie .  in  Jen 
Skmdapckt- Archipel ,    aan    deo    suiciooïthock    fan    liet  eil.    Sumatra, 

wr  y  N,  B.,  lirw  o.  l. 

S  All  AR  ,    eiL  rn    Oott-fnthêf    ïn   den    Sundatche- Archipel ,    lol  de 

fklwine-Suttda-eiianden  bcl»oorcni!e, 

SAÜARAKKA,  Ncffcrkolonie  iii  J^ederlandt-Gmana^  Viïl,  Suriname^ 
4ian  üc  Boven-Suriname  i  rnet  ^00(i  ïnm  „  die  met  êü  kolonie  in  de 
j; rooit l€  Tncud»chap  leveo ,  en  onder  bogfdeu  ^taao ,  die  zy  zcho 
verkleien. 

SAMARANG,  rcstd.  in  Oott-hidië ,  op  het  Sundasche  cih  Jata; 
pelende  N.  aan  de  Zee-van-Java ,  O.  en  N.  O.  aan  Ojtipara ,  Z.  aan  Soe- 
ralarta  en    Hernban^  ,   W.  aan   Pcka1on|;aii^. 

Deïc  residcrilic  is  een  onuelijki?órnjiu  vïak  inel  vclo  Jioeken  en  bfijjien  ; 
biitir  vbkkc  inhoud  hcdmuijl  80  kwudraat-mijlpn.  Zij  ftrekljcidi  \aii 
Ü'38'  lol  T  52'  Z.  B.  en  van  127"  ^W  lot  1^8"  4CÏ'  O.  L,  uit.  Da 
^raad  van  warmte  is  er  aan  de  stranden  buitengewoon  en  jtclfs  teeken t 
de  ibeniiutiiPter  in  de  slad  SAiAHAnü  de«  nacbt»  telden  minder  dan 
W  ,  oj»  *oninii|Tö  da|^cn  kan   Ijïj  er  tot  ÖO   en  meer  jj  raden  rij  ten, 

Zy  wordt  verdeeld  in  vier  regenlscbappen  j  als:  Saniaranij,  De- 
ni  a  k  7  G  r  o  b  o  {^  a  n  eu  K  e  o  d  a  I ,  ^elke  weder  in  27  distrikten  ver- 
dedd   ttjii. 

De  voornaam&tc  rivieren  «yn  :  de  BQe|];el  w  a  roe  ,  dtf  Bodrie, 
de  K  e  n  d  al ,  de  Kali  e-Wo  cngo,dcSamaranu,deTorba?a, 
de  kelayran,  de  Boe  loessar,  de  De  mak  en  de  Te  doe  na  o. 
Zy  wateren  aan  de  ooi^lelijkc  kust  uit ,  tnaar  zijn  alleen  bevaarbaar  aan 
baren  mond ,  zoodal  bet  binnenlandscb  vervoer  onujO|[eliJk  anders  dan 
jMïr  a»  kan  geschieden. 

Builen  deie  rivieren  heeft  men  nog  twee  gegravcnc  kanalen  in  deie 
residentie.  Het  eerste ,  lanjfs  den  groolen  weg  van  Sasabaüc  ,  strekt  zicb  , 
in  ccnc  rigttng  van  bet  westen  naar  het  uo^ti^n  ^  tot  de  rivier  Tedoc- 
iian  ,  synde  de  oostettjkc  grenss€beidi[j{v  van  849111^58,  uit,  en  onl- 
van|jl  tijn  water  van  de  Demak  en  de  Tedoenan  ,  waarmede  het  in 
verband  !»laat  ,  gelyk  ook  rnet  de  vele  inruilen  ,  welke  uil  dexe  rivie- 
ren haren  ooriipronj^  nemen  en  zicb  tus^cben  Samaran|T  en  Pangoelan- 
(ren   met  vele  armen  in    xee   storten.      Dit    kanaal  ,    in   bet  jaar  t80t 

Scgravcn  ,  is  in  den  Oostnionssun  op  onderscheidene  plaatien  drooj  j 
och  in  den  Westmousson  van  veel  nut,  daar  de  gemeen^cbap  ovet 
2ee  naar  DJapara,  Eembang  en  Samaran^  ,  alïdan  moeyelijk  is,  en 
de  handel  inmiddels  daardoor  kan  worden  levendig  jrebouden.  —  Hel 
tweede  kanaal  langs  den  groolen  weg  van  Demak  naar  Ftiorwodadte « 
in  de  rigling  van  het  noorden  naar  bet  ïuidooslen  voort  toopende,  ii 
mede  slechts  in  den  Westmousion  bevaarbaar  en  ontvangt  lijn  water 
deeU  uit  de  rivier  van  Poormodadie  en  deels  uit  de  rusLvetdeii. 

Tot  de  verdere  waterwerken  te  SiiARAdO  bfbooren  nog  twee  slniieo  , 
Eijnde  de  V  r  y  m  a  n  SS  1  ui  ft  achter  den  kruidmolen  ^  en  eene  andere  aebler 
de  militaire  school  (tegenwoordig  bet  nieuwe  hosjiïtaalj*  De  eenige 
liaven  in  deze  residentie  «  vrelke  met  dien  naam  kan  hestenipetd  vierden  | 
in  die  van  Saniarang.  De  inhammen  of  baaijen  langs  het  strand^ 
wrelke  door  de  monding  der  rivieren  gevormd  worden  ,  lyn  ecnigiyit 
Toor  kleine  vaartuigen  gescbikl. 

De  groole  postwef^  loopt  in  dexc  residentie  langs  bel  strand  van  de 
Mcstclijke  greus*cbeiding  Welberie  lol  Kendnl  in  eene  noordcïykc  rig^ 
ting ,  en  van  daar  genoegiaam  luidoostelijk  tol  SAJiAajijiG  en  verd«r 
naar  de  Tangoelaugieu,     Om    de  Zuid    loopi  defto  iteg  vaii   SAEAiAia 


^  SAM. 

in  het  landschap  Grohogaa,  Drto  dier  broDoen  Yiadi  men  op  eene  dorró 
vUklo ,  waar  do  hitte  steeds  Tan  95''  tot  100''  toekent ,  aU  oen  kegel 
stygt  de  heete  modder  met  Teel  gedruisch  veelal  6^  ja  7  eii.  boog  ^ 
de  grootste  hoogte  bereikt  hebbende,  zinkt  de  zuil,  na^nen  korten 
stilstand  met  eenen  iwaren  dreun  ineen  ,  waarna  eene  der  andere  wellen 
weder  ryst  en  sinkt ,  zoodat  steeds  afwisselend  de  drie  módderwellen 
tot  eene  zuil  oprysen  en  weder  instorten.  Be  lucht  wordt  door  de 
ziedendo  massa ,  met  waterdanpen  verTuld  ,  deie  dampen  vallen  als 
stofregen  neder ,  worden  in  goten  opgevangen  en  in  bakken  verzameld, 
daarna  in  holle  hamboesen  aan  d«  lucht  en  de  zon  blootgesteld  en 
tot  zout  gekristaliseerd.  Op  deze  wyze  verkrygt  men  jaarlijks  onge- 
veer SOO  tonnelast  sout.  De  Ibodem  is  niet  OTcral  even  vruchtbaar « 
en  er  syn  zelfs  onderscheidene  onvruchtbare  gronden,  terwyl  er  nog 
velen  onbebouwd  liggen ;  aan  de  stranden  is  de  grond  vlak ,  moemsaig 
on  voor  den  rystbouw  geschikt. 

Het  geul  landbouwers  in  deze  residentie  werd  in*  18S2  op  nage-> 
nocg  66,000  geschat ,  on  de  uitgestrektheid  der  bebouwde  velden  op 
94,3 19^  jonken ,  ieder  jonk  op  2,000  vierkante  roeden  berekend , 
wraarvan  92,643  jonken  sawa-  en  1874^  jonken  tegalvelden,  van  welko 
die  in  de  afdeelingen  Salatiga  en  Kendal  voor  de  vrnchlbaarsfce  wer- 
den gehouden. 

Bosschen  worden  door  de  geheele  residentie  in  menigte  en  vooral 
in  de  distrikten  Grobogan  en  Demak  van  eene  wyde  uitgestrekt- 
heid aangetroffen ,  en  leveren  overvloed  van  bout  tot  allerlei  doelein- 
denop.  Die  van  Singen-Riedeol,  van  Mangar,  van  Poorwo- 
dadie,  van  Wirosarie  en  vao  Grobogan  worden  onder  deze  voor 
de  belangrykste  gehouden. 

Aan  de  kusten  is  het  er  baitengtmeen  heet ,  doch  gelukkig  dodr  zee- 
winden eenigsins  getemperd ,  meer  binnenlands  gezond  en  op  het  ge» 
bergte  heerscht  eene  Europesche  zuivere  lucht.  Deze  residentie  wordt 
veeltijds  gekozen  tot  de  verblijfplaats  der  militairen ,  uit  hoofde  van 
de    gezonde  en    voordeelige  ligging  van  het  land. 

De  bosschen  leveren  veel  djatihont ,  ook  heeft  men  er  veel  ryst , 
djagong  ,  koffij ,  suiker ,  tabak  en  indigo  ,  tot  de  bereiding  waarvan 
de  meeste  zorg  wordt  aangewend  ;  tevens  telt  men  er  onderscheidene 
Europcsche  vruchten  ,  als  perziken  y  aardbesiën ,  enz.  Er  zyn  in  de 
hosschen  eene  menigte  tygers  en  andere  wilde  dieren.  Ook  is  er  geen 
gebrek  aan  wild  en  tam  gevogelte,  biiflcb,  zee-  en  riviervisch.  In 
het  distrikt  Demak  vindt  men  kwikzilver,   ofschoon  weinig. 

De  bevolking  bedroeg  in  1832,  495,977  zielen  ,  waaronder  1,658 
Europeanen  of  afstammelingen  van  hen  ,  425,724  Javanen  en  Mada- 
rezen ,  964  Arabieren  ,  1667  Boeginezen  en  MaUyers  en  6570  Chi- 
nezen. In  de  hoofdplaats  alleen  telde  men  1539  Europeanen,  19,917 
Javanen  en  Maduresen ,  949  Arabieren,  1590fioeginezenen  Maleijers, 
en  3957  Chinezen. 

Vroeger  vond  men  hier  eenige  forten  en  vestingwerken  ,  welke  men 
aldaar  had  aangelegd ,  om  de  Javaansche  Opperhoofden  in  bedwang  Ic 
kunnen  houden ;  sedert  men  echter  deze  niet  meer  te  vreezen  heeft , 
worden  er  niet  meer  dan  de  overblijfselen  van  die  forten  en  vesting- 
werken  gevonden. 

Tot  de  merkwaardigheden ,  welke  het  Samarangsche  oplevert ,  be- 
hoorcn  eenige  Bramaschc  beelden  ,  welke  op  den  berg  Onarang  ver- 
spreid liggen  én  waarvan  sommige  door  de  inlanders  in  hoogachting 
morden   gehouden.     De  drie    voornaamste    worden    de  Genesa,    du 


S&M. 


Het  ïft  de  boof«lplaaU  der  resiilontic  en  ecnc  icer  Tolkr^ko  tl  ad  « 
dtjorgaani  do  tweede  stad  van  Java  ([cnocmd  ,  doch  in  bclanijrijkhcid 
niag^  men  haür  niet  boven  ^  noch  ivAh  (gelijk  ,  rticL  Soer«ibay{i  stctlen  • 
en  moet  haar  derhalve  sIitcIhs  den  derden  mn^  toekennen.  De  «tad  ts  niet 
100  fraai ,  noch  rtnm  {^cLmtiwd  &U  SocrabaTa  en  dat  h  ót  reden  dat 
men  er  meer  last  van  de  warmte  heeft  ,  netwcLk  sommigen  aan  de 
nahyheid  van  bet  gebergte  Hebben  loege schreven  ,  welke  de  hille  der 
ion  totide  terugkaaUcn.  De  sonuctchijn  is  in  de  veelal  naauwe  stra- 
ten van  SA^aiKAKfl  ,  tuf9chen  de  wit  bepleisterde  muren  der  hui  ten  , 
op  tteh  tclvt:  loo  drukkend  ,  dat  men  de  aoriaak  van  de  hrnaauwde 
biite ,  io  soiuniïge  gedeelten  van  de  stad,  niet  in  het  gebergte  behoeft 
te  locken  ,  lietwelk  veeleer  de  hitte  van  den  dniiipkriii^  nintigl  ,  tens^ 
de  Blad  ,  f^elijk  Bantam  ,  van  alle  zijden  door  bet  gebergte,  ah  in 
eenc  kom  iBgeslotcn  ,  ware,  belwdk  te  Samarang  het  geval  niet  is. 
Een  ander  nadeclig  uitwerksel  van  de  enge^  wiltc  muren  ,  der  hiij- 
icn  is  eeiie  too  »lcrkc  overprikkciing  der  oogen  ,  dat  men  nergens  niccr 
dan  birr  heclc  en  baUe  blinden  ontwnart.  Ëen  verdleiistefijk  geneesheer 
beeft  in   der  lijd   hierover  een  vertoog  in   de   Baiaviasche  courant  doen 

Idaotsen  ,  di*cb  dU  beeft  niet  verhinderd  ,  dat  de  muren  nnf^  even 
leider  wit  bepleïülcrd  worden  ats  voorhcea.  Tot  afkeeriog  van  de  hille 
der  ion  uit  bet  binnenüle  der  woningen,  is  vooni^cr  dc«e  kleur  keer 
dienstig,  even  als  de  drie  en  vit:rdubbelcduken  der Cbinesche  gebouwen. 
Overigens  overtreft  SAHinA^fl  de  stad  Soerabaya  in  ialrijkhcid  van 
bevolking',  en  dit  fchijnt  de  cenige  redeu  te  lijo  ,  waarom  men  Sa^ 
■ARAno  de  tweede  ,  en  Soerahaya  de  derde  slad  noemt  ,  teniy  men 
hierin  de  gcograpbiscbe  ligging  oostwaarts  in  het  oo^r  hield  ,  want  in 
alle  andere  opxigleu  is  Suerabaya  ecnc  meer  aanzienlijke  stad  dan$A- 

HAIIASC. 

Hier  is  de  telcl  vaneen  Gcrcgtsbof  en   van  bet  tweede  Militair 

K  o  m  m  a  n  d  o  ;  beide  strekken  licb  uit  over  hel  middelste  gedeelte  dei 
ettands.  Er  is  een  Adsistent  Aesident  voor  de  Comptabiliteit  en  een 
voorde  Policie ,  ook  een  Haven-  en  Equipagicmecsler.  Een  fort  met 
vyf  bastions  be^cherrat  de  rcede  ;  de  bouw  der  citadel  :  De  Prins  pan 
Ofunje j  is  in  1837  begonnen. 

De  reedu  voor  dexc  slad  Itgt  geheel  open^  Op  ecne  mijl  afstand  van 
den  wal  beeft  luen  niet  bovcu  de  drie  vademen  water.  Ook  i»  zy  tjj* 
dens  de  westmuu^son  teer  gevaarlijk  ,  Koudal  de  meeste  groolc  schepen 
f  erwyl  dete  waait  genood;taakt  xtjn ,  bij  Torbaya  op  den  modder  Ie 
liggen,  dewyl  de  ondiepte  verbiedt,  digtcr  dan  eenc  mijl  uit  den  wal 
te  ankeren.  De  bank  voor  de  rivier  is  sccr  moeijelijk  te  vermijden, 
ook  ^beurt  het  in  den  weslmouMon  dikwijl»^  dat  de  booten  door 
de  twarc  branding  worden  omgeslagen.  Voorts  is  het  getij  hier  en 
op  andere  plaatsen  aan  de  kust  zoo  ongeregeld  ,  dat  het  mocijelijk 
is«  er  cenige  vaste  berekening  op  te  maken.  De  inhammen  in  baaijen 
Ungi  bet  strand,  welke  door  de  monding  der  rivieren  gevormd  wor^ 
den,  i^n  eigenlyk  vour  kleine  vaartuigen  geschikt* 

Oc  iUd  is  met  mieren  en    );racbten  omringd*     Men   vindt    er   vele 
a^fiiLe,  doch  weinig  merkwaardige  gebouwen.     De  van   eciien  toren 
Protestantscbe  Koepelkerk,  niel  consistoriekamer  en 
j^  in  de  achttiende  eeuw  gebouwd,  is  inwendig  met  smaak 
De  |eniucnte,  welke  1500  lielen ,  en  ond^ii'  dcite  900  Lede- 
A.  wordt  door  t^ee  IVedikantcn  bediend.  Nog  merkt  men  op  ; 
IC»  tig  eb  OU  w  in  de  slad,  binnen  hetwelk  alle  bureaui 
bestuur  van  administratie  en  van  pollcie  verceni^d 


5  AM* 


35 


^flf^ftSladliitiSf  een  oo^  uit  de  voor^aatidfi  eenw  Iierkomftli'^ , 
lïik«i  iterk  (^<^l>uuvr,  vftar  Je  raad  van  jttjittlie  co  de  weeskamer  hunne 
ttHu^i  boadeii ,  en  oak  dr  ^^t^tvemrinenU  ircliiTen  bewaard  worden ;  bet 
iit(iil4al ,  c%en  bniten  de  stad  ,  op  crne  gezonde  en  vcrheveoc  pfaats 
■d,  m  bisiwrfl  ÖöO  lyd^^rs  opjTcnonïen  en  verpleegd  kunnen  worden  ; 
Dade>llaonen-  of  «ooj^riiaAiudc  Pro  venters  buis^  waarin 
tonde  cfl  frbrckkïge  Europeanen  gcbüisvest  en  gevoed  worden  ;  de  G  ou- 
i«rBittoalt*fiakhüiten  ,  voor  bet  legenwoonlfgc  aan  de  faktory 
éiF  Handrlwaatscbappy  afgetl^riri  ;  de  loogenoenide  Wurtemberg- 
iclit*k4ivriie  mei  ^ne  %crdiepïng  ,  waarin  gedurende  den  oorlog 
linrnnikft  4uhend  man  bcboorlijk  grhuisvesl  zijn  en  die  ,  bebafve  ner 
ffo«l9  Silea  Y#or  il«  nian*<tbappen  ,  ook  afzonderlijke  kanjers  Toor 
aCocR»  littml }  bet  op  eenïgen  afstand  van  de  stad  gelegen  Kruid- 
M  a  1 1 »  I)  o  en   d«   K  r  o  i  d  m  o  t  e  n. 

Bi  foonii:»li(?f-   Militaire  &cbool,  enkel  Toor  arttlteric  en  martne  ^ 
9tsé  m  1B'  'i  f   docb    toen  algcii*eeD  ingerigl  voor  de  Land- 

ciZcnttafi  valerttaat.     De  KadeU,  ten  geiate  van  00.  waren 

w  «••  miia  ea  iiicbti||eboaw9^butsve£t.     In  1827  is  die  tcbool  weder 


Xr^ 


'JIctidentiehnts  slaat,  niet  ondiTscheidcne  andere 
lïeotXfvboawfU  ,  Ie  Bodjong  ,  op  korten  afstand  acbler  Sa> 
WéMêB%,  Hei  IS  crnruitn  ,  deflig  en  annsienlijk  verblijf,  weleer  gebouwd 
isor  êtm  loemnaligen  Gonvetnvar  van  Java's  Noord-Oostku*t  die  eijncn 
nlcl  Ie  StfAEAJie  bad.     Langi  den  weg  derwaarts  sijn  onderAcbeideae 

bttttOfWfUgvfQ^ 

€bk  4e  Sociëteit  en  de  Liefb  ebbe  rij  Schouwburg  ver- 
mttïïéewrm  bti  ifetforgen  van  de  zamcnlcviog  in  detc  »tad,  waarvan  do 
MWMn  ovcr«gen»  gul  en  vncndcl^k  jt'gens  vreemdelingen  xyn  ,  iels 
wait^oor  ét  Ëutopranen  licb  in  Indië  vry  algemeen  oodcrscbeidcn  , 
i4clia«ii  iBtfi  wil  dat  de  getvlligc  omgang  thaai  qp  verre  na  loa  on* 
g94wm^fm  Ml  bdangloo»  niet  meer  is   als  voor   eenige  jaren. 

Mtm  Ife^ft  tr  ook  ecne  11.  R.  kerk^  onderscheidene  Moskeeën^ 
«a»l>|i«9b«r«  «cbool  ;  et*n  O  bserr  ator  iu  m  (buiten  de  slad)  ^ 
im  i*«  i e  der  Vr  y  m  e  t  s e  1  a a  r  &  i  La  Constante  FitiMe  genaamd  , 
Cft  tm^  ••Ding  van  den  Inlandschen  Regent.  De  huizen 
iii»  dccr  |«id  gebouwd  en  die  van  de  Europeanen  zijn  van  steen. 

D«  ta  Sém«&4»»  te  buts  bchoorende  zcetchepen  waren  op  1  Ja  nu  ar  y 
Iftll  Iw^  Crrgiitcn  ,  twaalf  barken  ^  vier  brikken,  tien  schoner» , 
OTft    kwCIrr  rw  trn  itooin^ehip. 

Bh  grtal  iovonen  bclovpb  •  die  der  voorsteden  roede  gervkend^  on- 
irtccr  Jtti — 5Ü^0D<K  Men  vindt  onder  de  bevolking  eeue  grooic  me- 
•igli!  ClitveMa  ,   ^  tl    en  andere  vreemdelingen. 

Ométr  de  Cbio*  zicb  te  SAaAnAnc ,  zoovel  als  in  alle  Oost- 

«^bcbft  ksAilelpUHlsen ,  in  menigte  hebben  nedergezet,  zijn  vrlc  leer 
lir^wfffiMli  •  of  liefnr  seb.ilrijke  lieden.  Daar  de  Chinezen  bijzaii- 
èa  geUrpai  m  alle  bandeUverriglirigen ,  en  ervaren  in  allorlei 
«iAafwvndc  ondernemingen  zijn,  wtten  zij  de  voor  den  band.d 
ï%tmméwr  g«in»ttge  li|;i;ing  van  S^ba^a^io  meesterlijk  Int  hun  vxjtjr- 
étA  »0  te  «endrn,  i*e  »lad  ligt  byna  reyt  tegenover  den  zuid- 
iMk  •»»  Boriiea  ,  «aodat  de  vaart  derwaarls  in  de  beide  %\\\nn- 
mm  Lan  plirflt»  brbben »  belwelk  %oor  de  Cliineïeti  van  HsiARAüe 
if  fdcfCül  ,    om  met   bnnnL-    talryLc  landgenuoleiu   die  de 

..f'ten  van  Bornco  bcaiheid«u  »  cenc  ciiaf^jcbro- 
bnp    Itt  ondorbouden   en    dij   stad  lot  de  stapciplaau  van 


3<  S  A  M. 

éen  f^beelen  binnenlan^tchen  handel  maakt.  Men  Tindi  er  ook  eeni^ 
loojjerijen,  katoenweverijen  en  andere  fabrijken. 

Op  eenen  geringen  afttand  van  de  stad  bereikt  men  reeds  bernch- 
tigen  grond,' en  geniet  tpoedig  eene  reel  koelere  en  krachtigere  InchC 
dan  tusschen  hare  bedompte  moren.  In  de  omstreken  vindt  men  vele 
begraafplaatsen  van  de  Javaantche  Vorsten ,  welke  de  bezigtiging  tea 
voUe  waardig  zijn. 

Den  15  Jannary  1856  had  het  rivierwater  te  Sakaiaho  ,  eenen  loo 
hoogen  stand  bereikt,  dat  de  gouvernementspakhuizen  onder  water 
stonden ,  iets  waarvan  tot  dos  verre  geen  voorbeeld  bestond.   - 

Den  4  Jannary  1840  werd  aldaar  eene  aardbeving  gevoeld  ,'  ten  go* 
volge  waarvan  de  in  aanboqw  zynde  citadel ,  op  eeniffe  plaatseq  ge- 
scfacard  en  daardoor  eene  ontzetting  van  omstreeks  eenen  Nedcrlandseoni 
duim  veroorzaakt  werd ,  ook  vrerd  na  de  aardbeving  eenige  scheuring 
in  het  R.  K.  weeshuis ,  en  in  de  Wurtemb e  rgsche  kazerne  ontdekt. 

Den  20  Juiy  1844  is  het  korrelhnu  te  Samabaro  ,  naby  den  kraid- 
inolen ,  benevens  eene  opene  loods,  gesprongen,  waardeer  drie  Euro« 
pesche  Artilleristen  ,  benevens  6  koelies ,  zoo'  zwaar  gewond  werden , 
dat  sommige  daarvan  terstond ,  en  de  overige  kort  daarna ,  bezweken. 

SAMARANG,  huis  op  den  Feluwen^xoom  ^  prov.  OeUérkmd.  Zie 
Wblgklbgeii. 

SAMARANG  (DB),  riv.  in  (htt-iniii,  od  htï  Sundasohê  eil.JoM, 
rcsid.  Samarang  y  zy  heeft  hare  bronnen  in  net  gebergte  van  Oenarang 
en  Kroenroengan ,  en  stroomt  van  het  Skiiden  naar  hei  Noorden  ,  door 
de  distrikten  Oenarang ,  Serondol  en  Samarang.  Deze  rivier  is  onge- 
veer drie  palen  landwaarts   in   bevaarbaar. 

SAM ASOEROE  ,  d.  in  Ooit-fnüè,  rêsid.  Amboitia,  op  het  Jmkan- 
tche  eil.  Ceroniy  aan  de  zuidkust,  deel  Selan,  gesp.  El^poeteh. 

SAMAT  (OEDJONG-) ,  kaap  in  Oost-indië,  in  de  Zee-van-Java ,  am 
de  noordku&t  van  bet  Sundoiche  eil.  Jaiva^  resid.  Djapara, 

SAMATINGA,  distr.  in  Ooi<-/ii(/te,  op  het  5im«i!a«eAe  eil.  i^NfiMifrB, 
in  de  Padangtche-Bovtnlanden, 

SAM  AU ,  d.  in  Oott-Indië,  op  het  eil.  Wahan ,  een  der  Atte^landefu 
'  Uet  is  door  Mohhammedanen  bewoond  ,  die  aan  de  in w.  van  Wokan , 
dé  hoofdplaats  van  het  eiland ,  ondergeschikt  zyn. 

SAMAÜ  W ,  eil.  in  Oost-lndii,  tot  de  Kieine-Sunda-eilanden  behoo- 
rende.     Zie  Sihao. 

SAMAWANG ,  d.  in  Oott-Indië,  op  het  Sundatehe  eil.  Sumalra , 
resid.  Padanatche-Bovenlanden, 

SAMBA,  eil.  in  Oost-Jndië^  in  de  Inditekè^Zee.  Zie SARoziHOiiT-BnAn. 

SAMBA  (KARAN&-),  d.  in  Oott-indtë,  ftphti  Sundateke  e\\.  Java. 

Zie    KABASO-SAHaA. 

SAMBAKONG,  eil.  in  Oosi-Indië,  in  de  Zee^van-Celebe» ,  O.  van 
Bortico  voor  de  Baai   van  St.-Lucia. 

SAMBAR,  Sambabab  of  SAasBAB,  kaap  in  Oost-Indië^  in  de  Zee- 
tan-Jata ,  aan  de  Zuidwestkust  van  het  Suudasche  eil.  BwMO , 
r  ÖS'  Z.  B.,  127"  56'  O.  L. 

SAMBARANG  ,  vl.  in  Oost-Jndië^  op  hêt  Prinsen-eilmid  ^  dat  in  den 
Suudasche- Archiptl  ligt. 

SAMBA ROA  ,  eil.  in  Oott-lndiëy  in  den  Sundasche- Archipel ,  O.  van 
het  eil.  Java. 

SAMBAS  ,  kon.  in  Ooti-lndtiy  aan  de  weUkost  van  het  S»ndaschê 
eil.  Borneo^  tusschcn  Siiccadana  en  eigenlyk  Borneo  van  126  tot 
128'*  O.  L.,   ten  W.  door  de  Indiscbe-Zee  bespeeld. 


ïïlMs 


57 


lil  hÊÊJMnr  IMS  ts  liicroene  m>uwe  llcrv.  kerk  gebouwd,  die  den 
I  €M«bcr  vao  Jat  J4ar  in^wijd  is. 
Ds  kitnm*  ^dll  in  dcti  IdaUlen  ^ndag  ia  Au{[^tus, 
""-^  «apeo  v«n  Sausu  bestaat  uit  een  gedeeld  tcbild  *  regis  liet 
fao  l^t  Land-van-Citfk  ,  Kijnde  ^an  goud  niet  twee  fasceti  Tcr- 
|m1^  vao  Dcbt  mecrlrn  ,  gcptaaUt ,  drie,  t)»ee  en  drie,  alles  lao 
isal  I  lifii«  eco  leeuw  op  ccn  veJd  bekaaid  mtl  blokjes, 

SJÜIIKRKSCafi-liOEK ,    gth*    ia    liet    OtétamhUvan-Cmjl,    prov. 
jl9 oofé* Bfmkmmd  ^    £etttê  dUir.,   arr«  en  8  u.  O.  Z.  O,   Mxn  't  fierto~ 
i,  iani*  f»   H  u*  Z.  W.  fan  Hoxmeer  ^  gem*  en  li  u,  Z.  W. 
yiieti  /  mal  8d  b*  en  390  itiw. 
.BUtBUty    naam  onder  welke  bet  0ch«  Sinoicca ,  in  bet  dingspil 

'f,  proY*  3r9mih9 1  wel  e«iis  voorkomt.     Zie  SAsviiaum. 
5^1IB1LAN  ,  Pocloi-Saxsilar  «  eil.  in  (hst-iniÜe,  in  den  Sufuftischc' 
ktprt .   Aftti   de  ftfFttkftst  Tan  i^umA/nUi    in  de   Straat- ran^filalakka, 
^(DE),  laudsireek  in  Oo$t-lndië^  op  bet  «^Mn- 

Iki  l*»d*.  ii^  lü  bel  beg^iD  van  bet  jaar  t838,  door  de  Nederland- 
ii«  Iromn   lot  oMiler werping  grbragt. 
>  BJLMBC&OTTE  f  d,  ia  Ooèt-Indii^  op  het  Sundasthê  eil.  «/ota  ,  reiid, 

•Ud  w  Ooit'Iufh'ë^  op  bel  5ti«i/fl/cAff  ciK   CelebeSf  op 
_  keUndloof»   kon.    I^nktutar.     Men   bceil  er  een   sterk  ka- 

Meel,  lUt ,    tien  31  Junij  Iü6d,  door  den  Gouverueur-Geoeraal  Coa- 
•CLu  Sv<ti^4a  stornieodcrband  werd  ingenomen. 

SAMBOET,  berg  in  Oittt-lniié^  op  \kfii  Sundanhe  eil,Jae<i,  rcfid. 
#«tl«wsavv,  dtflx.  TjUfaroeta* 

"ySABiOUC  y    and  d.  in    Ooit-SHdië  ^    op  bet    Sundaschc  eil.    Jatn, 
J^wwmmf9r-HMffnt$chopptn  ^   n».   S^mtiadan^  ^   Z,    van  de  Indra- 

^ABBfy^Ct  (KAUANG-),  «lad  in  Oott'Indiè\  op  het  ^ufiiascA^  eil. 

^  duir.  in  Oost-tndië ,  op  bet  «Sunc^fc/te  cil.  /uva,  resid* 
^4   rtig.    Drfnak. 
iKG^  pUata  iu  OoU'Indiè\    op  bel  5»nilaicAe  cij*  BorntQ  ^ 

ftAMBI ,    voorm.    d.   io    Oott-lndië^    op  bet  Suttdasche  eiL  Jasa  ^ 

seer  seboon  dorp ,  waann  ,  oodev  anderen  ^  twee  mime 
f»  wd  flt^BUwde  inlandfche  woningen  stonden,  eenc  daarvan  werd  |;e- 
w«ott||jk  door  de  Printen  bewoond  |  die  bet  bevel  orii  de  Ztiid  van  Djoo- 
jakagiM  vnenUn  «  ten*  ij)  de  andere  dt!  wruning  waa  van  den  Toraniongong 
dar  mmi^httMU  ^  litomoMiu ,  die  bier  ct^nc  groote  uitgesirektbcid  tand 
«■4er  sick  kad. 
Ihes  18  October  I8i7  bad  bter  eene  onttnoeiing  plaats  tiisscbenden 
Oiatci  en  de  MniteUngen  ,  welke  laatste,  nit;t  verlies  van  20 
I,  «ttdctt  op  de  vliigt  pilrevcn  ,  terwijl  ook  ondcrscbeitlcne  uapcus 
io  banden  vielen.  Deo  tolgenden  dag  werd  bet  door  de 
be  troepen  in  de  ascb  gelegd* 
klIET,  kaap  in  Oott^fndiè^  in  den  Archtp^l-rau'St^-Lazuni*  ^  aan 
ta»  bei  ctl.  Oma,  van  welke  lij  vle  tuidwcsLelijke  pnut  uit* 
waarom  lij  ook  «et  de  Zo  i»v  is -rooi:  il  gen;tanid  wordt. 
IT,  d,  io  Oott-lrtdië^  rcsid.  Jmbvinn  ^  op  Kct  JmboAnhe  cil. 
de  tuidwrcslkuit. 


56 


SAM. 


Dcic  gein.  bevat  de  d.  Sa  in  beek  en  Mitllem,  •  bfncrcns 
Sambceksche-hóck  en  Hei  kant.     Zij  bcsbat,  i^olgens  hei   ka- 
daster ecnc  oppcrvlaklo  van  3061  biind.  04  t.  r.  29t.  elL,  iiiaaronder 
2966  blind.  89^.  r.  85  v.  dl.  belastbaar  land.     Bïj  besluit  van  8  No- 
'Vember    1855,    xijn  8  biind.  58  v.  r.  48  y,  elL    ¥ao  dese  gem.  QBQ^^ 
dïe   Tan   Oploo-St.^Jntonü-ên'Ledtf-acker    OTer[fcgaan ,    en  bij    bes1rit^^| 
Tan  M  Augiisliu  1854,    lyn  er  64  bnnd.  72  t.   r.  84  t.  elL  Tan  d^H 
gom.   Fierlïngtbeek  bijgeToegd.  Men  lelt  er  ^55  h.,  bewoond  door  ^70 
bwisgci.,  uitmakende  ecne  bevolking  \an   11^90  inw,,  die  meest  in  den 
laodbonw    hun    beslaan   vmden.     Ook    beeft  men   er  ceoen    korenmo* 
len  ,  twee  bierbrouwerijen  ,  eenc   lecrlooïjerlj  en  cene  ilcen-  of  potlen* 
bakkerij  • 

De  ïl.  K,,  die  er  12S0  in  getal  «yn ,  onder  welke  900    Commnnl 
kaïitcn ,    maken    eenc  itat*    uit,    «elke   tot  bot  apost,    vic.    gen.    vj 
*M  fierloifenbütch ^  dek.  tan  Cuyk,  behoort,  door  eenen  Pastoor  en  een 
Kapcllaan    hcdicnd  wordt,  en   ccoe  kerk  te  Sambeek,  aUmede  cei 
kanel  te  M  ii  1 1  e  m  ,  heeft. 

De  TlerT.,  die  er  3ü  in  getal  «\jn  ,  behoorcn  lol  de  ge  ra,  Tan  Bi 
meer-Samheek-en-Betigen  ,  Mclke  te  Sambcck  ook  é(^ne  kerk  heel 
Vroeger  maakte  Samieer  eenc  afiouderlljken  gom*  uit ,  welke  tot  eerste 
Predikant  gehad  beeft  Saxckl  Neoiagüs  ,  die  in  hel  jaar  16i8  herwaart» 
k^ani ,  en  in  het  jaar  1684  overleed.  Nadat  de  Predikant  Aho^bas 
MocniTZ  neicBAKT,  in  bet  jaar  1806^  lijn  dienst  had  nedergelegd  ,  ts 
bet  echter  eerst  gecombineerd  met  VitfUntjthetk^  doch  naderhand 
met  B o;cmeer. 

De  6  Isr.,  die  men  er  aantreft,  worden  tot  de  bijkerk  te  C$iyk  gerc< 
kcnd.  —  Men  heeft  in  dcie  geoi.  cénc  schoot ,  welke  gemiddeld  door 
een  getal  van  45  leerlingen  bezocht  wordt. 

Hetd.  Sabicek  ,  ook  wel  Sa?itb£c&  genoemd  ,  doch  eigenlijk  St.  Jshsbeeu 
ligt  9  n.  O.  ten  Z.  van  *s  Hcrtogenbo&eh  ,  SO  min.  Z.  Z.  O.  van  Boimcer. 
liet  koml  ook  voor  onder  den  naam  SiiiPDEKE  in  1400,  en  daarbij  wordi 
ook  bet  huis  Ttn  Hatekdohck  genoemd*  Men  telt  er  in  de  kom  Tan 
het  d.  121  h.en  720  iuw. 

De  kerk  ,  aauden  H.  JoaikiiitEs  de»  Dooper  toegewijd  ,  was  weleer  pl^ 
der  franisle  en  grootste  dcïcs  lands  en  prnaldc  jnul  eenen  dikkea 
hoog^n  toren.  Men  had  dezen  lorrn  ,  nadat  de  kerk  reeds  voltooid  was 
beginnen  Ie  bouwen  in  1486  en  hij  was,  na  verloop  van  zes  en  vecrtf 
j 21  ren  f  namelijk  in  1552^  eerst  volbouwd.  Hiervan  strekt  ten  bew^i 
een  oud  opscbf ift ,  hetwelk  op  deu  gewitten  binnenmuur  der  kerk  is  i 
sien  geweekt ,  doch  waarvan  ile  letters  nu  mecrendeets  onleesbaar  «yfl 
geworden.     Dit  opschrirt  luidde  : 

ÏJecr  aoöaii  im  soon/  ï^cnörifi  ïjacR/         4 
bOE  öij  onnozel  luïié/  ^ 

>oe  IcjJt  fiij  ben  ttt^itw  $itt\\  \xm  öcécn  \Coorn. 
Do.  1486  /  tntrc  t^t  tocrti  ban  \yt\x  (Coorn  be^uan 
2to*  153^2  hiaait  't  bolhaan. 
^int  %mi^u\u 

Inden  nacht  tuischen  den  II  en  1^  Maart  1702  ,  geraakte  deic  toi 
en  kerk  door  den  bliksem  iii  brand  en  werd  met  souimige  nabystaari^ 
buizen  ,  vernield.  Thans  is  niets  dan  bet  muurwerk  der  kerk  staam 
gebleïen  ,  xonder  dak.  Doch  de  toren  is,  in  1738  en  1759  ,  wedi 
hurslcld  en  daar  beneden  is  ccoe  bekwame  plaats  ,  Ier  oefening  t 
den  godsdienst ,  ingerigt. 


% 


MUi 


ïlMboitfide  plaatjeaen  UtoUl ie  dorpen  «a& 


&lflPANO,    diilr.  m  Oni-lnm^  eji  bet  Sundauke  dl.  Madufa^ 

Ken  Urfï  «ri 

tik   V  7500  tjeteo. 

SikXPA^iG  ,  tl.  to  Ooft'indie,  op  het  Sundaiehe  eit«  Müdura  ,  kon. 

t  4t%lr.  Smmiftómf  ^  1  t».  Z^.   O.  van  Amhati^a^  tiiitchen  iwee 

ra,    aio  «enQ  rivier  van  den  z^lfJcn  naam. 

liet  it  ér  oodo  reii4ciitirpl«a|s   der  vorige    Rcgent«n  Tan  Hadura. 

hêé  <r  tfocgcr  ^floo  tclioone  dAlcni  (fnalcis) ,  eene  grootc  poAcebaan  , 

SiMÊiJL  m  ^roole  MMtfcbe  tenipU  ,  cenc  sierlijke!  markt  eü  onder- 

bcmieti  botten,    wvtke  ten  deetc   van  fticun   vijircn.     In   liei 

|ift  der  t«rife  eeuw  «rarcn  er  ruim  vijf  duiz4.'nd  hiM$;jrxiijrien  ,  ler»y| 

I  vel  tyJiHMiderd  ifevondcji  i»erdt'fi ,  in  twee  nnliy  gi^lejjea  dorpen  , 
n  Irn   Noorden  en  bet  ander  ten   Oosten  van  de  »Ud. 

S4JIPASIG ,  d,  in  Oati'indië  j  op  liet  Sutida>ckg  eil.  Maiiura,  re^, 

BtLU1fkh(k(Vt¥.).  Ht.  m  O^ti'imdw,  op  bet  ^nW^icAe  eil.  Madt^ra , 

; ,  in  de  Stmai-taa- ^t aduta  uitlovpctidc. 

SAMPA^G'I  .  .    land  in   Ooit-lndrv,  op  het  Sitndatche 

SAMi*A  -  ,  nipa'bo»eh  in  OoMt^lhdii^   op  bet  Sundasckt  eü. 

1^   rt»d<  Pëkaim^^an^  distr.  Batantf, 
»  SJÜlFAIIttAZIittIO*  TMiDiO!i«-SAHap*>ia4K«iOt  Tai«oi<mic-Mata  ofZimoo- 
t,  ÉMp  in  (kfil'indië,  in  de  Zet-^oM'iCartnHitn^  iian  de  Noord- 
tMi  brt  Smndoêcht  ciL  ^omeo ;  T""  N.  B.,   154'  81'  O,  L. 
^AHPAEA «  »t«  lo  Ooit-indief  aan  de  Westkust  van  bet  Sundaêcke 
^  Cdfê^:  !•  il'  Z.  B.,  löO*^  56'  O.  L, 

SAM PK.I!^0  KAUt'SABfiA^  ,    riv.  in   Ot^$i- ftidtê ,    op  het  Sundatche 
mL  /«ra.      Zie  kALiM^S*apeAii. 
SAMHA,  d*  m  Oott-Udiif  op  bet  Sidid(i4«Ae  eU*  Java ,  rcMd*  Sui^ 

PI?iG,    d..  in  OoH'fndiS  f   op  het  Sundmcke  cil.  Jarai    resid. 

II  Aprïl  18^  ontdek Itt  de  Kolonel   Ci^caeks  ,    iii  de  nabybcid 
I  dit  dofp,   eene  vyauüelyke  eolonne  ^    met  lic  b   licbbeïide  drie  vaan - 

'tfdi,  '  m  banai  legen  beni  oprukte.     Db  Eerste- Lalt cnnnt  der 

Ajf3}'<  '«  deed  er  laet  ecnen  tw-eepoiider   een  icbot    op,    bet- 

«flA  aoo  gotd  tusfcben  ecni{re  Hoofden   ^erd  aangcbrajft  ^    dat   sg  ter- 
de  vlxigt  gin|^en  ,  terwijl  sij  vervolgen»  op  ocne  boogie  in  de 
po^  Vtttteden ;  ook  uit  dexe  positie  virerden   sij  i«e!dra  door 
DOS  ,  aanjjevocrd  door  den    zich  daartoe  vrij  willij;  a.-tngebo- 
i  Kapitein  N&uta,   vmi  deti  algeiueenen  »lnf ,  en  de   Tui- 
Ble  BeiesAii  en  Sttinsm ,  Tcrdreven  rn  tot  ver  in  de  sawa't»  vervol^rd. 
SAIMT^  diilr.  ia  Qoêt-lndië,  op  het  ^aiidiUcAe  «tU  BorutOf  kon. 

»8iA]fPIT«   M*  in  Oetiimdiëf    op  bet   Sundmcht  f'iU   Bontta,    kon. 
iM^i  tt^n  de  rivier  Sampitf  4  mijlen  W»  vtm  Baojenuasing  ^ 

^SAMHX  (ÜE)  ef  M  S4nP4e,  rif.  ïn  Ooit*fmlu,    op  het  Sundanlèe 
JhwmÊO  f  aait  de  Zuidkirit  ^  ïn  bet  rijk  Buwjermatintf.     Ztl  ontlast 
pnet  ecnen  luidclykeii  loop   in  de  Zre-eon^i/ai» ;    3**  18'  Z.  B., 
n'  O.  L. 

S.lttl'IT  (D£  SAAI-YAN-),  haai  ia  (kii-ftidit,  tn  de  Ztt^tam^avM, 
'tM  ile  ZuidLiiti  van  bet  eil«  B^mto* 


40 


SA  fl. 


de      f 

1 


SAMrOB,  Inrtd.  In  Oott-lndië ,  o[t  bet  Sundaiche  ctl.  Jawa  ^  rcsitf* 
Jijocjükarta, 

SAMI'OEAN  ,  ber^keeten  in  Otut-Indtë^  op  bet  Sundmeht  eil,  5iiiii«- 
Ira ,  op  de  Wcslku»i,  io  hel  Laoddur  BaliaV  —  M«n  vindt  er  veel 
JtömfLT  en  bonitoë. 

S/VMl>OERAI^  ,  d,  in  Ooit-!ndik\  op  bet  SunAascht  tï\.  Jam  ,  reitd- 
Btikemorti  f  aan  de  Tjidoerïan, 

Door    de  Aardbeving,  dre  »icb  den  4    Jannnrij   1810  heeft  doen  ^c- 
voHeii  ,  it  lict  wcflelykc  gedeelte  van  hc-t  groolc  koiTijpakhuis  ingestort. 
SAMPOH  .    l'netoE*SjLipi>B ,    eil.   mOosl-indië  ^   in  de  Inddche-see  t 
aan  de  Ziiidkujl  van  bel  eil,  Jara  ;  8"  23*  Z,   B. 

SAMHIAN  ♦  d.  in  (hit-Indië ,  op  hel*S'ï<nf/f/ifAe  eïl.Jnra  ,  resld.Bafjïtti 
SAMSO ,  vl.  in  Oott'ltidiëf  op  het  Stwdftsche  ciK   Cclcbes ,    aan  de 
wcslkusl,  O"  11'  N.   B. 

S  AM  SOU,  ft.  in  Afrika^  in  Oppti^GHmtUf  aan  de  Goudkuitj  rij 
jiiiantie  f  ten  Z.  van  de   hooFdstad. 

SANll(llËT),  lalbc ,  prQv,  Ffiedandf  kw,  fFestergoo^  griet*  /fi 
naarderadeet  f  arr,  en  1^  ti.   N.  van  Snetk  ^  kaoL.  en  Ü^  u.  O.  N,  O. 
van  HoUttard^  i  u.  N.  ü.  van  Ylens, 

Deze  zal  bc  bestaai ,  met  de  daarlüc  beboorendc  landen  ,  eenc  oppcr- 
vtektc  van  30  biind.  ÜS  \,  r,  51  v,  cU<,  M^elko  thana  in  eigendotu  toc- 
bebooren  aan  F.  8  Wij^e.'v,  c.  s.  M 

SANDAKAN  »  baai  in  Ooit-Jndië ,  iti  de  Soh-Zee ,  aan  de  noord^ 
ooslkinl  snn  bet  eil.  Borneo,  dislr.  Pahitan  ,  Ö"  42'  N.  B.,  156"  6'  O  L. 
Dcw  baai  l«vert  eene  der  hesle  reeden  ^an  de  gehecïe  wereld  op.  Men 
soudc  bet  xelfs  eene  verznmeltntr  van  bavens  kunnen  noemen.  Daaraan 
Itg^en  de  sleden  Towsocm  f  Doejom,  Loe,  Boe  kea  n  ,  Do  ni  an- 
dottn^,  Seag'atlis  en  To  ngloc-ly-lock  oo  ,  welke  allen  door 
Daloc*s  van  Solo  bestunrd  worden  ,  die  zich  bier  gevestigd  hebben  ^ 
om  er  de  overvloedig  vallende  vogelnestjes  in  te  lamelcn, 

SANÜAKAN  (Dl^)  of  dbSapabitsia  ,  riv.  in  Oost-/ndiè\  op  hel  Sunda^ 
$the  eiL  Borneo ,  aan  de  Noordkiist  in  de  baai  Sandakan  uiloopeode* 
Zy  is  niet  meer  dan  vier   cngclschc  vademen   breed, 

SANDALI  (DE),  riv,  in  Oost-Indië ^  op  bet  Sundatche  ciL  Japa  ^ 
resid.    Preattyer-Hef/enttchappen, 

SAÜDANA  ,  kaap  in  Oost-Iitdië,  in  de  Straat-Btiltj  ,  aan  de  kust 
van  bet  eil.  Java^  de  Noordoost-punt  van  dat  eiland  uitmakende^  7^  46' 
N.   B.,  152*»  21'  U.   L. 

SANDANAON  (DE) ,  riv.  in  Oosi-fndië,  op  het  Sundaiche  e\L  Bom§o^ 
nan  de  Noordkust^  met  eene  noordelijke  Hgtiog,  in  de  Süi^-wet  m%^ 
loopende. 

8ANDAP0KHA  (DE) ,  rW.  in  Oost-lndü,  op  bet  Sundoiche  eil.  Jam^ 
resid*   SoeralMi^ja, 

SANDBEKE  ,  oude  nnatn  van  bet  d.  Siiisvk  ,  in  bot  Overtfmbt- 
mn-Ctwk  ,   prov,   Noord^Bmhand,     Zie  Saibhek. 

SAN üB ERG  (DE),  berg  in  Oosiermoerder-din^fpü f  prov»  Drente, 
gem.  en  N.  O.  van  Gtettft* 

SANDRÏIAAK,  wiel,  binnendijks  in   Watettandf  prov,   IVnürd-ffal^ 

hmd f    hij    het   d.    ffarder^   welke    bij    eenen  doorbraak    ontstaan   en 

11  blind.   71   v*  r.   groot  is.     Men  vangt   daarin  veel   karper  en  haar«, 

SAx>rDBBEKREN  (DE)  f  meer,  prov,  f  ri>*/i»»i// ,  kvfMoKterffm  f  ^rmU 

r      hitmtdeel  p  i  II,  Z.  van  Stjbrandahuizen,  uclke  N»W.  met  bet  Klaar- 

pttüf^mecr ,    N,    met    de    Irekvaart    naar    Hinitumaffecit  ^ 

K  U. met  die  tclfde  vaart  en  teii  £.  met  de  Murk  in  verbJuding  slaaf" 


43 


SAS. 


de  Luit  aldaar  ccniffc  goede  liavcns ,    waaronder  aU  du  vimi f>aooMCe  , 
de  Willem*-  en  Ucri  n(rs'bna  i  (rciiocmd  u  orden. 

Met  planlenrijk  ïcvcri.  rijst,  djng:ofi[f,  kaljain^,  u*ïbic ,  iii.ingA»  rn  klap- 
f>crolie  ,  maar  vooral  koinl  liet  sandcllioiiL  ïn  aatiiucrking  bctnelk  nnii 
Kei  eiland  jEijncn  naam  g(*fl[evcn  Ijcct't ,  lioe  wel  oiirijctjiyk  »  da.ir  dol 
'  lioiil  jücr  nicl  byiondiT  overvloedig  is,  en  ook  de  nmotier»  bet  niet 
kjipprn  ,  lij  lalen  dit  er  en  wel  enkel  uit  vooroordeel ,  en  betelten  dit 
aan  v ree mdell liften  niet.  De  voortiaaujsle  KandelliotilboüseUen  tijn  aa  ~ 
de  Noordkijfl,  ook  vatt  aldaar  veel  scIianioniebotiL^  Kiiloen  ,  rij<l 
kokoü  ^  tiirkschc  larwe ,  inlandi^clic  aardappelen  en  vriielilen  tijn 
voldoende  om  in  de  bcbocflc  der  bevolking  te  voorzien.  De  liodem  be**|  _ 
marmer,  dat  Lot  ringen  guvornid  en  gepolijst  wardl,  voorlif  vulLinttclie 
slonTen,  kalk,  en  over  het  algemeen  eene  zwarte  oppcrkorsl.  ilet  waler 
■s  bier  zutiracblïg  en  voor  lieu,   die  er  niet  aan  gewoon  tijn  ,  leer  nadeelïd~ 

üe  voornaainsie  dieren  xijn  de  karUouwen  ,   zeer  fraaije  paarden «  ge 
icD,  varkens  en  bonden.      UeL  gevogelte  U  aU  dat  van  de  iialHirige  eil 
landen.     In  de  bo«scbeo  worden  vele  bfigcdtssen  en  slangen  gevonden^ 
welke  laatste  ecbter  niet  vergiftig  z^n  ;    raiien  xyn  op  dit  eiland  se 
menigvuldig   en   maken   een    geliefkoosd  voedsel  %aö  de  bevolking  uij 
De  lee  en  de  kleine  riviertje»  lyn  zeer  viscbrïjk,  docb  de  eibndcri  *![ 
slecbte  visseberi. 

Het  eiland  Mordt  bewoond  door  sterk  gespierde  en  kloeke  nienscbcn 
Zij  zijn  bruin  van  kktir  en  hebben  geen  gimslig  gelaat ,  zijn  spoedfd 
ter  iiedergeslageD  en  benemen  lieb  xelven  somtijds  bet  leven  ,  ietf  , 
dat  in  Indiè'  onder  de  zeldzaambedcn  bcboort.  Onder  elkander  sijo 
Bij  eerlijk,  doch  den  Trcemdeling,  ofschoon  zij  dien  gastvrij  onlvan- 
gcii  ,  bestelen  zij  gnarnc.  In  den  oorlog  T\jn  z\j  zeer  lariiartig^ 
loodat  er  zelden  gevochten  wordt,  en  zy ,  wanneer  een  hunner  ge* 
wond  wordt,  spoedig  van  het  slagveld  vlieden.  Zy  zyn  arbeidiaani, 
bebonwcji  bnnne  akkers,  Itreijen  netten,  «laan  louw  en  vleehten  mal- 
len. Of»ehoon  door  geen  licbt  van  eene  geopenbaarde  godsdienst  be- 
straald,  leven  zij  zeer  ingelogcn  en  zedig,  zoodat  bel  schenden  vau 
de  wet  der  zedelijkheid  hij  hen  eenc  grootc  zeldjiaamheid  is.  Hunne 
godsdienst  schijnt  alleen  op  overleveringen  gegrond  te  zijn  ,  want  ,  daar 
%\i  Priesters,  tempek,  noeh  boeken  hebben,  worden  de  ölïeranden  door 
de  oudsten  des  volks  ,  en  de  godsdienst  door  de  huisvaders  in  hnno 
vronixtgen  verrigt.  ZiJ  gclooven  iu  een  en  goeden  Gccsl ,  die  zy  als  i 
almagtig  God  verceren  ,  in  eenen  Bc*cbeiingeest ,  in  cencn  boozen  geesl"" 
en  in  een  volgend  leven  ,  belwclk  volgens  hun  gevoelen  een  lusthof  ^ 
of  paradijs  zal  zijn. 

Ue  offeranden  gcsehieden  met  groote  pleglighcid  ,  doorgaans  aan  de 
oever  der  zee,  onder  cencu  geheiligden  hooiu,  iu  de  nabijheid  van^ 
of  somtijds  op  de  graven  der  voorvaderen  ,  en  wel  bij  voorkeur  de 
nachts  onder  het  geraas  van  hekkens^  troiniuen  ,  fluiten  ^  krijg&dansea 
en  lutdruehtig  geschreeuw.  Hel  offerdier  wordt  op  eenen  gedijden 
tteeo  gehragt  en  de  omtrek  door  vuren  verlicht ,  die  de  woeste  groe- 
pen dar  feestvierende  Sumbawers,  welke  allerlei  aiVch uw elykc  gelaats- 
trekken aannemen,  en  hij  den  danf  bet  ligchaam  verdraaijeo ,  als 
bewoners    van  belsche  gewesten  voorstellen. 

De  ingewanden  worden  hezigligd  ,  teneinde  heit  of  onheil  te  voor- 
spellen. Het  ofl'er  wordt  niet  door  vuur  verteerd  ,  maar  door  de  me- 
nigte gegeten  ,  en  een  gedeelte  daarvan  voor  den  goeden  Geest  over- 
gelaten.  By  pleglige  verbonden  ,  gcwigti^rc  ondernemingen  ,  sterfge- 
vallen   en  hij    dca  oogst  hebben    zulke  offeranden  plaats ,    welke   aau 


ii 


SAN, 


knul.  CU  1  u*  N*  van  W ijk^bij-Bimrttttk  ^  geyi.  Oeei^en-ifeder-Lan^^ 
hrvek ,  ^  u*  S^.  van  Ncder-Lanj^broek  ,  l.iri(rs  de  Nedcr-Lüfigl>rocksclie* 
wetering  »  2  ii.  van  ili»n  straatweg  van  Utrcclit  naar  Arnhem. 

Dit  hiiïs  f  hf'twclk  reeds  in  13^20  bekend  was  ^  ii  een  vrij  aniiiienlijk  , 
óiiüerw^Lsct)  geboinv,  staande  in  eco  ruim  wati^r ,  Cfi  ,  duor  ceneii  «ieenea 
i>r"g  ,  IJcliecUt  aan  ecncii  voorhaf,  welke  ook  inct  walcr  omvaogen  ii , 
en  tiicl  eene  houten  hruf^  ,  daor  een  aftre^oDderd  toor^cboitw  ,  eenen  uïl- 
gang  hed't*  Builen  den  vijver  vindt  men  ecnig  hüog^  lycboomte.  Waar- 
Mbyulyk  is  dit  huis  cèrsl  bt'xeten  ,  door  het  geslacht  van  vin  Saude  ^ 
zijnde  naderhand  f^ekouKTi  aan  dat  van  vaii  Zijl,  en  vervolg^ens  door 
onderscheidene  handen  overgcfraan  in  bel  (jcslacht  van  Pa  la  es ,  die  bet 
J>ezaten  ,  toen  het  ^  in  den  jarc  1538,  btj  de  Staten  der  provincie  Utrecht, 
\oor  ridderniatig  aangenomen  werd.  Sedert  is  SArniEïituEc  ,  door  bet 
bnwelijk  van  Junkvrouwe  Elikauktu  va?i  Pallags  niet  den  Meer  Diit&  fioniiM 
VAK  AaEfioncEii ,  aan  bet  (roslachl  van  dien  naam  {jckomen  ,  en  daardoor  i 
löccr  dan  anderhalve  eeuw  Ijezeten  ,  lyndc  de  eerste,  WiLLta  Buahe  vam 
AiEBoncEN,  in  den  jare  1583  en  de  laatste,  Yronwc  EiEOivaaA^tirtiiA  Bonus 
¥A(T  AiEAoKUEK  ,  in  hét  jaar  1711  er  tnede  verleid  .  doorbel  Dnmkapittel 
van  Utrecht,  ^aaranii  bet  leenroertjr  vrat.  Vier  Kceren  uit  dit  (Geslacht 
z^n,  wej^n»  deie  hofstad ,  in  hel  Iliddcrscbani  van  dit  gewest  he»ehrcven 
geweest.  De  laatste  was  de  Heer  Cocjihaai»  TaAjEtriNUü  Boriie  vaji  A»ë- 
KOKGSK  ,  dic  in  bet  jaar  1717  overleed.  In  bcra  h  het  mannelijk  oir  van 
dit  adellyk  en  aantienlïjk  {jc^hcbt  uitgestorven.  De  laatste  belecntngf 
Tan  dit  buis  is  in  1766  (geschied  op  den  llerrc  Mattbias  Jan  SinGcnooncK, 
Thans  wordt  bet  met  de  daartoe  behoorde  gronden  ,  beslaande  eene 
oppervlakte  van  145  bnnd.  20  v*  clL,  in  ei{][endüin  beieten  ,  door  deu 
Heer  GijsBCBT  Caael  CofiKBLis  Ja?i  Baron  vaü  LuivüeN  vas  SAitiiEüiuitc , 
vroonachlij  Ie  Utrecht. 

liet  wapen  Kan  dit  adelU  goed  is  een  yeld  van  azutir  met  drie 
•renden  van   jToud. 

SANDENBURG^  ihaus  veelal  ZAHDEftiVBG  [jespcld,  voorm,  kast.  op 
het  eJL  ff^'akherenf  prov.  Zeeland  f  arr,,  kant.  en  1  u.  N.  van  Mia-^ 
tUihnrg^  frem.  f^ere-eti -ZandtJ  k-b  innen  ^  10  min*  3C.  W.  van  Vcrc  ,  in 
bel  m^li.  Zanfiijk-lnntten, 

liet  was  oudtijds  een  der  ultmuntendstc  gehouwen  en  iterkten  run 
Walcheren,  en  de  letel  der  Ileeren   van  Verc.     Het  was  gesticht  door 
Heer  WotrEBT  vau  Borsselc  en   SvstLLE ,    tijne   vrouw,  om  t  reu  t  1 1^80. 
Gebrek  van  aanlcekcninfr ,   vernielende    hraud  en    de    Ncderlandsche 
onlusten,  welke  hel  eerste  in  Walcheren  lot  oorlojj  uitbarstten  ,  lijn  Ie 
tameo  oorzaak,  dat  men   weinig   van    dit   kasteel    rreboekl  vindt.     Het 
was   onder   de  heerschappij  van    Heer   Woipeht  1\  ,    en    wel  in    1483, 
dat  SAKOEnnnnG   veel  vertinmieririg  onderging  j    het  ^ebijnt    niet  wcintg 
herstellingen  verbetering  Ti(K»dig  gehad  te  behhcn,   gelijk  men  nil  vele 
fragmenten  van  rekeningen  niet  r»riduidelijk  heelt  bespeurd.     Gelijke  vef 
nieuwing  en    herstelling   geschiedde  in    148ii ,  toen    Willem  Schegies  , 
timmerman  te  Mecbeten ,  er  alleen  31   pond  Vlaainscb  (18(i  guld)  aan 
*  verdiend  had,  zoo  aan  cenc  nieuwe  poort,  als  aan  de  gaanderij  en  bet  lo-> 
'  rcolje,  van  welke  reparatie  de  kwitantie  nojf  voorhanden  is.     Had  geen 
«yand  of  ovcrslroomin^  dit  kasteel  nog   kunnen  ontsieren  ,  de    al   ver- 
nielende brand  bragt  bei  ceneo  gevoeligen  stag  toe*  Het  was  den  'i  Maart 
11S05,  dat  de  gaandcry   er  van  tot  ascb  werd  verteerd.     ilETCBasBEacn 
zegt  f  dat  dexc  brand  des  morgens  onder   de  pix^ek  cenen  aanvang  nam, 
wnardoor  het  grootste  doel  tan  dit  bui&  vcrtcud  \vcrd  ,   co  vele  auliqni- 
teilen  verloren  gingen. 


4<( 


SA  Pf. 


▼AH  FiiOTBont  liicr  bcwtnd  Itad   {^«ïkre^n^     liul   tiild   in    de    !ios»cIjt*ti 
^>as    utlgerocid ,    tcIc   boonico ,   xoo    in    biïl   park ,     aU    rondom    bel 
,    varen  afi^chouwca  ,    de  suUea  ta  verval   gckomrn  ,    soodal  dil 

ia»tcel  meer  dan  Toor  twee  duiiend  {[tilden  aan  inkomsleri  had  vcrlo^ 
en.  Daa  ,  dtt  waa  no^  maar  bel  begpn  ;  bet.  volgende  jaar  157:^, 
Itoen  Vcrc  bel  Spaanschc  juk  sfwierp,  werd  op  Sahdmidiö  Franscli 
nry^ftvolk  gelegerd ,  zeker  om  tot  eenen  voorpoii  der  stad  ie  dienen , 
rvn  den  vijand  van  dien  kaul  te  vcrwyderen  Hoedati((j  die  daar  buia 
|4i]elden  4  kan  men  nagenoeg  opmaken  ,  dewijl  met  den  aanvang  der  on- 
lltiiten  de  ktipel  van  dit  knsteel  is  afgebroken  en  ten  jarc  1575  alle  de 
llïoeken  ,  rekeningen  en  aiidere  cbarteren ,  in  dit  kasteel  bewaard  geweest, 
l^an  daar  gebaald,  en  binnen  de  kerk  van  Vere  gebragt  lyn ,  »  alsoo 
Iw  de  Soldalen  de  Hekcncamer  op  *t  voorn.  Castecl  opgebroken  baddüo/^ 
(Bet  rooTcn  en  verwoesten  van  boomcn  en  materialen  scbecn  intns»cbcn 
i  meer  en  meer  toe  Ic  nemen  ,  loodat  van  wegc  de  stad  Vere  lelve,,  tol  bel 
r  versterken  te^en  den  i^cmecnen  vyand,  vele  boom  en  en  slecnen  van  dit 
[hnii  werden  afgevoerd  en  gebeii^^d  ,  waarover  door  den  Heer  va»  Faotau!tT« 
ffcy  missive  van  14  Febniarij  1Ü77,  aan  de  Regering  dier  Mad  werd 
|gekla.i[jd,  en  deswege  vergoeding  veriocht ,  waarop,  den  18  Maart  vaa 
r  dat  iclfdc  jaar^  werd  geantwoord  ^  dat  men  mikt  wel  niet  ontkende, 

docb  moest  tocscbrlj ven  aan  de  algcrneene  rampen  van  den  oorlog ,  en 
[toen  xich  in  den  utteritcu  nood  van  zulke,  ander»  ongewone ^  middelen 
ilicdicnd  had.  Wat  de  vergoeding  betrof,  de  xware  koeten ,  welke  dage- 
r  ly  ks  ter  bandbaving  der  pas  geborene  vrij  beid ,  en  tol  wering  van  de  dwin- 
I  gvlandij  moesten  worden  aangewend  ,  gedoogden  iulk§  niet  ^  waarom  men 
[irenocht  daarvan  verseboond  te  blyven.  Dit  scbynt  bij  den  Beer  vau 
l¥AöTio?iT  weinig  ingang  te  hebben  gevonden,  want  deze  moet  xich 
(daarna  aan  bet  bot  van  Jii&tilic  gewend  hebben,  waar«ichynUjk  oni 
[ «enige  vergoeding  te  verkrijgen  j  hierop  deed  ecblei  de  licgering  van 
f  Veré  door  baren  Advokaat ,  Mr.  Maxiailiaa?!  de  Pottebe  ,  den  1^  No» 
b^mber  1584,  een  berigUcbrifl  opmaken,    waarnaar   hij  zicb  ,   in  bel 

ferdedigen  hunner  xaak  ,  voor  Commissarissen  van  den  Hove  moeit  ge- 
I dragen  ^  welk  beriglschrift  boofdxakelijk  bebeUde  : 

•  Dat  bet  bui»  en  kasteel  van  Saadkhbiiiic  door  den  oorlog  «oo  ontram- 
■^poncerd  wa*  geworden  ,  dat  het  niet  bewoonbaar  zynde  ,  onilrent  den  jarc 

1575   by  laste    tyner  Princc-lyke    Excellentie  divencbe   Materialen    van 

daar  waren  gebaald   en  naar  Geertratdenberg  gevoerd/* 

V  Dal  beUelfdc  Kasteel  daarna  geheel  verruincerd  ,  en  lot  eenen  Steen- 
hoop liggende ,  by  xyne  ExreUentie  en   de  Staten  bevonden    was   groot- 
2ki  te  prejudiciëren  aan  de  zekerheid  der  Stad  Vere  aboo  de  Vyand  ^ 
larvan  meester   zyode ,    Hgtlyk    de  stad  kondc  overvallen   en  vcrr«s« 
licben/' 

»  Dal  de  Heer  va  o  Froymont  in  allen  gevalle  in  dezeo  niet  tegen 

de  Magistraat  koude  handelen ,  overmits  lij  daarvan  gecne  Materialen 
^badden  doen  vervoeren,  dan  hij  last  van  bare  Princelykc  Excellentie, 
rdic  alle  dezelve  geschonken  badde ,  tot  opmaken  van  de  Bolwerken  cii 
laiidere   Vcsltngwcrken  der  stad." 

»  Dal  men  ftonsidcreren  moest  dat  de  Voorpoortc  van  dit  Hui»  * 
^iranrop  een  dienaar  van  den  Heer  tah  Fkovhoüt  woonde,  de  Stad  en 
fliare  Vcslingwerken  leer  hindcrlyk  was,  dal  indien  die  Voornoorle  niel 
1  geslecht  wierd ,  de  Stad  en  bet  gebeele  Land  in  gevaar  loude  komen  ^ 

fvaarom  op  de  Demolitie  daarvan  mogt  geinstee rd   worden  enz.** 
Wat  hiervan  de  uitslag  geweest  ig  ,  blijkt  niet ;    dit  is  zeker  ,  dal 

toea  WiLLKM  1 ,  Prim  van  Oranjt ,  de  Grondvester  van  ons  gemcenebest , 


«»  SAN. 

x<K«M(4(s  etc***  Dit  U  ook  werkelijk  getcbicd  ,  lulk  cenc  fabrijk  is  daa 
MK^i  {eme«&l ,  cenige  jaren  staaode  gebouden  ,  cu  wederom  te  nietr 
JUiiyea ;  terwijl  bel  bekwaam  maken  van  den  grond  tot  salk  een  be- 
S[t\|f»  bei  bouwen  \an  loodsen ,  huisingen  en  wat  tot  bet  bonden  van 
«tra  aantal  twijnen  noodig  was ,  oorzaak  is  geworden  ,  dat  )|etgeen  van 
S43i»tsMae  nog  te  sien  was ,  of  ten  minste  de  ontwijfelbare  plaats  aan- 
wees «  waar  het  kasteel ,  de  kapel ,  bet  benedenbof  en  stallingen  ge- 
stMn  badden ,  nu  genoegzaam  geheel  is  verdwenen. 

Op  dit  kksteel  sijn  voormaals  vele  gekroonde  hoofden  gehuisvest  ge- 
weest, als  de  Koning  (Üuistibbh  tah  DsRUAafteii,  met  zijoe  Gemalin 
en  drie  kinderen  $  naaerhand  Keizer  Kabel  V ,  met  zijne  zuster  de  Ko- 
ningin van  Hungaryen ,  en  anderen. 

Het  diende  ook  tot  eene  gevangenis ,  voor  allen  die  te  Vere  of  in 
eenige  heerlijkheden  der  Borsselscbe  en  «Bourgondische  Heeren  aangetast , 
en  van  lijfst^ffelijke  misdaden  beticht  waren ,  daar  men  vindt ,  dat 
op  den  11  Julij  1514,  door  Heer  Adolf  vab  BooaaosoiB,  in  tegenwoor- 
digheid van  AioaiBs  AaoaiBsi.,  Rentmeester  van  Bewester-Scbelde  ,  last 
u  ffegeven  aan  Heer  Hbbdeik  var  Bobssblb  Hidder  ,  Heer  van  La^ 
ttraaUj  Baljuw  van  Tere,  Mr.  Jacob  Hootiaii  en  Joos  Cobhblissbn , 
Raden  van  voorgemelden  Heer  Adolf,  om  uit  de  gevangenis  van  dit 
kasteel  te  ontslaan ,  Gobhblis  Coblb  ,  Goppbh  Goblb  ,  Jah  van  Gatz  en 
"WiLLEH  Gbtsb  ,  alle  poorteren  van  Brouwershaven.  Men  zou  ook  van 
andere  heerlijkheden ,  eigendommen  der  Heeren  van  Vere ,  kunnen  be- 
wijzen ,  dat  gevangenen  op  dit  slot  zijn  ovcrgebragt ,  en  waarschijn- 
lijk gcvonnisd.  Dit  is  zeker  ,  dat,  in  het  jaar  1298,  Heer  Jar  vas  Rb- 
RBSSB  hier  is  gedaagd,  en  op  zijn  niet  verscbynen  uit  Holland  en  Zee- 
land gebannen.  Ja  het  is  te  denken  ,  dat  zii  die  om  de  waarheid  des 
'Evangeliums  te  Vere  en  daaromtrent  vervolgd  werden  ,  ook  hier  geker- 
kerd sijn  geweest. 

Er  was  aldaar  eene  begraafplaats  der  Heeren  vab  Bobsselb  ,  vrelke 
men ,  in  het  jaar  1679 ,  bij  bet  opdelven  der  grondslagen  van  bet  slot , 
op  de  plaats  der  gewesene  kapel,  ontdekt  beeft. 

Ter  plaatse,  waar  het  gestaan  heeft,  ziet  men  thans  zaai-  en  weiland. 
De  daartoe  behoord  hebbende  gronden  ,  beslaande  eene  oppervlakte  van 
29  bund.  82  v.  r.  10  v.  ell.,  worden  thans  in  eigendom  bezeten ,  door 
Terschillende  eigenaren. 

SANDESTËIN,   adell.  h.  op  de  Middel Feluwe,  prov.  Gelderland, 

distr.  Feluwe  ^  arr.  en  Cf  u.  N.  van^niAetn,  kant.  en  5  u.  O.  ten  Z. 

van  jÉpeldoom^  gem.   VoouU 

SANDEVELD,  voorm.  buit.  in  Delfland,  prov.  Zuid-Holland,  arr. 

en  2|u.  Z.  van  *s Gravenhage  ^  kant.  en  1  u.  N.  W.  van   Naaldwijk, 

ffcm.   *s  Gravezande-tn-Zand-Jmbacht,   onmiddellyk  achter   het  dorp 

s  Gravexandcj,  westwaarts. 
Thans  is   bet  eene  boerderij ,  beslaande ,  met  de  daartoe  behoorende 

pronden  ,  eene  oppervlakte  van  4  buud.  44  v.  r.  30  v.  ell ,  en  wordt 

in  eigendom  bezeten  door  Mevrouw  Mabia  Wilbelhua  Hovcebi  ,   geb. 

DB  LA  Faillb  ,  woonachtig  te  *s  Gravenhage. 

SANDFIRDE  ,  Sartfibdb  ,  Zardfirdb  of  Zardvoobt  ,  d.  prov.  Friesland^ 

kw.   Wettergoo ,  griet.    9F ymhritteradeel ,  arr.   kant.    en    3  u.  W.  Z. 

W.  van  Snetk. 

Men  telt  er,  met  het  buurtje  de  Ryp«  ook  wel  ter  ondcrscbciüing 

de   Sandfirder-Ryp    genoemd,    ongeveer   70  inw.,   die  meest  iu 

de  veeteelt  bun   beslaan   vinden.     Dit   dorpje    is   zeer  waterrijk.     In 

het    oobten    heeft   men    een  watertje ,    dat  den  naam  draagt    %an  de 


.  Jt 


m 


SAK. 


1  II.  2.  0.  %an  Oldeherkoop  •  |  u.  N»  W.  fan  Beuil ,  naartoe  bel  be- 
hoort; met  9  h.  en  niim  60  Jnw, 

SANDlKf,    naam,    welken  èe  Negvn  geven  aan  do  toikerpUnt.  R«- 
xB]ftvito  ,    fn  l¥ederland*'Guitina  ,  kol,  Suriname,     Zie  RoïciBtmo. 

SABfDlNG  ,  d.  in  Oosi-tndii ,  op  hel Sundtuehe  eil.  Java ,  res.  Kadoe  f 
adi.  res.  Magalüng  f  aan  de  Progo. 

SANDING  ,  PoELo-Sürtmio  of  S4HDU1M I  ook  w«l  Btui-iiLAiti» genoemd  , 
tweceil,  in  Ooxt-fndtè\  in  de  Iftdiiche^Zee ,  leo  W.  van  bet  Sundatcke 
eit.  SHmatra.  Z^  zlJn  onbewoond  ,  doch  er  groeien  lange  niuskaatnooteii, 
SANDING  (DE) ,  meer,  prov,  Frietland,  kw.  Ooêtergoo  ,  griet.  Tiet- 
jerkittradetl  f  ten  Z.  fan  Garyp.  Hei  strekt  zich  van  dit  d.  tot  ^  uur 
meer  inidwaarts  uil  en  heeft  ccnc  aanmerkelijke  breedte, 
,  SANDING  (DE  ESüMEFl),  voorm.  meertje,  prov.  f  netland ,  kw. 
Oostergoo  y  [^rict,  Smallttiffcrland ,  dat,  door  de  Zoete  mei  ée  fFijbt 
Sanding  in  verbinding  stond,  doch  reeds  voorlang in  de  Oudetjnai 
ter- tanding  versmolt  e  ti  is. 

SANDING  (DEOUÜEGAASTER-),  meer,  proy.  £rrW<ïfi<l,  kw.  Ooj-^^ 
iergooy  griet.  Smath'ngerland ^  dat    door  de  Wopkes^iloot  met  de' 
Smalle^eet  ter- tanding  en  door  het  Üuddiiipen  deZcttloot, 
met   de    Monnike-Ee^   in    verbinding  staat. 

SANDING  (DË  SMALLE*EESTËR  )  orSiALti!-GA4STEB^AiiDtf(o,meer, 
prov.  Friesland^  kw.  Ootiergoo  ^  griet,  SmaUingtrland  ^  dat  door  do 
Wo  pkes-$loot ,  met  ^t  Oudegaatttr standing  ^  en  door  do 
Monni  ken-gr  uppen,  met  de  Monnike'  Be  ,  in  verbinding  staat. 
SANDING  (DE  WEöTEa-),  meer,  prov»  FriVi/anrf,  kw.  Oottergoo  ^ 
griet.  Smaliingerland f  dnt  ten  W*  door  de  Geeuw  met  het  Kruit* 
te  at  er  in  verbinding  staat. 

SANDING  (DE  WlBE),  voorm.  meer,  prov.  f  rietland  ^  kw.  Oot- 
ifrgoo  ^  ^TwX*  SmnlUngêfland^  dat  door  de  Zoete,  met  de  £  turner- 
Sandintjj  in  verbinding  «tond ,  docb  reeds  voor  lang  in  de  Oude' 
gaastcf'Sandiug  vprüTnoltfu  i». 

SANDMEEll  (HET),  tneenjo,  prov.  f  rietland  ^  kw.  Zettnwauden^ 
griet.   Guadtriund ^  |   u.   N.   N.   O,   van   SondeL 

SANDMEER  (HET  GROOTE-),  meer,  prov.  F  rietland ,  kw,  Ootier- 
güo ,  griet.  Tivtjerktieradeel ,  i  o.  Z.  van  Suameer ,  op  de  grenzeik 
van  SmrtllingpHand. 

SANDMEEtl  (HET  KLEINE-),  meer,  prov,  F  rietland ,  kw.  Ooifw*- 
^00  »  griet-  Tietjerktteradeel ,  {  ii.  £.  van  Suütneer^  op  de  groüicn  van 
Smnltingerland. 

SAKI>OEL  (*T),  cigt-nlyk  Zabd-doiiik  ,  geh.  in  de  Langetlraat ,  pro?, 
IfoordBraband^  Vierde  distr,,  arr.  ttv  3  u.  N,  van  Breda  ^  kant.  en 
1  tl.  N.  tL*n  O.  vnn  Oosterhout,  gem.cniOmin.  W.  van  Baamtdonk ; 
met  95   b.  en  ti20  inw. 

SANnOELSCHE'PÜLOER  (DE),  nold.  in  de  Langettntnt ,  prov.  Noord- 
Brahand ,  Fierde  dittr*,  arr,  Breda  ^  kant.  Oosterhout  ^  gi^™*  /frtatHi- 
donk;  palende  N.  aan  het  gehucht  Sandoel  en  den  Bolerpolder,  O.  aan 
den  Groolcü-wrg  der  eerste  klasse  No,  5,  Z.  aan  den  Gucdcnaard»-  of 
Eendragis-poldcr ,   W.  aan  den  Karthnixcr-nolder* 

Dfi«  pold.,  i*  Dict  den  Ifieuwe-pelder  ^  drn  Oudcpoldeff 
den  B  innen- Kuren- polder  en  den  Cecotn^tHeerc/e- Oroo  1- 
¥'  atpiktche-en  -  Haatnt  donk  tche-  Binnen*  polder  ^  denkelijk 
kort  na  den  doorbraak  van  dtn  Zuidholland^cbc-Maard  ,  in  t4!^l  ,  olt 
wanneer  Haamsdonk  reed*  bestond,  en  in  de  overstrooming  deelde, 
kapilaat  bedijkt.     Hij  beslaat,  met  de  dijken,  volgens    het   kadaster, 


u 


SAitr. 


1 


SAPIOWËILER  ,  ccn  der  nicl{«rt|cn  ,  w«iartii  bei  voorm.  Kalj.  Lmjom* 
burg  f  grooth.  Lu^tmhurg  ^  is  (ïepliUl  jycwecsl* 

Het  bestond  uit  de  volgende  d.  en  gcli.  :  Sandweiler,  Ober- 
Anven,  N  iede  r- Anf  eo  ,  ScDnin^en  ,  tlamtiieldin(rcn  ,  dco 
hof  Ertizdo  rf ,  Contern  (tea  deele) ,  Syrcn,  Oetern,  Müh- 
lenhiich,  den  hof  Ba  mm,  deo  bof  Bron  eb  en  den  bof  In- 
ge tbaii». 

SANDWFIILKA  ,  gem.,  deels  in  bet  balj.  tqd  Luxtmhurg  ,  deels  ia 
de  hecri.  Mttntier,  yrrooth.  JLusemburg  ^  kw,^  arr.  en  kant.  Litrem* 
bnrg  ,  palende  N.  aan  Nieder-Anven  ^  O.  aan  S^lmttrinfjen  ,  Z.  aan  Con* 
tern  en  Hespcringen,  W.  aan  Hollerich  ,  Luxemburg  en    E>cb. 

Dezf!  (]-cm.  bcfal  de  d.  San  dweil  er  en  Ham  in,  benevens  de  Q^eb, 
Bi  rel,   Gre  velschcucf  ,  Pulvcrmubl  en  TaTion. 

Men  telt  er  150  h.  en  ruira  1000  inw.,  die  meest  in  den  landbou 
bnn  beslaan  vinden.  De  voortlirenj^fclen  van  den  grond  beslaan 
rogge,  tarwe,  mastellum,  baver,  aardappelen,  duiven-  en  andere 
boonen  ,  erwten  en  booi.  He  veestapel  uordt  berekend  op  Y^O  paar* 
di-n  ,  260  runderen  en  230  marken».  Tc  PuJ^ermubl  is  eenc  beroemde 
kaloennpïnnerjj  en  verwerf  ,  bet  eigendom  der  Heeren  ILüsohü  en  Coar. 
Ook  lijn  er  in  dexe  jfom.  twee  door  water  gedreven  korenmolens  en  eenigft 
bewerkt  wordende  steengroeven.  De  gem.  SinowirLEa  beiit  ?cle  onver- 
deelde bosscben  ,  loo   «Is    bet  Fleckcnboscb   en  anderen. 

De  inw.f  die  alten  R.  K.  iiJn  ,  maken  eene  par.  uit ,  welke  tot 
hel  vic.  apost.  van  Lujremburg  ,  dek.  van  •S'^  Pieter  ^  te  Luremifurg  ^ 
behoort,  en   door   eenen  Pastoor  bediend  wordt. 

Het  d.  SAKDWEiLEa  ligt  1|  n.  O*  van  Lirieinbiirj*  ^  2Ju*  W.N,  W, 
van  Ileinicb  ,   ean   den  weg  van  Reniicb,    naar    Liucmburg. 

De  kerk  is  een  goed  gebouw.  Het  in  1827  gesticlilc  pracbtigc  school- 
gehonw  ,  U  een  waar  sieraad  Tan  hel  d.  In  1814  was  bier  bet  hoofd- 
kwartier der  Hesstscb»  troepen. 

In  de  diepte ,  tusscbeo  dil  dorp  en  Hostert ,  slicbltc  Graaf  Ue^dbie 
de  Blinife  f  een  kioosler  ,  hetwelk  by  den  naam  Godatbal  (VaUDieuj 
gaf»     Daar  van  it  niets  mepr  aanwcKig. 

SA  N  DVV  IJ  K ,  buit.  ïn  bet  Nederktrartier  der  prov .  Üirtcht,  arr.^  kant* 
•n  {  II.  N,  van  Vtrechi,  gem.  en  7   min.  Z.  van  de  Bildt* 

Dese  buit.  beslaat,  volgens h(?l  kadaster ,  cenc  oppervlakte  van  89  bnnd, 
99  V.  r.  8,  V.  eti.,  en  wordt  thans  in  eigendom  beteten  door  den  üeer 
Mr*  W.  J.  Bom  HEivoniKKEü  ,  Ud  van  de  I^rovinciate  Staltn  en  voa 
den   Raad  der  stad   lltrctbt. 

SANOWIJK,  buil.  in  den  Purmtr ^  prov,  Jfoard-HoUand,  arr.  en 
4  u*  Z.  W.  van  Hoorn  ,  kant.  en  1  ti.  Z.  van  Edam  ^  gem.  en  J  ü.. 
74.   van   MonnkkendiÊm  ^  aan  den  Oosterweg. 

Deze  buit.,  de  fraaiste  uit  de  Purmer  ,  wordt  thans  in  eigendom 
bt'ieten  ,   door  den  Heer  A.  N.  va»  Saach  Tiitics,  woonachtig  te  Edam. 

SANE  (DE) «  oude  naam  van  de  riv.  de  Zaan  ,  prov.  Aoord-UoUamL 
Zie  ZiAfi  (Ok), 

SANE31,  d.  in  de  heerl.  Sottuvre  ^   grootb.  Lnxcmbyrg,     Zie  Sas* 

iCSaEIB, 

SANGAN  ,  ond  d.  in  Oott^indiëf  op  bet  Sundauke  éX.  Java ,  r«»id. 
£ui7en:or^,  aan  de  Tjilowong. 

SANGAO,  staat  in  Oott-lndië ^  op  bet  Sundm^U  eil.  ffomeo^  op 
de  Wtttkmt^  by  en  ten  O.  van  Pontianak. 

SANGAR,  ook  wel  verkcerdeiyk  SAüCin  of  S*n«oi  genoemd ,  r^jk  op 
hel  Snttdatthe  eil.  Snmbawa  ^  een  der  kitmt-SundA-eitandtn. 


4 


U  SA.N. 

zoo  dat  de  aoBTankeiyke  besdiaving  weder  door  de  vroegere  rawbeid 
ferranffen  is. 

De  bevolking  bedraagt  1S,000  sieleB,  ea  de  8olUn  van  Ternate  beeft 
bot  regt,  om  over  de  strndbare  mannen  ie  besebikken. 

SANGIR-EILINDEN  of  8)Uieiia-iiuj»n ,  groep  eilanden  in  Ooii- 
'  Jnêiëj  in  öe  Zee-Mnt-CuMei^  N.  van  de  Npordwestpnnt  van  het  Sun- 
datekê  eil.  Ctlebes, 

Zij  strekken  sieb  oit  van  de  Banka-eiUnden  tot  in  de  nabybeid  der 
Satibabo-groep ,  en  bestaan  nit  bet  eiland  Sajigir  of  Groot- Sa n- 
gir  en  ses  en  veertig  daar  rondom  liggende  eilandjes  ,  van  welke  de 
grootste  tyn:  Be  jaren, Tagolanda  en  Siao,  met  ecn^n  voorbeig, 
welke  laatste  drie  eilanden  ecnter  door  sommigen  niet  onder  de  Sabgu- 
nuuinn  gerekend  worden  • 

De  SAii6iB-«ii4iiimi  leveren  ververtcbingeny  gevogelte ,  sago»  nard- 
vrnchten ,  vogelnestjes ,  was  en  karet. 

SAMGIRAII,  d.  in  OotUlndii,  op  bet  Suniasehê  eil.  Java,  retid. 
Soerakarta.  -«  Er  ontspringt  aldaar  ecne  jrUke  sootbron. 

SANGOEl)  rQk  in  Oui-Hd^^  op  bet  SmdauU  eil.  Henico.  Zie 
SasAiieoBi* 

SANGOONG  (DE),  riv.  in  Oott-ImM,  op  bet  Swida^ék.  Jawa, 
resid.  So^rahaHay  distr«  Padjong.  —  Zy  is  niet  bevaarbaar. 

SANGSUS  (LA),  verl.  kestgr.  in  IfederUndg-Gmianm,  kol,  Surina- 
me ,  aan  de  Or/fonaAreei ,  ter  regtercyde  in  bel  afvaren ;  pateode  bo- 
venwaarts  aan  de  verl.  koffijplant.  Paticntiei  benedeawaarts  aan  de 
verl.  kofiyplant.  Tal^nbnrg  ^  »0  akk.  sroot. 

SANIANE,  kaap  in  Oott-Indiëf  in  den  jirth^l^am'St'Lasarm  f 
aan  de  Zuidwestkust  van  bet  jÉmhontehe  eih  Keumg* 

SANJAN-TIKOEO ,  plaaU  in  OMi-Jndii,  op  bet  Stmdascke  «1.  Java, 
resid.  Preanger-Regeniithafpen ,  ^alwaar  eeae  tnsschen  Oost  en  West 
voortloopende  ry  beii^n  door  de  Tjitaran  als  het  ware  doorsneden  wordt. 

SANJOOE,  ond  d.  in  Ooii-lndië^  op  bet  SunimitU  &X.  Java, 
resid.  Krawang^ 

SANIRI  (DE) ,  Wat-Sabih  (d.  i.  Water  der  vergadering) ,  til.  in 
Oott^Indiëy  op  het  Molmksehg  eil.  Amboina ,  scbiereil.  LeffÜmor* 

Het  is  eene  fraaye  rivier ,  die  de  grensscbeidiog  tnsschen  £ma  en 
Hoekorila  uitmaakt. 

SANKALANG,  d.  in  OctÈ-IndÜ,  op  het  5icfidasrAe  eil.  Jacw ,  resid. 
Soerabayaf  ads.  resid.  Griitée, 

SANKANG,  d.  in  Oost-Indië,  op  het' Simdatche  eH.  Java,  resid. 
Preanger-Regimiêehapptn, 

SAnKOELANG ,  st.  in  Ooêt^Indië,  op  het  Sundatcke  eil.  Java,  resid. 
Madüm ,  door  een  fraai  bosch  omgeven. 

In  bet  begin  der  vonge  eenw ,  bevatte  dese  stad ,  welke  een  kleine  halve 
myi  groot  IS ,  ruim  S500  hnisgezinnen ,  die  sich  meest  met  den  ryst- 
en  bonthandel  geneerden. 

SANNGALA,  d.in  Oof^-Zmtie,  op  het  i^iMidbscAe  eil  Java,  resid. BiMflni. 

8ANNIRIE ,  naam ,  welken  ae  Negers  geven  aan  de  suikerplant. 
RosBiioae .  in  JYederlandt'Guiana ,  kol.  Sunmame.    Zie  IlosBRBoa«. 

8AN0EHBANG,  gebergte  in  Oast-Indië,  op  bet  .SaraifascAe  eil.  Bameo, 
rosid.  Banivrmoiing,  —  Dit  gebergte  verheft  sich  tot  5500  voet  boven 
de  oppervlakte  der  see. 

8ANRAB0NI  of  SAHDB4ieRi,  kon.  in  Oost-Indië,  op  bet  SuHdatckt 
eil'  Cvk^i ,  op  de  Zuideiyke  landtong,  tnsschen  de  gouvemements- 
laiiden  Galissoug  en  Poelonbankoeng. 


M 


SAN, 


100  dat  de  aanfankeiyke  beschaving  wodcr  door  de  vroegere  ruwheid 
fcrvangcn  ii. 

De  bevolking  bedraagt  I^^OOQ  ikkm,  en  do  Stillaa  van  Tcrnatc  heclV 
het  re^jt,  om  over  de  slrgdbare  mannen  la  bc^chikkeo. 

SA^GI[l-ËlLANOË^(  of  SARGiu-KitinDBii ,  {jroep  eilanden  in  Ooil* 
Indii^  m  d«  Z ee'tmn'CeUbet ^  N.  van  de  Noordwrestpunl  van  hel  Sun- 
datche  eil.  Celehei. 

Zij  strekken  lich  titt  van  do  Banka-riUndrn  tot  in  do  nabijheid  der 
Salibabo'groep ,  en  bcAtaan  uit  het  eiland  Sapg^tr  of  Groot-San- 
gir  9n  zes  en  veerti(^  daar  rondon]  liggeDdc  eilandjei ,  van  welke  de 
g^roolste  ijfn  :  Bejaren^Ta^olanda  en  Siao,  met  een^n  viiurbci(f , 
urelke  laatste  drie  eilanden  echter  door  sonMiiigen  niet  onder  de  Sakcvs,- 
BiLAADEa  gerekend  worden. 

De  SAHGia-itfcAflOER  leveren  verver»ehingpen ,  gevogelte ,  «ago ,  aard* 
vruchten,  vojelneUJes ,  was  en   karet. 

SANGlilA^T,  d,  in  Ooti'Indié\  op  het  Sundatche  eiL  Jata^  reiid. 
Soeraknrta,  —  Er  ontspringt  aldaar  eBne  ryke  to  ut  bron. 

SANGOËI ,  ryk  in  OoMt-ltidiè'j  op  bat  iiundasche  cil.  Bomeo,  Zie 
Sbsakgo&i, 

SANGOONG  (DE),  rtv,  in  OostÏHdii,  op  bet  Sundaicke  eW.  Ja^^ 
rtM,  SotfftknHa  ^  distr,  Padjong,  —  Zij  i»  niet  bevaarbaar* 

SA^iGSUE  (LA),  v«&rl.  koitgr,  in  I^edertattds-Gnmna ,  kol»  Stmna- 
me ,  aan  de  Orleanakrcek ,  ter  regtcrsvidc  in  bet  afvaren  \  palende  bo- 
venwaart» aan  de  verl.  koflïjplant.  Patieoti«,  benedeowaarts  aoii  de 
icrl,  kofltjplant.  Tuipcnburg  ;  250  akk.  groot» 

SANlANE,  kaap  in  Oost-Indiè'f  in  den  Arthiptl-taU'St^LatartÊM ^ 
aan  de  Zuidwesikust  van  bet  Amhomche  ciL  Kelang. 

SANJAN-TIKORO,  ptaaU  \nOmtlndië\  op  bet  6"««rfa5cAe  cU.  Jawi, 
rcsid.  Preanger-Retjcnischappen ,  alwaar  eeuc  tnsschcn  Ooit  en  West 
\oorttoopcndc  rij  bergen  door  de  TjiLaran  als  het  ware  douninedcn  wordt. 

SANJOOR^  oud  d.  in  Oott^Indië ,  op  bet  Suudaifhe  ciL  Java  ^ 
resid.  Krattan g, 

SA^IAI  (DE),  Wav-Saaiu  (d.  i.  Water  der  vergadering),  rit,  ut 
Oótt'lndiè\   op  bet  Moluktrhe  eil.  Jmftotna  „  schiercil,  Leytimor* 

Het  is  een  e  fraaije  rivier ,  die  de  grensiicheidiug  tnsichen  Eroa  eu 
Uoekorila  nit maakt. 

SANKALANG  y  d.  tn  Oott-lndiif  op  het  «S^iiftdtiKAe  eil.  Java,  retid* 
SQfralmya,  ads.  re«id,  Grittée. 

SANKANG,  d.  in  Oost-Indii ,  op  bet  i^imf/mcAe  eil.  Java,  retid* 
Preanget'  Heg  en  fKhappen. 

SA^KOELA^G  ,  st.  in  Oott-Indië,  op  het  SundoicJiM  eil.  Java  f  resid, 
Mndion  ,  door  een  fraai  bosch  omgeven. 

In  het  begin  der  vorige  eeuw  ,  bevatte  deie  stad  ,  welke  een  kleine  halve 
naijl  groot  is ,  ruim  ^iiOO  bnisgcmnen  ,  die  lich  meest  met  den  ryn- 
en   hottthnndel  geneerden* 

SANNGALA,  d.  in  Ootl«/ftc/te,  ophct5i<ni/aK/ieeii  Jara,  resid.l?a^^f»« 

SANNIK!E  ,  naam ,  welken  ae  Negers  geven  aan  de  smkerplant* 
AoseiiOBfif  in   JVederlands-Guiana  ^  ktti,  Snnftamê,     Zie  IloüEniiDai;. 

SANOEMBANG  ,  geberstcin  Oott-indiè\  op  bet  SundaH/teaW,  Bomeo, 
resJd.  Banjertnaftng,  —  Dit  gebergte  verheft  zich  lot  3500  voet  bovcit 
de  opjMsrvtakte  der  sec. 

SA^lRAUONl  of  Sasdoaboüi  ,  kou.  in  Oott-indiè\  op  het  Sundmii 
ciL  Ceichèi  ^  op  de  Zuidelyke  landtong,  tns^cben  de  gouvernciDcnl 
landen  Galissong  en  Poelonbankueng. 


SAP.  »7 

SJkPSM  ,  d.  m  (hii^lndiif  op  bet  Sundmekiti^U  Java  ,    n«d,  ÜJ^t- 
SAPgLtALE  (XOEI-A-),  cil.  Ui  Oo9t'imdië,  in  den  Mcluk$cht*Artki^ 

SA  1*111  ft*  kotl^rond  in  tffd^rlandi-Gumna^  kol.  Surinamt,  nun  de 
MemtdtÊ^Cwmmvtijnt ,  Icfr  rrgleftijdc  in  bet  afvaren;  p«|i'«dt5  Luve»- 
%iarU  aan  Wl  Chinirtpyn^  iHAhltsaPitiptit  Bcprorfde  Vriendvehap  ,  bcm:- 
dett«AirU  a«n  de  koflijpbnt.  Klein-ItcUerue  ;  500  akk.  ^rool  \  uiet4  lU^ 
tcB.     Do  !fq^r>  iiociiicii  baAf  Vissti. 

Slt'1,  kJdneil.iti  (htt*fwiiip  lü  den  Sundatche-JrtA tpel ^  tuitcheit 
SfunkftVB  en  Fbris. 

SAPI  (t*E) ,  m.  ïi  'jr,  op  bet  Suufiagrhe  ct\.   Jam,  retid, 

Bumj^mat ,  ujift  een*  .  riffttn^  in  de  indischc^Zec  uitloopendui 

5AH  (STRAAT) ,  icecngUün  Oü*(-/ii</ïV,  tii«*dicri  de  Rlcinc-Siindn» 
fitêaécn ,  Suinb««ia  «n  KoinolMi  door  ,  uil  de  Lidiücbe'Zce  in  de  Zec-?an- 

létm  lop^ae,  er  v  z,  k.,  n?'  g'  o,  l. 

Hel  noor^orande  van  de^e  tUuM  ^ordl  ook  wel  verdeeld  in  Si  raat* 
Sa^i  CA  Siraat-Gïliebante.  D«  Toornaam&U  plaaU  ii  Sapi- 
ba«i»   op  ^uoibiiirj.     Zac  hei  volgende  dft. 

SAPf-llAAI,  hMêi  in  Ont-indiéf  m  S'  r^  aan   de  Oottkust 

TAti  btt  9ik*  SwÊmböwa,  een  der  A'/fiW-.S  iWetu  —  £r  lijfg«^n 

dÉAria  omUfrcbcidene  cibndcn. 

J^iPf^A^G  ,  dtilr.  iti  O&ti^tniië  t  Op  bet  StêuJatche  ctl.  Sumatra*  — 
Il  «!<r  voorniinie  afdcrlinifvn  van  bet   l.dnf/  i/rr  Batakhi, 

\U  ,    d.  in  Ooii'Indiè,  op  bet  Samiauht  cil,  ^'unta^m ,  in  bet 
LiU*4l  d^r  Batükki  ,  diitr.  Stipttang, 

5AFIIA  ,  voonii.  adelL  b.  iii  bel  ff^eHrrkwartter  ^  prov.  Gromtti^enf 
MT*  CO  Sj  a«  W.  len  N.  van  CrVoitui^eii,  kant.  en  !ü  u.  W.  van  ^uiWAom  ^ 
gtni*  «m  I  tt.  II.  tao  Graole^oitf  ^  u.  K.  len  O.  van  LulkcfjatL  — 
Het  b  liiaat  een  e  boerder^^ 

SAPHATIL «  Loutcn  bru|f  ia  bet  WeMUfkmarlier ,  prov.  Gromnatn , 
in  4cB  «if  Tim  Ltktkegati  naar  Grypskerk ,  liggende  over  de  Yiscb* 
ilklt^Yaarl. 

Hivr  ui  vermoedciyk  vroeger  eeoe  sluii  gelegen  bebben,  sijode  daar- 
VM  MT  tporeo  aaowfiig. 

SAVmSER,  tuam,  welken  men  meestal  gecH  aan  bet  d.  Sopuetip 
prov.  GfmÊimfwn*     ZicSArrKaitR. 

SAPflESR  (UET)«  voorin,  nicer  in  bel  balj.  van  de  NteuwbnrgtH  p 
ptov,  NpÊté^llQlUindf  arr.   flovm  ,  kant.  Purtaerer^de ^  ^tm,  Qmft. 

Hit  aieertjc  maakt  tbaos  cencn  polder  uit.  palende  M.  W.  aan  bet 
Koonlcr-Vftf  «  O.  aan  den  Bi nncndyks- polder  «  Z.  co  W,  auu  den 
Cffafter  hmm* 

Dcae  palil.  be»Uat ,  volgens  bet  kadaster ,  ecne  oppervlakte  van 
S7  b«Bil.,  waaronder  ^  band.  %%  v.  r.  30  v.  cl.  scboibaar  hnd  ;  on 
wafdl  éfm  ceoao  molen,  op  den  EUauds-poldcr ,  van  bel  ovcrloUtfje 
•Mcr  •QlUa,         ^ 

SAFDDIy  »l«  in  OoiUtudiif  inden  Sundasth^'Jrekipel  ^  aan  do 
ObflAoit  fan  bet  cd.  Madum,  Dtt  cllaud  beboorl  tot  bet  ryk  vajt 
Smmmmap  ,  «^n  tflt  7400  inv* 

>  '  '  I    OosUlndië ,  op  bet  SunJatc/i^  eil.  Ctlelet ,  op  bet  Zi*ï- 

^.'  !*/,   ^uof.  JtfaiojfOf  j    gebied  BotUkomba^en-Bonlhain  ^ 

liatLi,  en  lUitr*  Ui^ntkmn  ,  niet  «rr  %an  de  tlad  Uüiilbian  ^  in  bet  gebergte. 
Xa&ydiid.  b  een  waterval  ,  \raarvan  bet  gi'drnij^cbopaanuietkcl'^kcn 
)  fcboord  wordt,     tnééncn  straal  stort  bet  waUr  ,  icr  hoi>($ic  \ao 


i 


ruim  500  voet ,  gcnoegiaam  loodregt  io  oenen  wfltcrkom  van  peillooxr 
dii'ple  order. 

SAPüEBAaOK  ,  d.  in  Oott-lntUè  ,  op  hf^iSuf%daÈtht  nt.  Jam  ,  mid. 
liainria^    aan   den  ooitelijken  oever  van  de    Tamjeran^, 

bAPONDA-ElLANDJEiï,  eil.  in  Ooshln^u",  'mihSimntder  JUolttkkog, 
O.  irnü  hei  Snndaiche  Gil.  Celehet  ^    Toorde  Bngl  van  Tomcikoe. 

SAPÜN-SüJASSOË  ,  oud  d  in  Oost-lndie ,  rcsid.  Ambmna ,  op  bel 
SHndasche  cil.  Cffföw  ,  op  Groüt-Ctram  ,  aan  de  midknsl, 

SAPPEMAüEEllD,  voorin,  hcerd  in  fktlgo,  prov.  Grmttrtgen , 
arr«,  kant*  eu  !ïi  a.  N.  ten  W.  van  Jppimgtdamf  ^m,  en  20  min.  "W.  van 
Bierum  ,    naby  LotJorp  ,  M^aarvan  men  thant  niets  lueer  weet  aan  te 

SAPPËMEER  ,  voorra.  regtstoel ,  pror.  Oromngen ,  palende  N.  wom 
Slochlercn,  O.  aan  Znidbroek  ,  Z.  aan  Kleine-meer,   W.  aan  IFoojrc^and. 

Di-te  re^tilocl  heefi  stjnen  ooraprong^  te  danken  aan  het  ver^raveu 
der  boo(je  veenen  sedert  bel  Le(jiii  der  zeventiende  eeuw  ,  en  ïi  tban» 
cene  teer  volkrijke  plaats,  bevallende  drie  frroole  kerkdorpen,  te  we- 
ti'n  :  hel  Hoogezand,  W  in  dewecr- en -Lu  ta  en  hel  eigenlijke 
8appemcef.  Daar  deie  hooge  vcenen  het  eigendotn  geworden  waren 
van  de  ilad  Groningen  <»  en  d«  aanlej^  lol  veenkolanien  op  hare  kosten 
g^cfiebiedde,  was  het  natuurlijk  ,  dat  zij  die  nieuwe  dorpen  besehouwdc 
ah  onderhoori{;  aan  bare  heerlijkheid.  Maar  alzoo  SAFpiflera  gedeel- 
telijk in  hel  Goorepl  en  gedeeitelijk  tn  het  Oldambt  lajf,  ontstond  er 
verschil,  tot  welke  van  die  beide  landstreken  deie  re^tstoel  te  bren- 
gen toude  lijn  ;  waarviin  het  besluit  wat ,  om  er  ecncn  afiooderlykea 
regtsLocl  van  te  maken.  Hiertoe  benoemde  men  den  Ambiman  Vi 
8elwert  of  het  Góoregl ,  hoewel  niet  in  die  betrekking,  en  lutks  ii  ti 
aan  bel  jaar  1801  alzoo  gebleven  ,  hebbende  die  Amblenaar  zich  daaroi 
jjcsr.hreven  :  j^mbtman  ron  het  gtrtgt  van  Seiwert ,  en  Regier  ran  Sa^ 
jftmver.  In  de  uitoefening  van  bet  regt  was  er  <K)k  een  aanmerkelijk 
onderscheid  ,  want ,  daar  io  hel  Gooregl  bijzitters  vraren ,  was  de  Reg* 
ter  hier  alteen  ^  tn  hel  buqrertijke  en  in  hel  l^fstralFeiyke ;  daar  tn 
het  Goorcgt  geoordeeld  werd  naar  hel  SeWcrder  landregt,  gold  bier 
alleen  bel  OldamhUlcr  laDdregl^  terwijl  de  regtdag  voor  Sappcüia  ooIl 
op  eeucn  anderen  dag  werd  gehouden  ,  namelijk  ,  des  Zatnrdags« 

De  kerkelijke  brgcvtngen  in  deie  dorpen  ,  waarvan  de  Predikanten 
mede  onder  de  klassis  van  Groningen  bebooren  ,  staan  ,  (even  aU 
ïn  het  Gooregl)  aan  de  munnelijke  hoofden  der  bni«igeKinnen ,  die  Ie* 
dematcn  der  gemeente  »ijn  ,  en  eigen  goed  en  huis  bezitten,  of 
zesjarige  meijeren  zijti.  Maar  sedert  de  llceren  van  Groningen  ,  tits 
landeigenaars  buiten  bel  kerspel  woonachtig ,  naar  de  bepaalde  even- 
redigheid van  gra stallen  ook  bunuc  klemmen  beten  inbrengen  ,  et» 
daardoor  ecne  groote  meerderheid  verkregen  ,  Ururd  de  medestemmtog 
der  ingeieteoen  van  zeer  weinig  belang.  Ook  had  de  stad  deie  hi^er^ 
Itjkbeid  tol  baar  afzonderlijk  jagtveld  verordend,  waarin  niemand  dan 
de  Regering  en   hare   Minimiers  mogt  jagen* 

In  bet  begin  der  zeventiende  eeuw  kwamen  hier  onderscheidene  per* 
soneo  uil  het  Slicht  van  ülrechl  over,  onzeker  echter  door  welke  aaol 
dinff.  Deze  lieten  eenen  vecokundtge  ,  ConKEtis  Persen  ,  de  hooge  veem 
Lij  Foxhol  of  Voshol  en  daaromtrent  opnemen  en  peilen  ,  met  dal  geTotj^ 
dat  zij  {te  «eten  Jonker  Gilus  var  STOtmüirKC,  Ucrdaik  CoaniiLfS  Tj  ^ 
AitnoRCER»  Burgenïcestcr  van  Rhencu  ,  Coiazlis  Cle»co^  M^itcosCittit^ 
T114RS  en  Evrat  Dekils)  van  de  provincio  in  pacht  namen  de  Ester-  en 
jiodere  klooHerveencn ,    aldaar    gelegen.      Om    die    nu    behoorlijk    te 


to- 
en  I 

i 


60  SAP. 

De  Evang,  Lutb.,  die  er  70  in  getal  2^0  ,  roaken  ,  met  die  uit  de  bur- 
geriyke  gem. Slochtereo  ,  Noorbroek ,  Zuidbroek  ea  bet  Hoo- 
geland, eene  gem.  uit,  welke  tot  de  ring  Tan  Choningen  behoort, 
en  180  zielen  telt ,  onder  welke  ongeveer  100  Ledematen.  De  eerste,  die 
in  de^e  gem.  bet  leeraarambt  beeft  waargenomen  ,  is  geweest  G.  Tb. 
SnoT  ,  die  in  bet  jaar  1714  berwaarts  kwam.  fiij  vacature  ontvangt 
men  eene  nominatie  van  bet  Amslerdamscb  consistorie,  waaruit  de  ker- 
keraad  een  beroep  doet. 

De  Doopsgez.,  van  welke  men  er  500  aantreft ,  maken  ,  met  die  Tin 
het  Hoogezaod,  Kolbam,  Zuidbroek  en  Muntendam,  eene 
gem.  uil,  welke  ruim  1150  zielen  telt,  onder  welke  380  Ledema- 
ten. Vroeger  waien  bet  zes  gem.,  welke  zich  langzaraerband  vereenigd 
hebben ,  en  eerst  te  Kleine-Meer  in  de  aldaar ,  ten  jare  1775  ge- 
sticblte,  kerk,  tbans  in  bet,  ten  jare  1846  te  Sappehbbb  geslicbtte, 
kerkgebouw  bunne  godsdienstige  bijeenkomsten  bonden. 

De  R.  K.,  die  er  510  in  getal  zyn,  maken,  met  die  uit  de  nabu- 
rige gem.  Hoogezaod,  Slocbteren,  Noordbroek,  Zuid- 
hroek  en  Muqtendam,  benevens  een  gede^jte  van  Yeeudani 
de  stat.  bet  Kleine- Meer  uit,  welke  mede  in  deze  burg.  gem.  eene 
kerk  beeft. 

De  Isr.,  Tan  welke  er  70  wonen  ,  bebooren  tot  de  ringsynagoge  Tan 
het  IJoogesand.  —  Men  beeft  in  deze  gem.  twee  scbolcn ,  als  ééne  te 
Saj^pemeer  en  ééne  te  Kleinemeer,  welke  gezamenlijk  gemiddeld 
door  420  leerlingen  bezocbt  worden. 

Het  d.  Sappebebb  ,    meestal  Saphezb  genoemd ,    ligt  aan  bet  Win- 
scboterdiep  ,  dat  er  doorvloeit ,  en    wel  3|   u.   O.  Z.  O.  van   Gronin- 
en  ,  grenzende  O.  aan  bet  Hoogezand.     Men  telt  er  in  de  kom  vao 
iet  dorp  324  b.  en  ongeveer  2200  inw. 

Het  was  nog  vóór  1618  toen  bel  afgetapt  werd  ,  een  meer ,  Tao 
hooge  veenen  omgeven.  Door  bet  graven  van  bet  kanaal  en  droog- 
maken werd  bet  in  een  welvarend  dorp  herschapen ;  een  toonbeeld  van 
hetgeen  menscbelyke  vlijt  en  volhardiog  kunnen  uaarslellen. 

De  Uerr.  kerk  staat  ten  N.  van  de  Irekvaart  en  is  eene  fraaije  acbt- 
kante  koepel ,  geslicht  in  het  jaar  1653.  Het  dak  was  op  het  laatst 
der  Tcorgaande eeuw  nog  roet  koperen  platen  gedekt,  maar,  bouwvallig 
lynde  geworden  ,  is  bet  sedert  1791  in  een  pannendak  veranderd,  terwyl 
het  muurwerk  toen  ook  anders  werd  opgetrokken ,  waardoor  het  uiter- 
lyke  fraaye  dezer  kerk  zeer  is  vermeerderd.  Zy  heeftop  betdakeeneo 
kleinen ,  open  toren  ,  doch  is  van  geen  orgel  voorzien.  Op  ongeveer 
85  ellen  Tan  de  kerk  staat  een  zeer  lage  dikke  steenen  toren ,  waarin 
de  luiklok  hangt.  Vóór  het  bouwen  dezer  kerk  deed  de  Predikant 
dienst  in  een  byzonder  buis  of  schuur,  tot  dat  bet  schiciyk  opnemen 
dezer  aanzieniyke  kolonie  ook  een  geschikt  openbaar  kerkgebouw  noo- 
dig  maakte. 

De  Evang.  Lnth.  kerk  is  een  net  ingerigt  gel)ouw  ,  zonder  toren  , 
doch  van  een  orgel  voorzien. 

De  in  1846  geheel  nieuw  gebouwde  Doopsgez.  kerk  is  een  fraai  lang* 
werpig  gebonw ,  ten  Noorden  van  de  vaart ,  met  bet  front  naar  bet 
Zttiaen  ,  met  eeoen  toren  en  orgel.  De  pastorie  werd  er  reeds  in  1858 
nieuw  gebouwd. 

De  in  1838  geheel  nieuw  gebouwde  en  ruime  dorpschool ,  ten  Noor* 
tien  van  de  vaart ,  telt  gemiddeld  330  leerlingen. 

Men  heeft  bier,  met  het  ü  oogexand,  een  Departement  der 
Maattcbappij  :    Tot  Ifut  ran  't  Algemeen  ^  dat  den  11  Januarij 


t 


62  SAR. 

Saramacca),  Maria*8-Lust  (aan  de  Wanica-kreek) ,  Nooit-Ge^ 
dacht,  Rachels- Hoop,  laRe8soursc,Rust-en-Rust,Soii- 
nette,  Vier-Geziislers  ;  Y  ier-H  endrikken  ,  Voorzorg, 
Walerloo,  Wel, gevonden,  "Willemsboop,  Windsor,  Fo- 
rest-en-Sara'b-Lust  en  Zofg-eo-Uoop  $  de  koslgr.  Eigen- 
belang, de  Goede-ODderneining,  Kweeklusl,  Mon-Plai- 
sir,  Nooit-Gedacht,  Voorzorg,  Weltevred  en  en  Zonhoop, 
benevens*  de  kweek-  en    koslgiood  Ailnoch-en-Klizabetshoop. 

SARAMACCA  (DE),  riv.  \n  JSederlands-Guiana ,  kol.  «Vi/rt/iama,  he- 
luidcQ  de  kolonie  ,  uit  hoogc  en  bergachtige  lauden  voortkomende  en 
zich  , .  niet  oenen  noordelijken  ,  zeer  bogtigen  loop  ,  in  den  Ailanlische- 
Oceaan  ontlastende,  na  zich,  e\cn  bo\en  hare  monding,  niet  de 
Coppename  verecnigd  te  hebben.  Aan  de  bovenrivicr  Saramacca 
wonen  de   vryc  Bccoe-  en  Moesinga -Negers  in   hoschrijke   dorpen. 

Deie  riv.,  iu  welke  onderscheidene  kreken  nilwatcren  ,  hccfl  boven- 
waarts  van  4  tot  10  ell.  water ,  en  kan  derhalve  ,  om  de  ondiepten 
eu  banken,  niet  dan  met  kleine  vaartuigen  bevaren  worden.  Zij  on« 
derscheidt  zich  door  haren  snellen  loop  en  is  tot  aan  de  Wanica  voor 
lecschcpcn  bevaarbaar. 

SARAMACCA'KRt;EK(DE),  kreek  'm  Nederlawh  Cniana ,  Vo\.  Su- 
riname,  welke  uit  de  bosschcn  en  zwampen  in  het  zuiden  der  kolonie 
voortkomende  ,  met  cene  noordwestelijke  rigting  in  de  Para-kreek  uit- 
loopt. 

SARA'MARIA  ,  kofRjpIant.  in  lYederlands-Guiana  ,  kol.  Suriname  , 
aan  de  lieueden-Saramacca ,  ter  rcgierzijde  in  het  afvaren  j  palende 
bovcnwaarts  aan  de  koilijplant.  de  Eendragt,  bcnedenwaarts  aan  de 
koflijplant.  Broederschap  j  1000  akk.  groot ;  met  70  slaven  De  Ne- 
gers noemen  haar  OtA^^Ti. 

SAUANG,  d.  in  Oost-Indië ,  op  hct«$uii(/ascAeeil.  Jara,  resid.  Rem- 
hang,  409  palen  O.  \<in  Batavia,  lOi  palen  W.  van  Samarang,  30  pa- 
len,  VV.  van  Renibang. 

SARANG  ,  d.  in  OoU-Iiidië ,  op  het  Sundasche  eil.  Java,  resid.  Jfla- 
dion ,   lands.   Panaroga, 

SARA*SLrST  ,  voorm,  houtgr.  in  Nederlands-Guiana ,  kol.  6wrina- 
me ,  aau  de  Boven-Sdramacca ,  Ier  regtcrzijde  in  hel  af\arcn;  palende 
bovcnwaarts  aan  den  houtgr.  Windsor-fore^t  ,  met  welke  hij  nii  verce- 
nigd  den  houtgr.  ff'  indxar-foresl-cu'Saru'^ltiit  nitina.'ikt,  bcnedenwaarts 
aan   den  huutgr.   Haarlem;   500  akk.   groot;  luel  2  slaven. 

SAKA'SLUST,  verl.  hotilgr.  in  ISedertands-Guiakia ,  lo[,  Suriname, 
aan  de  Suriname,  ter  linkerzydc  in  het  afvaren  ;  palende  bovcnwaarts 
aan  den  houtgr.  Worsteling- Jacobs  ,  benedenivaarts  aan  het  verl.  Land- 
\an-Auka  ;  bOO  «ikk.  groot.     Het  is  tliaiis  de  werk|>liials  van  Quamaha, 

SARBITE  ,  eiU  in  OoU-Indië ,  tol  de  Kleine-Suttda-eilanden  behoo- 
rende.     Zie  biBBio. 

SARDAM  ,  naam,  welken  men  veellijds  geeft  aan  de  st.  Zaandam, 
prov.  l^ 001  d- Holland,  en  uelkc  de  Franschcn  mede  aan  die  stad  geven. 
Zie  Zaandam. 

SARDAM  ,  snikcrplant.  in  Nederlands- Guiana  ,  kol.  Suriname^  aan 
de  Colltta  ,  lur  linkcrz\jde  in  het  afvaren  ;  palende  bovcnwaarts  aan  de 
suikerplant.  Hamburg,  bcnedenwaarts  aan  de  verl.  plant.  Constantia  ; 
1619  akk.  gruüt  ;  met  5«5  slaven.  Zij  \«ordt  bewerkt  uoor  cencn  wa- 
termolen.    De  Ni'gers  noL-mcn  haar  Fuiti. 

SARDIJNSWATER  (HET) ,  water  iu  Oosl-Indiè ,  op  het  Moluksche 
eil.  Amboina.     Zie  LsTBaY. 


64 


SAS* 


SASIf  ntccr  m   Ooti-indiè' j  op  liet  Ufohtkichê  cil.    TertMiê* 

SASKKUA  ,  voorin,  slalis  ,  prov.  Frietlaud j  kw,  Ooitergoo  f  griet. 
Fenterderatltel p  nrr.  en  3^  u.  N.  van  Leeuwarden  ^  karil.  rn  t|  ii* 
tirn  Z.W,  van  tlültcerd y  tO  min,  N»  VéIH  Ifykerkf    ivaarloc  het  b«hoort. 

De  plaals ,  viQar  zl)  ij-cstaao  beeft  ^  is  llmns  een  atuk  bouwland* 
Po  tluartov  behoord  hebbende  Krondim  ,  beüluoridc  ecne  oppervlakte  van 
28  V.  r.  60  V.  ell.,  Mordoi  ihans  'm  ei|^cndoui  bezeten  ,  door  SjaotJi 
Klazks   Hoge^duk,   weduwe  Joraiüer   Meekia,  woonachti|]r  te  Ferwcrd. 

SASKEftLEY  ,  cil.  in  bet  j4 Ikmaardér-meer j  in  Kennemerland f  proT. 
Jfoard-f/oiiund  f  arr,  en   kant.  Alkmaar  j  geni.  jikfrtloot. 

SASMA,  voorm.  h.  in  Uunswgo  ,  prov*  Groninijtm  ,  nrr*  en  8*  o. 
\V.  tenN.  van  Apptn^edam.  ^  kant.  en  l  n*  W.  ten  N.  van  Onderden^ 
dam,  gcm,  en  10  min*  Z,  Z,  O*  van  Eftflo  ,  aan  de  wcsUijdc  van  den 
broeden  mvv^  ,  loopende  van  Baflo  naar  Obergum  ,  ^,  O*  van  de  Dttig^en  ^ 
ibans  veelal  OoD-S*iB%-iij'DE<Diniiiii  genacind  ,  alwaar  men  in  het  wei- 
land nog  hoogten  en  laagten  xiet ,  niet  de  sporen  der  voorniatige  »in* 
geli  en   grachten. 

De  daartoe  heboord  hebbende  gronden  ^  worden  thans  in  eigendom  be* 
«eten  door  den  Heer  IL   Stclxa  ,  woonaehtig  te  Baflo, 

SASMA  (OUD),  stuk  bouwland  in  Humin^o^  pfo*'*  Gtoningen ,  gcm. 
Baflo  f  waar  het  huii  Sasma- bij -de-Dingen   geslaan  heeft, 

SASMA-BIJ-DE-DINtiEN  ,  voorm.  b,  in  llunswyof  proV,  Groningen ^ 
geni.  hafÏQj  tusscben  dit  dorp  en  het  geb.   de   Dingen* 

liet  is  reeds  voor  onheugelijke  jaren  gesloopt.  Ter  plaat&c  ,  waar  het 
gestaan  beeft ,  tiet  men  thans  wetdelandcn  ,  in  welker  hoogte  veel  puin 
gevonden  wordt  ;  ook  syn  hier  nog  kenbaar  de  lïngets  en  de  hrccdo 
beddingen  der  voormalige  grachten. 

SAS-POLDER  (DË)  ^  eigenlijk  Eleht-BëttewaahdK;  pold.  in  het  c!L 
Dulveland  ^  pröv.  Zttldndp  di&lr.,  arr.  en  kant.  Ztmlset? ,  getii*  Pfitu^ 
trer kerk- Kapeile-en- Bolland;  palende  N.  nan  den  Jonge-polder,  O.  tan 
den  pold.  Bcltewaarde  ,  Z,  en  W.  aan   het  Dykwater* 

Deze  pold. ^  welke  den  naam  van  Sm*poloxii  ontleent  van  het  Tweeda- 
of  Verste  So«  van  Zienkice ,  aan  het  Noord  ei  o  de  van  deacn  polder ,  in 
het  Dykwater  liggende,  is  bedijkt  in  het  jaar  1646,  en  beslaat,  voU 
gens  het  kadaster^  cene  oppervlakte  van  91  hund.  66  v.  r.  39  v.  cll.« 
waaronder  90  hund,  41  v.  r.  70  v.  eü.  schotbaar  land  j  bevat  1  h.,  ttjnde 
eenc  boerderij  en  wordt  door  ééne  »ltiis  ,  op  Groot- Bette  waarde  ^  van 
Let  overtollige  wrater  ontla«t.  Het  polder  bestuur  beftaat  uit  ecnen  Dijk- 
graaf, eenen  Gezworen   en  eenen  Onivanger-Grifltcr 

SASl^üT,  gehAn  Staalt' f^laanderên^  in  het  f>ye-Pfln-5/«i#,  prof* 
Zeeland  f  distr.  en  4  u.  N.  O,  van  Sluis ,  arr,  en  3^  u,  Z.  van  Middel' 
burtf  j  kant.  en  2  n.  N.  O.  van  Ootihurg  f  gem.  en  1  u.  N.  O.  van 
ékhoondijke  ,  aan  het  einde  van  den  groolen  watergang;  met  14  h,  en 
omtrent  70  inw. 

Üp  dit  geh.  heeft  toen  ,  behatve  ccnc  herberg ,  aracdery ,  wagcma* 
kery  en  koreuwindmolen ,  ook  eene  school^  welke  mede  voor  Nom- 
jn  e  r  -  E  c  n  e»  Z  a  n  d  |)  1  a  a  i ,  gcm.  Hoofd-plaat ,  en  voor  den  R  o  o- 
d  en  hoek,  gem*  JJzeftdijkej  dient  en  die  gemiddeld  ruim  50  leerlin* 
gen  lelt.  De  naam  van  hel  gebaebt  stamt  af  van  eene  schutsluis  of 
saising ,  die  aldaar  gelegen  heeft  voor  de  taart  naar  Oui^lburg  (Zie 
Oost«dhgcr-va4iit]. 

SASSA-GANDAVUM,  Lat.  naam  van  de  plattelands.  Sas-vaf-Gbht, 
ïn  Staaft' yiaandcren  ,  in  Attcntdcr* Ambacht  ^  prov,  Zeeland.  Zie 
S4S-va*-Gert. 


S15. 

Sdamn.  dcdc  'm  het  bolj. 
r.  CB  kw.  XaiCM^jtra,  kant. 
en   Dippacb  , 
Z.  aan  uet  Fr. 
CB  Rtiogen. 
L  ?.SMcabciM,  StleoTre,  Belvaux  cd 
Ars4«rfi:  leolelternBh.,  be- 
1300  iow.,  die  meest  hun  be- 
javfi|kscke   productie   van   den 
I  tane,  3000  mudden  haver  en 
tas.     11e  Tcertapd  beloopt  370  paarden, 
—  Set  dwp  Squüvu  heefk  beroemde 


sfcm  1.  K.  q|a,  ■■¥f  de  par.  Tan  Belvaux , 
Selc^wrc  cb  ÊklcriagcA  nit. 

h%  wiliü»!  Techl  Sina  genoemd,  ligt  3|  u. 
,  1f  ■.  ü.  W.  TiB  Escb-aan-de-Alsette. 
■i  Wei  fck.  Arsdorfy  de  par.  Sassen- 
Wt  Writ  ¥k.  apMt.  Tia  Xsjrefli^sr^,  dek.  Tan  lff<- 
,  «■  4Mr  MtB  Pastoor  bediend  wordt. 
■idl  tfawü  (IM7)  een  gebeel  nieuw  gebouw  gesticht, 
&  «p  XST9  franks  xyn  geraamd. 
«■K  fraai  kastcd  Tan  den  Baron  db  Toihaco,  Lid  der 
,  dat  in  1794  door  de  Fransehen  verwoest ,  doch 


SftSSsSWmm^  ftn»  ia  Rijnland^  proT.  Zuid-Hoïland.  arr.  Leyden  , 


m.  k.,  S  s.  d.,  2  afd.) ;  palende  N.  O.  aan 
2.  O.^aan  Varaiond,   Z.  W.  aan  Oegstgeest-en-Poelgeest  en 

]kaa)mi*«  OMfc ^Mlke in  den  Franschen  tyd  Foorhout  Tercenigd  was , 
«cÜevcMiK  ^mJM  daarran  gescheiden  is ,  bestaat  uit  de  volgende  polders : 
Jan  Itiu«^«i4ii4c«  den  Mottigc-polder  ,  den  Bontek  riel-poU 
A«*^.  4tMt  uiM>«rDocUpalder,  den  Hellegats-polder ,  bene- 
1—  jjiiiiftiiTiia  Tanden  f  lorisschou  ten-Vroawen-polder  ,  den 
!lu«iLau-^^!«ir-Dolder,  den  Elsg.ees  ter-polder ,  den  Klin- 
&-ï«(»«<r^!^^«ild«r  ca  den  Warmonderdamsche-en-Alke- 
M^^-^{raI«4«r^  m  ^^^^  hetd.  Sassenheym,  benevens  eenife 
i^lMMdak.  «a  beslaat,  Tdgens  bet  kadaster  ,  eene  oppervlakte 
,  *«mI  o  t.  r.  7  T.  cU.»  waaronder  049  bnnd.  14  v.  r.  47  t.  ell. 
M«aw  ;«mL,.  ^  tti  ky  ailmakende  eene  bcTolking  Tan  1000  inw., 
tt^  ift  '.la^aaaB»  dv  battcaplaalsen,  die  dden  syn  gedomicilieerd. 
.it  *«b  ifcirji  iHaiK  Itaa  bestaan  in  den  landbouw.  Ook  kweekt  men 
.>  .«^  Hf^dHtanaiK  tn  Uoemen ,  vooral  hyacinten  en  andere  bloem- 
)^jc« .  <i^it  w4lht  liHriMiB  er  Telen  naar  buitenslands  vertonden  wor- 
«<«.     lt«  «^  «c  aaide  kccriyke  buitenplaatsen  en  seer  schoone  boe- 

'ie  i«:«^..  4M  ^  M  ia  gelal  ilja,  onder  welke  SlO  Ledematen  , 
'iw^>i  .x^tf  |m.  !ak«  wtke  lot  de  klass.  van  Leyden,  ring  van 
K;iM«w^^ .  Hihiwrc  k  tcnte ,  die  in  deie  gemeente  het  leeraarambt 
'K^«t  ^.Mc^«tt«/MK.ii «  i»  |«we<st  Datw  Jacoii  REvcasET,  die  in  1S93 
Kt<««*us>.  i^.«at ,  >nft  as  Mi  Mar  1599  naar  Ratwyk  vertrok.     Hel  be- 

A  i  X.iiMu.>.;4.t;tta «  iM  i  D^nipsgciindcn  cndeOEvang.  Luth.,  die 
4t«..i    ,v  Ma;^>:d«  >pJi>Mc««  t-Jl  bunae  rvspective  gem.  te  Leyden;  de 


axL  uut  J.  ffvaauxns  toe^ufd,    slaat  cca  snr( 

XL    LOm.    lui  «Ib  QOfiii|d«  vao  den  straatweg.     ti\- 

vorkanen  eoMr  schoor ;  toen  is  sy  herbovvl 

ilk  pté  amaiea.     II iertoe  Tersohahen  ót  pr». 

ufiai^ :  bet  daaraan  ontbrekende  werd ,  als  ook  , 

met  bet  nonferk  en  bet  kerkhof  (den 

~)  en  in  1847   bet  nieuwe   orgel. 


toor  Toor  de  brieTcnpostery.  —  Ia 

oiet  ver  Tan  den  straatweg ,  treft  men  de 

f-tc-Teilingen  aan.     Ziedatwoord. 

Zondag  in  September. 

»  wdke  Ibans  aan  bet  domein  behoort. 

in  ctn  veld  van  goud,  met  vier  banden 


it  ene  graafdgke  kroon. 
Tn/r— 3y  pffOT.  ( 


ii^SHBINllJEtl.  b.  B  ZmOmad,  ptor.  Owtrijsself  arr.,  kant.,  gem. 
t  :««■  nnteK  4n  pntt  dv  atad  Zwoik,  Tan  welke  bet  eene  Yoorslad 


i4^<a!IS  XSSLSOO-).  hamu  im  SimÊts-riamudertn ,  in  JxeUr- 
.mnnBaa .  jnr.  XmkÊÊÊd    Zie  AmacaB-SAStna. 

^«^SXA.  '^aam^  ilita ,  prav.  Fne$immé,  kw.  Westeryoo ,  griet. 
InMnarnMMM.  arr.  en  i  n.  ü.  Tan  Smetk,  kant.  en  2  u.  O.  S.0. 
-as-  JatBanns.   S  sin.  ?L  mn  Etmmmar^,  waartoe  tij  behoorde. 

Tl  r  ïiaaiaB .  -«anr  x^  ^^l  il  iini  beeft  ,  liet  men  thans  eene  boerenbni- 


lia  innnnn  hanaani  babbende  gronden ,  beslaande  eene  opper- 
&a*i?  on  ^  onaiL  90  ▼..  r.  ;I7  t.  rtl.,  worden  thans  in  eigendom 
!»jTt<!t   lour  ïfwnia  C  J.  tab  Enosa,  woonachtig  te  Leeuwarden. 

T^csKM^^UX  aCSMaaa*«iaa,  water,  proT. /'neilaacf ,  kw.  fFet- 
STTw».  pn«c  flJMHMridMdM,  bcivelk  van  Spannum  afkomende,  in 
T«i«  nuiiciqba  itakbw  voortkiopt ,  en  ticb  tegenoTcr  de  Toormalige 
^^j»tf   '^HMoifn  m  ét  Balswatdat  trciTaart  ontlast. 

'*^^.'.V>«}i>TSL  \iifiT) .  sbuaen  aan  den  mond  Tan  den  Dintel, 
*-v«r  js  geifc  /yinfti/nairf^n  IhimmhimJ,  ^n/t.  Moard-Brohoud,  SOmin. 
^  v«  /.  *aa  JtiHftftarrf,  waiLt  aldaar  in  bet  jaar  1825  ffelegd  syn  , 
«^  «•«oini'inC  ««n  '-"«nn,  wi  Itr.  ia  1808  gel^  en  den  8  Februart| 
^^v    ««^ytr  iiBMiiihni  wat» 

'^  ^s».  a.  ana  mnlarto  stettatf .  bestaande  nit  eenige  batleryen 
vi««w;s«  AMÊk  a^r  da  tuegan^en  derwaarts.  Aldaar  is  eene  tasmees- 
ct^MMtRMi^  it  ^ama  sinamndhtanwuntn^.  Hei  Sia  bestaat  uit  een  paar 
^vo^^    tt    mt  mar  übdanren 

^o^"  \.VaS>T«  gewK  in  S^tit  rfmmmêtffm  ^  in  Asfnedipiwiai- 
•.«^      ^«.    re^ttU.  M.  «Mf.  kant.  Jjni.  distr.  Hmiti  (11  m.  k., 


> 


4.. 


>  V  4..  :  Ti'r^k  3L  «tt  O.  aan  de  gca.  Wcstdoq»e,  Z.  aan 


.V    k-  ;*^^   .«Mi.  2eïanete«  W«  «an  de  B<J|u<b<  gen.  Assenede. 

*«•«   «««k.  \'«ahft&  aii  «  ptaOwwhètt.  5as*TaB-Geat,  de  b.  de 

"^    »  -^    n.<  r*'  tf^«»  vK  Si^rcnkel,  bcnercns  nit  den  Pol- 

.t    ^ix-ts-si-j^C;    ^nirts   ait  j«^kelten  Tan    den  Poel- 

.^•t  >.    i   >art»-9i..i?r«  dcB  Antonie-polder,  den 

\      «  «     I  -j  ;i  ^  -^«  tt-S4*^^  ii-^eat  en    tan  den  nieaw  inge- 

.  ...t.i    S  .  j-.  •    4    .>4  i^r      lïi  beMMt.  To^jen»  bet  kadaster,   eene 

.  *„Kv.  ..^  xUi    vi.1    •  iJ:i  ^nii.  M  ».  r.  14  T.  eil.,  waaronder  1451 

.    .     "^  *    '     f*>  '     .tl.   j^;.arOaar  ki«it :  telt   199  b.,  bewoond  door 

ï-^.:   *u  >jir«. .    »  i  .  j-fc,..tae  xw  3<wiaLay  Tan  oojcTcer  1100  liclen  , 

*  .  ...  ï  ,x>*:*i-i  •  •>•»*»    j^^c»i«^  .(A  ut  ^-i  ailc^ffncn  Tan  onderscheidene 


70  SAS. 


anders 


avcn  naar  da  HonU,  ten  einda  d«  gemccnsdiap  mei  da  lee,  welke 
anders  door  do  Schelde,  langs  Dendermonde  en  Antwerpen,  mei  veel 
moeite  plaats  had ,  te  Yerkorlen ,  en  om  tevens  meerdere  veiligheid  aan 
hnnne  scheepvaart  te  verschaiTen ,  wanneer  de  stad  Antwerpen ,  too  als 
meer  dan  eens  het  geval  was ,  de  lijde  der  Stalen  hield.    Het  water 
in  dit ,  ruim  drie  aren  lange ,  Kanaal  werd  afgeleid  nit  de  Leye ,  die , 
binnen    Gent,    met  de  Schelde  samenvloeit,  en  daar  in  vervolg  van 
tyd ,  ter  plaatse ,  waar  naderhand  Sas-vah-Gbbt  is  gebouwd ,  voor  de 
uitwateriog  dezer  vaart  eene  sluis  of  sas   b  aangelegd ,    soo  heeft  de 
sterkte ,  die  naderhand  tot  dekking  dezer  sluis  gebouwd  is ,  den  naam 
van  het  SaS'V49-Gbbt,  hetwelk  soo  veel  beteekende  als  de  sluis  van  Gent , 
gekregen  ,    «y nde  dat  gedeelte ,  alwaar  de  sterkte  gebouwd   was ,    om 
syne  hoogere  ligging ,  het  hooge  Sas-vap-Gest  genoemd ,  in  tegenstelling 
van  het  lagere  gedeelte ,  hetwelk  den  naam  van  het  lage  SAS-vAii-GB«y 
voerde.  Van  dese  sterkte  syn  thans  geene  sporen  meer  voorhanden.  Ver* 
moedeiyk  heefl  sy  gestaan  op  de  hoogte  van  het  huis  en  erve ,  thans  ba* 
woond  door  den  Heer  Oud-Burgemeestar  Wiusa  Jak  Jagos  vai  EaAKC- 
aiBBBaa  br  Paoscaun. 

Ae  gemelde  sluis  of  sas ,  als  schutsluis  ffediend  hebbende ,  is ,  in  bel 
'jaar  1769,  op  'ê  Landskosten  met  nieuwe  schutdeuren  voorxien  geworden, 
In  den  beginne  waren  by  dese  sluis ,  ten  gerieve  der  schippers ,  eeniga 
woningen  gebouwd,  die  van  tyd  tot  tyd  vermeerderden  en  ,  by  den  aanvang 
der.  Nederlandcche  beroerten  met  Spanje .  in  de  lestiende  eeuw ,  de  ge- 
daante van  een  open  vlek  verkregen,  doch  sonder  eenige  versterking. 
Die  van  Gent  echter ,  begrypende  dat  het  in  hun  belang  was ,  om  maaU 
regelen  ie  nemen ,  ten  einae  ten  allen  tyde  meester  van  deie  vaart  ta 
biyven ,  legden  aldaar  eenige  verdedigingswerken  aan ,  waaronder  twea 
schansen,  welke  tevens  nog  als  een  middel  van  defensie  voor  banna 
eigene  stad  verstrekken  konden. 

De  vestinff  werken  van  Sas-var-Gbkt  waren,  vóór  de  komst  derFran« 
schen  in  1794 ,  van  eene  groote  uitgestrektheid  en  voortreffeiyk  aange- 
legd. Zy  bestonden  uit  eenen  bekleeden  hoofdwal ,  met  saven  bolwerken  , 
welke  hooge  en  lage  gebogene  flanken  hadden ;  was  omringd  door  eena 
breede  hoofdgraq^t ,  ses  ravely  nen ,  eenen  bedekten  weg  met  glacis  eo  re- 
duitsin  de  inspringende  wapenplaatsen ,  al  hetwelk  door  eene  voorgracbt 
was  ingesloten.   De  wal  had  omtrent  één  uur  gaans  in  synen  omtrek.  Hel 
geheele  ommeland  kon ,  door  het  openen  der  sluisen ,  onder  water  gesel 
worden.  Aan  de  oostsyde  der  vaart  lagen  nog  drie  schansen  te  weten :  da 
Pas,  ten  oosten  tegenover  de  stad ,  welke  de  gedaante  had  van  een  hoorn- 
werk:  de  naam  dezer  schans  wordt  nog  bewaard  in  de  Pas  sluis  (sie  dat 
wooro),  voorts  {u.  ten  zuiden  van  de  stad  Si.  Anthony  of  Si.  An- 
t  h  o  o  n,  synde  éene  achthoekige  sterreschans ,  omringd  door  eene  gracht , 
bedekten  weg  met  glacis  en  voorcrracht ,  welke  het  in  eene  vierhoekiga 
gedaante  insloten.     Deze  schans  lag  naby  den  regter  oever  van  den  Ka- 
naaldijk  ,  schuint  over  de  buurt  de  Stuiver ,  en  bad ,  waarsdiijnliik  ten 
gevolge  van  zijne  ligging  aan  de  uitersteg  jensen ,  eenen  bijzonderen  iLom- 
mandant,  die  echter  aan  den  Generaal-Rommandeur  van  het  Sas-vab- 
Geht  ondergeschikt  was.     De  derde  schans St.  Steven,  lag  ten  oos- 
ten van  laatstgenoemde.  Overigens  hestonden  alhier  drie  poorten ,  als  da 
Gentsche-poort,de  Akelsche-poort  en  dePhilippine-poorI, 
alle  in  1826  afgebroken. 

Dat  geen ,  wat  van  de  vestingwerken  nog  aanwezig  en  thans  in  handen 
is  van  particulieren  en  van  *s  Rijks  Domein ,  kan  den  opmerkzamen 
beschouwer  eenigermate  doen   oordeelen    over   den    schoenen  aanleg, 


7f 


SAS. 


dit  waterleiding  i«  ecnc  vatte  bmg  ^clc^tl.  —  In  hel  zelfde  jaar  m  ock 
da  vroeger  beslaan  hebbende  re^terwuterlcidin^  weder  in  werking  (rebraj^t  , 
de  by  bet  arjeiiji.i!  gelcrjcn  hebbende  sltiif  uit^rebroken  en  ccne  {rcbeele 
nicriwc  ifele{[d  ,  de  koker  verwtjrl  en  de  ontgravtn^  voorlgciet  van  da 
sluisraee  iiflul  in  bet  baofdkanaah  Aan  de  Lom  ,  tu$!tcben  de  schuUlui- 
zen  ,  is  voor  V  Rijks  rekening  cene  nel  ie  woning  gebouwd  voor  den  Oni' 
ifonger  der  vaarlgcldcn.  Hel  geheel  de*cr  werken  brengt  niet  weinig  tot 
verlraaijïng  van  dexc  iibals  bij, 

£r  beslaat  te  Sai-vah-Gejit  wekciyks  gelegenheid,  nra  ,  met  een  e  doel- 
matig ïngcrigtc  barge  ,  des  Dingsdags  van  daar  naar  Neuxen  en  vtce 
Ycrsa  ,  en  des  Donderdagi  naar  Gent  t6  varen  en  van  da<ir  den  votgenden 
düg   weder  te  kcereo. 

Men  lelt  binnen  S*s-t4Ji-GB«T  180  h.,  bewoond  door  210  buisget.| 
uitmakende  eenc  bevolking  van  rnim  900  zielen.  De  slad  heeA  ,  hehatvo 
eene  groote  en  kleine  markt,  vijf  straten  ,  welke  echter  het  min  aan- 
zienlijk {gedeelte  daarvan  uitmaken.  De  kaaijen  langs  het  Kannal  met 
lindeboomen  beplant,  leveren  daarealcgcn  een  fraai  gezigt  op  ,  niet  wei* 
nig  verlevendigd  door  eene  gesladige  doorvaart  van  lee- en  binnensche- 
pen ,  welke  te  Sas-va!I-Ge(it  doorgeschnt  moeten  worden  ,  hetgeen  ,  bQ 
veel  bedrijvigheid y  ook  aan  lieden  uit  de  mindere  volksklassen  oog  at 
eenig  middel  van  bestaan  verschaft. 

Er  lijn  aldaar  ,  behalve  de  na  Ie  noemen  kerken  ^  geene  andere  gebou- 
wen dan  bet  Stadhuis,  aan  de  ff' est  kaai  t  een  ,  hoewel  niet  xeer  aan- 
xientyk  ,  echter  doelmatig  tngerigt  gebouw ,  waarvan  de  toegang  langs 
eenen  dubbelen  arduinsleenen  trap  plaats  heefi.  Het  jaar  van  tlich- 
ting,  1618  I    h  in  den  gevel  te  ïien. 

Vroeger  had  men  er  leer  fraaye  militaire  gebouwen  >  ola  het  K  o m man* 
dement  (Rijndedc  woning  van  den  Kommandant  der  vesting)  ,  gestaan 
hebbende  nabij  detluit  en  bij  gelegenheid  van  het  graven  van  bel  Kanaal 
in  18^6  ,  afgebroken  ;  een  K  r  n i  d  mag a  z  ij  n  en  ecti  leer  fraai  A r  se-» 
naai  ^  zgnde  naar  het  ontwerp  van  den  Lutlcnanl  Generaal  CnEOTZifACii, 
in  1769,  gebouwd,  welk  Ar.<en  aal ,  in  I8i26  met  nog  andere  gebouwen 
publiek  verkocht  en  den  14  Februarij  1846  geheel  is  afgebrand ,  nadat 
daarin  *sjaars  ie  voren  ecnc  door  sloom  gedreven  kurkenfabrtjk  was 
opgerigl*  Bovendien  waren  hïer  nog  onderscheidene  andere  gebouwen  , 
aU  een  fraai  Hospitaal,  hclwelk  in  tijden  van  oorlog  wel  eens  lot 
een  veld-hospitaat  ts  gebruikt  geworden  ,  goede  woningen  voor  Of- 
•  ficicroo,  Kasernen,  Barakken,  Hoofdwacht,  Provoostent. 

De  Hervormde  kerk  staat  aan  dit  ooslzijde  van  het  Kanaal.  Het 
is  ccne  kruiskerk  met  eene  kocpcivorniige  zoldering  ,  prijkende  meteen 
koe[icUorcnlje  van  slaguurwerk  voorzien.  De  kerk  is  zonder  orgel.  Nadat 
de  Hervormde  gemeente  van  SaS'Vaü-Geüt  zich  aanvankelijk  met  een 
bekrompen  lokaal  bad  moeten  behelpen  ,  hclwelk  door  bouwvalligbcid 
iTiet  vergunning  van  den  Uaad  van  Slalc  werd  afgebroken  ,  ten  einda 
het  daardoor  ontstane  plein  lot  eeu  dril  veld  in  te  rigten  ,  verleenden 
de  Algemeeuc  Staten,  zoo  mede  de  llaad  van  Slate,  in  het  begin  van 
het  jaar  1618 ,  consent  tot  bet  fiichleu  van  ecnc  nieuwe  grootere 
kerk,  en  wel  in  dat  gedcelle  der  vesting,  hetwelk  deslyd»  lïicuw- 
Elapenburg  werd  genoemd  ,  van  welk  gebouw  de  eer?le  steen  is  gelegd 
door  dt'U  kerkeraad ,  op  den  23  Juiy  van  evengemeld  jaar.  De  AU 
gemeene  Staten  verleenden  te  dien  einde ,  den  27  Oclobcr  1648,  octrooi  , 
lot  verhooging  van  den  impost  op  wyn  en  bier  voor  vyllien  achlcrcco- 
volgeodc  Jaren,  mitsgaders  tot  heÜiiig  van  eenen  halven  stuiver,  op  Ie 
brengen  Joor  eiken  passagier^  die  alhier  te  water  aankwam  of  afvoer  , 


74 


SAS. 


Lagtt^oA-van-Gciii  en  ondcrlioori^o  forten,  overleden  1  Md  ITW^^^ 
in  Jcie  kerk  be^^raven^  mc\\l  wajjcrischild  oict  krij(r!ilroret:n  en  oiidere 
sUribiiU-ii  van  riitderl^k  en  militair  {fetng  is  vcrlViiüid*  Den  24  S« 
tcnibcr  1726  verintiakte  ARtnoiiT  i>i  Vos,  oud-Scbcpcn  en  Ouderli 
van  SaS'Tah-Got  ,  ècncn  (jrooLcn  en  Iwee  kteincre  xil veren  scholcU,  be- 
nevens ccnc  Samarilannscbe  kan  van  Lel  zelfde  mclaal ,  ailes  voorxien 
van  toepasselijke  raodscbrifkco,  aan  de  Hervormde  geincentc  aldaar  en 
zulks  voor  de  bediening  des  II.  Avondmaals ,  waarvan  nog  gebruik 
vordt  gemaakt,  too  mede  Tan  Iwce  lilvcren  bekers,  van  onderen  bör 
scbrevcn   mei  de  woorden  ;  de  kercke  va»  Sai-van-Gent.     l68tS. 

De  biervoor  vernielde  Roomscb-Eatbolijke  kerkse  buur  slood 
op  de  Klehf e-Markt,  docb  h  in  bet  jaar  1750  afg[ebrokcn  en  toci 
vcrvanj^en  door  een  ilecnen  gebouw,  ibans  nog^  by  de  II.  K.  fn  ^e 
bmik  ,  iwelk  bedebuit «  aan  de  fJ»  ITcia^f/ M aha  toegewijd  ,  in  ]84i 
belangrijke  reparatiün  beefl  ondergaan  ,  by  welke  ^clegcnbeid  ook  di 
pastorij,  loo  roede  des  kosters  woning,  geheel  is  vernieuwd,  waarvoor 
door  bet  Gouvernement  eeiie  subsidie  is  verstrekt  en  bet  Ie  korl  ko- 
mende uit  den  boetem  der  gemeente  is  gevonden.  Deze  uit-  eu  inwen- 
dig wel  ingcrigie  kerk  is  van  een  orgel  voorzien  ,  en  beeft  een  hüuler» 
torentje,  lueL  tuiklok  op  den  voorgevel.  In  de  nobijbcid  vau  dit  bede- 
buis  is  in  1846  f  op  kosten  der  gemeente,  eene  nieuwe  begraafplaats 
\oor  de  IL  K,  aangelegd. 

Sss-vAR-CiEüT  is  de  geboorlcplaat»  T^n  den  GroTcur  Ksarl  FRiöiEm 
BcnvoBP,  die  er  in  1736  bet  licbi  zag^,  -f  te  Dordrecbt   in   1814. 

Eünrge,  lot  muitery  ovcrgcslagcnc ,  Engchcbc  soldaten  maakteu  licb 
ia  bet  jaar  1cS7^  meester  van  Sa^s-vah^Geüt  ,  slechtten  de  vestingwcr* 
ken  gelïeel  en  al  en  verbrandden  de  aldaar  gebouwde  buixcn.  Het  leetl 
echter  met  Ung,  of  de  Gentenaars  versterkieu  de  plaats  op  nieuw,  ca 
voorsngcn  baar  van  vele  buitenwerken. 

In  bel  jaar157B  werd  deze  sterkte,  nevens  andere,  aan  Wiui»  I, 
Frins  ran   Oranje  ^  tocgtkend  ,    voor  zijne  bewezcnc  bulp  tn   Vlaandc* 
ren  ,  tegen  de  oprocrige  Spannscbe  soldaten.    Zij  nio;;t  zicb  ccliler  niei 
lang  verheugen  in  de  vrybeid  ,  welke  baar  onder  dit  bcsUuir  ten  decle 
viel,  want  reeds  den  ^0  Oclober  1585    kwam   Sas-vah-Geut  ,  hy 
rassiiig  ,  gelijk  tii^n  da|;en  later  Aiel  en  UuUt  (tic  die  artikelen}  in  ban< 
den    van  de  Markgraven    vau  Hociiau  en   MotiTicüT  ,    door  Pa» va  afgQi 
tonden  ,    en   die    haar  voor  den    Koning  van  Spanje   iu   bezit  namen 
vooral ,   om  dal  du  Gentenaren  de  sijde  der  Stalen  gekoien  ,   de  llni( 
van   Utrecht  onderteckcnd  en  den  eed  aan    Willes  I  gedaan  haddeni 
SaS'Va»  GcKT  moest  dus  dtel   nemen    in    bet  verdrag   van  verzoening 
op    Allerbeiligeudag  van  1585  ,    met  gciaclden  Spaanscbcn  Land  voogd 
2iMtulon« 

Gelukkig  ccbtcr  werden  de  ingezetenen  deter  plaats  in  1644  van  het 
Bpaauscbejnk  iroor  altijd  verlost.  Fhederic  Uekdbik,  Prins  van  Oranje  ^ 
fmeteld  vau  synen  schoonzoon  Willca  ERE[i[:n]&  vah  Massao  DttTx^ 
•üdérnnm  den  38  Julij  de  belegering  dezer  vesting.  Groot  was  de  legen* 
»Laud ,  dien  hij  bier  ontmoette^  docb  al  aanstonds,  op  den  ^,  veroverde 
«lo  Prins  de  schans  St.  Steven,  welke  bij  verdrag  overging  ,  waarop 
lic  binnen  de  vesting  bevelvoerende  Spaansche  Gouverneur,  Don  A»* 
iMitA  UK  pAnA&o ,  den  volgenden  dag  eeutge  buizen  en  boven  in  Ilapen- 
èiirf  deed  afbranden  ,  welke  bem  in  zijne  verdediging  bindcriyk  wa- 
tt»* Ik'se  Knjgsoverstc  verdedigde  de  plaats  met  eene  zeldzame  koel* 
Mii«digbeid.  Uuk  deden  de  Spanjaarden  meer  dan  eens  krachtdadige 
|i|iil^en  loi  ontict  der  benarde  veste ,  toodat  de  Prins ,  dtc  in  bet  dorj 


Jk 


7Ö 


SAS. 


CU  hidd  LADii4t  ïntufischun   xoo  l,iti(f  op  ,  lat  dat  de  bcictüii^  van   tfr  ^ 
pbüts^  door  dct)  VcliJiiJnoisclialk  Winn ,  «i;!!!  merk  dijk  versterkt  wa»  , 
\vuariia  hij  allo   cvniIerliütiduUiijTcii   lucl  iieiu  at'^Heeil  ,  xoodal  dc£C  aau- 
blag  geheel  mislukte. 

In  den  Sjiaanschcn  succcs^icooflog ,  in  litst  he^in  der  acbtlicnde  eeuw, 
\»as  dcïc  vc5ling  cenc  der  eerste,  welke  tiict  een  bclej  der  Franj^chcrt 
bedreigd  word.  Zy  hadden  begonnen  ,  ont  te  Zulsaetc «  onder  hrl  ge- 
schut van  S4S-TA!i-CiE(iT,  ecne  schans  op  It*  werpen  ,  tielke  s|iitcdig  beirjg 
uii  de  vesting  beschoten  werd  ,  waarop  wel  de  Maarschalk  BoerrLEaf  da 
|da*ita  met  een  bonibarderjaetit  bedreigde  ^  doch  bet  ook  hier  bij  liet 
blijven, 

la  1747  gelukte  bel  den  Franscbcn  beter.  Sas-v 411-Gpüt  wa* ,  even 
min  aU  de  andere  sleden  tti  dit  oord  ,  bestand  tegen  de  aanrnkkendo 
Fransche  benden  «  xoodat  zij,  tia  cene  belegering  van  slechts  mesdagen, 
den  29  April  ,  b\j  capitulatie  overging  ,  waarbij  de  bcietling  krijgsge- 
vangen gemaakt  werd*  Ten  gevolge  van  bcL  vredc&vcrdrdg ,  in  1748 
te  Aken  gesloten  ,  werd  geheel  Staats-Vbianderen  door  den  v^and  ont- 
niimd,  die,  tot  aïinmerkelijkcn  last  en  nadeel  der  ingc^tcneu ,  een  en 
twintig  moandea  in  dal  gcdecUc  van.  ons  Vaderland  verbleven  behbeu* 
Eer  nog  deic  eeuw  ten  einde  was,  overnieestertlcn  da  Franscbcn, 
Jn  OcLober  1794^  op  nieuw  SUats-Vlaandercn  en  dus  ook  deie  stad, 
waarna,  bij  bet  noodlotiiu  Uaagsche  verdrag  van  den  16  Mei  1795^ 
geheet  Staats-Vlaanderen  aan  Frankrijk  werd  afgestaan  ,  die  het  lot 
in  bel  jaar  1814  behield,  in  welk  jaar  Sas-vas-Ge:!!  «  den  18  Fe* 
bruarij ,  door  eenigc  Kosakken  van  den  Don,  onder  bevel  van  den 
Busstscbcu  Graaf  Bi^TiiALOFF ,  bescL  werd,  nadat  de  v^einige  Franscheo  , 
die  alhier  in  beEelling  lagen  ,  met  betu  gccaptUileerd  hadden  ,  ti'n  gcvolgü 
van  welk  verdrag  de  Franschen  ,  den  volgenden  dag,  de  slad  tiittrok- 
ken  j  na  ül vorens  de  wapens  op  bet  glacis  te  hebben  oedcrgclegd*  Uit 
erkentelijkheid,  voor  bel  goed  onthaal  door  deze  troepen  alhier  genoten  , 
bccfl  de  gemelde  Graaf  BmaALorp  ,  vóór  tiju  vertrek  ,  aan  de  stad  Jtijuo 
bceldlenis  ten  geschenke  gegeven,  welke  tegenwoordig  nog  in,  de  raad* 
taal  van  bet  stadhuis  hangt.  Den  icifden  19  Fe  hm  ar  ij  beeft  het 
Bestuur  vau  Sas-vaa-Gert  ,  bij  adres,  aan  den  Souvereintn  Vorst  hulde 
bewezen,  als  de  eerste  plaats  in  dit  oord,  welke  van  de  Franscbc  becr- 
ftcbappij  bevrijd  en  voor  Nederland  gewonnen  wfts. 

Van  den  Belgischen  opstand  ,  in  IBoü,  moest  desc  grcnsplaals  eene  treu- 
rige ondervinding  behben ,  toen  den  17  Ocloler  vau  dat  jaar  ,  des  avonds 
teu  tS  ure  ,  eene  ordeloose  bende  hier  binnentrok  ,  aangevoerd  door  sekere 
BnncsT  GaÉaüins,  dch  noemende  Komniaiidanl  en  Chef  van  de  expeditie 
in  bet  Noorden  van  Vlaanderen ,  voorzien  vau  een  mandaat,  den  1  dier 
zelfde  maand  ,  door  het  lüeunialig  provisioneel  Belgisch  bewind  ver- 
leend. GnEfiüisE  ïochl  het  Stedelijk  ficstnur  over  te  balen  ,  om  lijoc  func- 
tiën  te  blijven  hekleedeu  ,  en  in  eed  eo  dien&L  van  het  cveugenield  bewind 
üverlegaan.  De  toenmalige  Burgemeester  van  Öas-var-Géht  ,  Willeü  Jah 
Jacob  van  FaAnc&enBcac  bs  Fboscbliti  ,  weigerde  stellig  dit  aanbod  , 
boewcl  men  hem  op  alle  mogelijke  wijxen  bedreigde,  xoodat  zelfs  jtyno 
veiligheid  en  leven  gevaar  liepen.  Desnicllcgenslaande  verklaarde  bij  , 
liever  zich  alle  beleedigingenen  mishandelingen  te  gullen  gclroosteo  ,  dan 
«yncn  evd  ,  aan  Necrlands  Koning  gedaan,  te  verbreken  en  slechts  door 
zijnen  pei-soon  en  alle  zyne  bezittingen  scbriftelyk  Ic  verbinden  ,  om  Sas- 
vau-Gzkt  niet  ie  verlaten,  ontkwam  hy  eene  geweldige  gevangenneming 
en  vervoer  «aar  Gent.  De  overige  leden  van  bet  Stedelijk  Bestiiiir 
volgden    bel    voorbeeld  van    hunnea   waardigen  Bnrgemeestcr ,    soodat 


I 

\ 


I 


co  dm  ook  da  Lcgcr-prctlikjinlan  vertrokken  waren  ,  torgik  de  ffe* 
melde  klassii,  dal  lot  l(jd  en  wijle  er  eea  vaste  Lceraar  loude  t^n  dd^ 
roepen,  de  bciïig^c  dictist  alhier  vcrrigt  >»erd  ,  bij  beurten,  door  l'redi- 
kanlcn  uil  bet  eiland  Walcheren,  die  maandeiyks  vervangen  werdeo. 
S|>oedig  daarop  i^erd  de  eerste  kerkeraad  {gekozen  ,  bestaande  uit  vier 
Ouderlingen  en  vit^r  Diakeneti ,  welke,  op  den  Si  Januar\j  1645  in 
liunne  bedieningen  bevestigd  werden,  Üewi  kerkeraad  verkoos  in  ccnc 
Vergadering  ,  roet  Gedeputeerden  van  den  krijgsraad  ,  op  den  1  Maart 
dci  Eclfden  jaar»,  Cohhcus  Viiice!itiq&,  toen  l'redikarit  Ie  Serooskerkc, 
lot  Leeraar  te  Sat^van-Gent f  die  «,  als  eersten  Predikant  alhier,  den 
27  Augustus  l(>i1  bevestigd  iverd.  Eceds  in  de  volgende  maand  ver- 
dunden 11.  n.  H.  en  de  Eaad  van  State  aan  dcte  Gemeente  cenen 
tuecden  Leeraar  ^  uaartoe  den  G  October  1645  verkozen  werd  ÜAniR^ 
V4I  SoHHSTEtT ,  difl  Dog  op  dco  2^  dlcf  zclfde  maand  in  dienst 
trad  (1). 

Geregeld  is  de  gemeente  van  Sa$-V49<Gekt  door  twee  Predikanten  be- 
diend geworden  tot  op  het  einde  der  vorige  eeuw.  Toen  echter  Melciioa 
LCaBBER  ,  den  30  Oct.  1793,  van  hier  naar  Hulst  vertrokken  was  ,  ble- 
ven, leu  gevolge  der  toenriialrgc  lydsornitandigheden  ,  de  a«in [gewend o 
pogingen,  om  Kijne  plaats  vervuld  Ie  krijgen  ,  vruebleloo»,  roudat  van 
toen  af,  de  Predikant  Johah  TooaAS  Gninwi<,  deze  gemeente  alleen 
moest  bedienen  ,  lot  dat  faij  in  October  1797  naar  üreskens  vertrok. 
Daar  nu  de  gemeente  geheel  herderloos  gebleven  was,  heeft  het  Neder- 
bud^cb  Zendeling-genootschap  ,  gedurende  het  Fransch  kcizcrlyk  be- 
■iuur,  op  cene  loflel^kc  w^ze  voor  de  predikdicnsi  in  deie  gemeente 
gezorgd  en  tot  dat  einde ,  al  spoedig  ^  na  de  oprigting  van  dat  (ge- 
nootschap ,  de  Zendeling  Treais  \ak  oea  Vlist  berwaarti  gezonden  <,  om 
bier  en  in  bet  naburig  Philinpine  de  predikdienst  te  vervullen  ,  terwyl 
liet  berdcriyk  opiigt ,  over  nêide  i^cniceuten  ,  was  opgedragen  aan  den 
Predikant  van  Axel ,  die  tevens  met  andere  naburige  Predikanten  ,  van 
iyd  lot  tijd,  de  sacramenten  kwam  bedienen.  JUet  ijver  en  vrucht 
beeft  gemelde  Zendeling  hier  een  aantal  jaren  gearbeid  ,  en  men  is  het 
aan  zijne  zorg  en  belangstelling  in  het  weUyn  der  kleine  aan  hem  toc- 
Tcrtrouwde  kudde  verschuldigd ,  dat  deze ,  gedurende  de  Franschc  over- 
beericbing^ ,  niet  geheel  vcrloopen  en  in  bet  bezit  van  haar  kerkgebouw 
fjcblevcn  is  ,  daar  bet  niet  aan  krachtdadige  pogingen  beeft  ontbroken , 
om  haar  daarvan  te  beroovcn. 

Na  de  bevryding  van  de  Fransebe    heerschappij    was  bet  getal  der 

orvtf  zoo  wel  te  Sa^^vah-Gcnt  als  Ie  Pbilippinc ,  dermate  afgenomen  ^ 

lat  beide  gemeenten  ,  bij  Besluit  van   den  Souvcrcincn  Vorst  van  den 

Jaouary  1815,  werden  gecombineerd,  met  bepaling  :   *  dat  de  Predi- 

»  kant  in   deze  combinatie,  zyne  woonplaats   lou  vestigen  te   S^s-vah- 

»  Gi»T ,  en  gedurende  de  zes  zomermaanden ,    Ion   minste  alle  veertien 

f  dagtn  te  1'hilippine,  eene  predikbeurt,  en  gedurende   de  zes  winter- 

DMAudcn  y  trn  minste  éénen  geheclcn  Zondag  de  dienst  aldaar  zal  moC' 

«  ten   \trrtgtcn/'     De  eerste  Predikant  in   deze  combinatie  was  Pevuds 

vix  £c&  I  die,  den  19  JuUj  1815  ,  van  ZaamsUg  beroepen  zijnde,  ztjne 

J&tlit   den    10  September  des   zelfden  jaars  aanvaardde,  doch  rtcdi , 

4m  ^7  October  lolO,   naar  Uontenissc  vertrok. 

,  lémiw«t\*  Ritv2« ,  g«tA  11  di>  op  bladi.  Uk  TCorlMMMods,  I(|Atu  ^nfÜniUai  ^ 
ikm  twlltnil  .  «c«c  D4NIIIL    t*»  SoTurZTttr ,    ito   «rtt»  PnAlkint  vaa  Sm- 
^^^^0^m,  folCMM  4«  lti>H»tpo  «(««boeken,    «e^ke  w^  IQ  4o  sumoskIUbk  rAD  dn     ! 


80  SAS. 

koiten  ten  bedrago  Tan  90,166  |^ld.  gebonden  werden  ,  door  ^Ter- 
koop  Tan  de  Tierbannen  van  Duiveland.  Vroeger  bestond  er  nog  een 
tweede  tas,  bet  Ftnie-Sai   genaamd.     Zie  dat  woord. 

SATALAN ,  kaap  in  Oogt-indië,  in  de  Zee-tan-Java ,  aan  de  Zuid- 
kust Tan  bet  SunJaseke  eil.  Bomeo  j  4«  13'  Z.  B.,  132"*  36'  O.  L. 

SATANS-EILAND,  eil.  in  Owt-IndiS,  tot  de ^ané/a-etZant/en behoo- 
rende.    Zie  Sinaix. 

SATAPA,  ft.  in  Oagi-lndiëf  op  bet  Sundasche  eil.  Bomeo,  aan  de 
de  Znidkost,  kon.  en  23  u.  Tan  de  stad  Banjtrmanng, 

SATIB ,  naam ,  welken  de  Negers  geven  aan  de  koflijplant.  GeEaTaüi- 
Kiana,  inNeèeriamit-Guiana^koX.  Suriname,     Zie  Gebbtbciobnbbbo. 

SATOE  ,  eil.  in  Oost-JndÜ,  aan  de  westkust  Tan  bet  Sundascfiê  eil. 
SmmmirMf  tot  de  Zevfn^eilandjes  beboorende. 

SATTINAFF  »  groep  kleine  eil.  en  rotsen  in  de  Indüehe-ue  ,  24°  N.  B. 
136*  24'  O.  L. 

SATTT  of  Sattct,  T^iiiiioiie-SAmT  ,  kaap  in  Oott-lndië,  op  bet 
SbwJairJ^t  eil.  Bmrmeüf  aan  de  westkust. 

SAÜIE(TANI>]ONG-) ,  d.  in  Ooit-Indië,  op  bet  Sundasche  eil.  Suma- 
tNi»  ^mt.  SmmÊim*9-W^e$ikusi  f  resid.  Padangsche^Bovenlanden ,  inde 
i^Hjtcn>ainilt  Tiem'Kêiim't ,  aan  den  ootteljjken  arm  Tan  bet  meer  Danau. 

^NXnifiA,  sU  in  Ooti-Indië,  op  bet  eil.  Sumbama,  een  der  Kleine- 


SkVSÏ^^O^  tMl  in  Oott'Ivdië,  op  bet  Sundasche  eil.  Ce/e6ef , 
^jtiii^  JhMMia.  —  In  den  omtrek  beeft  men  koffij tuinen ,  waar  de 
Utffij  •••c  w^ig  tiert. 

SM»  den  aanTang  Tan  bet  jaar  1850  werd  derwaarts  overgebragt 
4»  iaTMMcbe  Priester  Kut-Modjo  ^  die ,  onder  Dibpo-Nbgobo  ,  sedert 
|$iS  M  aan  lUne  geVangenneming ,  een  der  boofdleiders  van  den  op- 
«U«d  «f  Java  geweest  was. 

^Vai^EAN,  b.,  proT.  Friesland^  kw.  Westergoo  j  griet,  llen- 
wmrditrmdtel ,  a>r.  en  1^  u.  N.  Tan  Sneek ,  kant.  en  2^  u.  O.  van 
Mifètmmrd,  {  u.  W.  Z.  W.  Tan  Lutkewierum^   waartoe   bet  beboort* 

SAUNLEANSTER-HUIZEN ,  b.,  proT.  Friesland,  kw.  ffestergoo, 
m^^  üennaarderadeel ,  arr.  en  2u.  N.  W.Tan  Sneek,  kant.  en  2  o. 
K,  O.  Tan  Bolsward,  onder  bet  dorp  Oosterend,  op  bet  Slypster- 
ymtmdeeh  niet  2  b.  en  12  inw.  In  dit  geb.  liggen  de  Toorm.  staten 
Honga  en  Koyfenne,  tbans  boerderyen. 

SAUVA ,  eil.  in  Oost'Indië,  in  de  Indische-zee,     Zit  Savo. 

SAUVAGE  (LA),  kasteel  en  (jserwerkin  bet  Toormalige  bert.  Lot- 
kmrimfenf  tbans  grootb.  Luxemburg,  kw.,  arr.  en  3  u.  Z.  W.  Tan 
huxtmburü,  kant.  en  2^  u.  W.  ten  N.  van  Esch-aan-de-AlteUe,  gem. 
en  2  u.  W«Tan  Differdingen ,  aan  den  Boerbacb ,  in  een  zeer  scboon, 
Torrukkeiyk  oord.  Met  de  bijgebouwen  telt  men  er  7  b.,  bewoond 
door  33  inw. 

Wyi  te  LA  Saotacb  eene  soort  Tan  puimsteen  wordt  gevonden ,  beeft 
men  gemeend,   dat  bier  eenmaal  een  Tuurspuwende  berg  is  geweest. 

SALIW,  d.  in  Oost-Indië  ^  op  bet  eil.  fF etter  ^  een  der  Zuidwester- 
eilanden  Tan  Banda  ,  aan  de  Zuidkust. 

Voor  dit  d.  is  eene  kleine  bogt ,  waarin  men ,  op  eenc  kabellengtc 
afilauds  van  bet  strand  ,  door  eenc  Ter  uitstekende  landpnnt ,  taroe- 
lÜk  boscbut  ligt  tegen  de  zuidoostenwinden.  In  den  tyd  der  Oost-In- 
di»vbe  iluniuagnlc  ,  was  hier  eene  Nederlandscbe  bezetting. 

8A 11  NV  KUT  ofSALWEBT,  zoo  men  wil  cigeniyk  Sardwbbt  ,  d.  in  Hun- 
siu^  »  prov.  Groningen,  drr.  en  3  u.  W.  Tan  Jppingedam,  kant.  ca 


s  A  r. 


Men  heeft  er  ook  vftnc  erkende  gefti 


ran  A %eschcidf ni*n  {feh&d  ,  welke 
r  \nttg  kixh  op^choiidpn  I 
wordl  door  een 
bestaat  bier  ook  een  dodshuis,  onder 


:^be«1aaii. 
ijddcld  (»etal 


jjccn  Prcdi^fertnt  jj«bad  licefl,  en  rcedi 
Dü  in  18-15  ^botii«de  dorj»sfr 
Tan  80  leerlin(jcn  bezodit. 
bcdtuur  der  Diakonic* 

l^n^  dit  dorp  loopt  de  straatweg   Tan   Wiertini  naitr  Gronmgen. 
8AUWEttT  (HUIS-TB-),  nanm,  welken  men   wel  cent  gaf  aan  bet 
in  17i3   afgcbrokcuc  stot  OKSTiBuaa,    in  Ilunsin^ ,  prov»  Gnnint/en*  \ 
Zie  OnsTABomc. 

SAVANNA  of  Satasb  ,  eigenlijk  in  bet  oorspronkelijke  porlü|yee»cb 
SATAnüA  y  waardoor  eenc  naakte,  dorre  vlakte  verstaan  wordt,  plaats 
io  Ifedtrfands'Guiana,  kol*  Sttriname^  aan  den  re^lcr<>e*cr  der  Stiti' 
nome y  25  mijlen  van  den  mond  dier  rivier,  alwaar  een  otablissement ^ 
h  Jodcn-Savanna    genaomd    (zie  dat  «oord). 

Van  dit  clabllsscment  af,  beeft  men  een  kordon  van  posten  lan^rsl 
de  gcbcclc  kolonie  tot  aan  den  seekant  en  de  rivier  Marowjnc  ,  ten  f 
einde  deze  voor  invallen  der  Indianen  en  Boscbnej^ers  te  kunnen  bevei- 
ligen ;  een  groot  gedcellc  der  koloniale  bcxetting  is  op  deze  posten  verdeeld. 
Op  de  boogte  van  de  Savakiia  wordt  Let  woter  der  Suriname  zoet ,  ii 
drinkbnar  en  kan  «eer  goed  bewaard  worden;  hier  wordt  het  water  voor 
do  schepen  dus  uit  de  rivier  geschept  en  in  vaten  gedaón  ,  hetwelk 
men  dan  met  de  pont  leer  |];emakkciyk  aan  boord  krijgt  ^  de  bdur 
Toor  ztilk  eene  pont  is  10  gntd.  daags. 

SAVëLBORN,  ook  de  SswttiOHvria-HöFE  grenaamd,  j][roote  toren  in 
de  hrcrU  Feltz^  grootb.  Lustmburg  ^  kw,,  arn,  en  d|  u.  Z.  O.  ran 
Birkirth^  jjem.  en  J  n.   N,  O.  van  Meder^iach, 

SAVEN  DONK,  ijeh,  in  de  JHeijeriJ  van  's  Merto^enboteh ,  kw,  Oiê* 
t^rwijkf  prov,  I^oord-Brabandj  Tipeet/^  distr*,  arr,  en  1|  n,  Z*  ten  O, 
T^n*t  fhrtogenboich^  kant*  en  gein.  BosUL  De  inw*,  behooren  kcr- 
keiyk  onder  Gemonde* 

SAVO ,  Savoe  ook  Sa  UVA  ,  Saüvo  ^  SstoB ,  Sawoe  en  Sivt  genaamd  , 
ff  roep  elL  in  Oo$t-/ndiè',  m  de  Indüche-Zeef  Z.  W,  van  bet  ciL 
JVmöf,  O.  van  het  eil.  Samho, 

Dozc  eilanden  zyn  onderling  met  een  rif  verccnigd.  De  grootste  daar- 
van t\}n  Savo  ol  Groot-ba  V  o  en  Bcnjowar. 

SAVOy  Savob  ook  Sadvs,  Sacvo  ,  Saioe  ,  Sa^oe  en  Ghoot-Savo  ge- 
naamd, eil.  in  OoU^lndië ,  in  de  IndischcZet  ^  tot  de  groep  Sa99 
beboorendc,  10«  55'  Z.B,,  159^  45'  O.  h. 

Uet  is  van  het  Z.  naar  het  M.  4  uitjlen  lang,  van  bet  O.  naar  betj 
W.    3  myien  breed.     De  oevers  zijn  laag  ,  dach  het    midden   vcrbc'^ 
tich  en  biedt  in  het  algemeen  ,  luaar  bijzonder  aan  de  Zuidwestkust  | 
een  prachtig  gezigt  aan. 

Het  is  in  vijf  vorslendommen  verdeeld,   als:    Tim  o    of    Temo^ 
I^a  ai  of  Ii  iae ,  Seba ,  R  ege  koe  wa  en  Ma  s  sa  ra  ,  waarvan  T  i  mjÏB 
bet  voornaamste  is  j  over  weder  r^jkje  regeert  een   Radja,    en  de    v{JP 
Radja^s  staan  onder  bet  bestuur  van  bel  Nederlandschc  Gouvernement 
en  hyzonder  onder  de  leiding  van  den  Resident  van  Timor*Koepang. 
Ieder  distrikt  of   klein  koningrijk  van  dit  eiland  beeft  eeneo   per- 
soon ,  die  tü  gelijk  Priester  (Pangbocloc) ,  Regier  en  uilTOcrder  van  bc^ 
TOUfiis  is;  want  de  funclicn  van   Fiskaal  en  die  van  Scbcrpregler  wofj| 
éttt  beidü  door  liem  uirgcoefend.     Deze  Pangbocloe  draagt  bij  plegtig^ 
obgtBbtden.  allijd  ecncn   zeer  groglen    klewatig  (sabel)  in  eenc    gou- 
mi  i«b«d« ,    co    waoDeer  iemand    ter   dood    verwezen  is  ,   draagt  by 
«lieu  klewaiig  blool ,    aan  bei  hoofd   van  den  optogt  p  eo  oiitbalst  dcii 


SA  V. 


mhéa§i^   in    bel  open  ïelU ,   ïn   hot  midika  fan  don  ktlnQ  der  om* 

llilvelit  «»p  Si'yii  it  mond  en  do  warmte^raod  ran  76°  tot  8B''  des  daa^s 
oi  «PB  W  tol  70"  dei  nacbU.  Do  irrucbtWis  bodem  ,  welke  door 
likcB  ca  bronnea  go<4  bevocbtl^H  wordt ,  brengt  ^it*rsi ,  Tiirkaciio 
taf«#,  boenen,  valemieloenen  ,  iiiikcrriet  ^  booniwol.,  Ubak,  ïndi^« 
loè«M^  bslel  «Il  kaneel  foort«  Iti  de  wouden  vindl  men  ko4o5*  en 
■■dcrt  ttilipboomcn  ,  taraaritidc-,  nianugo-,  limoen-  en  oranjeboomen« 
Oad«  m  dieren  %\in  de  bunTcIs  ,  paarden  ,  ffciten  ,  icbapen  ,  Ewyocn , 
boodttl  o  katten  lalryk  ;  de  lebapeo  sijn  van  Beogaalscb  ras.  Ook 
hmSi  tam  er  wilde  swijnen  en  bcrtcn  ,  docb  deio  zijn  er  niet  menjg* 
T«U^.  £trogeIie,  fi»eb  en  icblldpaddea  lijn  er  overvlocdig^.  Uo 
iamoÊtn  bekooreo  tot  bet  Maleiscbe  rat ,  lyn  klein  van  gestatte  ,  bniin 
tiB  kleur ,  wdgemaakl  en  tterk  j  lij  beprikkcn  bunn»  bnld  en  dekken 
iicsk  mei  katoenen  ttoflVn,  «Zji  staan  als  Mcbtmoedig,  getrouw,  ver* 
MtAtf  Ml  damier  hekend  f  ook  moeteB  zij  welvoegeiyker  in  biiane  soden 
Jbl  dmê  do  lLotU&ac&.  Do  geheele  bevolking  lal  ongeveer  95,000  aie- 
en  kan  7O0O  man  onder  de  wapenen  brongen. 
mh  eenokillen  tn  hunne  kloeding  van  alle  bunne  nabarcn. 
^vfOttven  liedakken  aooït  haren  boeiein  co  de  mannen  dragen  enkel 
aowl  link  doek  tuitdicn  de  beeoen  ,  ^oor  en  achter  afhangende 
•nm  baad  f  welke  om  het  middel  vastgemaakt  is.  Zy  be^tr^ken 
oliën  Tan  welriekend  bout  en  vooral  met  die  van 
nüttBlnml  litboiKn ,  van  welks  bereiding  ly  veel  werk  maken. 
bet  achtste  of  tiende  jaar  laten  de  meisjes  eicb  de  tanden 
I  m  df  OOren  doorboren ,  hetwelk  bet  tceken  is  ,  dat  xij  huwl>a4r 
He  Savonnezen  onderscheiden  zich  op  ccnc  voordceltge  wij  te  door 
liDddykbeid  en  cene  meer  ordeiyke  levenswijie  dan  de  inwoners 
Bncita  naburige  eilanden. 
Ui  b^volkiof  k  in  forstclijke  personen,  grondbezitters^  handwerks- 
falni  M  ahiven  verdeeld.  Ofschoon  Heidenen  tijnde ,  heblHin  de  Sa* 
VMaenn  enne  godsdienst ,  welke  louter  door  overgang  van  den  vader 
9f  4fi  kilNiefen  en  niet  door  ouderngt  blyfl  bestaan.  Zg  odcrcn  dik- 
•vrf  m  m  voorkeur  honden  ,  welke  a'Ü  tevens  als  bet  edelste  voedsel 
■Bt^feni  net  nitsooderiag  van  de  bevolkiüg  van  Lioe^  die,  uit  vreca 
mnr  j|cki0t  fc^n  bondenvleescb  eet.  Als  een  cerbe^vys  worden  de 
iiWIgai  •■  Helden  in  aene  tiltende  houding  begraven  »  soo  dat  de 
kin  op  d«  kni^n  rust. 

Gmp  êk  in  1770  bet  eiland  Ssvo  aandeed,  vond  in  de  haven  van 
Bcbn  iM«n  Kader  land  »cb  en   Korporaal  als  postbouAcr. 

flci  iednrUndsche  Opperhoofd  van  Tituor-Koepang  beeft  gewoonlyk 
teti^   b«ailerde  Satonncicn   in   dienst ,    die    in    oorlog ,    door  hunne 
arbeid,  voor  gevaarlyke  ondernemingen  zeer  geschikt  zijn. 
l¥0  (KLEIN-)  of  Nisowt-Sato  ,  eil,  in  Oost'indië,  m  de  IntUtchg* 
Mi,  tol  de Saoo-oro#p  behoorendc,  2.  O.  van  Grooi-^avo  ;  10^  37'  lil,  B.» 

0tt  la  «nbewoond ,  doch  leer  oovru^tbaar  en  door  cene  merkwaar- 
Mm  MU  bcieod. 

MTOOU'lvnn^.PLAAT*  om»a»  lu  den  Btaakwmn,  tusschen  het 
linde  e»  viji  i  van  Zcthtnd^  voor  den  Clara-polder,  lang  van 

bitOaatcn  tL i^^L   Westen  ongeveer  1(   u,,    breed  van  het  Noorden 

Mr  bei  Zt&iden  onfevecr  i  u, 

t§  k^dim  ^  iktober  l)i46  ,  Toor  120,000  guld.  door  hel  domein 
«crindiii    mm  AiivaTiaot  Bojiskocs  Toon^^  cit  cowp^f  tntt  regt  om 


RA  V. 

bajir  te  WiHJkcp.  Do  lnüvtrschififj  xal  moeien  jjt»jirhi*'f!en  mtti  cvnati 
rinpdijk;  loodal  tiissclini  bet  bedijkte  hind  fii  den  Clijrn-jjolilrr  wnp 
Süuri  lal  moeli3ii  blijven  voor  de  schepen  van  Bicrvbet.  Hitt  {j«bi*cl  lie- 
staai  uit  ée  eicrenlijk  g^eïeg^de  5a¥ooijaard»«pl  a^  t  en  de  Isabelte* 
I»  U  iit ,  dtc  ten  oosten  daaraan  vast  ligt.  Het  infredykle  land  zat  een  teer 
Tf ruchtbare  potder  opleveren  ^  groot  omtrent  210  burid,,  zijnde  gedeét- 
\  tclyk  vierde  diitr,  gem,  Bienfliei ,  gedeeltelijk  vijfde  distr.  gcra. 
*  Phihppitie* 

SWONET.  plant,  io  fFcst'Indté\  op  hel  eiL  Cumfaa,  inde  ffeiU 
Dtviiie  ,  aan  de  Noordkuit ,  N,  W,  van  den  Tafelberg  ,  St»  Utcronlmo  , 
O.  von  de  plant.  Zorgvliet, 

SAWA  ,  Wrgin  Ouêt'lndie  ^  op  bettVum/Wfffteeil*  Java,  resid.  TagnL 
SAWA  of  Sawat  t  d.  in   Ooit-/ndiè\  resid.  Amboina^  op  bet   Jtm^ 
I  hmuiclm  eJL  Cemm^  op  de  Noordkiist,   aan  eene  kleine  baai.  —  De  Ne- 
derlaiifierf  hadden  bier  vroeger  eenu  factorij , 

SAWAoFSawit,  d,  in  Oofi'/ndiè\  op  bel  cit  Timor  ^  een  der 
Zuidtveiter-eïiandett-VftH-Banfla  .  op  de  Zuidoostkust  ;  9"  10'    Z.  B. 

SAWAU-BATOEAN,  d.  in  Oott-tudtë,  op  bet  Sunda»ckt  tlU  5it- 
fna I ra  ,.  resid.  Sengkoehn  ^  lU  palen   van  Goenong-Agong. 

De  grond  bestaat  bier  uit  ecne  diepe  Inng  van  zeer  irtTalJe,  iwarte 
tuinanrde^  doch  van  den  landbouw  wordt  zei^r  weinig  werk  gemaakt^ 
en  de  voornnaiuste  voortbrengselen  bepalen  sich  tot  rijst  vn  tabak* 

SAWALAN  t  eil.  iti  Oo%t-lndiè\    'm  de  Zee-vnn'Japa ^    N.  van   bel 

cil.  lava,  tot  de  resid.  Rembang  befaoorende  ,  bij  de  boofdpL  Reiubiiog. 

8AWALETTA,   d.  to  Oosi^Iftdtè\  re»id,  Jmboina  ,  op  hel  Ambomvkt 

ciL  Ceram^  aan  de  Zuidkust,  deel  «Se/a n,  onder  den  Koning  van  Soe* 

boelan  slnsode. 

SAWANGA  ,    landh*   in   Oost'ïndtè\    op    hvl  Smidaicfte  ciL  J< 
resid*  Baiaria  ^  in  de  Bataviasche- Ommelanden, 

SAWANG'APJ  ,  land  in  Oost-lndië,  op  bet  Snndnsche  eW,  Jawt  ^ 
rc*id*  BuiUnzorg  ^  distr.  Parmig^  met  een  tamelijk  uilgrslrekt  woud  , 
hetwelk  de  hoofdplaats  voor  een  groot  gcdrelte  van  brandhout  voorxmt. 
SAWANf»  Ofeii-SAWA»! ,  gespans,  in  Oott  Jadië  ^  op  bet  Molukiekê 
cil.  jimb&inaf  naar  deo  kant  van  bet  gebergte,  iusschen  Uitoe*Laiiia 
en  Lima. 

Het  bestond  vroeger  uit  de  dorpen  Wackal*Eli,  Sottalo,  Pe- 
llssa  en  Hoekonaloe^  doch  toen  do  bevolking  van  bet  laattie 
durp  tot  bel  Christendom  overging,  i«  dj  van  dit  landschap  afgezonderd 
eu  bijl  de  drie  hutzcn  aan  den  inham  tegenover  de  stad  Arnboina  gevoegd* 
SA  WA  UNA,  ouëerdistr»  in  Oost-l»diè' ,  op  het  A'H/ff/rtjrAe  eil.  Jnm  j 
resid*  BantatM ,  regents.  Lcbnk ,  aïé.  Tjiftttigkakan ,  distr.  Madh&or, 
SAWAHNA(DE),  riv.  in  Ooti-lndÜf^  op  bet  Sttnda$che  eil,  Javap 
resid.   Bantam^ 

SA  WIET,  boscb  in  (hit-Indiè ,  op  het  Sundateht  eil.  Jamt^  rcsidé. 
TatfaL  { 

8AWIT0,  sinat  in  Ooti-lndte^  op  bet  5um/ö*e/ie  eil.  t*«|!«fres ,  refid. 
9}aka%ftr^  aan  de   Baat-van- Boni« 

SAVVOËL)JODJAl\  of  SAWotojAOJi^,  d,  in  Ooit'indiëf  opbel  Sun.'^ 
dtndie  eil,  Java  ^  resid.  Tatjal  ^  reg.  en  distr.  Brebtt,  ongeveer  8  palen 
W.  van  Tagal,  ter  plaatse  waar  dePamalicitcb  in  de  Zee-van-Java  ontlast^ 
SAWÜEüJUDJAR  ^DË)of  Dfi  Sawoeo  JA  Dl  AH,  naam,  welken  tnen  veelal 
geelt  aan  dal  gcdL-ellc  van  de  I'aaaiib  ^  rïv.  in  Oost^lndië ^  opbet^^wi»- 
rimcAc  eiU  Jora  ,  hetwelk  lidi  in  het  distr.  Brclies  noordwaarli  wetid| 
CU  langs  Brebei  loopende «  b\j  Sawocdjodjar  in  tee  vali« 


86 


8  AT. 


De  rivieriïD  ïd  JU  landscbap  iyn  :  de  WaycU  of  de  Solopaj, 
tn  de   Way oemi». 

SAYTAN»  baai  in  Ootl-lndië,  in  do  indiMche-sn,  aan  de  We»lkust 
Tan  het  é\.  Sumatrn,  op  V  ^  Z.  B.,  117**  41'  O.  L. 

SAYTËR(DE),  nieerLJe,  prov*  Friesimulf  kw.  Oottcrgoo,  griet.  Idaar- 
deratlcel,  Z.  fan  fFarieaa^  dat  Icit  W*  melde  Cr «ƒ!  cu  ic o  O.  door 
de  rtaau  wc-Sayter*  mcl  de  Lanj^e-ttoof  in  verbinding  «taal. 

SAYTEa  (DE  NAAUWE-),  water,  prof,  f  rietland,  kw.  Ooittrpoo, 
^rkU  Idnarderadeel  f  hetwelk  ^  iQel  eene  ootteltjke  ilrekkinjr ,  uii  de 
Satfter  naar  de  Lan^e  sloot  loopt. 

SGAFFI,  eil.  in  Ooit-lndië ^  \n  den  Molukêthett'Jrthipel^  by  het 
e»)»  Gilolo ,  in  de  Baai-van-Osta» 

SCAFTEKIJNSPOLRË  of  STAcnTKuirspoLaE ,  pold.,  welke  men  Tef^ 
tneld  vindt ,  io  een  charter  van  bet  jaar  1545 ,  alt  gelegen  in  het  eiL 
Zuid* Steeland^  proT.  Zeeland^  in  welk  charter  gewaagd  wordt,  on- 
der andere  gOtfderen  in  Zuid^BeveUind  ^  van  tiendi  ende  nacht  ioit  Scaf' 
ttkijmpotre.  In  een  ander  stuk  ,  van  het  jaar  IZÜ^  neet  Scaftekijng 
of  SiaciUikijmiiölte ,  een  goedt'kijn ,  dat  tffüetegen  ii  m  Zuur^mfanC- 
wief  fin  en  toehehoeim  van  Jeersekerpolrt  of  van  den  nievmenpolre ,  het- 
geen in  rtiil  werd  gegeven  voor  sekere  goederen  in  het  land  vao  Heua* 
den ,  welke  ongeveer  400  guldens  jaarlijks  opbragtcn. 

Men  roecnt ,  dat  dit  de  tegenwoordige  ScBAAPs-roLoia  of  6oBra-Foi.nEK, 
gcm.  Ferfr^fi»,  geweekt  «\j.     Zie  BuReTi-poLOSK. 

SCAGËIV  ,  SüAnoj^B  ,  bcAawovaa  eni.,  oude  spelling  en  nog  hcden- 
daagsdic  benaming,  die  de  inwoners  geven  aan  het  vl.  ScBAfieti ,  de  d. 
ScAAiDifl ,  ScDAEwotiDB  etis.,  prov.  JVoörd'üoHaud,  Zie  Scniaii  ^  SuAa- 

DAS  en    SCOAAWOODE. 

SCALIA ,  Lal.  naam  van  het  eiL  Scdoowih  ,  prov.  Zeeland,  Zie 
ScaoctTEH, 

SCALDIS ,  Lat.  naam  van  de  rivier  de  Schelob,  prov.  Zeeland*  Zi» 
dat  woord. 

SCARLAKEN  ,  voorm.  adelf*  h.  in  de  it.  Utrecht  ^  in  de  voorin. 
Lakensnijdentraat  ,  thans    Chaorttraat* 

Dit  h.  werd  in  het  jaar  1511 1  op  eene  opene  plaaU  ten  N.  Tin 
Ntjenhuis,  gehonwd. 

SCUAAIK  ,  geb.  in  de  Meijerij-van-IIertogenbvfck  ^  kw,  Kèmptw 
land  ^  prov.   I^oord'Btahand,     Zie  ScBADEvrijt* 

SCHA ALBERG  ,  naam ,  welke  tucn  wel  eens  geeft  aan  het  d.  ZAtfüiEia , 
in  bet  dingsprl  Zuidenretd f    prov.  Drenthe,     Zie  ZAfiaaEao. 

SCIIAALSMËËR  (DE)  of  nn  ScuALsxEEa  ,  voortn,  meer  in  Kennemer» 
land^  prov.  Ifoord-Jfolland^  hetwelk,  droog  gemaakt  xijnde  ,  thant 
eeneii  potder  vormt,  welke,  tol  het  arr.  Jl&orn^  kant.  Ptimterende  ^ 
gcm*  Wormer^  behoort;  ten  N.,  O.  en  Z.  door  den  haonc  van  VVor- 
tncr  wordt  begrenid  en  ten  W.  aan  de  Zaan  ligt. 

Deze  pold.,  wrelke  omstrcekt  1650  bedijkt  i« ,  beslaat,  volgent  hot 
"•kadaster»  eene  oppervlakte  van  64  bund.  95  v.  r.  SO  v.  eU.,  waar- 
onder tS4  bund.  40  v.  r.  70  v.  é\.  schotbaar  land  j  telt  2  b.,  xyod» 
boerderijen,  en  word  door  «enen  watermolen,  op  den  Wormer  ban , 
van  het  overtollige  water  ontlast.  Het  polderbe»luur  bestaat  uit  drie 
IJpemraden   en  ecuen  Secretaris  en  Penningnieefter^ 

SCHAALSMEEIVDIJK  (DE),  dijk  in  Arn«emer/a«rf,  prov.  Nwrd- 
Holland, 

Het  is  de  ringdijk  van  de  Schaabuteer  langs  de  Zaan  (tie  het  vongc 
art*}.     Dcic  dijk  behoort  aan  en  wordt  onderboudtn  door  de  polder» 


>     «.üiL     at.    sa  ivT 

TL       ti       Z^    '^OOTt- 

"L     XL     *,    'lacu- 
tiaa^itT   Aif**"-i    neep 


Li^-^biLi^r  ;»!-vuiiu:rL 


Zit 


3:    IL«ib<Lrj!:kl- 

vr  Jtmikph  naR 

a~      t!I    '^1'  ILlIL. 


U    >JT- 


SCHAFFELAAR  of  ScBArpnEn ,  hav«,  op  de  Nedtt-Ftluwe  ^  nrov. 
Oeldtrlandf  diitr.  Vtluu^e ,  arr.  en  6u.  N.  len  W.  van  Arnhem ,  kanl. 
(?n  ft^  «.  2.  ten  O.  van  lyijkcrk  j  gcm.  en  5  min.  N,  O*  vnn  ffamewtd. 

Dcic  bnTci.  licilaaL ,  ntH  de  daartoe  be  hoorend  e  {r  ronde  n  ,  cene  op^ 
pcrvlaklc  van  lUO  bund.,  en  ivordt  thans  in  ei^cnilora  bezeten  en  bc* 
woond  door  den   Heer  J.    K,   lijiron  tati  Zctlb?!  vatt  Nijktelt. 

SCUAFFERMEER  (HET),  meertje  in  bet  ffesierkwartür,  pro», 
Broningen  ,  N.    van   bet   Zuidtaatder-mter, 

SCUAFFEaVVOLDE»  geb.  in  bet  Goortgi,  prov,  Gntninqen ,  arr. 
en  ^i  u.  O.  ten  Z.  van  Gronifi^rertp  k.inl.,  gcio.  en  1  u.  Z.  W.  va» 
iloogcsand  ,  nabij  Jfro/wtf oï^/e ,  waartoe  bet  beboort. 

SCHAFT,  d»  in  de  Meijer  ij  van  ^s  fiertogenbotch  ^  kw,  Kempen  land  ^ 
prov,  Noord'Braband,  Derde  ditlr.^  arr.,  kant»  cq^|u.Z.  van  ^^m*/- 
haven  j  gcm.  Borkel-en-Sehafi ,  30  min.  O,  van  Corkel  ,  f  u.  van  de 
Limbur^scbe  (frenicn,  nabij  den  Oooimcl  |  waaruver  biereen  bro^ 
ti|^t ,   in  den  wcjj   naar  llorkeU 

Men  beeft  er  33  b.  en  180  iaw.,  dm  mcesl  iti  den  landbouw  him 
beslaan  vinden.  He  grond  is  er  scbraal  en  beeft  gcdiirijr  mest  nood ig. 
De   granen,   welke  er  geteeld  worden,  lijn  ro^^e,    boekweit  en  bavcr. 

De  inw«,  die  er  allen  R,  K.  xyn,  bcboorcn  lot  de  par.  van  BorkeL 
Gedurende  een 'iijc  jaren  ,  na  bet  veroveren  van  V  Uertogenboscb  door 
de  Stalen  ,  bcbbcn  de  R.  K»  van  Sciaft  ,  hunne  godsdicni^t  gaan  ocfcneii 
ie  Acbel ,  een  dorp  .  op  een  uur  afstand»  vao  daar  ,  in  de  Beijjisebe  prov* 
Limburg  ;  daarna  it  Scdapt  cenigen  tijd  vureenigd  geweest  rael  F  alk  ent' 
waard j  waarvan  bet  in  1G90  gc»chetden  is,  als  wanneer  het  onder 
Borkcl  met  ccnen  Pasloor  vercetiigd  werd  j  terwijl  bet  sedert  1844  daar* 
mede  ééne  parocbic  uilmaakt.  Vroeger  stond  er  te  Schapt  «ene  kerk, 
^ynde  een  klein  gebouw ,  met  ecncn  lorcn  ,  docb  londcr  orgel,  Zy 
was  aan  den  U*  PEtatrs  in  ^ijne  handen  toegewijd.  Gedurende  de  bit*^ 
terste  jaren  der  vervutging  van  de  R.  K.,  onder  de  Franscbe  Repu* 
bliek  ,  op  bot  laatst  der  vorige  eeuw  ,  namen  de  inw,  van  Acbel  ,  in 
dexc  kerk  bonne  godsdienst  waar,  In  bet  jaar  1844  is  lij  echter, 
even  als  die  te  Borkel ,  afgebroken  en  ter  vervanging  van  dte  beide 
cene  aaniienlykc  kerk,  met  ccnen  toren,  gebouwd,  tasseben  Bor- 
kel en  ScBAFT ,  in  de  beide  ^  ter  plaatse,  waar  sedert  onbeiigelfjke  tjj- 
den  de  school,  geheel  afgezonderd,  stond,  lelfs  zonder  woning  van- 
den  meester,    Heze  kerk  is  aan  den  H.  SeaviTios  loegew^d, 

In  de  nabijheid  van  Scbaft  is  eens  zekere  Generaal  of  Kolonel  ge- 
legerd geweest  utu  bet  kasteel  van  Acbel  te  hescbicleo  ,  waarvan  de 
werken  nog  zigtbaar  zijn.  De  naam  van  den  Generaal  of  Kolonel  tt 
niet  meer  bekend ,  maar  wel  de  legende ,  dat  men  cenen  gebeden  dag 
was  bezig  gewee5t  om  de  kofTijboonen ,  die  b^^  waarscbijolijk  leii  gt* 
»chonk  ,  tjnlvangen   bad  ,   Ic  kooken. 

SCHAFT  (RLEliV-),  gcb,  in  de  JUtijerij  van  *t  ïïertogenhosch  f  kw. 
Kempenlmtd  f  prov.  Noord-  Brüband  y  Derde  distr,,  arr.,  kant,  en  3|  u* 
Z.  ten  O.  van  Eindhoven  ,  gem,  BorkeUen-Sckafi ^  \  u.0.  N.  O.  van  8of>m 
kelf  10  mm.  N.  O.  van  Sehafi ,  waartoe  bet  vroeger  kcrkelyk  behoorde  ; 
iDct  5  b.  en  ruim  20  inw. 

SCHAGEN,  kant,,  prov.  IVoord- Holland  f  èxf*  Alkmaar ;  palende 
N,  aan  bet  kanl,  den  licldcr  en  aau  de  Zuidéftec ,  O.  aan  de  Zuider» 
ice  en  aan  bet  kant.  Mcdcmblik  ,  Z,  aan  bet  kant,  Alkmaar,  W.  aan 
de  Noordice, 

Dit  kant*  bevat  de  volgende  twaalf  gemeenten  ^  als:  Schagen- 
en^Rurghorn  ,    St,  «M aa rl  t n-£entg«nburg-eQ*  Valkoog^ 


8  CR. 


n 


Warsienlintttn,  Bariitffliiirspel-en-OirksKoro,  Oado-Nie- 
>  iorD-cn-ZIjdcwifld  ,  Nieti  wc -N  icdorp  ,  Winkel,    Barsin- 
l|eri  Of»  -  Eoltiorti'-eo^IIartngbuiseD,    W  icrinjrcrwaiird 
rtlipt*eri*lliiii}-poldcr,   Caljmdsoog  en  Petten,    Ucl  hetbiil ' 
Ml^cas   b«t    kftdMlfrp    ecitc*    opperrlaktc    van  24,298  band.  03  v.  r! 

,     Mi^n  leU  er  2445  h.,  bewoond   door  2926  liuisget.,  uitmakende 
berolkïng  van    T5,180  inw.,    dïe  meest    bun    bestaan    vinden  iu 
luidi>ciiv  rn  de  veeteelt.     Vroe-g^er  lejpde  mon  er  «ich  ook  veel  on 
(«tttcnCecU  toe ,   doch  dït  is  ihans  scer  verniiaderd. 
SCHAGEN  ,  vrije  beerl.  ïn  de  Schager-en-I^iethrperko^^e j  prov.  I^oerd- 
\ItêÊkmi^  twt.  JÜtmaar,  kant.  Schagen;  palende  N.  aan   de»  Wierin- 
rwiird  ,  O.   oaq  de  Zuiderzee ,    Z.   O.  aan  Winkel ,    Onde-Nicdoq» 
llirtt«e-!>itedorp  ,    Z.    aan    Haringkarspel ,   Z*  W.  aan  Valkoog  en 
I.  Maanefi ,  W.  aan  de  Z^pe, 
tlei  betal   de    gena.   Schage D-en- Bu rghorn   en  Oarsinger* 
liorn-KtjIliorii-cn-llBriDg'hnise  n ,  en  beslaat,   roljjens  bet   ka- 
•,  eme  oppc^Tfbkte  van  3384  bund.  12  v.  r.  9ÏS  v.  ell,,  waaron- 
5317  bund.  61  v.  r.  t$  f.  clL  belastbaar  land.     Men  telt  er  602  h.^ 
voood  dpor  750  hiri»^.,  uitmakende  ceue  bevolking  van  55^0  inw., 
in  Lmdboaw  en  veeteelt  bun    bestaan  vinden  |    en  ticb  ook 
de  flaüedt  todegg^ti* 

De  Vi€VÊ*f  die  er  2$(K>  in  getal  lün,  onder  welke  1200  Ledema- 

^%eD,   nuJun  d<9   gein.   Scbageo,    Barsinger  hommen- II  aring- 

lioi»eft  CQ  Kolborn  ott,  welke  in  de»e  beerl.  vier  kerken  hebben^ 

I  *U  é^ne  Ie  S  c  ba  g  e  o  ,  ééne  te  Barsingcrborn,  éêne  te  Haring- 

^  Il  uilen  en  ééoe  te  Kolboro,  welke  door  drie  l^rcdikanlcn  bediend 

den. 

IK;  Iloo|»|ct««  dk  er  SISO  in  getal  i^n ,  bebooren  tot  de  gem.  Bar* 

rAam  mMJm^^m-f^krintjtTwstatdp  welke  eene  kerk  te  Barftin- 

Ik  8  ETlDg*  Lutb^f  die  er  wonen  ,  bcboorcn  tot  do  gem.  Jllkmaar, 
De  ft.  E,,  vtn  welke  men  er  600  aantreft ,  onder  welke  440  Couj- 
Dten,  tnakcn  de  ital.  van  Schagen  nit,  welke  door  eenea 
bedieod  wordt  en  te  Schagen  eene  kerk  beett. 
Ili  WDfeve«r  70  Isr,,  die  men  er  aantreft,  bebooren  tot  de  ringsy- 
^ftlpgii  van  ^ïro  ütlder* 
f  Mtn  heth  in  deic  beerl.,  vijf  scholen  als  twee  te  Scbagcn, 
lééot  Ie  Bariingcrborn,  ééne  te  Ua  ringbutzen  ,  en  ééne  lo 
iftolkiirii,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van  490  leerlingen  be- 
(akIiI  vofilen, 

wil    dat  deie  beerl,,    weleer  tol  bet   batj»    van    Kennemcrland 
bdtbeé     De  beerl.  Scbagcn,    werd,    volgens  aile    waarscbiju- 
i  «  in  den  jare  1437  ,    door  Hertog    Fairs  vah  BooifiORoii    ge- 
ükcn  aan   Wiitta  .   natuurleken  zoon   van  ALtaicnT  v^ei  BcucneM, 
ekl  bij   Mk»u  of  GuiBcmTi  vau  BnoiiCïiionsT,     Aubecbt,    Willess 
I,  bekwam  de  heerlijkbeid  na  lieiii.     Zijne  docbter  JOZ10&  maakte 
\Ék  ^etri*  6cK*6fcii ,  by  uitersten  wïl ,  aan  baren  neef  Ikn  viti  Scuagbji  , 
vjsiis  jetbcht  de  bcerL  verbleven    i» ,    tot  op  den  dood  van   Wit- 
VAji  ScaAGCf  j  die  in   bet  jaar    16158  overleed.     Zij  werd  toen   gc- 
(lorbl  ,  door  den  lieer  GsoacB  vak  Cats  ,  Heer  ruit  de  CouUter ,  voor 
S^OOOguld.  en  den  11  Julij  1675  door  PcThüs  Conti fcLisitMm  Gaoot  voor 
j600  gulJ.    docb  t%  den  24  Jantiarij  1676,  wederom  vcrkocbl  voor 
t1Ö,000guld.  mn  Fioau  lUntt  vas  Bkmeb»  ,  Graaf  win  H'arftts^  en  lïccr 


SC  tf. 


van  Goudnaan,  jjcrkomstijf  uil  het  (fcslacht  dci  ccrslcn  lieer  van  SciA€t!fi 

Z^ti  xoon  en  opvoT^cr  ,  Dihr  Fi.ont^  v&n  HEUénEii ,  &r»cijve1üe  den  23  Alcl 
17ü(] ,  in  dcfi  vcld>la<j  Ity  ll.imclie.'i ,  iialatenile  eeiiü  docliler  Maru  Iti- 
nËLLA,  die  ,  ia  het  volgende  jaar  Irüuwdc  mei  Frasuscus  Paühïs  ËiitiüS  , 
Citiaf  o'OoLtRSMOfiT  E^  Ka.i.  Mahu  liAZiLtLk  ovirlccd  in  bel  jaar  173^ 
CU  FRi»cisGr&  Padlus  EiiLius  in  1757,  naUtcDde  de  lieert.,  aan  bunnen 
oudsten  loon  Floais  ,  Gra^e  D'0i;i.TiiitMORT  ^  in  mens  ijc&lacbl  zij  tol  nu 
toe  Tcrlikven  is ,  üjiidc  thans  ci^enaur  der  lieerl,  Siiii&ti£9  dü  Graaf 
CnAHLCii  i>*ÜULTnEM05T ,  uouuacLli^  Ic  Diiras,  in  de  fieJgi»clic  j>rov* 
Limburg'. 

liet  wapcD  dexer  hcerL  lïestaal  uil  een  tcM  vcrdcrtd  in  scs  banden 
van  (foud  en  keel,  met  een  frauc-ijiiariier ,  gevierendeeld,  bel  etïrsle 
011  bet  vierde  van  Beijeren  ,  lijiide  ^ernselleerd  van  ïilvcr  en  azuur , 
liCt  tweede  en  derde  van  Hcne(^ouHCii ,  xijnde  van  goud  en  gevierendeeld  ^ 
in  ieder  vierendeel  ecu  leeuw  ,  i»aarvau  twee  van  sabel  en  twee  van 
keel  ovcrboeks   g;eplaalst. 

SCHAGEiN  ,  in  de  wandelinjj  ScACW  genoemd,  ^lek  in  de  vnje  lieerl. 
Schatjen^  prov.  If oord- Holland  t  arr*  co  4  u.  N.  van  Alkmaar,  kant. 
Schmjtn,  ^cm,Sehagen-en.JIiiT^fu>rn,^^-  47'  14"  N,  B  ,  2r^r:^W'  OX, 

ScBAGER  is  van  ecnc  leer  bao^jc  oudheid  ,  en  tnng  onder  de  oudste 
plaatsen  dcicr  landstreek  geteld  worden.  Reeds  in  bet  jaar  140ii 
ucrd  zij  door  Graaf  AtBBEcaT  vau  DEuritEü  ,  met  ecnc  vrije  jaar-  en 
wcekninrkt ,  en  in  1410  door  Wille»  VI,  Graaf  tan  KoUaml^  met  bet 
poortregt  of  slads  gerpijttjjbeden  begiftigd,  öok  zund  lij  ,  in  1157^,  Af- 
fjcvaardigden  ter  StaaUvvrgaderin]; ,  hetwelk  ecliler  van  korlen  duur 
was.  Waarscbynlijk  «al  jy  dil  vooiT«gt ,  uls  eene  heerlijkheid  aan  ecncn 
afzonderiykeu  eigeiiüar  bebuorende ,  behb<*n  verloren.  AUhaus  in  1^83, 
wrerd  door  de  Staten  vun  llutland  aan  Scbacei*!  geoelroijeerd  slcdercgt 
te  bebbeo  en  bepaald,  waarin  dit  vour  die  plaats  beslaan  zoude.  YoU 
(jens  oude  overleveringen,  lou  Scasccu  reeds  in  hel  jaar  55i  gebouwd 
geweest  zijn.  Doch  dit  is  gebeel  onw aarscbtjnlijk  ,  zoowel  als  alles  wat 
men  van  Tjalle  ,  A^r  ,  Ness,  Wijic^  CnEsii^a,  HcirEE  eu  andere  zoogc* 
uaauLde  stiebters  te  vertellen  weel.  LHtechle  brieven  leidt  luen  nogthans 
ai',  dat  de  plaats  reeds  in  de  liende  eeuw  is  bekend  geweest*  Oak  blykt., 
dal  deze  plaals  oud  is  ,  onder  anderen  ,  daaruit,  dat  onder  de  redering  vau 
Floris  ui,  Graaf  van  ilottand ,  de  Haarlemmers,  in  den  j^irc  1168, 
lot  vijandelyklieden  met  de  bewoners  van  Scuaco  vervallen  Eyudc,  in 
vcreeniging  met  andere  Kennemers,  alsmede  die  van  Alkmaar,  in  een 
\erhond  traden,  en  in  den  winter  van  gemeld  jaar  op  de  plaatii  cencn 
aanval  deden  en  die  deerlijk  plunderden.  Uit  den  vereen igdcu  oplogl  der 
ingezetenen  van  twee  steden  en  van  vele  bevvoncrs  van  bet  platte  land, 
mag  du»  te  regt  worden  besloten,  dat  Scoage.^  ,  reeds  in  de  twaalfde 
ecnw  ,  cencn  niet  onaanzienlijken  trap  van  blod  en  welvaart  moet  bereikl 
hebben  ,  gelijk  ook  nog  langen  tijd  daarna  een  aantal  mcssenniake- 
rycn  ,  looijerijea  en  zilvcrsniederijen  aan  vele  ingetutencn  een  bestaan 
gaf,  Siderl  is  echter  die  bloei  aanmerkelijk  verniinderd*  Men  vond 
er  in  ^roegcreu  tijd  vele  fabrijken  en  neringen^  die  bijna  allen  tol  niet 
gcloopen  «yn ,  Eoodat  de  landbouw  tbans  bet  voorname  middel  van 
bestaan  uitmaaku  Men  telt  er  in  de  kom  of  besloleo  kring  vau  liet 
ilek  2J20  h.  en  1550  inw, 

Midden  op  de  plaat»  is  een  ruim  marktvcld ,  op  hetwelk  drie  buur- 
ten uitloupcn.  Hierop  wordt  des  lïoiiderdags ,  ecnc  zeer  druk  bezochte 
weekmarkl  gehouden  ,  waarop,  vooinaairlyk  in  het  voorjaar  ,  vele  scha- 
pen en  in    bet   najaar    vele   rundereu   worden    aangcbragl.     Voorts  alk 


SCH. 


pütfkl ,  cfi  Tan  al  het  noftdif^c  voonico  tot  liet  marktoii  van  leeTiteh  ^ 
welke  hier  overvloedig  aan^jt-brafyt  wordt*  Uier  is  ook  nogf  ec»  bgxoa- 
der  vertrek  tol  ecne   wnchlkamer. 

Hel  Weoshuift  ilond  troeger  achter  .lan  het  cindo  van  de  //oo^e- 
sijde,  Hrt  was  weleer  een  klooster,  doch  werd  in  hei  jaar  II388  l(»t 
een  u  CCS  huis  veranderd.  Thans  is  bet  Hervormde  Wees-  en  Arm- 
liuis,  op  het  Pfoord  en  daarin  worden  t2  kinderen  en  9  oude  Heden 
verpleegd. 

Ook  beeft  men  er  een  Room  te  h  Katboiyk  Wees-  en  Arm- 
liuis  fn  do  Molenstraat  f  waarin  3  kinderen  co  Itl  oudo  lieden  sijn 
opgenomen. 

Vroeger  had  men  hier  ook  een  Gasthuis,  waarin  xich  ïn  162(^, 
no|^  vcvrltg^  proveniers  bevonden  ,  docli  dit  ging  in  1610 ,  reedt 
Ie  niel. 

De  Waag  wordt  gehouden  op  de  Marktplaats  f  doeh  beeft  geen  af* 
londerlijk  gebouw  ,  manr  is  thans  onder  hel  Raadhuis. 

£r  heetl  Ie  Scbagbn  oudtijds  ook  ccoe  Schut  Iers  doelen  bc* 
staan  ,  die  ?n  1605  te  niet  ging. 

0c  twee  dorpscholen  worden  gemiddeld  door  een  getal  van  220  leer* 
lingcn  bezocht. 

Men  beeft  er  ccQ  Departement  der  Maatsohapp^  Tat  Nut 
Wn  '1  Algcftieefi  f  dat  den  t7  January  1808  opgcrigt  is,  niim  40  lo- 
den lelt,  eene  Spaarbank  beeft  opgerigl  en  levens  in  hel  bcsit  ia 
van  eene  Leesbibliotheek. 


Vroeger   heeft    hier  ook  gestaan ,    ten 


7*,    van    bet  Marktteldf  het 
van   ScoAfiCM.      Zie  Scn^fisa 


thans   geheel    vervallen   ilol  der   Heeren 
(Hdis-tb-), 

Wat  men  vroeger  van  de  Schager  vrystermarkt  verhaald  heeft  ,  is 
200  niet  geheel  verdicht ,  atlbans  grootendcels  overdreven  en  heeft  wei- 
ligt  sijnen  grond  in  de  nog  heerschende  gewoonte  van  de  meisjes  der 
omliggende  plaatsen  ,  om  op  Schager  kermis ,  welke  op  het  kerkhof 
rondom  de  kerk  gehouden  wordt ,  sich  aldaar  Ic  vereenigen  en  rond 
lo  wandelen,  wanneer  het  haar  aan  eencn  kermisvryer  ontbreekt,  die 
baar  alsdan  ook  meestal  niel  lang  laten  wachten.  Zoo  behoort  bet  ook 
onder  de  verdichtselen  dat  de  Heer  van  SGaACiit  het  regt  tan  bruilofts^ 
avtfHdkoui  xoude  gehad  hebben. 

De  beestenmarkt  valt  in  den  tweeden  Donderdag  in  October,  de 
veulenmarkt  op  Donderdag  na  de  laatste  koemarkt  in  het  laatst  van 
November  ;  de  kermis  op  den  derden  Zondag  in  Juny ,  en  de  paarUen- 
markt  S Maandags  daarna. 

Sciiace;»  is  waarschijnlyk  de  geboorteplaats  geweest  van  den  SchiU 
der  en  Teekenaar  Aoati^Afi  vau  CftoiiEiiBtrAG  ,  die  in  bel  laatst  der 
aeslicnde  eenw  leefde  ,  en  ticb  ook  als  een  yveraar  voor  de  vrybcid 
heeft  doen  kennen  ,  ten  minste  a^n  vader  Klaas  va5  CaoKERaoaa  was 
hier  met  der  woon  gevestigd, 

Id  het  jaar  1168  werd  dcxe  plaats  beroofd  en  verbrand  door  Attnaiitis  XI, 
Heer  tan  Egmond ,  uil  w eerwraak  op  de  West- Frieten ,  doch  hij  werd 
door  de  Scbagcrs  en  anderen  aangeval l^n  ,  en  daarbij ,  met  onderschei* 
dcoe  andere  Edelen   gedood ;  terwijl  de  Scbngcrs  de  buit  terug  namen. 

In  1491  stelden  de  inwoners  van  Scbaqcüi  xich  aan  het  hoofd  van 
hel  Kaas-  en  Broodvolk  bij  den  optogt  naar  Alkmaar,  ter  plundering 
van  bet  buis  van  Ktijb^s  Konp  ^  Ecntnieeslcr-tïeneraal  van  Noord^HoUand. 

Deze  plaats  deelde  in  149i  ook  in  het  lot  der  dorpen  ,  welke  ten 
C^votge  van  oproer  dcwr  belasting  gedrukt  werden» 


m 


S€IL 


marnier  van   diï  olon<ï<»    wprcldstai)    in|ycschecpl    het)?icii.     Geimld 
t^insrh  iFcrs  liiidüü  Mm : 

QtiicHtnque  jmMCae  bellictii  Carthaginis 

Hirari»  arte*  f  nita  Ryrtae  mfÊiiia, 

ihrlonit  urhem:  ceme  tjueis  otim  tieU't 

Ürhs  illa  f  nier  is  :  centê  ifnat  tecias  mart 

Libiet)  coltimna$  belga  noster  pottiAet. 

Otitcumqite  eas  tuerii,  di^ce  ceUat  prtrtcipttm 

Ei  tartc  helU  et  secula  labi  domos. 
flel^vlk  \\\  het  NederduiUch  den  vot(rcndcD  zin   hütft  : 

y erwondetaart  van  oud  Kartkago^s  wütleit 
En  ByrzoM  hoog  küMteel 
iê    ÜuIo'm  hofstad  lang  door  *i  oorlogt  lot  vemaUen  , 

ilier  ziet  ge  ceti  eeurtjk  deel. 
Twee  zuilen  ran  die  $tad ,  grvorrd  ran  't  Libbttk  strand 
Door  liatamcifH  vttjt* 
Leer  hier  uit  liet  verval  van  huizen ,  rijk  en  land 
Door  oor  logs  lot  en  tijd. 
De  ccnti!  merkwaardige  jjebeiirtcni*,  op  dit  kasteel  voorjfcïvnllcn » 
dio  van  liêi  jaar  li77,  wanneer  Alibcciit,  tweede  Ueer  van  Scuahbh  ^1 
toon  van  Willek  (natuurlijken  loon  van  Hertog  Alsregat  ta^  nuuEAEM  ' 
Graaf  ran  Uoliand,  bij  Mahia  vau  BnoTrctnonsT}  en  van  Alkïd  tkn  Ha* 
ItEiipeiL  Hecrcn  Jaü»  dochter,  1arj[rpn  Itjd  aan  tijne  halve  broedere  Jim 
CD  Willes  vak  Schacew  ,  benevens  vele  anderen^  nicl  alleen  het  hoane 
onlbouden  maar  menigmalcn  ztflTs  geweld  gcpliH^gd  bcbbende  ^  en  deitwege 
(ycrpgïelijk  gedagvaard  lijnde  ,  echter  even  onvericilelijk  zijne  liandeiwijxc 
verf olgdc  ,  met  de  voanissen  den  spot  dreef,  lich  binnen  aijn  stol  onl- 
liitdd  en  ann  niemand  gehoor  gaf;  om  dece  reden  vergaderden  de  Stad- 
houder van  Holland  WoLfiHT  V4H  Boesseli  ,  Heer  van  f^eref  Filip  vaji 
Was!1e5aeh  ,  Ue«r  pan  Voorburg  ,  Ja?i  vau  KAïriifiiiGCN,  Heer  ran  Pame- 
len  en  andere  Edeten  aan  het  hoofd  van  velft  gewapende  burgers  uit 
de  slcdeo  Haarlem,  Delft,  Leyden,  Amsterdam,  Alkmaar,  Hoorn  en 
Hedemblikf  benevens  eenige  krijgslxfnden  Ic  Ëgmond  en  Schoor I ,  iit 
Kcnncmerlond ,  bij  elkander;  vervolgen»  trokken  i^  ,  hij  het  naderen 
"van  den  winter,  naar  ScnAiïETf,  en  belegerden  het  slot,  met  dat  gevolg 
dat  Aleeecbt,  geen  middel  ziende,  ora  dit  leger  Ic  wedcrstaan  ,  xich  ^  ' 
londer  cenig  geucld  te  verwachten^  aan  den  Stadhouder  overgaf ;  deso 
Itct  hem  naar  **  Grovenhagc  vervoeren  ,  waar  h|j  in  eene  civiele  gijie- 
ling  gezet  werd^  tot  dat  hij  met  tijne  scbuldeischers  zoude  zijn  over* 
ecngckomcn  ,  in  bet  volgende  jaar  bragt  men  hem  op  bet  Kasteel  vaa 
Medembiik ,  waar  by  tol  aan  iljnen  dood  gebleven  is,  welke  op 
8t.  Bariholomeusdag  in  1480  voorviel,  waarna,  lijn  tijk  naar  Scdaoeh 
gevoerd  ,  en  in  de  kerk   aldaar   ter  aarde  besteld  werd. 

Veertig  jaren  later  ondernamen  de  Geldcrsche  Frieicn  ,  gemeenlijk  de 
Zwarte  Hoop  locgenaamd  ^  met  ruim  drie  duizend  mannen  ,  ecnen  logt 
tegen  Noord- Holland  ;  om  die  af  te  weeren  lag  de  Heer  Floris  vapi  Usïei.'^' 
8TEII1,  in  het  jaar  1ÖI7,  onder  anderen  een  vaandel  voelknechlen  op  het; 
ScKAGEftsLOT  j  dit  ei^hlcr  baatte  nieU.  In  het  gczigt  der  liezettelingcn  ^ 
londer  dat  zij  eencn  uitval  durfden  wagen  ,  stroopten  de  Friezen  in  bek 
vlek  ScBAGBH  ,  stuldünhet,  beneven*  de  verdere  onderboorige  dorpen  ,  oji 
ceuo  zware  brand&chatling,  mei  bedreiging  ora  alle  de  omliggende  pUal* 
sen  en  ook  bet  vkk  uit  te  plunderen  en  in  kolen  te  leggen. 

Ëcn  ander  treurig  geval  had  aldaar  in  het  jaar  l!354  plaats.     WiLicfl 
WiMEEst ,  Eoou  van  Wib«£A  HfiffotiESz  ,  Schepen  te  Uarsiogcrborn ,  ia  de  ' 


^  SCH* 

ImI  jfcheel  (jfiien  dyk  bcilaat.  Dexe  pold.  itetat  alle  de  ioo|[eiiaafiidc  pdl- 
dertjes  kagen  eoi,,  behoorende  ioi  de  •eetiën-Schageo,  de  Nes, 
Grootewal,  de  Kaas,  Scbagen-Zuidiyde  en  Langendykj 
beslaat ,  irolgeps  het  kadaster,  eene  opper? lakte  Tan  1694  bund.  30  ▼•  r, 
SO  ▼.  ell.,  waaronder  1661  bnnd.  07  ▼•  r.  56  ▼•  ell.  schotbaar  land  } 
telt  3Ktt  b.,  waaronder  103  boerderyen,  en  wordt  door  4  molens  door 
de  gem,  JBarsingerbom-Haringhaisen-en-Kolhorn,  op  den  algemeenen 
watcrboeieai  van  de  Schager»kogge,  Tan  bet  overtollige  water  ontlast. 
Het  polderbestanr  bestaat  uit  eenen  President ,  met  les  Leden ,  cenen 
Secretaris  en  Penningmeester. 

SCHAGEN-£N-BUaGHORN  ,  gem.  in  devrye  beerl.  Schayen,  prov. 
Jfoord-HaUaud,    arr.  Jlkmaar,    kant.  SiAagen  (9  b.  d.,  12  m.  k., 
9  s.  d.)  I  palende  W.  en  N.  aan  de  gem.  Zype-en-Hase-polder  ,  O.  aan 
Barsingerborn-Haringbuiien-en-Kolborn  ,  Z.  aan  St.-Maarten-Eenigen-^ 
burg-en-Valkoog  en  flaringcarspel. 

Dese  gem.  wordt  verdeeld  ia  leven  sectien  ,  welke  genoemd  worden : 
Schagen,  de  Nes,  Grooie-wal;  de  Raag,  Scbagen-Zui  d- 
•  yde,  Burgborn  on  Lagedyk.  Zy  bevat  bet  d.  Schagen, 
benevens  de  geb.  de  Dorpe,  Groote-wal  ,  Lollebrug,  Lotie- 
wal,  de  Miede,  Korte-en-Lange-6nevert,  de  Nes,  het 
Wadt,  de  Keint-e«-Eoimte,  Onderdyk,  Lagedyk,  de 
Haaien,  Zeegebanrtje,  Zandvenne,  Valkoogerverlaat, 
Cornelissenwerf ,  *t  Jaarsdorp  ,  Avendorp,  Tjallewal| 
Tolke-Tolkerboseb-en-dyk  en  Borgborn. 

zy  beslaat ,  volgens  het  kadaster  ,  eene  oppervlakte  van  2006  bnnd. 
3  V.  r.  14  V.  ell.,  waaronder  1^0  bund.  K  ▼.  r.  84  ▼.  ell.  belast- 
baar land. 

Men  telt  er  56S  b.,  bewoond  door  420  hnisgei.,  uitmakende  eene 
bevolking  van  ruim  2030  inw.,  die  meest  bun  bestaan  vinden  in  den 
landbouw ,  wordende  bier  veel  boter  en  kaas  gemaakt ,  terwyi  er  veel 
handel  in  rundvee  én  schapen ,  gedreven  worat.  Ook  beeft  men  er 
I  touwslagery ,  1  kaaskopdraayery  ,  I  smeerfmeltery ,  1  wolkamroery 
en  twyndery  en  1  korenmolen. 

De  Ucrv.,  die  er  1300  in  getal  lyn  ,  makea  de  gem.  van  Sekagen 

nit.  —  De  Doopsgea.,    die    men   er  mim  60  aantreft,    bebooren    tot 

defgtm,  Baniiig€rham'Kolkont-€n--ff^i€nng€rwaard.  •—  DeEvang.Lutb., 

die  men  er  8  telt ,    bebooren    tot  de   gem.  Alkmaar.  —  De  R.  K., 

van  welke  men  er  600  aantreft  ,  maken  de  stat.  van  Schagen  uit.  — 

De  ruim  60  Isr.,  die  er  wonen ,  worden  tot  de  ringsynagoge  van  den 

Helder  gerekend.  —  Men  beeft  in  dese  gem.  twee  scholen ,  eene  ber- 

balingtchool  en  eene  klein  kinderschool ,  allen  in  de  kom  van  het  vlek 

Schagen,  welke  geiamcnly k ,  door  ruim  300  leerlingen  bezocht  worden. 

Het  wapen  is  het  telfde  als  dat  van  het  vlek  Schagen. 

SGHAGEN-EN-DEN-ENGH ,  beerl.  in  het  Xcmi^vaii. Jfoiif/oon ,  prov. 

Vtreekt.     Zie  Eae  (Dm). 

SCBAGEN-EN-DEN-ENGH,  pold.  in  het  Land^n-MonifboH,  prov. 
Utrecht,  arr.  Utrecht ,  kant.  IJsselttein  ,  gem.  Luuehoten;  palende  N.  W. 
aan  de  Lange-Linschoten ,  die  baar  van  den  Lage-polder  en  van  de 
Hoogen-Dolder  scheidt ,  O.  aan  Bappynen  en  IJsselvdd ,  Z.  aaa  den 
Uisel,  W.  aan  de  Zuidiyde  van  Snelrewaard. 

Het  peil  van  deien  polder  is  1,00  elL  boven  A.  P. 
SGHAGEN-ZUID-ZIJDE,  een  derieven  seotiëo,  waarin  de  gem.  Scha- 
gtn-en- Burghom  f  prov.  Noord-UoUandf  arr.  Alkmaar ,  kant.  Schagen, 
verdeeld  is.    Zy  is  begrensd  N.  door  dtn  gemeenen  weg  tegen  desectiëa 


100 


SGH. 


iraiiroiMler  5547  band*  61  v.r*  5  ? .  elL  idiothaar  kiui;  tdlOGd  h.,«n 
worill  door  drie  inokns  ,  strijkmolens  (jcaaaiiid  ,  en  door  ééne  sluit » 
op  de  Zuidcneo,  van  lid  ovcrlollige  water  onlïasl.  Het  kofjijebcstuuT 
bestaat  uit  ccncn  President,  ^yf  Waardfdiappen  en    ecnen  SccretarÏJi. 

SClIAGEa-LAAN  (OUDE  ),  b.  in  AmsteUand,  prov.  Noord-Holland, 
arr.,  kant.,  geni.   Amiitrdam, 

SCHAGER-MEER  (HET),  voorm.  meer,  prov.  Ifoürd-ffollandf^n. 
Athnaatf  kant.  Sdia^eti ,  gfiti.  Schagen- en* Burghorn  ,  dat  reeds ,  sedert 
otibeugclijke  tijden  ,  drooggemaokt  en  thans  een  onltekubde  pold.  is  i 
palende  N.  aan  Schaffen,  O.  aan  Grotewal ,  Z.  aan  de  Bonkclerdyk, 
\V,  aan   den  polder   Breckoiii. 

pi-ie  poldi  beslaat,  vorens  bel  kadaster,  ccne  oppervlakte  van  onge- 
veer 100  hand.  en   niaakl  een  [redeelte  van  dc!D  pdder  Schagen  uit. 

SCHAGEIISLOOT  (DE),  water  in  de  vrije  hecrL  SchageUf  prov.  Noord- 
i/otlfind  f  geni.  Scfujgen,  in  cene  zuidelijke  rigting  van  Scbajjrcn  ,  langi 
Tolke  ,  naar  de  Schager«waard  loopende. 

SCHAGER-UITWEUPEN  (DE),  poH.  in  de  ▼rlje  hccrl.  Sckagertf 
prov.  Noord'/Iollandf  arr,  Alkmaar ,  kant.  Schagen,  geiii.  Schagett-en- 
Burghom;  palende  N.  O.  aan  de  Toïkerdyk,  Z.  O.  aan  llaringcarspel , 
W.   aan   de  gem.  St.  Maarlen-Eenigenbur^^en* Valkoog. 

Deze  pold.  is  een  gedeelte  van  den  Schagerwanrd  y  dat  gelegen  ii 
builen  de  Tolkerdtjk  en  beslaat,  volgens  het  kadaster,  ecne  opper- 
vlakte van  44  bund.  85  v*  r.  scbolliaar  land  ;  telt  6  b.,  alle  boer- 
derij(*n  ,  t n  beeft  bare  tiitvralering  gemeen  met  den  Scbagenraard  ^  df>cli 
ivordt  beheerd  door  bet   Poiderbcstuur  van  Schagen. 

SCHAGERWAARD  (DE)  of  bet  Witssecr,  pold.  in  WtHfrmland, 
prov.  Noord'flollandf  arr,  Alkmaar  f  kant.  Schagen  ^  Qcm.  liaringcar^ 
spel;  paleode  N.  aan  de  (jem,  St,  Maarlcn*Ecnigcnbur(j-cn-VaIkoo|f , 
0.,  Z.  en  W,  aan  de  gem.  HanngcarspeL 

Deie  pold.,  welke  in  bet  jaar  1632  bedijkt  is,  beslaat,  volgens  het 
kadaster  j  eene  oppervlakte  van  537  bund. ^  waaronder  SSO?  bund.  ^hot^ 
baar  land;  telt  17  b,,  waaronder  11  büerderijen  ,  en  wordt  door  vier 
molens,  op  den  Raaxmaats-boeiem  ,  van  bet  overtollige  water  ontlatl. 
Het    poldei bestuur  bestaat  uit  Dijkgraaf  en  drie  Motcnnieesters. 

SCHAGERWEG  (DE),  weg  in  de  vrije  bcerl.  5'eAa^eft^  prov.  JYoord- 
Ilollandj  welke  van  den  Frie^beu  teed\)k,  hij  het  geh.  Lagedijk, 
in  eene  noord- noord wes tel yke  rigling  door  Sebagcrbrug  naarden  Zrjpcr* 
lecdijk  loopt. 

SCUAGKRWIEL  ,  poel  in  de  vrije  heerL  St-hagen,  prov,  Noord-Hol^ 
land  f  arr.  Alkmaar  f  kant.  Schagen ,  gtm,  Schagen-efi^Burgerhorn^ 
15  min*  Z.  W.  van  het  d.   Schagen  ,  aan  den  ouden   dijk. 

Deie  poel  is  ontstaan  door  eene  inbraak  der  lec ,  beslaat  eene  opper- 
vlakte van  5  bund.  5ïi  v,  r.  40  v.  ell.     Men  vangt  er  teel  snoek  en  karper. 

SCIIAIDEL,  geb.  io  de  heerl.   Boumheid,  grootb.  Luxemburg,    Zie 

SCQEIOIL. 

SCHA  IR,  d.  in  do  MeijeriJ  van  *s  llertogenhoirh ,  kw.  Maasland  ^ 
prov.  N oord-B rahand.     Zie  Scniik. 

SCOAIK  (MEü  W-)  of  NiBirw^StiAAtE ,  pold*  in  hel  graafs,  Leenlam  , 
prov.  Zuid- Holland ,  ikTT*  Gorinchetn  f  kant.  Fïanen  ,  gem,  Leerdnfn  ; 
palcode  N.  ü.  aan  bat  Eorlgeregt,  Z,  O.  aan  den  Diefdijk ,  Z.  aan 
Oad-Scbaik,  AV.  aan  Loosdorp-cn-lïoog- Middelkoop. 

Dcxe  pold.  beslaat «  mei  de  daartegen  aanliggende  waterplas  de 
Kruithof,  volgens  bet  kada»ler  ,  eetie  oppervLikte  van  S64  band. 
31^  V.  f.  69  V.  ell.^  waaronder  ^07  buud,  ^I  %\  r.  43  v.  cll.  schothaar 


I 


SCH 


fOf 


IM;  Itll  4SI  b.,  «iiniBdtr  18  bocrdertjon  en  ¥tOrdi  tLor  aeoc  MÏük, 
■Ml  korlprt'^t  en  Oad-Schaik ,  op  de  Lingcn  ,  vao  het  ovcrtolli^yj 
vsUroolL»!.  Ijct  polder bcituur  besUiat  uit  eeoeo  Schout  «u  ceiicii 
Sferettrii  over  al  d«  polilersi  eeoen  Waardsmaa  ofcr  tien  gmlieel«l 
^Ider  en  ecnen  Geiworen. 

SCHAÏR  (OUD')  of  Ou D-5ciiA TE  ,  polJ.  in  bet  frraafi.  Leci^hm ,  pror, 
Zmd-iiifiUnd  f  skrt,  Gorinckem  ,  kant.  Viancn  ,  gcm.  Leerdam  ;  palende 
H.  aan  ^ieuiv-Schaik  «  O.  aan  den  Dicfdijk  ,  uctao  hem  van  het  voonii. 
|ria&«  Culcnbor^  scheidt ,  Z.  aan  den  buitenwaard  tegen  dv  Linije  , 
W,  ita  de  iiad  Leerdam  en  aan   do  Meent. 

Dna  pold,  beslaat  ^  volgens  het  kadaster,  cene  oppcrvbklo  van 
mt  ImmI.  43  T.  r.  76  t.  elf.,  \taaronder  1^  bund.  28  v,  r,  4  v.dJ. 
•cb^tbuir  land;  tdl  SI  b*,  waaronder  12  boerdeiyen,  en  wordt  door 
tW  itNlernioleni  en  eena  sluii ,  op  de  Linden  ,  van  bet  overtothVo 
valer  outlatt.  Het  polderbcfliiur  i»  hel  Kclfde  ata  dat  van  Micuw-Schaik* 
SCHAiKSCUI^ACHT£RKAÜK  (DE)  of  na  ScBAiTascae-AcaT^RKAii^, 
d^kio  hetpaaft.  Lftrdam,  prov*  Zuid-llolhnd,  gero.  Lt^datn,  welke, 
ïo  eene  oi^telijke  riglin^  tu^schcn  Nieuw- Schaik  en  Oud-Schaik  door  , 
Tait  den  8chaikBcbp*dyk    naar  den  Dicfdijk  loopt. 

SCIIAIKSCHE  WATERING  (DE)  of  d«  St:HAitascM8.W4TRBiao ,  wiiter 
fn    het    lynuf».    Leerdam ^  prov,   Zuid-Holland ,    \n   eene  luidwealdjjko 
>nr  den  polder  Nicuw-Schaik ,   van    de   Kerkstec^ ,    naar   do 
Vrhterkadc  loapende. 

DS4]tl ,  naantj  welken  men  ([cell  aan  lekerc  lauden «  ook 
jchecten  ,  in  Rijnland  p  prov.  Zuid-floUandj  arr/f  ^ra* 
k  tt  n  i.  Foorhnrg  ,  gcm .  Feur-en-  Ley  dtclun  dam*  IV oord  tij  de . 
itiiddeoi  der  vonge  eeuw  werden  deic  landen  bcietcri  door 
[JpiikfrAuw  ABaua4  CaNiTARTiiiA  Soiita  ,  Vrijvrouwe  van  ff^armenhui* 
ywnÈ^rm-Htnnrnhroek  f  en  na  baar  overiyden  verkocht,  als  et^n  onster- 
h  crilcen  ,  aan  Jookvrouwe  C4TMAai:i4  NooaineT  ,  sedert  gehuwd  aan 
B«er  Mr*  Htsmia  Gevibs,  Raad  in  de  vroedschap  dtr  slad  Hoi- 
tow  eeoa  lOin  van  18^500  g-uiden.  De  heerlijke  voorregtcii 
^lifbedeo  van  wild  ,  konijnen  en  wildcmisfcn  ,  itjn  aan  date 
I  tefinocbt«  Ook  loude  bier  ceue  kapel  gitlaan  bobben  ,  behoort 
de  tol  de  panKbiekerk  van  Yoorfcbolen  en  gewijd  aan  Sr.  AciTni, 

^ é  op  eene  verhevene  plaats  ,  (doende  de  R*  K.  nog  bcdeva^irten  naar 

t  boow^allen)*  De  ware  naamireden  dezer  landen  is  onbekend.    Het  btj- 
WÊ^hoH^,  ontleent  t)jnan  oorsprong  van  bel  bos  eb  ^  liet  welk,  vol- 
deabnodigen  ,  van  ouds  in  deien  oord  zoude  gestaan  hebben  (Ziu 
[  irax^).     Fuirs  ,    Graaf  pan  Ligne  ^  Heer  van  9f'n%\eunar  ^  fWr- 
I,  aUnirde  wan  Schnkenboteh  ^  bet,  in  bet  jaar    lUÜll,    daarvan 
kwmtX  maktn.     Volgens  deie  kaart,  had  bel  bo^ch^   in  dien  lyd  , 
ttkfrttreklheid  van  ruim  47    morgen  (mini    40  bund,),       GcUjk 
ïo  dien  oord ,  dm  heeft  men  ook  hier    sedert  bet  grboomle   nil- 
9U   den  giond   in   open  land  veranderd.     Tot  een  e  gedachtenis 
oog  ,  in  den  voorgevel  van  de  herberg  in  dese  heerlijkheid , 
n :    Dit    IB  SciAtE^BOsca, 
SCaAHERtO  of  atv  Ooi»<L4iiv,  beerl.  op  bet  eil.  Thvtcn,  prov.  Zee- 
mé^  ÊÊf.ZitriL^e^y  kant.  en  gem.   Tkoltn ;  palende  N.  aan  de  hecri. 
'OiMl-VMSf vcicr  ,  O.  aan  de  stad   Tbolcn  en  aan  de  Eendracht ,  Z.  aan 
d«  Itotcr-Scbtlda ,  W.  aao  da  beerl.   Nicuw-Stryen  en   Poorttlict. 

nfettbrerl,  bestaat  uil  de  volgende  polders:  den  l*c  uke-pnld  er ,  den 
Foii-poldcr,  den  Ü  ien  wl  and-po  Idcr,  den  DaUnncbc-po  l- 
4«r,  d«a  l*o1d«r-T«ci- VijflicnUündcrd.geniettn,    den  pold. 


SCH. 

lielOudelaiid,  deo  Vrouw-Bcly-poldttr,  tlcti  Dcurlo«poIde  r 
en  dtn  Bascrn  ij -polder. 

Zy  beslaat,  volgcoi  bet  kadaster,  ccna  oppervlaltle  van  Il$86buiid. 
ÜJ  V.  r.00  ir,  cU.,  vaarorider  1Ö27  bund.  39  v,  r.  30  v.cll.  belaslbaar 
land  ;  men  tcU  er  62  b.^  bewoond  door  77  huifgex,,  uilniakeuile  ecoe 
bevolking  fan  ongeveer  470  iow. 

Dcxe  beerl.,  meent  men  ,  \%  allereerst  en  Tan  onbeiigetyke  t^den  af  bo- 
dykt  geweest ,  «ynde  de  overige  gedeelten  des  eiland» ,  bet  een  troeger  , 
liel  atider  later ,  daaraangegrocid  en  eindelijk  er  aan  Tast  gedtjkt,  loiroer» 
verd,  in  1220  of  1221 ,  de  helft  Tan  bet  land  van  ScaAKJikLOo,  digst  aan 
Braband  gelegent  door  HcsDnrK  I,  Hertog  van  Btaband^  ter  leen  gege- 
ven aan  Graaf  Willeb  1  en  Ma&ü  lyoe  huisvrouw.  Tien  jaren  daarna,  . 
\rerd  ScnAXEiii.0^  ivaarscbyul^k  bet  ander  gedeelte,  aan  Graaf  FLoars  IV  ' 
in  erfpracbt  uitgegeven  ,  door  de  kerk  van  Boden  ,  voor  vier  ponden 
*t  jaars  ,  erfel\jk  ia  ontvangen  bij  de  kerk  van  Scb4ke&loo  ,  volgens  eenea 
I.atynscben  brief  den  2  Mei  1251  te  Dordrecbt  geteekcnd  en  geacgeld. 
Volgcni  cenen  brief,  uitgegeven  in  1256,  door  Koning  Wille»  ,  GraaC 
vai»  Holland  f  bekwam  Auabt  vau  BotvrüU  ter  leen  t  ^^^^  de  uitdijken 
van  Scakifsloo  en  verlof  dexe  te  bed^ken  ,  verder  nog  de  Ktalcrmolen 
en  bet  rcgt  geen  indero  molen  toe  te  laten  dan  met  xijne  toestemming; 
bet  veer  (over  de  Scbctde  op  Euimerswaal)  met  aüt  de  vi<i&cherijctt 
binnen  dien  tauda,  en  tien  gemeten  tienden  daar  binnen.  Dy  octrooi 
van  de  Ileercn  Staten  van  Zeeland,  van  bet  jaar  ltS20,  werd  aan  do 
staden  bet  land  van  Tholcn  en  dien  van  ScaiiEULo toegestaan,  dat  i\} 
voortaan  ,  in  alle  buitengewone  beden ,  gesteld  zouden  worden  xamen 
tti  sullen  contribueren.  Tegenwoordig  beboort  da  heerl.  van  ScoAKCftLH 
onder  bet  regtsgcbicd  van  Tbolen.  I 

Daarin  ligt  bet  geb.  ScoAKBaLo  ,  benevens  ecnige  verttrooid  liggenda  h. 
Men  njeent ,  dat  er  in  vorige  tijden  nog  een  d«,  Wes  ld  o  rpt  genaamd  , 
sou  geweest  xyn  ^  waarvan  nog  ecnige  overblyfseU  gevonden  worden. 

De  llerv,,  die  er  440  tn  getal  zijn,  bebooren  tot  de  gem.  van  Thohn^  ^    I 
De  B.  R.,  van  welke  men  er  30  aantreft ,  worden  tot  de  stat.  van  Tholen 
gerekend.  —  Men  beeft  in  dezo  beerL  ceoe  in  1840  opgengle  byscbool, 
welke  gemiddeld  door  een   getal  van  35  leerlingen  beiocbt  wordt. 

Het  geh.  Scn^KKBLO  ,  meestal  bet  Oddelaud  genoemd,  ligt  ^  u.  Z.  0.  vaa 
Zieriktee«  {  u.  Z,  W,  van  Tholen.  Vroeger  was  bet  een  dorp,  raot  eeng 
kerk  «  wrelke  reeds  voor  lang  afgebroken  is,  loodaL  bet  tbans  slecbts  eens 
geringe  buurt  is,  met  22  b.,  waaronder  3  boerderijen,  en  170  inw, 

Bebalrebet groot  altaar,  waren  er  tn  de  kerk,  welke  aldaar  gestaan 
beeft  nog  twee  andere  altaren  ,  aan  welke  ook  twee  \ikanjen  gesticbt  wa- 
ren ,  te  weten  :  de  vikartj  der  brocderscbap  van  de  li*  Maagd  Maria  en 
de  vikarij  van  den  II*  Nikolaaj,  Dcie  kerk  bad  baren  eigen  Liegen t  of 
Bedienaar  ,  die  benoemd  word  door  den  Meer  der  plaats.  Bcbalve  dctca 
Brgcnt  bad  ieder  altaar  nog  twee  Kapetlanen*  Ook  plagt  hier  vroeger  eea 
kasteel  ie  slaan,  bet  Hof-te-Schakerlo  gebeeten.  Zie  bet  volgende  art* 
Het  wapen  dcicr  beerl.  was  van  keel  met  een  patriarcbaal  kruia  van  goud. 
8CIIAKERL0  ,  of  ncv  Ocoklaud  ,  pold.  in  bet  ciL  Tholen^  prov. 
Zeeland,  arr.  Zierihzee  f  kant.  en  gem,  Thakn  ;  palende  N,  W.  aan 
den  Oud-Strücn-polder,  N*  en  N.  U,  aan  den  Polder-van-V  ij  fticnbon- 
dcrd'Cemeten,  Z»  O*  aan  den  Vrouw-Bcly-polder ,  waarmede  bij  tbaus 
cene  gemecue  bcdijking  uitmaakt,  Z,  en  Z.  W.  aan  de  Oosler-Scbelde  , 
W.  aan  den    Nieuw-Strijen-^Hilder. 

Dexe  pold,,  welke  omflrceks  bet  jaar  850  bedykt  fs,  beslaat,  volgens 
bet  kadaster,  «ene  oppervlakte  van   495  bund,   54  t*   r.   Öö  f.  cH.t 


104  SCIf. 

polder  den  Beisten-polder  en  den  Gceren-polder ;  be- 
slaat, volgens  Lei  kadaster,  eene  opperTlakte  ^an  1789  oiiud.  SÓv.  r. 
68  V.  cll.,  waaronder  1751  biind.  6  ▼.  r.  99  v.  ell.  belastbaar  land.' 
Men  telt  er  156  h.,  bewoond  door  178  buisgei  ,  uitmakende  eene 
bevolking  van  1140  inw.,  die  meest  hun  bestaan  vinden  in  den  land- 
bouw. 

De  R.  R.,  die  er  ruim  970  in  getal  xyn  ,  maken  met  die  van  de 
gem.  Tull-en-U^aalj  Schonauwen  en  ''^  (root  eene  stat.  uit , 
Mrelke  tot  bet  aartspr.  van  Utrecht  behoort  en  door  eencn  Pastoor  en 
eenen  Kapellaan  bediend  wórdt.  Men  telt  in  deze  stat.  ruim  1400  xielen  , 
onder  welke  1000  Communikanten. 

De  Uerv.,  die  er  ongeveer  170  gevonden  worden,  behooren  tot  de  gem. 
Schalkwij k-eti-'t  Gooi ,  welke  in  deie  bur{;erlyke  gem.  eene  kerk  beeft. 
Men  lieefl  er  eene  school ,  lijnde  een  nienw  gelK>iiw  ,  groolendeels  door 
de  medewerking  van  den  Amhachtsheer.  daargesleld  ,  welke  door  een 
gemiddeld  getal  van  75  leerlingen  bezocht  wordt. 

De  gem.  Schalkwijk  is  eene  heerl.,  welke  thans  in  eigendom  bese- 
ten wordt  door  den  Heer  Cokhelis  Lgdovicos  ,  Baron  va!<i  Wtckebslooti 
VAH  Schalkwijk  ,  Bisschop  van  Ciirium  in  parlibus  ivfidclium  ,  woonach- 
tig op  den  huize  Duinzigt ,   by   Oegstgeest. 

Het  d.  Schalkwijk  ligt  6  u.  Z.  W.  van  Amersfoort,  2J  u.  W.  van 
AVykbij-Diiursiede,  öl*  59'  29"  N.  B..  ir  51'  28"  O.  L.  Hel  is 
een  groot  d.,  dat  zich  mei  eene  regie  buurt ,  meer  dan  een  uur  gaans 
in  de  lengte,  tot  digi  aan  de  Lek,  uitstrekt,  ter  wederzijden  van  de 
Schalkwijksche-wetering.  Men  telt  er  in  de  kom  van  bet 
d,  ruim  820  inw. 

De  Herv.  kerk  was  vóór  de  Reformatie  aan  den  H.  Micrael  toe- 
gewijd. Men  had  er  destijds  vier  vikaryen  ^  waarvan  eene  aan  het 
at.  Micolaas  altaar  ;  ook  was  er  eene  broederschap  van  Si.  Anna.  De 
pastoriegoederen  braglen  125  guld.  75  cent ,  die  der  vikarijen  97 
guld  op.  Hei  was  eene  zware  kruiskerk  ,  met  eencn  spitsen  toren  ,  welke 
in  het  jaar  1804  \ervaLgen  is  door  een  geheel  nieuw  kerkgebouw, 
hetwelk  gesticht  is  uit  eene  aanzienlyke  sum  gelds  van  den  Auibachts- 
heer  Abdhbas  Cobnelis  de  Nobiardie  en  de  edelmoedige  byd ragen  van 
^elen  in  deze  gem  ,  onder  welke  niet  weinig  Roomsch  Katholijkeu 
hebben  uitgemunt.  In  deze  kerk ,  zijnde  een  gewoon  gebouw  ,  met 
eenen  spitsen  toren ,  doch  zonder  orgel  ,  ziet  men  de  iraaije  tombe 
▼an  den  Hee»  Baltbasah  db  Leeuw  ,  voormalig  Amhachtsheer  dezer  ge- 
meente,  overleden  den  30  Jimij  1751. 

De  R.  K.  kerk  ,  aan  den  H.  Michabl  toegewijd  ,  is  een  gewoon  ge- 
bouw,  met  eencn  koepcltorcn  en  van>«^L^rfrcl  voorzien. 

Men  heeA  er  nog  het  'riddermatig  gotïp  Y u  ilcoop  of  Vuilcop. 
Zie  dat  woord.  Ouk  had  men  er  hei  kasteel  en  ridderhofstad  Schalk- 
wijk   en  het  huis    Merckenburg,    welke  heide  afgebroken  zijn. 

Schalkwijk  is  de  geboorteplaats  van  den  Watergeus  Ha«is  Ok^ersaacd. 

In  de  vijftiende  eeuw  waren  de  Heercn  van  Culcnhorg  ook  Heeren 
fan  Schalkwijk  ,  en  werden  beleend  met  dat  Gerecht  lot  Schalkwijk  , 
9md9  tUt  Personaatfchap  mitter  kercken  gif  te  f  ende  hoeren  toehehoeren  , 
t>«n,  enz-,  en  dus  heeft  Hobert,  Heer  rait  Culenborg ,  in  het  jaar 
1414 ,  aan  die  van  Schalkwijk  bijzondere  keuren  gegeven ,  welke  ,  in 
ta  )aar  1530,  door  Autonib  db  Laluüc,  Graaf  van  Hoogstraten,  en 
Heerren  Culenhorg ,  bevestigd  zijn. 

1«  hel  jaar  1523  brak  de  Lekdijk  te  Scialkwuk  door ,  zoodat ,  on- 
jkff  awlefCD ,  ook  hei  dorp  toen  veel  schade  leed ,  door  ovcrstrooiutog. 


r 


106  SCH. 

Dexe  pold.,  beslaat  eene  oppervlakle  van  48  bnnd.  82  t.  r.  70  v.  ell 
en  wordt  door  1  sluis,  op  deu  Groote-Poldcr,  Tan  het  overtollige  wa^ 
ter  ontlast.     Het  polderbestuur  bestaat  uit  Burgemeester  en  twee  Pol<- 
dermecsters. 

SGBALKWIJK  (NOORD-) ,  Toorm.  a&onderiyke  ambachu-heeriyk- 
hcid ,  in  het  baljaws.  van  Brtderode ,  prov.  Noord-lloÜand ,  arr.  en  kant. 
Haarlem  f  gem.  HaarUmmerliedk'Nitord'Sehalkwijk'en'Uofambaeht  ; 
palende  N.  aan  Haarlem,  O.  aan  de  ringvaart  om  het  Haarlemmermeer  ,. 
Z.  aan  Zuid-Schalkwyk ,  W.  aan  bet  Spaarne. 

Deie  ambachUibeerl.  is  sedert  onhcugeiyke  jaren  met  Haarlem' 
mêrliede   en    Hof  "ambacht  tot  eene  heerl.  vereemgd. 

Zy  bevat  noch  d«  ooch  geh.  maar  sleehtr  eenige  verstrooid  liggende- 
huisen,  waaronder  eene  boerdery  het  Hof-ter-Weeuwen  genoemd, 
dat  het  regthnis  Tan  Haarlemmerliede-Noord-Schalkwijk-en-Hofambachi 
Is,  en  beslaat,  volgens  het  kadaster,  cent  oppervlakte  van  396  bund. 
23  V.  r.  97  V.  ell.,  alles  belastbaar  land.  Men  telt  er  13  h.,  bewoond 
door  17  huisges.,  uitmakende  eene  bevolking  van  90  inw.,  die  meest 
hun  bestaan  vinden  in  den  landbouw. 

De  Uerv.  die  er  23  in  getal  lyn ,  worden  tot  de  gem.  Spaamwoude* 
en-Spaamdam  gerekend,  —  De  E.  K.  van  welke  men  er  70  aantreft  ^ 
behooren  tot  de  stat.  van  Spaamwoude-aan'd^'Lie, 

Men  heeft  in  dese  heerl.  geen  school ,  maar  de  kinderen  genieten 
onderwijs  te  Shaamwoude  of  te  Haarlem* 

SCHALKWIJK  (ZUID-),  voorm.  afxonderiykc  amhachtsheerl.  in. 
Ketinemerland ,  prov.  Jfoard^Holland ,  arr.cn  kant.  Haarlem,  gem. 
Zuid'-Sehalkwijl^FiJfkuiien'en'JVieuwêrherk'aan'de-Drecht;  palende  N« 
aan  Noord-Schalkwijk,  O.  aan  Yyfbuiieo,  Z.  O.  en  Z.  aan  hel 
Haarlemmer-meer ,  W.  aan  bet  Spaarne ,  welke  het  van  Heemstede  scheidt» 

Dese  amhachtsheerl.  is  sedert  onheugelijke  jaren  met  Vijf  huizen  en 
7!fteuwarieri  vereenigd.  Zij  bestaat  uit  den  Groote-Polder-van- 
Zuid-Schalkwyk  enden  Kleine-Polder-van-Znid-Schalko 
wyk;  bevat  het  geh.  Zuid -Schalkwijk   en  eenige  verstrooid  iig- 

Ssnde  hniien ,  en  besütat  eene  oppervlakte  van  274  bund.  7  v.  r.  97  v.  elL 
e  inw.  vinden  meest  in  den  landbouw  hun  bestaan. 
De  Herv.,  die  er  wonen ,  behooren  tot  de  gem.  van  iSiKiiinti0OiMlf-fis- 
Spaamdam,  —  De  R.  K.,  welke  men  er  aantreft,  worden  tot  de  stat* 
van  Spaamwoude^anrde^Lie  gerekend.  — -  Men  heeft  in  deie  heerl. 
geen  school,  maar  de  kinderen  genieten  onderwijs  te  Spaamwoude  oC 
te  Haarlem,  —  Het  geh.  Zoid-Scbalkwije  ligt  1  u.  Z.  van  Haarlem. 
'  SCHALKWUK.£N-^T  GOOI,  kerk.  gem.,  prov.  Utrecht,  klass.  ea 
ring.  Wijk-hij'Duur$tedtm 

Men  heeft  er  eene  kerk,  te  Schalkwijk,  tn  telt  er  210  aielen  ^ 
onder  welke  80  Ledematen.  De  eerste,  die  in  dese  gem.  het  leeraar- 
ambt  heeft  waargenomen ,  is  geweest  Coerelis  tar  Eck  ,  door  den  Heer 
van  Gulenborg  als  Gollator  aangesteld ,  niet  om  te  prediken  ,  maar  ona 

Êredikatiën  van  Roomschen  inhoud  voor  te  leien.  Hy  ging  tot  de- 
[crvorming  over  en  werd  hier  in  het  jaar  1393  als  Hervormd  Predi* 
kant  bevestigd.  Het  beroep  is  eene  collatie  van  den  Ambachtsheer 
van  Scbalkwijk. 

SCH A  LKW  IJK  -  VIJFHÜIZEN  -  EN  -  NIEU WERKERK  -  AAN  -  DE- 
DRECHT  (ZUID-),  gem.  in  Kennemerland ,  prov.  Noord-HoUamd ^ 
arr.  en  kant.   Haarlem» 

Dese  gem.  bestaat  uit  twee  gedeelten  ,  welke  door  de  Hille  of  het 
Spierings-mcer    van    een    gescheiden    sijn.      Het    grootste    gedeelte^ 


tm 


SCH. 


O^a  mofg^  nelke  met  boomeo  beplant  ca  onf^cvcer  1000  elleo  lan^ 
U  f  oaüccai  syneo  fiaam  van  bvl  boscb  de  Schal  in ,  waar  by  Uii^' 
loopt.  ' 

SCHALSMEER,  voorm.  moer  io  Kennemtrlandp  proT.  Jfoord-üol' 
tand.     Zre  Scbaalsmeeb. 

SCUALSUM  f  ScuAtxvx ,  ook  wel  §c»alsbm  gespeld,  d.,  pro¥.  FnVt- 
land  f  kw.  f^ettirrgoo ,  griet.  Franekeradeel ^  arr.  en  5  u.  W,  van 
Leentrardenf  kant,  en  !2  ii.  O.  ten  N.  van  OarUngen ,  j  y.  N.  0« 
fan  Francker ,  aan  den  rijweg  van  Franeker  op  Ried. 

Dit  d.,  bclwelk  ceiiydi  niut  Zweins j  Peins ,  Ried  en  Boer 
de  franeker  Vijfya  mlmaakle ,  telt  20  li.  en  onilrcol  120  inw.,  die 
ineesl  in  den  lunüLwuw  bun  bestaan  vinden* 

De  landen  van  dit  dorp  zijn  tnecrcndceli  laa^,  vooral  in   bet  Ziifd 
oosten,   Noordwesten  en  Noorden,   docb  de  twee  groote  poldermofenaj 
oodcT  dit  dorp   bestaande,  xijn  overvloedig  toereikende,   om  niet  alleen 
de   landen   van  Sgojilsum  ,  maar  ook  vele  landen    van   Boer,    Riedi 
F  tint  en   Z  veins  droog  te  bonden. 

lic  inw.,    die  er,    op   14  no  ,  allen  Herv,  lijn  ,    onder   welke  rnin 
20  Ledematen  ,  njaken  eene  gem.  nit,  welke  tob  de  klass.  van  llarlit 
ye«,  ring  van  Franeker^  behoort. 

Na  de  Hervorming  4  tot  tii  1758,  moest  de  Predikant  van  Sciiliv 
de  halve  dïentt  Ie  Boer  vervullen  en  om  den  vierden  Zondag  alda 
prediken  4  docb  na  dïen  tijd  is  ScoALitH  niet  meer  gecombineerd  gd»"^ 
vreest.  De  eerste,  die  bier  het  leeraarambt  beeft  waargenomen,  if  ge- 
irccst  sekcre  Wicebüs  (vermoedelijk  Wicerüs  Millbsibs)  ,  die  bier  certl 
Pa»loor  wai  ,  en  in  bet  jaar  1567  tot  de  Hervormden  ia  overgegaan  en 
in  dat  telfde  jaar  naar  Ênidcn  gevlugt  is.  Later  wai  Eciebvcs  Stcttsii 
AftRAiius  ,  in  1688,  bier  Predikant,  docb  werd  in  1594  naar  Gronin- 
gen beroepen.  Vóór  de  Reformatie  had  Scdal«oh  ook  eenen  eigen  Pas- 
toor, die  100  goudguld.  (luOj^tjId,)  eii  eenen  Vicaris,  die  80  gondgufd* 
(liO  giild.)  inkomen  bad.  ik*  kerk  behoorde  ondier  den  dekenstoel  van 
Franeker  en  betaalde  aan  den  Proost  van  St.  Janskerk  te  lUrecbt 
*s  jaari  8  schilden  of  18  gulden.  In  het  jaar  15ij5  is  de  kerk  te  Scm4L- 
SD«  liijnn  geheel  vernieuwd,  toen  Heer  Rcardi  Pastoor  en  weUigt  J«^ 
SASKKs  GncDAde^tyds  vicaris  was.  Toen  was  Jèiiict  va;i  Botnu,  te  Frane- 
ker, Heerschap  te  Scdiudm.  Dit  was  weleer  in  een  Latljnscb  opschrift 
te  lezen  boven  de  deuren  van  bet  koor,  docb  dit  geschrift  ia  by  het 
verwen  der  kerk  vernietigd.  Van  ouds  was  de  toren  Ie  ScDiLsn  geheel 
met  cencn  klimop- boom  bewassen  ,  waarin  loo  vele  musscben  en  ««der 
schadelijk  gevogelte  hui»  hield  ,  dat  men  meermalen  ,  om  de  schade  van 
bet  koren  en  andere  vcldvrucblcn  te  voorkonven ,  genoodxaakt  was  do 
vogelnestcti  er  uit  te  scheuren  ,  totdat  men  eindelijk  den  klimopboocii 
geheel  heeft  weggenomen.  Het  spreekwoord  :  (o  Scdilsüs  ijnne  klittk' 
merheam  (te  Scbalspw  in  den  klimop^boom)  herinnert  nog  aan  desca 
boom.  De  klok,  welke  van  een  helder  geluid  is,  is  gegoten  in  170$, 
en  men  leest  daarop  den  naam  van  8icxo  yav  Gosliuga,  toenmaals 
Grietman  van  Franekeradeel,  De  kerk  is  in  1711  van  binnen  betim* 
merd  en  met  den  tegenwoordigen  fraaijen  predikstoel  versierd.  £r  is 
daarin  geen  orgel ,  maar  men  heeft  er  nog  ecnc  nis  en  eenen  water- 
steen.  De  lorcn  ,  welke  foorliecn  stomp  was,  is  in  1803  met  een  net  J 
spitsje  voorzien.     Men  heeft  er  ook  eene  ouderwctscbe  goede  pastor^,  ■ 

Uo  5  Doopsgci,,  die  er  wonen ,  worden  tot  de  gem.  van  Franeker^ 
gerekend.  —  Da  II  Chrisieiyk  AfgeschcidciieQ  ,  die  men  er  aantreA^ 
behoorcn  tot  de  gem.  van  itfi'niterlJ^* 


Ito  scn. 

wcVk«  godnrcndc  het  bclqf  van  Alkmaar,  in  hel  jaar  1575,  bexct  wat  mc^ 
omlrrui  veertig  raiters,  tot  beveiliging  van  den  levensvoorraad  voor  bet 
Spaanscbe  leger,  welke,  loo  van  Amsterdam ,  als  van  elders,  herwaarts  te 
water  aangebragt  werd  ,  en  sedert  als  eene  sekere  pas  naar  bet  Noorder- 
kwartier versterkt  en  ingebonden  is ;  bet  was  ook  van  hier,  dat  Gilles 
VAN  Baelaihoht,  Heer  van  üierget ,  den  37  Mei  1575,  met  les  duixcnd 
man  voetvolk  en  seven  honderd  ruiters,  Noord-Holland  inrukte  tot 
aan  den  meelmolen  van  Scboorl ,  welken  hij ,  even  als  elders  in  zy- 
Den  weg  onderscheidene  huizen  en  kerken ,  plunderde  en  brandscbalte , 
sonder  echter ,  omdat  hy  de  schansen  alom  wel  boset  vond  ,  zijn  eigen- 
lyk  doel  te  bereiken ,  zoodat  hy  zonder  eenig  voordeel  naar  Beverwijk  terug 
trok,  alwaar  hy  veertien  dagen  uitrustte,  in  afwachting  van  de  overige 
troepen  zyns  legers,  welke  den  voorschreven  togt  niet  mede  gemaakt 
hadden,  waarna  hy  naar  Buren  terugtrok,  doch  eenetamelyke  bezet- 
ting achterliet,  welke  tot  den  15  October  des  volgendon  jaars  hier 
stand  hield  en  alstoen  des  avonds  ten  vyf  ure  Beverwyk  en  bare  ver- 
schansing, te  ffeiyk  roet  bet  buis  Assnmburg  ,  verliet,  gclyk  buanc 
makkers  ten  zelfden  dage  de  schansen  op  den  Diemcrdyk  en  aan  het 
Bar negat  verlaten  hadden.  Wat  den  tweeden  naam  dezer  hofstad  ,  te  we- 
ten OoD- Mbbbbsthh ,  betreft,  deze  is  baar  aangekomen  van  het  Land-van- 
Meerettein  ,  hetwelk ,  voor  een  zeer  groot  gedeelte ,  in  deze  hofstede  ver- 
graven is ,  nadat  bet  aldaar  gestaan  hebbende  klooster  afgebroken  was 
en  de  aanboorige  landen  en  boven  verkocht  zyn  geworden. 

Ter  plaatse,  waar  zy  gestaan  beeft,  ziet  men  thans  nog  een  gedeelte 
iran  het  tninmanshuis ,  hetwelk  tot  eene  herberg  wordt  ingerigt ;  ter- 
wyi  de  daartoe  behoord  hebbende  gronden ,  beslaande  eene  opper- 
wlakte  van  ongeveer  16  bnnd.,  thans  m  eigendom  bezeten  worden  door 
onderscheidene  eigenaren. 

SCHANS  (DE),  voorm.  schans  op  het  eil.  Goedertede-en^Overflakkee , 
gem.  Ouddorp ,  ten  Zuidoosten  van  het  dorp ,  aan  het  Brouwershaven- 
▼ensche  zeegat. 

Deie  schans  was  in  het  jaar  1665  aangelegd ,  toen  ons  gemecnc- 
best  in  oorlog  was  met  Engeland.  Ter  plaatse ,  waar  zy  gelegen  heeft , 
net  men  thans  een  stuk  lands,  dat  nog  dien  naam  draagt. 

SCHANS  (DE) ,  geh.  in  de  Mtijtrij  éan  't  lierlogenhotch ,  kw.  Oi- 
êterwijk,  prov.  Jfoord^Brahand ,  arr.  en  4  u.  Z.  W.  van  *$  Herio- 
oenboMch  ,  kant.,  gem.  en  |  u.  N.  ten  O.  van  Tilburg,  20  min. 
N.  N.  O.  van  Goirke. 

SCHANS  (DE),  b.  in  de  Langestraat ,  proyr.  Jfoord-Brahand,  Fierde 
distr.,  arr.  en  3  n.  N.  O.  van  Breda ,  kant.  en  1  u.  N.  O.  van  Oos- 
ierkoutj  gem.  en  10  min.  Z.  Z.  O.  van  de  kerk  van  Raawudonk,  even 
ten  O.  van  de  kerkbuurt ,  aan  den  Langestraatsche-dyk. 

SCHANS  (DE  GROOTE-  en  DE  KLEINE-) ,  voorm.  schansen  in  de 
prov.  Ifoord'Brahand  f  ten  Zuiden  van  de  vesting  *i  Beriogenbosch , 
waartoe  zy  behoorde.     Zie  Izabbl  en  St.  AaTom. 

SCHANS  (DE  NIEUWE-  en  DE  OUDE-),  scbaBieDio  de  prov.  Gro- 
ningen.   Zie  Niiovn-saum  en  Ouoi-iciAiit. 

SCHANS  (DB  NOOEDER-  ea  DE  ZDIDEE-),*  tGhanscD  in  de 
prov.  Üfoord-Srmhaiêd^  tol  do  Toaling  Bêrgim  ijp  /oom  behoorcnde.  Zie 
ffooaoiE"Wusi  OB  Wan^^tBHB- 

SCHANS  (DS  OOan  ^SSrEl.),  MhoMoa  der  voorm. 

Tottiag  000».  -^  fa«A-  Hffov.  Zm^md. 

Don  y^  *-iioBB  Una  Ion  N.  oa 

tcgoa  doft  m  do  utatrooming 


SCH. 


ff«m*  en  rtitm  3  n,  H.  W.  Tan  Ajrtlf  la  den  X^oeqonpMeri  oiel  6  h, 
Ibcinrooiicl  door  7  liul^ei.,  iiïlmationdc  ceno  bevolking   lan   30  zielen. 

UcI  oosLclgkc  itrootnkanaal,  tot  ofvoer  der  Belijiiche  en  andere  pol- 
derwateri  loopt  door  dcit  buurt,  en  daaro?er  ligt  hier  eeoe  kapilale 
▼atle  brug. 

SCHAPENBRÜGGETJE(HET),  brug  op  den  Fe/wtrertwom  ,  prov,  Gel- 
derland, gcm,  en  {  u.  W.  *an  Dourtterth ,  Ö  min.  N,  O.  vao  Heel* 
•um ,  ovpf  ds  HccUiimcr-beck- 

SCHAPENBURG,  buit,  in  Gooiland,  prov,  Ifoord-tlolUnd,  arr 
S$  u.  Z.  O,  Tan  Jfiuterdnm  f    kant.  en  1|  u^  Z,  yan  Naarden  j 
en  tn  bel  noorden  van   bet  d.  'i  Gmvehnd, 

SCUAPENGORS,  poid,  in  het  Cand-mn-Foome  f  pror.  Zuid- ff ollarn 
arr.  en  kant,   Brielle  >    g*"ï •    Rocka nje- St rijpe- L odderland-Stu ifa kkt 
St.'Jnna'potder-en'het'Schopengors  ;  palende  W.  en  N»  aan  de  Zceduft 
nen  ,  Toorta  nog  N*  aan  Oud-Ilockanje ,  O.  aan  St.  Pancra^gori  ca  m 
den  St.  Anna- polder ,  Z.  aan  den  Qtiack-polder. 

Beie  pold.,  sluit  legen  de  duinen  ,  en  beslaat ,  volgeni  het  kadaster  , 
cene  oppervlakte  van  ^9  bund.  S!^  t.  r.  IGv.  ell.,  waaronder  51  bund, 
fit  V.  r.  50  Y.  elh  scbotbaar  land;  telt  6  b.  uraarotider  1  hoerdery  ^ 
co  wordt  door  é^;ne  iluti ,  op  de  Noordzee  van  bet  overtollige  water  ont* 
laft.  ]]et  poldcrbestuur  beitaat  uit  ecacn  Dykgraaf  ,  drie  Leden  en 
een  en  Secrctarif. 

SCHAPERS-POLDER,  pold.  in  Slaati^Flaanderm ,  \n  lluUter-am' 
hackt  f  proT.  Zeeland  f  tirr.  Goes ,  kant,  en  distr.  f/uttt,  geni.  Hün- 
teniste;  palende  N,  aan  den  Za n de-polder ,  O»  aan  den  Krnis^polder, 
Z.  aan  den  Oost-T0|^el  (watering  van  Laniiwaarde)  ^  Z.  W.  aan  dco 
polder  van  Croot-Hengsldtjk. 

Deic  pold.,  waarvan  het  tijdstip  der  bcdijking  niet  h  kunnen  wor-> 
den  opgeipoordf  il  groot  ^  Toïgcns  het  kada.aer,  104  bund.  59  v.  r. 
4  V.  elL  en  icbotbaar  95  bund.  04  t.  r.  l29  v«  ell.  Daarin  staan  SI 
boefjes ,  allen  in  erfpacht  uitgegeven  op  de  eigendommen  van  Willci  II , 
Koning  der  Nederlanden  y  die  de  grootste  ingeland  in  dexen  polder  is* 
Het  bestuur  daarover  wordt  gemeenschappelijk  uitgeoefend  door  de 
directie  van  de  polders  Groot^üengst-dijk «  Klein-Heag»t-d^k  en  Run»- 
mersdijk,  bestaande  uit  eenen  Dijkgraaf,  twee  Geiworcnen  en  eenen 
Ontvanger- GriflTicr.  De  SciAPEas-POLuim  watert  uit  door  de  groole  sli 
'van  Cainpen  «  op  bet  fleltegat» 

SCIIAPUALSTER-ZIJL,  sluis  in  HuntingOf  prov.  Groningen*    Z\ 

ScHA4rilALSTtll'KlJL. 

SCUAPOE  ^  naam ,  welken  de  Negers  geven  aan  de  ko{Tïjplanl.  Sou*»? 
STEDK,   in  Nederlandji-Guianaf  kol.  ^'rfnVinme.     Zie  ScoAAfSTEDE. 

SCHAR  (DEJ ,  voorm.  water  in  DreyUrlaud ,  prov.  Noord-fJoHand^ 
waar  langt  de  West'Frieürhe  en  Walerlandschc  zueereu  voorheen  huntits 
tiiiloop  in  de  Zuidenec  hadden. 

In  liet  jaar  138^  werd  in  dit  water  een  datn  gelegd,  waarvan  hel 
dorp  ScDABDAS  zijnen  naam  ontleent  ^  soo  alsmede  het  dorp  Scharwonde 
naar  dit  water  gehecten   is. 

SCHARDAM,  gcm.  in  Dregterland,  prov.  N oord- Holland ^  arr*  en 
kant.  ifown  (4  k.d.,  18  m.  k.,  S  s.  d.);  palende  N,  aan  Scharwoude 
en  Oudendijk,  O.  aan  dcZuïdonee,  Z.  aan  EleribcIm-eD-Zuid-^Scbar- 
dani ,   W.  aan   R^iel^ -en- Oudendijk, 

Deze  gern.  behoorde  vroeger  lot  d»t  gedeelte  van  de  Feenhoop f 
dat  in  1408  onder  bet  regtsgebied  van  Hoorn  kwam.  Zy  bevat  bet 
noordeiyk  gedeelte  fan  bet  d.Scbardani  of  Noord*5cbardaiOy 


len 

I 


Ile 


SCÜ. 


bel  ^CAlacbt  tl«r  SwitMiit,   loo  bekend  iü  de  oude  veten  dier  it reken ,  ' 
ffl)  Jalcr  do  geslachten  van   Ct*wT  en   IVehgeks. 

De  uicnrgviildij^  Tccnj^rondco  en  baggcrijcn  bcbbco  mitfebïcn  aan* 
1isidln(j  (re^eTcn  tot  bet  sticbten  van  eenig^c  buitenvcrbiyvco  alfaier  , 
gclyk  Uoicnburg,  Tilburg,  O  F  er  veen  en  We  rk-en-Riitt. 
Dit  laaUl^e noemde  sirekt  tbans  tol  pa^lortj  ,  ïn  plaats  van  de  Toriga 
inde  Harkstede,  welke  tn  het  jaar  lBl^8,  daartegen  verruild  werd. 

De  dorpsch<M)l  wordt  door  een  gemiddeld  getal  van  60  leerlingen 
lieiocht. 

SC!TAUMER-EE  (t>E) ,  riv.  in  Fiv^hjo  ^  prov.  Gromn^en  ^  welke  bQ 
Scharnier  anUlaat  ^  in    eene  noordooslel^kc  rigling,  al  draaiende  efl 
slingerende,  naar  bet  Schapebok  loopt,   daar  de  Slochter-Ke  me' 
opneemt  en   ver\olgeni  noord waarU  in  eeue  hykans  regie  rigling  na 
WoUersum  stroomt  en  de  Wollersuiner-Ec  genoemd  wordt,     llh 
verdeelt  tij  zich  wreder  in  tweeen ;  de  oostelijke  tak  loopt  naar  Witte 
wierum  en  bij  Ten-Poit  in  het  Damslerdiep  «  terwijl  de  andere  tak,  hetj 
liUitigc-IIaar  genoemd ,  met  onderscheidene  bogten  naar  Dykshori^ 
en  too  verder  naar   bet  Maarvltet  gaai. 

Vóór  ruinn  70  jaren  was  dexc  itrooua  nog  zoo  breed  ,  dat  bij  door  tjalk 
schepen  bevaren  werd,  die  van  hter  veel  turf  naar  Hamburg  afvoerden] 
het  oude  bed  kan  opecnige  plaatieo  wel  ^  ell.   breedte  houden  ,  docl| 
than»  bedraagt  de  wydte  algemeen  niet  meer  dan  6  elL     Een  tak  de 
Scharmer-Ee,  waar  door  zij  licb  roet  de  WoUersumer-Ec  verecnigde^ 
fverd  de    S  ni  e  c  r  i  g  e  -  E  e  genoemd  ;  dit  gedeelte  is  toegegroeid ,  omd 
men  tn  het  laatst  der  vorige  eeuw  de  rivier ,  door  hel  graven  van  een 
nieuwen  mond,  meer  rcgt&ireeks  in  bet  Slochler-diep ,  en  nader  aan  de' 
Slochter-Ec   gebragt  beeft. 

SCHARMEEZïJL  (DE),    sluis  in  Fitelgo^  prov.    Groningen^   in  d^H 
Beïf ,    te  Delfzijl.     Zij   is    eene   der  drie  Delfzyien   en  dient  om,   ifl^l 

gemeenschap  met  de  Dorpiterzijl ,  bet  water  onder  de  Drie  Dclfiijlcn 
ehöorende  te  loozen.     Zie  nader  het  art.  Deifxijl^  (ZuLVEST-asa-uHifc-)* 

SCHARMOLËN   of  de  ScaeaaoLEx,   b»,   voorheen  tut  het  hert.  Cf 
behoord  hebbende,    -proy, ]\^oord- Braband  ^    Eerste  dislr.,   arr.  en  9 
O,  van  'i  Iteftogeiibosch ,  kant.  en  IJ  u.  N,  van    Soscmetr  ^  gem.  en 
10  min*  Z.  van   Ocffelt. 

Het  heeft  xijnen  naam  ontleend  van  een  en  waterkoorn  molen ,  welke 
hier    vroeger  gestaan    beeft. 

SCnAUNEBCREN  of  OKFEWJEaaüatR ,  b.,  prov,  Friettand ,  kvt ,  ffet- 
tergoo  ,  griet.  fFonteradeel^  arr.  en  5^  u.  0«  van  Sneek^  kant«  en 
2  ü*  Z.  Z,  W,   van   Bottward^  bij  Ferwolde*  I~ 

SCHARNEGOÜTÜM,  gewoonlijk  Gouto»,   en  weleer  SctèAaci ,  eni| 
het  oud  Frtcsch  ScBEnEiBEBSTn4  genoemd  ,  d.,  prov.  Frietland^  kw. /F« 
tergoo,  griet.  fFymhritseradeel^  arr.,  kant.  en  Ju.  N.  O,  van  *9»e 
aan  den  ry  weg  en  de  jaag  vaart  van  Tjeen  warden  naar  Sneek ,  op  eene  bo 
en  breede  terp ,  daar  oudtijds  de  Middelzee  was  ^  ten  Z.  van  welke  dit  i 
tag.     Men  telt  er,   mei  de  daartoe  beboorende  huurt  Nyckloosterd 
360  inw.*  die  meest  in  de  vccfokkerij  en   in  den  landbouw  bun  besla* 
vinden.     I>c  tandcrgen  zijn  hier  zeer  vruchtbaar,  en  vooral  de  nte 
aangespoelde  uit  de  Middelzee «  welke  tot  goed  bouwland  dienen. 

De  Hcrv.,  die  er  wonen,  behoorcn  lol  de  gem.  Sdutmtgoutum^ 
hmngn.  De  kerk  h  een  steenen  gebouw  ,  met  ccneu  vierkanten  ton 
en  van  een  orgel  voorzien. 

De   Doopsgci.,    welke  men  er  aanlrell  ,  bebooren    tot  de    gem. 
Sneek.  —  De  B.  K.,  die  er  wonen ,  worden  tot  de  slat*  van  Sneek  ^er^  * 


118  SGH. 

SCHAÜTERBRUG,  bnic,  j^roy.  Friulaud,  kw.  Zefemmdni,  griet. 
Doniaufontal,  |  u.  N.  W^.  van  OMoHwer,  io  h«t  g«h,  de  5fluuTe?t , 
over  den  Nieuwe- Rhyo ,  in  de  Eyl. 

fiy  deie  brug  staat  eene  herberff ,.  synde  een  tolkois  «  tot  kefinf  van 
de  doorvaartgelden ,  welke  van  ieder  schip  hier  moeten  bcAaald  worden. 

SCHARTHOFF,  geh.  in  het  araali.  /FUU,  vrooth.  Luxemburg, 
arr.  en  7  u.  N.  W,  van  LuxevAurg,  kant.  en  1  u.  N.  van  JFiUa, 
gem.  Etckmeiler, 

SCHAR WOUDB,  kerk.  ring,  prov.  Jf oord- Heiland,  klaa.  van 
Alkmaar,  betattende  de  volgende  11  gem.:  Zuid-Scharwosdo- 
ei»-Broek-op-Langendy k,  Noord-Scharwonde,  Nieawe- 
Niedorp,  Oudcarapel,  St.  Pancras,  Winkel»  Koedyk, 
Warmenkuiien,  fiaringcarspel-en-Dirkshorn,  Schoorl- 
Groet-en«Kamp  en  Oude-Niedorp- Zyde^ind-en-Veen- 
h  n  i  sen.  In  deien  risjfp  iQn  16  kerken  die  door  11  Predikanten  bediend 
worden  en  bQ  telt  ruim  6000  lielen ,  onder  welke  2800  Gommoni- 
kanlen. 

SGUARWOUDE  ,  gem.  in  DregUrland,  prov.  Noord- Holland ,  arr. 
en  kant.  //oom  (4  k.  d.  18  m.  k.  8  t.  d.)  ;  palende  N.  aan  Berk- 
hoot-en -Baarsdorp,  O.  aan  da  Zuidertee »  Z.  aan  Schardam ,  W.  aan 
Grotlhuiien. 

Dete  gem.  bevat  het  d.  Scharwoodo,  baneveof  eenige  verstrooid 
liggende  h,,  beslaat  eene  oppervlakte  van  SflO  band.  54  v.  r.  5  v.  ell. 
waaronder  2S1  bnnd.  M  v.  r.  90  v.  dl.,  belastbaar  land  ;  telt  47  h., 
bewoond  door  57  huisgei.,  uitmakende  eene  bevolking  van  890  inw., 
meest  handwerkslieden  .  en  die  bon  bestaan  vinden  in  den  landbouw. 

De  inw.,  die  allen  nerv.  sQn ,  onder  welke  160  Ledematen  ,  ma- 
ken eene  gem.  uit,  welke  tot  do  klass.  en  ring  van  ff  oom  behoorL 
Van  1578  tot  1669  was  ScBAawoooa  kerkeiyk  toegevoegd  aan  Berk» 
hout ,  doch  heeft  sedert  dien  tQd  altyd  een  eigen  Leeraar  gehad.  De 
eerste ,  die  aldaar  afsonderlyk  het  leeraarambt  heeft  waargenomen , 
is  geweest  (isaABaus  Lohim  ,  die  ia  het  jaar  1669  herwaarts  kwam , 
en  in  het  jaar  1679  naar  Schermerhorn  vertrok.  Het  beroep  geschiedt 
door  den   korkeraad. 

Men  beeft  in  dcie  gem.  eene  school ,  welke  genouddeld  door  een  ge- 
tal van  40  leerlingen  beaocht  wordt« 

Het  d.  ScaAawouaa,  ScHAaawouM  of  SciAAEWosaa,  in  de  wandeling 
Skabwoow  ,  voorheen  ook  ZwAavKBaBja  genoemd ,  ligt  1  ui  Z.  W.  van 
Hoorn ,  aan  den  West-Friesche-2^eedyk.  —  Men  talt  «r  in  da  kom  van 
het  d.  47  h.  en  S90  inw. 

Toen  in  het  jaar  1594  de  kerk,  welke  boitendyks  atood,  door  eenen 
hoogcn  vloed  omgestort  was ,  syn  die  van  Scharwoude  in  de  par.  van 
Hoorn  ingeiyfd  ,  en  gaven  daartoe  hare  klokken ,  kelkaa  en  andera  or- 
namenten ,  welke  sy  uit  den  vloed  behouden  badden ,  ook  het  groota 
Maria-beeld ,  dat  sints  op  het  hooge  altaar  gesteld  werd  ,  welk  beeld 
daarvan  nog  altyd  sedert  de  Lieve  vrouw  van  Scharwoude  genoemd 
is  geweest.  Deie  vooraegde  inlyving  is  geschied  met  consent  van  Her- 
tog Albrbgbt  en  den  Proost  van  West-Friesland  (toen  lekere  FaABcucuSy 
die  kardinaal  was  van  de  Roomsche  kerk ,  met  den  titel  van  Heilige 
Üusanna)  en  van  den  Priester  Cureet  te  Hoorn ,  en  in  1408  kwam  dit 
dori)  onder  het  regtsffcbied  van //oom ;  maar  in  het  jaar  1440,  werd  het 
kerkeiyk  weder  van  ^feom  afgtsonderd  en  hebben  de  inwonera  eene  eigene 
parochiekerk  getimmerd,  welke,  soo  als  leer  waarschyniyk  is,  aan  de 
/7.  Haagd  Mabia  was  toegcwyd.     De  pastory  stond  ter  begering  van  de 


f» 


SCfl. 


ffooRD-ScDiAMTpüDB  U  een  beerl.,  welke  in  het  jaar  1730 ,  door  de  ^raaf- 
lijkbcids  donjeiocn  ^oor  ceno  fom  van  S0^500  grulden  verkocht  U , 
aati  Mr.  Willem  YLi^nDiiCEAWODD.  Later  is  tij  bezeten  door  Jan  Nikit- 
LAA»  Cesistiaap  f  ah  Kaetschmab  ,  Vroüdscbap  der  slad  Delft*  Voor 
c«nigc  jaren  vi»%  ly  bet  ciprndom  van  Mr,  Willeh  HEnonrE  TcDinfl  vah 
Bbbehoct  €n  Vrouwe  Maeia  Agatiia  van  Kretscbbar,  daarna  van  xekeren 
Heer  var  Doonci  van  Mijdrecht*  Thani  is  eigenares  deti^r  beerl.  Mevroaw 
Maria   tru   Dije  ,   Weduwe  Cl4Us,   woonachlig*  aan  den  Uithoorn. 

Uet  d.  NooRO-ScnARWODDB  of  NooRD-ScoEBinrocDE,  in  de  wandeling 
NosscnERwoQW ,  ondtyds  St.  Jarsearspel  genoemd,  ligt  Sj  u.  N.  van 
Alkmaar,  Het  ts  een  der  vier  dorpen  van  den  Lan^edijk  c-n  in  de 
lengte  gebouwd  en  telt  in  de  kom   van   bet  d.  7t>  b.   en  600  inw. 

D«  kerk ,  welke  vóór  de  Reformatie  aan  den  H.    JoRAfig&s  was  toe- 
gewijd  ,    werd  destijd»  bij  beurten    vergeven  door  den   Paus    en   door 
bet  kapittel   van  St»  Jah  te  Utrecht*     Deze  kerk  staat,  even  als  alle 
de  Ilervormde  kerken  van  den  Langcndijk,  een   weinig  vao  het  dorp 
nf  en  aan  de  oostxijde  van  den  dijk,  beeft  eenen  lagen  slompen  torea 
en  is   van  binnen  versierd   met    eenen  uitgesneden    predikstoel,    eeoa 
hoperi'n  kerkkroon  ^  en  een  schecpja  van  40  stuk  kanon*     In  1858heefl 
dil  gebouw  eenrge  herstellingen  ondergaan.    Men  beeft  daarin  geen  orgoU 
De  U.   K.  kerk  ,    aan  den   11.    Jodajires   den  Stomper    toegewijd  ,    is 
eco  langwerpig   vierkant  gebouw ,    zonder  toren ,    doch  van  een  orgel 
voorzien.  —  net    raadhuis   is  een  doelmatig  ingerigt   gebouw* 
De  kermis  valt  in   den   eersten   Zondag  in  de  maand  September. 
Het  wapen  bestaat  nit  een  veld  van  goud  ,  met  eenen  leeuw  ,  boudeodo 
in  fyncn  regier  kb.iuw  eenen   staf. 

SCUARWOUDE  {NOORD),  pold*  in  Gêestmeramhaehi ,  prov*  iToor^  , 
fJaltattfif    arr.  en  kant.  Alkmnar^    gcm.  Noord-Scharwoude  ;    palendo 
N.  aan  Oiidkarspel ,  O*  aan  llccr-Uugowaard^  Z,  aau  Zuid-Scharwoude  ^ 
W.  aan  Koedijk. 

Deze  pold*  h^ï  oostwaarts  in  de  gemeente,  en  is,  in  bet  jaar  1627, 
hij  deo  pold.  lleer'IIttgou-aaTd  ingedijkt.  Hij  beslaat  |  volgens  het  ka* 
datter^  cene  oppervlakte  van  109  hund.  155  v,  r*  5  v,  ell.,  waaronder 
7ö  bund.  18  V*  r,  i9  v.  cll,  scholbaar  land;  lelt  2  h.,  waaronder  ééne 
bocrdery ,  en  wordt  door  eenen  molen  en  eene  sluis ,  op  de  rtngsloot 
van  den  Bcer-Hugowaard  ,  van  hut  overtollige  water  ontlast.  Het  pol- 
derbesiniir  bestaat  uit  vier  Poldepmccitcrs- 

SCÜARWOUDË  (ZUID-),  gem.  in  Geest  merambacht ,  prov.  Jfoord- 
Holland  f  arr.  en  kant.  Alkmaar  (4  k.  d*,  20  m.  k*,  5  s.  d.);  palcode 
N,  aan  de  gem,  Noord-Scharwoude .  O.  aan  den  Heer  Hugowaard,  Z. 
aan  Brock-op-Langcndijk,  W.  aan  Koedij k-en-Duiswaard. 

Deze  gem.  bevat  hel  d.  Zn  id -Scharw  on  de  ,  benevens  ecnige 
verstrooid  liggende  h.,  beslaat «  volgens  het  kadaster,  een  e  oppervlakte  van 
522  bund.  70  V.  r.  90  v*  cll.,  waaronder  502  kind.  53  v.  r.  $6  v.  elL 
belastbaar  land  j  telt  125  h,^  bewoond  door  119  buisgez.,  uitmakende 
cciie  bevolking  van  ruim  700  Jnw.,  die  voor  het  mecrendecl  hun  heslaao 
vinden  in  den  akkerbouw  ,  bet  aank wecken  van  allerlei  groenten  ,  voorna* 
mclijk  sliiitkool,  wortelen  ,  ajuin  ,  beetwof telen  en  rapen,  welke  groenten 
door  dcgL^heelc  provincio  vervoerd  worden  en  groote  vermaardheid  hebben  ; 
ook  houdt  men  lich  bier  nog  bezig  met  het  aankwecken  van  papavers  » 
hetwelk  echter  vroeger  van  meer  belang  was*  Sommigen  houden  zicb 
ook  op  >  evenwel  als  eciic  bijzaak ,  met  het  aankweeken  van  alle  soor- 
ten van  ang^liercn,  welke  zaaiblocmcn  zij  in  bunno  koohehuitcn  overal 
mede  neoien  en   aan  de  liefhebbers  verkoopen. 


SC  II.  iji 

Ik  flerr.,  die  er  480  io  (cial  lijii ,  bebooreu  tol  de  gciii.  van  Zuid- 
Sckaiuomde  eu'Broek'Op'LaHgtHdijk . 

De  R.  K.y  welke  men  er  ^:iO  aantrcrt,  bcboorcn  tol  de  ttaC.  van 
Ismaendijk,  —  Men  heeft  in  dcie  {jciii.  eeiie  bclidol. 

Zcis-ScBAmwoDi»!  is  ecoe  bccri.wclLc  in  bet  jaar  1730  ,  uit  de  (irafelijk- 
kids  domeiaen  ,  voor  19,100  gulJ.  verkocht  is  aan  Jacob  Mi<«pelilo«  Hei- 
ju,  Baad  in  de  vroedschap  der  stad  ScbïGtJam  en  JoHAn.iA  (imifi».  ThaiiN 
nocdl  sij  iD  eijjendom  bezclcn  door  den  Heer  Mr.  A.  J.C.  M«4«  , 
vabZiib-Scbajiwosob,  Regier  in  de  arrondisicniKnts-Ryirtbank  te  .Alkmaar. 
Het  d.  ZduhSciabwoddb  of  ZiiiD-ScacEAVocüe ,  in  de  wandel  in;;  Si-i- 
scuivrtsv,  oadtydj  St.  PinEBiEARSPEL  ^rcbecten,  lijjt  Ij  n.  N.  ten  ü. 
van  Alkmaar.  Uei  is  eender  vier  dorpen  \an  den  Lanjendijk  en  in 
de  leafle  oitgebouwd. 

De  ierk ,  welke  vóór  de  Reformatie  aan  den  H.  1'£thi;$  wa«  tocje- 
YJ/d,  was  een  pronkstuk  der  oudheid.  Men  vonder  veel  duifstcen  aan. 
Het  koor  was  'van  boven  zeer  oud  en  vreemd  beschilderd.  Zij  had  cenen 
fraaijen  «pitsen  toren,  doch  was  van  geen  orgel  voordien.  Deze  kerk 
il  in  I8iiü  door  eene  nieuwe  \  ervan  jen  ,  welku  den  15  Maart  door  den 
Predikant  Jubassbs  Nibbbl  werd  iii<;ewijd. 

Uet  dorpihuj's  ,  dat  in  liet  jaar  iT'lö  jjcboiiwd  wcnl  ,  is  iokt  duel* 
mali^  inQerigi.     Ook   is    bier  eene   werkplaals  van    lieMjdi>jbeid. 

idCliARWUL'DE  (ZUID-),  puld.  in  GtvUinvr-ambavht ^  {uuv.  .\uurd' 
ifolh&ndy  arr»  en  kant.  Alkmaar  ^  ijem.  XuidSi'/utncottde. 

Dexe  polder  beslaat,  volj^cus  het  kadaster,  eene  o|i{iervlakle  %.in 
19  band.  en  wordt  door  eeneu  luuleu  en  eene  »hii> ,  «an  het  overtul- 
hm  water  ontlast. 

SCI/AKWOUD£-EN.RROEIC.Ol>-LANGENDIJK(Zlin).),  kerk. gem., 
frow.  jf oord' Holland,  klais.  van  ^llkmtiar,  rin>;  van  Svharwoude;  niet 
t«ee  kerken  ,  êéne  Ie  S  (-  li  a  r  w  o  u  d  e  en  énie  Ie  H  r  o  e  k  -  u  p  -  L  a  n- 
gtndijk.     Men  telt  er   1100  zielen,  undcr  welke   liOO  Ledematen. 

De  eerste,  die  in  deze  j;c'ni.  hel  lecraaranibl  In-eft  waargenomen,  is 
geweest  Fbeobbik  IJiraüüs,  die  In  hel  jaar  1571  herwaans  kwam  en 
lu  hel  jaar  IüTÖ  naar  \Ve\er»hi>(ji'  vrrtrok.  Iii;l  beroep  (geschied l , 
voor  Zuid  -  Seharw  oude  duur  di'ii  kerkeraad  ,  onder  a|ipiui)alie  van 
dfii  Aiiibachlsh^er  j  vuur  Broek -op- La  nj' e  ml  ij  k.  i»  het  beroep  vrïj. 
Nooxd-Scharwüude  i>  hierntede  vereenij;d  •;i;\iec«L  lol  101  i  en  ['edn- 
reudede  dienst  van  1'etal»  1>\>d,  bier  i^ekuinun  in  1010  cii  enieriliis  gewor- 
den io  1649,  er  van  afirenümcn  en  mul  eenen  ('i;rcii  1'rediLant  voorzien. 
SGlAbSI  of  ScBASsiE,  naam,  welken  de  .\f:;i:r*i  ^'iviii  aan  de  koilij- 
plant.  A9S4*üZüBC ,  aan  de  kaloenplaiil.  Eütkh.ohl-m,  m  aan  de  suiker- 
plant.  GuiDaiJ.v  ,   in  Medcrlauds-üuiana,    kul.  Snrümine,     Zie  Ak!Ia*s- 

Z0B6,    EsTEBSaOST    eO    GüL-bBIJf. 

SCHATSDL'KG,  eijrenlijk  SciiEBrsBOHG ,  vroc^^fr  Bolmi.rm:ia  of  Clisz- 
wEim  gebeelen  ,  voorin,  bnrj  'in  Ficeltju ,  prov.  (ironnnjcn ,  arr.,  kanl. 
i:D  i^  u.  N.  \V.  van  Appinijvdam  ,  geni.  un  ^0  iiiiii.  /.  O.  «an  'tZandi, 
10  luin.  N.  W.  van  Leennens ,  waarloe  hy  brhuuidc  ,  Z.  W.  van  het 
Zanüsler-niaar. 

De  uaaiu  Scbebfsbobg  of  lioRC-VAü-SciiLnr ,  is  ontleend  van  de  fainiliu 
ScJiBBV,  in  vroegereu  lijd  bezitters  van  den  bur{r ,  wilke  nn  jrewoonlijk 
onder  den  naam  van  Schatssobg  bekend  is.  Ter  plaaUe,  waar  hij 
gestaan  beeft,  ziet  uien  thans  eene  boerderij,  een  houlslek  en  uiiic 
klakbranderij  ,  welke  met  de  daartoe  behoorende.  gronden  ,  eene  opper- 
ilakte  ifesUande  van  31  bund.  50  v.  r.  ^0  v.  elL,  in  eigenduin 
iMaeleri   worden  door  den  daarop  woueuden  koopman  J&!v  Gebrts  Kiipkb* 


scu« 


SCUATSENÖDftG,  im^lu,  prov,  Frmland ,  km,  WuUt^q^  griet. 
Mumddattiadeel  j  arr»  en  ^  u.  W.  van  Leeuttatden  ,  kant.  on  Iju.Z. 
vao  Ihrltkum,   10  min,  N.  f  au  Drotirijp  ^  waartoe  bet  behoort* 

Dit  landliM,  wordt  tban»  in  ei^itdotn  beieten  en  bewoond  door  den 
Heer  Mr.   Asscckus  QcBStittf. 

SCIiATSEWBURG,  buit.,  pro?.  FrUslnnd,  kw.  Westergoo^  ffrtet. 
Barradcel,  arr.  en  ^  Ut  W.  vaa  Leeuwird^n ,  kant,  en  1^  u,  N.  0« 
vau  üarlingen. 

Dit  buit.  wordt  thans  in  eigendom  be»eten  en  bewoond  door  Jookli. 
Mr*  A.  J*  K*  Baron  yah  BBtasTRA, 

SCIlATTEIiSlJM ,  ?oorm*  h.  in  Fittl^Q ,  prov*  Gronitigm ,  arr. 
en  4  u,  O*  ten  N.  van  Graaittgen  ^  kant.  en  S  it.  N.N.  O.  van  bei 
Ifoütjezand ,  g»!(u,  en  i  u.  N.  Icn  O.  van  ShchUrtn ,  5  min.  Z.  W, 
van  Schildttolde,  waartoo  het    behoorde. 

Dit  h.,  dat  in  grachten  lag,  werd  in  182i  afgebroken,  doch  op 
eciie  andere  plaats  ,  legen  over  den  oprld ,  niet  ver  vau  het  oude  g^e- 
bouw  ,  een  nieuw  heerenhuis  van  den  grond  af  opgebouwd  ,  hetwelk 
tbant  WrcofiiLiüB  beet.  Zie  dat  woord.  Ter  plaats,  waar  bot  oude 
gebouw  gestaan  beeil ,  liet  men  thans  niets  meer. 

SCUAÜPPËN  ,  adell.  h.in  de  heerU  Usetdingen,  grooth.  Luxtmhtm^ 
arr.t  kw.  en  4(  u.  Z.  W.  van  Dtekirchf  kant.  en  tl  u.  Q.  van  Re- 
dinaeHf  gera.  ütcldingen. 

SCBAVEREN,  buurs.opde^tlf^^reftftee,  prov.  Gelderland,  distr* 
Veluwe  f  kw.^  arr.  en  8  u.  N.  van  AmhÊmj  kant.  en  %i  u.  N«  ten 
O*  van  jipeldoorn  f  gem,  en  |  u.  Z.  W.  van  Epe  t  met  iS  huizen  en 
lïïO  inwoner»* 

SCHATK,  gem«  in  bet  Lünd-van^RavtiUm  f  prov.  Noord-B mhand ^ 
Etrttê  distr.y  arr.,  **  IhrtoatnboHh  f  kant.  Grave  (1  k*  d,,  8  m»  k., 
5  s.  d.)  ;  palende  N,  aan  Je  gem.  Herpen  ^  O.  aan  Reek,  Z.  aan  Zeo* 
land  en  Uden  ,  W.  aan  Nistelrode  en  Bercbem* 

Dexa  gem«  beslaat  uit  bet  d.  Schayk,  benevens  de  geh.  Gaal, 
Mun,  Schaykscbe*boek  en  Zandstraal.  Ztj  beslaat ,  volgens 
bet  kadaster  f  eene  oppervlakte  van  29i7  bund.  66  v,  r.  S6  v.  cU.^ 
alles  betastbaar  land  j  telt  St56  h.,  bewoond  door  984  btiiigei^,  uitma- 
kende eene  bevolking  van  1530  inw.,  die  meest  hun  bestaan  vinden 
in  den  landbouw.  Ook  heeft  men  er  eenen  wind-korenmolen  en  Iwee 
hicrbrouweryen. 

De  inw*,  die  er  allen  R.  K.  syn ,  onder  welke  ongeveer  1250  CoiR-^ 
munikanten  ,  maken  eene  par,  uit ,  welke  tot  het  vic.  apost.  gen.  van 
'm  ilertogtnboMch  f  dek.  van  Rawtttein-en-Megtn^  behoort  en  door  eenen 
Pastoor  en  ecncn  Rapellaan  bediend   wordt. 

Men  beeft  in  dexe  gem.  eene  school ,  welko  gemiddeld  door  een 
getal  van  100  Iccrliogen   bet  och  t  wrordt. 

Bet  d,  ScaiTK  of  Sca^u,  ook  wel  Scaati  gespeld,  en  ter  onderschei* 
diug  van  bet  geb.  Sca&vm  of  OssEa-sciAVK,  weleeos  Ucarta-ScaAtK  ge* 
noemd ,  ligt  4i  ti.  ü.  N.  O.  van  *s  Herlogenbosch  ,  IJ  u.  VV.  ten  Z,  van 
Grave,  1|  u.  Z.  O*  van  Ots  ,  1|  u.  Z.  ten  W.  van  Ravestcio.  Men 
lelt  er  in  de  kom  van  bel  d.   22  h.  en  150  inw. 

De  R.  K.  kerk  f  welke  aan  de  B.  H.  Aiitosi4  en  Lüai  is  tocgewQd, 
IS  een  nieuw  gebouw ,  met  eenen  ouden  vierkanten  toren  met  scherpe 
spits  en  is  van  een  orgel  voonien* 

De  kermis  vult  in  den  vierden  Zondag  in  Augustns. 

De  gem.  heeft,  door  den  wateritloed  ran  Januar^  I8S0»  leer  ▼rol 
scbadfi  aan  have  en  goed  gdeden* 


SCI. 


1» 


Omat 
da  kifdT,  doorib  (M* 


kübiM 


Bet   mmpeu    dmer  mn.  beslsjit    m  «p  irfi  fm  fHMlt  VMK  «■• 

p|idd ,    g^h,   ia  de  Êtijtrij  tan  *$  ÈêiH^imimk,  fiwr.  ifatwHi»- 
IbmI^  S«rs£r  diit/  ,  «it-  eiï  H  O*  N,  O.  ir«l  *$  "    '        •      -      - 

fOB.  CD  I  u.   O.  N.  O.  v«fï  OmSj  uurt  10Q  k.  « 

^^bl  mmt  j]^<ul44ii  wordfc>  Vroeger  %imd  op  det0 
^^^P  ^  k  bier  a%Qbri»kcii*     Vul^eoi  mm 
|«5iif  «f Heter  fenuo  grooil  hircft ,  io«  dil 
*  f  MVPStamvgoi  bdibeii  ^  ten  tyd«  «j^^r  "^ 
Imm  fli  j^ttdcr ,    v«lke  xy  door  ile 
fMw  tlrfl<ii ,  bertldden  ,  en  dtu 
ld  bel  ^  Itf^  «erdl  dil  geK,^ 
dericb^fi  aan  IioIcd    fclefd. 

DcQ   19  Mei  1851  otitsiond  hier  i 
dd«r  ^  ^ttimi  in  4e  aicli  {^elej^d  tr. 

SCEAYSSCEE-UOEK ,  feh.  in  het  Lmmi  wtm  RamtÊÜh  pvor.  ifofnl- 
Br^&am^f  MwrêU  dbtr,«  arr.  en  4|  u«  O.  N.  O.  ^«n  *$ Htriê§9tAmA , 
lajit.  rjï   l|  «.   W»  ten  Z«  fan  ffmfff ,  jo.  Z.  W.  w^fAayihy  aaa  da» 

Iilzaatveg  ▼ïh  Gravc  op  ^i  Herlogenbosch  ;  mM  l<lt«r  11  h.  •■  00  iaw. 
SCEEËilIËÜ,  naam,  wclkeo  de  I^Mm  gmo  au  ib  kdBjpiaBl. 
Scxmiimcci  ^  in  Nfderfamii-Quiana  ,  lal.  AtTMMff*  Zw  BflBIIIBWa» 
£€B£ËLeOEK ,  pbai  in  het  GutttmOm-Zu^,  towAw  kal  Raar- 
der-cQ'^üidcfilïep  «»  het  PfcKirdef-es-Zoidar-PaBipiit.  Zij  haodl  4  tal 
S2f  /ïdiis   valer. 

SCR£KMDA  (DE) ,  gem.,  pro? «  fi^i 
^sMfér^i  {%  k.  d.,  10 m.  h.,  Si.  d.) 
vojde ,     O.    aan    Midwolde ,    2,    j 
W*  aafi  Zaidbrt^k  en  Noordbroek, 

Haa  ganb  kavat  da  d.  de  Sc  heemdat  de  Saxta«  Viaav* 
SakMmda  wm  Waiterlee,  beoerent  de  daartoe  kdMMadaftk. 
Kl«aaf«rkolty  Heiligerlee,  Scheemderswaaf ,  Sakaas- 
darmaar»  da  £aiierswaag,  de  Oadedijk»  en  aao  fadaalta  vaa 
kai  Waar. 

2ï|heikai,   vdgenc  bel  kadaster,  eene  opperTlakta  fasIWlksMi. 

4  Y«  r.  d  V.    elL.  i^aaronder  4{$:>0  baod.  34  ¥.  r.  22  ▼•  éL  kalail- 

kur  bttd  i  ItU  SiSI  h.,  bewooad  door  711  haUgei.,  lutmakaada  aaaa 

'kfvolkïaf  Tan  ruim  3700  ïaw. ,  die  BMCtl  hon  bestaao  mdaP  kl  imk 

Jvid^Bv.    Dok  ivordt  er  baodel  in  graoao  gedreveo,  waffdanda  kiar 

^  ^  fnaa  v«D  bet  korenrijk*  Oldaoikl  en  da  polders  arooleydaall  af^ 

wid  eo  jnje^faeepL     De  bodem  de^r  gem.  is  deeU  kld^  ao  daab 

Men  heeft  éf  mede  vïjf  steen-  en  pannenbakkar^jea,  aaaa 

rij ,  eene  potaicbmakerïj ,  twee  boaisaag-,  eaaa«  lagga»  aa 

diia  pel-  ao   rofgemolena.     Men    heeft  een  dislributie-kaatoar  fan  da 

knewifdatery  Ie  E«xta« 

De  iiei V.  die  er  rutm  5^ï$0  in  [fetal  sijn ,  onder  walba  MO  Iiode- 
m^Un^  isakefi  de  geni.  Ëexta,  ^cbeemdat  Hiaaw-Sabaamda 
en  W  #  R I  e  r  1  e  e  uit ,  velke  ieder  in  dna  gaoa*  aaaa  kerk  bobben. 
tk  Doopagez.,  die  er  ruim  60  'm  getal  sija ,  babaaraa  tol  da  gem. 
van  jt^^rdttort-fn-Nieuie^'Schiemda,  *— ^  De  weiniga  £vang*  Lntb.,  die 
tr  mtmefi ,  ««rdeti  tot  de  gem.  van  fFhmkoêm  garakand. '«-  ]>a  R*  K,, 
êk  er  rmim  ^  lo  getal  aijn ,  behoofan  tol  da  ital«  van  ITtnifAoCM. 


tmmwm  i  arr.  JrmmmUm,  kaal. 
f ;  palenda  N.  aan  da  md.  Hiaav- 
n    Oude-PekeU  aa  da  Kaadaa, 


I 


5  C  R. 

De  Isr.,  van  wclko   men  er  onmecr  40  aantreft,    worden  tol  de 
mjpjn»^me  Tan   Wintchotetv  frereLefi<). 

Meo  beett  in  dcic  g«m.  5  scholen,  aU  :  eönc  %n   do  Ecita«  oene 
[iodc  Scbeemda,  eene  te  N  i  e  a  w  -  8  c  h  e  e  m  d  a ,  ceno  op  bet  Vfa^  r , 
eene  ie  Wcttcrlee,  welke  geza  ra  en  lijk  door  een  gemiddeld  gulal 
ia  MO  leerlingen  betoclit  iforüen* 

Het  d.  de  ScaeiaiiA.  of  Scoeextb  ,  dat  uit  fraaije  en  groole  bocrderijea  ^ 
l«n  aaniicnlijke  gebouwen  bestaat,  ligt  1i  u,  N.  W.  tan  Winscbolcn  , 
[l{  0,0.  Tan  Zuidbroek  <,  aan  het  Zijldtep  en  tevens  aan  bet  trckdiep 
[▼on  Groningen  op  Wintcholcn  ,  langs  betwelk  bonderden  van  sebepea 
t«n  boutvloUcn  bier  langs  varen  ,  hetwelk  veel  ircrtier  geeft.  Dit  dorp 
[Itgt  daarenboven  aan  den  boofd'  co  griend  weg  van  Groningen  naar 
rdc  Oost' F rj esc: b e  grentcn  ,  die  in  bet  jaar  1839   aangelegd  en   in  vol-  i 

ende  jaren  gebcel   ToUooid   is.     Vroeger  stond  het  ongefeer  SO  min,      fl 
icer  noordwaarts,  doch,  ten  gevolge  van  ccne  doorbraak  van  den  Bol*      V 
Flart  of  andere   onbekende  redenen  ,  is  bet  op  de  tegenwoordige  plaats 
l  gebouwd.     Men  telt  er  tn  de  kein  van  bet  d.  158  b.  en  960  inw.,  en  , 
laoet  de   kerkelijk    daartoe    bchoorendc  gcb.    Scbeemderzwaag  en 
I  Schee m de rm eer ^  t50  b,  en   ruim  1000  inw. 

Men  houdt  den  naam  Scdcevda   of  ScntESTt!  afkomslig  te  tfjn  van 
*  Sexle*icA*emfe  (d,  i.  de  beemen ,  boemsteden   van  Ëexta).    Ëexta  weg- 
gelaten lyndc,  werd  dat  later  Scbeebtk. 

Het  behubde  gedeelte    van   dit  kerspel  ligt  bet  hoogst.     De  bodem 
bestaat  bier,  voor  een  gedeelte,   uit  lond  ,  ten  noorden  uit  iwarc  klei 
en   ten    noordoosten  ^  langi   het    Koediep ,    belwelk   zich   tusscbcn   dco 
oHcmolen    en   de   Schceroda    in   bet  Zyidicp  ontlast  ,  uit   laag  ,  nitge- 
'  TOend   groenland.     Uier  is    ecne    steenbakkerij ,    eenc    kalkbranderij , 
^ecne  pota^^chinakerij   cm,  en   er  wonen  cenrge  grossiers. 
^      Onitiiddfllyk  ten  \V.  en  N.  O,  vau  het  dorp  beginnen  de  ingedijkte 
[  gronden  van  den  Doltart.     Tn  bet  westelijk  gedeelte  van  e>i  Scdvrsha 
\neeuit   het  Zijldiep  of  bet  Termunterdiep  eenen  aanvang,  hetwelk  by 
bet  begin  door  een   verlaat  van  bet  Winscholcrdicp   gescheiden  is. 
De  Öcrv.,  die  er  9ÏS0  in  getal  xijn  ,  onder  welke  910   Ledciualcn  , 
I  maken   etnc  gem.  uit,   welke  lot   de  klass.  en   ring   van    ^FinscholeH 
I  behoort.     Tot  deze  gem.  behoorde  ook  ,  tot  in  bet  jaar  16Ö9,  de  gem. 
ketmda.    De  eerste  ,  die  in  de  Scbeemda  ,    nadat  bet  van  de 
fjliiartoe  bet  iFroegcr  behoorde,  gescheiden  was,  bel  leeraarambt 
F  keel^  waargenomen  ƒ  is  geweest  BBRiiAftDea  DA^iietts,  die  in  1604  van  Ap- 
pingedant  herwaarts  beroepen  en  in   10  lö   opgevolgd  werd  door  IlEnii* 
I  cus  è  FamEü ,  na  wiens  overlijden,  in  16ÏJ8,  Nicu  w-Scbeeroda  van 
'de  Scbeemda    werd  afgescheiden,   welk  laatste  dorp,  in  1659,  tot 
ecfsten  aftondcrlijken  Lccraar  bekwam  DAfitEt  EitsaRHius  ,  dtc  er  in  1666 
everloed.     Het  beroep  geschiedt  door  collatoren   of  slemgeregligdcn  en 
I  den  kerkeraad.     Onder  de  Leeraars ,  die  hier  geslaan  hebben ,  verdient 
ïnionderbcid   vernield   te  worden   GenAaots  KoTpeis,  dte  in  1760    vao 
Win»ehotcn  herwaarts  beroepen  en  in  1765  tot  Hoogleeraar  in  de  God- 
geleerdheid te  Groningen  bevorderd  werd.  De  kerk  ,  vroeger  eene  kapel  , 
IS  vry  groot  en  heeft  een  goed  orgel.     De  zware,  doch  niet  hooge  toren  , 
.meteen  kruisdak,  op  welks  middeneene  kleine  spits ,  met  een  eo  beu- 
ll«  flaat  afgezonderd  lenN.   W.  van  de  kerk, 

*Wg«veer  SO  min*  N.  W.  van  bet  dorp^  vindt  men  in  bet  bouwland 
Toenig^vuldige  sporen  van  de  fundamenten  der  kerk  van  bel  oude  thans 
verdwenen  dorp.  —  De  dorpschool  wOrdt  door  cco  gemiddeld  getal 
Tin  I7D  leerlingen  bezocht > 


8CH. 


.Ml  O 


rIMi 


eCUËËUPA   (.ViëLW-Jor   S^^aigjw'B !■■■■%  «iiB'hk 

rf.  êmmmftn,  arr,  ta  i(  ii.  1^.  W.vmi  WimmkêHm ,  ka^L  m %  u. 
O,  T*o  Mmiékr^tif  ftin.  ei»  1  u»  N.  IM  W«  m  db  Stkmmim. 
Vn  tdl  «r  m  dr  köiD  vjüti  hei  d.  M  b*  «o  UO  iaw»,  n  OMt  bet 
awlftft  bEr&«1U>^  iMthMireiiac  geh.  bat  Waar  liO  li.  tn  7W iow.,  dia 
mmi  ia  1»  Undboui»   bua    heiunii   viadaD.    Dè    '    * 


^^bt  Oude^kp.  Bickiiiiiir,  bra^k  op  «we  AMurt  bH  bad  vao  eaa 
PlBoog  k^naftl ,  dAt  %fii}f  u!ki*r  iiieerdera  ofMellaadbeid  ▼avdiaat ,  dawijl 
W  door  de  oude  «l^edijkle  tünden  haeft  baaafattroaoid. 

0e  Uerv*^  dk  tr  7^  iit  gelal  tijfi ,  oodar  w^ka  ISDLadaaiatao,  bmh 
lm  eene  gcm*  iiit«  «elk«  tot  de  kï^a.  ^an  WhmkoUmf  riagiraii  JTtd- 
«i>id«^  beboarl^  l^i^At  deze  gctu.  in  1669  karkalijk  van  ai  ScitEBBA 
p&é  a%^eèeulca  ,  bekwam  tïj  tot  eentan  Learaar  Joaimn  ÜAaaHaiaa, 
pb  cv  ia  f 67 f  overleed,  liet  beroep  gaichiedt  door  aoUatoran  of  fteaii* 
^riflififii  en  dea  kerkeraad.  Da  berk  beeft  eeiMi  tONO,  dodi  n 
k'MB  pa  orgel  toorxkn* 

[     De  DovHfe»..  die  er  on^Teer  tfO  in  gatal  lya ,  bebaoian  tot  da  fHB. 
MpmrAimSL^^Biww'Sch^titida  ^  valka  bier  eeoe  kerk  beeft «  imider 
torcs  «forfd.  ^  De  E.  K,.  tad  velka  men  er  7  aantreft,  worden  tot 
~  ^  «tJt.   vm  fFinMtheitm  gerekend* 
De  düfpidboot  lêordi  ^«mtddeld  door  een  felal  van  60  leerfinfon 


Niinr-ScanaoA   beslaat    uit  oenen  man  in  «f|da 

in  de  regier  baod  eeoen  troffel ,  in  da  linker  baad 

iwaard. 

[)ERMEER  (HET) ,  gch.  in  het  Oldambt,  pror.  Gfmm^, 

r.  en  1  a.  H.  ten  W.  van  fFiuschoten,  kant.  en  2  u.  O.  van  ZuiAtüik, 

gtdteUclijk  mn.  en  15  min.  Z.  O.  van  de  Scheewda^  godeellelijk  gna. 

en  36  «ia.  W.  van  Midmolde;  met  10  h.,  en  70  inw.,  van  wdke  6  h. 

•40  inw.  onder  dê  Seheemda,  4  h.  en  ruim  80  inw.  ander 


^_  WAkft  f  feh.  ia  bet  Oldambt ,  prov.  Gromiujfêm  f  arr. 

m  »  «uN.  W.  van  JFmcAoffn,  kant.  en  1  u.  W.  N.  W.  vanZnM- 
«I  iO  mm.  M.  Vi.  van  de  Sekeemda;  met  11  b.  ao  ao- 


Dil 

'11 


bcataal  oit  aaoyewasaao  land  uit  den  Dollart ,  dat  in  bal 
ie  inaadykt.  —  Men  heeft  er  eene  tteenbakkery. 
NKipË),  watertje  ,  prov.  Friesland,  kw.  ZevemiOMlm,  griet. 
^ÜTeeiemde  f  hetwelk  tusscheu  Soonega  en  Np-Lamer  ly- 
nea  — ■■yi^ifg  neemt ,  van  daar  met  ecnc  weslelyke  rigtmf  naar  Mon- 
nikcburfn  bopL ,  en  terder  in  eene  suidclyk^  ftrekking  naar  Spanga 
«efiiet ,  voir  bel  lieb  met  da  Padeloot  vereenigt  en  daarmede  ver* 
;to%fnt,  d»or  de  BpAnaarwalartag,  in  de  Lvndê  valt. 
I  S[3KEFLBDA,  oude  naam  van  het  d.  Scnrunaa,  in  HrZ/Zsiul, 
froT.  ZuÈdiiëUand.  .  lia  Scaununaia. 

SCflËEF&^ElLAND,  eü.  in  Oeei-Jndie,  tot  de  Banda^ihnden  be- 
;bfi«reode.  Zk  lUm. 


136 


SC  II. 


SCHEËPS-EILAND,  cü.  in  Omt-lndw  ^  op  de  ÜMde-wai^Batawim, 
Zii!  Ofini'ST.  J 

SCilElüflDlJK   (DË),  bitincndyk  in  Gelderlnnd^  be^nt  {  o.  N.  faal 
Zöctnioud  aan  den  Handrjk.     Dexe  dijk.  loopt  Kuldwaarls  tot  in  genoetnil] 
dorp  en  verder  luidoostwaarls  onderden  naam  van  Aalduk,     Hij  maakt 
f«D   gcdeellc    der  iclieidinf;  lüjschèn   licl  graafs.  Buren  en  de  ^t" 
Betuwe  nil. 

SCHEKHE  (DE),  Lavei,  ia  Zalland,  pror.  Overtjtsel  f  arr.  en  15  i 
N*  O.  van  Derenter,  kant.  en  4ï  u.   N.  N,  O.  van  Ommen,  gem.  «^ 
I  tl.  N.  van  Cranuhertfen ,  in  het  ^h.  Holthonf ;   met  14  boeren  erven 
en  rene  katerit«^e. 

DeiG  bavet.  beslaat  ^  met  de  daartoe  behoorende  {ponden  ,  eene  op- 
pervlakte van  1096  bund.  89  v.  r.  47  v.  clt.,  niet  60  bund.  hooat 
en  beste  veenen  ^  waardoor  eenmaal  de  vaart  lal  moeten  gebra^rt  uor- 
den  om  de  Dedems-vaart  niet  Koevorden  en  niet  de  Eeros  in  verbia. 
dtng^  te  brengen.  Da  Scbibab  wordt  thant  in  eif^endom  bezeten  door 
den  Heer  Saiitel  Joajt  Baron  S4iit»eBaa  vas  ËssEnaoa^,  woonacbtig  te 
Zwolle. 

SCHEET ,  naam ,  wtarooder  bet  geh.  be  ScaËtotfiG ,  ïn  de  JKeijeriJ 
«i«  *t  ilertoffenifofch  y  kw.  tHntermjk  ^  prov.  JVoord-Brahaud f  by  het 
kadaster  voorkomt.     Zie  ScaEtoiiiG  {Dt)> 

SCnEEWATEIUNG  (DE),  water  In  Delfland,  ^rov,  ZutdHoUand, 
bciwelk  bij  bet  adelL  h.  Dorp  ujneo  oorsprong  neemt,  en  meteene 
Buidwesteljjkc  rifyting ,  door  de  gem^  St^-Maartensregt-en-Dorp-polder 
en  Motuland  doorloopt  en  aan  den  Detflandscbe-Maasd^k  een  einde 
neemt. 

Het  is  eene  kapitale  molenstoot,  too  van  den  Dorp-polder,  «Is  van 
den  Krattnger-polder  en  den  Dude-Kamps-polder  ,  en   diende  van  bet 

J'aar  1812  tot  lSl8  tot  scheiding  tusscben  de  gem.  de  Lier  en  Maaa- 
and  ,  do<:h  in  het  laatst|^emelde  jaar  ii  die  scheiding  meer  wcstwaarti 
verlegd.  Dit  water  ontlast  sich  aHcen  door  de  molens  van  de  go> 
tegde  polders.  J 

SCHEI,  geh.  in   Opper^Gelder ^    prov.    Limburg,     Zie  Scdet.  ^ 

SCHEIBEEK,  bnit.  in  bet  balj.  van  Bloit ,  arr.  en  2  u.  N.  van 
Ihiarlefn ,  kant.  en  5  min.  Z.  van  Beventijk,  gedeeltelgk  gem  Be* 
rtrwijk f   gedeeltelijk  geoi.  en  SO  min.  N.  van   VeUen, 

Deie  buit.,  welke  m  eigendom  bezeten  en  bewoond  wordt  door 
den  Ueer  Jaü  Jocos  de  Bauva  PainsE,  bestaat  uit  de  voorm.  bniteo- 
plaatsen  Scheibeek,  het  H  uis-te-Sch  ulpen  en  Uozeiitree. 
Het  eigenlijke  Scheibeek  of  tegenwoordig  de  binnenplaats  met  de  daartoe 
behooreode  gebouwen  ,  beslaat  eene  oppervlakte  van  t$  bund.  12  t*  n 
40  V.  ell.  en  behoort  thans  geheel  tot  de  gem.  ^epertri/i;;  doch  vóór 
de  invoering  van  het  kadaster  liep  de  scheiding  tusfehen  de  gem.  Be- 
verwijk en  Velsen  midden  door  deze  plaats  en  was  bepaald  door  een6  J 
beek,  welke  het  water  van  de  Wijkerduinen  ontvangt  en  niet  aUccitf 
de  p1aat«  doorsnijdt ,  maar  lelfs  onder  het  huis  doorloopt .  loodat  het 
grootste  gedeelte  van  bet  hcercnhuis  onder  Yelsan  en  alleen  de  oettaal 
onder  Beverwijk  stond.  Van  deze  bijzonderheid  heeft  deze  buit.  dan 
ook  haren  naam  ontleend.  Het  overbosch  ,  vroeger  dü  buit.  hcL  Uiii»^ 
te- Schulpen  en  Uozentree,  ligt  geheel  onder  de  gem.  Fthen 
en  is  groot  15  bund.  ö  v,  r.  70  v.  ell. 

Volgens  overlevering  moei  de  Nederlandsc^be  puikdichter  Joost  viii 
iieiv  Voudel  ,  op  deze  plaats  zijneh  Palamede$  en  andere  gedichten  bab- 
b«o   vervaardigd. 


SCH.  |«7 


fiCHEID  (DE),  «h.  k  DÊeweréer-iim^spd,  prov.  BmHk,  arr.,  jud. 
B  adm.  kaal.  en  Sf  n,  Z.  W.  ^an  Jutu,  rau.  en  |  u.  W.  Tan  do 
Smüdtf   mam    den  wcy   naar  da  prov.  Friedand  ca  aan  da    uilento 


gRBi  tMea  die  prov.:  met  7  h.  en  40  ïnw. 
SCHKIDBr     -^ 


OBL  of  OGUiML ,  geh.  in  de  heerl.  Bourteheid,  groolh.  Luxem- 
Iwy^  kw.,  arr..  kant.  en  2^  u.  W.  N.  W.  van  Diekirck,  gcm.  en 
i  n.  Z.  W.  ¥«n  Bmmtkeid, 

SOmOGEN,  gek.  in  de  heerl.  Beff&rt ,  grooih.  Luxrmimrtf  ^  k«., 
arr.  ca  4  ■.  Z.  O.  van  Dkkink,  kanl.  en  Ij  ii.  Z.  W.  van  Eckier- 
Mei,  MB.  Comadorf,     Men  telt  er  35  b.  met  240  inw. 

SQIIIDWG  (D£),  U|j  bet  kadaster  Scem ,  (^h.  in  de  Mêijenj^an 
*9JFmitfimio§ek  f  kw,  Oiiitrmijk,  pros.  Noord- Br tAand,  TWfifc  diitr., 
mr»  m  H  Urn  W.  iran  ^siifriopembotek,  kant.  en  1^  ii.  O.  ten 
W.  nn  W^mbmjk^  nm.  en  SOmin.N.  OL  van  Drunens  met  18  h.  en 
IflOiaw. 

Dit  geb.  wwidi  waanebynlUk  aldui  genoemd ,  dewyi  daar  de  grent- 
•ebetding  loncheB  de  gem.  OudheuBdcn-en-Elthoiil  en  Drunen  daar 
digi  wcnrtSi  gaal.  Het  if  ilechtt  ecne  ry  buhen ,  rakende  aan  het 
geb.   Wolftboek. 

STHEfDI/VGSOIJR  (DE),  dyk  in  het  balj.  van  Blois ,  prov.  Noonl- 
floUmid.     Zie  Klavmjk. 

SCHEIDINGSYLIET  (DE) ,  water  in /Vooni-ZZo/^nil ,  hetwelk  in  eeno 
O.  Z.  O.  flifekkhig  Tan  den  Zanddyk  naar  den  Maritime-weff  loopt. 

SCHEIDT  I  geh.  in  hti  Land-tpan^Falkenburg ,  proi,  Ltmtbur^ ,  ttrr. 
eB4a.  O.  N.O.  Tan  Maatinekif  kant.  en  1  n.  N.  ten  W.  van  Afeer- 

tÈMf    geSk  oMMBWefV. 

SCnfilE  (DE) ,  riTiertje ,  prov.  Tloofd^Braband ,  dat  lyn  begin  ne- 
mende in  het  Lamd'van'Ravettein ,  uit  de  Piel ,  eent  westwaarts  Tloeit , 
Terrolgeni  ^  o.  ten  N.  W,  Tan  fioekel  ,  noordwaarts  loopt  en  in  die 
rigting  Toertatmomt  tot  bij  Schayk,  alwaar  het  weder  xuidwaarts  Tloeit , 
en  naderband  eerst  eenen  noordoostclyken  en  nogmAals  eenen  westelyken 
hnpgenonien  hebbende  ,    werpt  het  zich    bij    TeclTelen  in    de  Jfnof. 

sCHEITERHOF ,  groote  hoeve  in  de  heerl.  tterdorf,  grootk.  Luxem- 
knngj  kir.  en  3|  u.  N.  N.  W.  van  Grevenmacher ,  arr.  en  5^  u.  O. 
Tan  Diekirek ,  kant.  en  1  u.  W.  Tan  Echternach ,  gem.  Berdorf. 

SCHEIWUK  (KORT-),  pold.  in  het  Land- van •Arkel,  proT.  ZntVi:. 
JTaflawf ,  arr.  en  kant.  Gorinchem ,  gem.  Hoog-BlokJand;  palende  N.  aan 
>  de  Lage-Giessen ,  N.  O.   aan   het  Oude- Land  ,  O.  aan  den 


polder,  Z.  W.  aan  Lang-Schciwyk. 
•ld.  beel 


Dne  pold.  beelaat  ,  Tolorens  het  kadaster,  cene  opperrlakte  Tan 
74  band.  70  t.  r.  04  t.  ell.,  alles  sehotbaar  land ,  co  met  den  pold. 
kef  Oudland^  S04  bnnd.  Uy  telt  drie  h.,  waaronder  eene  boer- 
derij, en  heeft  noeh  afzonderlijk  bestuor,  noch  eigen  uitwaterincs- 
udddeo ,  maar  wordt  beheerd  door  don  Schout  en  Heemraden  der 
polders  onder  HoM[-Blokland ,  en  is  wat  de  waterontlasting  betreft , 
net  de  polders  Lang-Sckeiwijk  ^  Schelluincn,  iioornaar , 
Omd'L%nd  en  Arkel  vereenigd,  onder  den  naam  Tan  het  Land- 
der-m-'Motenë ,  het  water  ontlastende  op  den  boezem  Tan  den  Over- 
weaidy  door  ^y f  molens :  de  Nieuwe-  of  Windasmolen ,  de  Oudendijk- 
seke-ndea  ,  de  Ewenmolen  ,  de  Welmolen  en  de  Scheiwijksclic-niolen ; 
de  bertorea  der  geiaaienlijke  polders  bij  deze  vcreeniging  betrokken  , 
aeftnea  te  deie  het  gezag  uit. 

SCHEIWUK  (LANG-),  pold.  in  het  Land-van-jirkel ,  prov.  /'<«(/- 
Bwiimdf   arr.,  kant.  en  gem.  Gorincketn;  palende  N.   O.  aan  KoK- 


m 


SCH. 


Sdieiwyk ,  O.  ann  den  Arkclsclie-poldcr ,  Z,  aati  de  Haar  ,  W.  aan  den 
S<:bc]lutnsclie-poycr. 

[Ie£c  polder  beslaat ,  irolffeaü  bet  kadaster ,  ceoe  oppeivUkte  van 
107  buiid.,  waaronder  158  buod*  scLolbaar  land.  Wat  de  wataronl- 
Iflïlinij  bcïreft  zie  men  bel  voor(faande  art.  Het  polderbcsUuir  is  iereoi 
dat  van  den  CannG«\an*Gorincbem. 

SCUEI-ZWEN  (DE),  Toonn.  kreek  op  Eijerïandf  miit.  Noord- Hol- 
latidf  Melke  \(xir  de  indyking  van  bet  Eijerland  xicb  in  liet  dijkka- 
njiiil  ontlastte  ,  do«b  sedert,  iiiel  het  aanweten ,  ook  den  naam  verlo- 
ren beeft. 

SCHELDE  (DE) ,  naar  men  wil  tn  leer  oade  ttjden  Scboddb  of  Schocwb 
g^efacelen  ,  in  bet  Latijn  Sgildis,  in  het  Fransch  l*Escaut,  riv,,  wetke 
lommij^cn  tot  bet  ifebied  van  den  Rijn  brengen ,  anderen  echter  als 
ecnn  rivier  op  ticb  lelvc  beschouwen*  Zy  ontstaat  lüt  de  zannen- 
T^loeying  van  drJc  meren  in  bet  Franscbe  departement  dcrJitnej  by 
Ie  Catclêt ;  ftlroomt  in  dat  land  iroorbij  de  sleden  Kamerijk ,  Valen- 
ciiennes ,  Bouchaln  en  Cond^^ ,  ^ordt  bij  deie  laatste  stad,  vraar  xij 
de  Haisne  ontTan|rt ,  bevaarbaar  ^  komt  vervolgens  in  België ,  'waar  xy 
de  sleden  Doornik,  Oudenaarden,  Gent,  Dendermonde  en  Antwerpen 
bcspoeU,  mordt  by  Antvrerpcn  neer  breed  en  is  van  daar  af  V(H)r  swaro 
Eecicbepcn  bevaarbaar.  Na  de  Senne,  de  Öcarpe,  de  Leijc,  de 
Dender  en  de  Uu  pel  Ie  hebben  opgenomen,  treedt  deze  rivier  bij 
bet  fort  Balb  in  ons  Vaderland,  waar  zy ,  tegen  bet  Zeeuwscbe  eiland 
Ziiid^Beveland  stuitende,  zich  in  twee  breede  armen  verdeeld,  van  welke 
de  luidelijke  of  linker  de  Hont  of  Wester-Schelde,  bciuidea  de 
Zeeuwscbe  eilanden  beenstroomendc ,  bij  Vlissingcn  in  de  Noordzee  valt. 
De  Doordclijke  of  regter  arm  ,  bet  R  reek  e  rak  gehecten  ,  tnsschco  do 
provinciën  Noord- Braband  en  Zeeland  been  vlietende  ,  scheidt  zich,  voorby 
Bitrgen-op'Zoom  ,  weder  in  twee  armen  ,  van  welke  de  linker,  deOos- 
tcr-Scbeldc,  tusschen  Tboleu  en  Schouwen  en  do  Bevelanden  been* 
vloeijcnde ,  de  tusscben  deze  eilanden  en  Walcheren  vlietende  stroomea 
vormt,  en  vervolgens  door  de  Eoompot,  in  de  iVoor«/see  valt ;  de  reg- 
ter ,  de  Eend  ragt  genoemd,  blijft  tusscben  de  provinciën  Noord- 
Braband  en  Zeeland  hccnloopcn  ,  en  ontlast  zich  door  het  Slaak  ,  de 
Krabbe*,  HaminegorS'  en  Mossclkrekcn  in  bet  Krammer  en  bet  Mastgat* 
De  aldus  uit  de  Scuelde  ontstane  wateren  worden  gezamenlgk  gewoonlyk 
de  Ze  e  u  w  s  eb  e  Stroomen  genaamd.  Deze  rivier  beeft  bijzonder  wei- 
nig vervaL  Zij  heeft  in  baar  geheel  genomeo ,  cene  regie  afstand  van 
den  oorsprong  of  tot  aan  de  monding  der  Ilont  van  23  geographische 
mijlen,  ceneo  stroomdraad  van  54  geographische  mijlen  en  eeo  stroom- 
gebied van   400  vierkante  geographische  mijlen. 

Reeds  \óór  bet  jaar  t>75  moet  er  langs  de  ScneLDE  ecnc  groote  scheep- 
vaart geweest  en  een  aanzienlykc  koophandel  gedreven  zyn.  In  ge- 
noemd jaar  namelijk  stond  CaiiPEftic ,  Koning  der  Franken  ,  aan  den 
Bisschop  van  Doornik  den  tol  af,  welke  door  deo  Fiscaal  vau  Doornik 
geheven  werd  op  alle  goederen,  de  Schelde  langs  varende. 

De  Stalen  der  Vereenigde  Nederlanden ,  gedurende  den  Spaanschen 
oorlog ,  dezen  stroom  gesloten  gehouden  bebbciidc ,  door  middel  van 
bet  fort  Lillo  en  anderen  ,  badden  ,  bij  den  Munstcrscbcn  vrede  be- 
dongen^ dat  zij  dit  ook  voorlaan  ïuudeo  mogen  doen.  Alle  schepen^ 
welke  uit  zee  kwamen  ^  moesten  derhalve  te  Lillo  vertollcn  ,  last  bre- 
ken en  de  lading  met  kleine  vaartuigen  naar  Antwerpen  laten  breo* 
gen  i  doch  de  kosten  ,  welke  hierop  liepen ,  belemmerden  de  vaart  uit 
Me    naar  Antwerpen  ,    welke  men  tocbt   naar  llolland  en  Zeeland  te 


^^ 


scu. 


199 


'«ig^f^g  9  en  dit  lieell  titoo  itaod  gefiotidcn  tot  op  do  iniyfliig  v»n 
VËÊÊmgm  in  Jict  Frantcjia  Jtciiorrljk  in  1809,  alf  wanacer  des  vaart 
m  Jt  Sorivtie  werd  *rfj  ^e^ven ,  hoewel  Antwerpen ,  uitboofde  van 
én  usmhmtdtmhn  oorlog  niet  Engeland ,  daarvan  geen  voordeel  Irok 
de  Tcreeniging  va»  België  met  de  Noordelijke  T^ederhnden. 
II  April  1575  werd  de  Snaansche  vloot,  onder  Si?i<:hio  ü'Avila  , 
■diepen  Bterk  ,  op  de  Scbilde  ,  tusschen  Vlissingen  en  Neu- 
«r  ie  Zeeuwen  Terslrooid  en  les  van  's  vljands  schepen  te 
^gthragt. 

(BEilOSTER') ,  een  der  twee  kwartieren  of  deden ,  waarin 
4l  prvr.  tféand  vroeger,  naar  de^n  loop  der  Schelde,   verdeeld  werd. 
Bet  bmlte  de  ettanden    Schouwen,    Dtiiveland  en  Tholen, 
ra  Mn>ng.  in  bet  jaar  T645 ,  72,134  bimd.  en  50  v.  r. 

Jfeo  vindt  dïe  ^erdeeling  reed*  in  de  oude  grafelijke  brieven  vermeld, 
too  afi  Nijkl  nit  ecnun  hnd  van  Graaf  Flohis  V,  van  bet  jaar  1^9^ 
waarbij  bij  hitt  regi  (>e»l rijdt ,  dat  Albeht  Vin  VooafrK  en  tijne  nakonie- 
Itagen  ttt  Zerland  ,  ttiöOiTiR-ScitELDB  ,  souden  bcbbcn  ,  om  te  genieten 
kit  vijfde  deel  der  beden  ,  die  den  Graven  en  Gravinnen  van  Zeeland 
mideii  WGvdco  taegestaati ,  wanneer  xtj  in  diin  ecbtirn  staat  trnden. 
Of  er  ie  twee  gefnftde  deelen  plagten  de  Graven  oudtijds  twee  booge 
OnUykc  ambteuarea  aan  te  stellen^  die  Ben tmeesters- Generaal  genoemd 
w«ré«i ,  *uaade  de  ectte  over  fie^esler-ScbvIdn  en  de  andere  over  fis* 
Mfm-ScHTLui,  van  welken  laalit«n  bet  kantoor  te  Zie  rikte  e  ge- 
fcwrfim  wcrdf 

KHfiLDE  (BEWËSTËft-),  een  der  Iwee  kwartieren  of  deelen, 
wiirin  de  pror.  Zeeland,  troeger  naar  den  loop  der  Schelde  ver- 
deeld wtr4 

flet  bevatte  de  eiUndcQ  Walcheren  ,  Zuid-Bevela  nd,  Noord- 
Eeittand,  Wolpbaarsd^k,  St.  Jo  os  land  eu  Oost-Be- 
«eland.  Do  Rentmeetier  over  dit  kwartier  bad  ïijn  kantoor  te 
liddeibarg. 

SCHILDS  (UKPARTEMENT- VAN-DE)»  voorm.  departement  van 
kd  Frtmdie  Keiterrgk  ,  waartoe  de  diftr*  Sluis  en  Hulst  (voorm. 
Slitl^VlaiiMleren) ,  der  prov.  Zeeland^  en  ook  eenigen  tyd  lie  sUd 
Tliitifigfn  behoorden.  Het  maakte  een  groot  deel  uit  van  bet  arr. 
Eeeleo,  In  bet  gedeelte  dat  thans  Zeeland  is  ,  la^en  de  kanlont 
Sliiii,  Oostburg,  Axel  en  Hulst.  —  Het  overige  von  dit  depar- 
baoil  it  ibans  prov<  Oott^Vlaandereo  y  in  België  ,  en  wordt  dut 
^m  WÊÜ  behandeld. 

SCflIU>e  (DEPARTKMENT-VAN-DE-MONDEN-DER-) ,  viKirmaiig 
éi^ptflCBMDl  van  het  Fransche  keiierryk  ;  palende  N*  aan  het  Depar- 
tmcpl-tsii-de-lloiidefi-TaD-de-Maas,  O.  aan  dat  van  de  Munden-van- 
<H  Ifa  ,  t.  «au  bet  Departismcnt-van- de-Scheld  e ,  W.  aan  de  Noordiee. 
Dii  Departcmeot  bestond  in  drie  arrondissementen ,  als :  dat  van 
Ijdétlbsrg,  verdeeld  in  drie  kantons  ,  dat  van  Gocs^  bevattende 
vier  liaatont  en  dat  von  Zier  ik  se  e,  beslaande  uit  drie  kantons.  Hel 
knl0«|f  éi  l«[fenwoordige  prov.  Zeeland  ,  behalve  bet  vierde  en  v^fde 
4i*lftol ,  «tM  deel  maakten    van   het  Departemcut-van~de-Scbelde. 

m  lifl  ecnMs  besluit  van  in1(^ing  der  landen  bczuidan  de  Waal  ^ 
iam  Kmcr  Niroiaoii  ïn  18IÜ  genomen,  was  Zeeland  gevoejjd  gedceU 
téfk  m  bet  ëepartemeDt  van  de  Schelde  (Gent)  en  gedeeltelijk  bij 
ég  fmm  de  mooden  van  den  Rijn  (*ê  Bosch) ,  doch  ten  gevolge  v.in 
ét  M^nskkel^ke  vcHoogen  der  Zeeuwen ,  over  bet  beswaar  van  deie 
üMBDMif  TDor  de  ingeietcnen ,  tijn  de  Zeenwtcbc  eilanden ,  op  het 

X.     DttLI..  9 


130 


SCÜ. 


«inde  vau  1810  ,  Lol  ten  aftonderiyk  0«parten3«ltt  feroruid  ,  onder  den 
ndam  van   l1oiii>Eii'irAN'DG-&caEt.DB. 

SCHELDE  (DË  OOSTËK-),  riv.  ïn  Zeeland,  het  is  eender  nrmea 
%ao  de  Schehh* 

Z\|  loopl  van  Bciltt  eerst  noordwaarts  op,  lusiclien  bet  verdronken 
gedeelte  van  Ztiid-Ilcvcland  en  ^oord-Brahand  ,  en  verloont  voor  Ber 
{^cn -op-Zoom  ,  bij  vloed  eenc  overslroomde  vtaklc  van  ruim  twee  uren 
breedte  ,  op  Hclkc  vlakte  de  aTi»jovi«ch*bankea  van  die  stad  en  van 
Tboien  liggen*  Ëen  kleine  tak,  de  Eend  ragt,  gaat  voort  den  xoom 
dier  proviDcie  Ie  bespoclen  en  scbeidi  haar  von  bet  eiland  Tliolen.  lïc 
vooiname  arm,  naby  Hals  de  Zuid-ifïict  te  beUbcn  opgenomen,  slro 
op  deie  boogie  door  eene  mcfilgle  platen  ,  waarvan  de  Vondeti 
gen,  de  Uonipetf,  de  Gatge-plaat  en  de  M  i  d  d  cl -pi  .1  a  t 
aanxtcnl^kste  syn  en  beeft  daar  eene  grooUte  gemiddelde  breedte 
diepte  van  1200  en  96  ell.  Ken^  derde  tak,  het  Kecten  ,  stroon 
een  wcintg  meer  noordeiyk  ttisfchen  de  eilanden  Tbolen  en  üuiveland, 
naar  bel  KTammer,  en  de  boofdarm  stroomt  westelijk  aan  tusscben  de 
lilunden  Schouwen  en  Moord -Bevcland,  bezuiden  de  stad  Zierikzcc^  alwaar 
lij  c«oc  groolile  gemiddelde  breedte  en  diepte  beeft  van  4100  en  45  ell., 
welke  breedte  door  de  gevaarlgkc  plaat  de  Vnil baard,  in  twee  vaar* 
watcr&  gescheiden  wordt  ,  waarvan  bet  noordelijke  de  Hammen  en  bet 
Kuidelijke  de  Roompot  gehctHen ,  de  daar  lN!.£cben  liggende  Nceltje-, 
Jans-  en  Rogge-platen  insluiten.  Bcweaten  dctü  platen  vormt  sij 
dc'  monding  of  het  Zierikxeesche-xeegat,  voor  welke  de  platen 
en  ondiepte»  van  den  Banjaord  gclrgen  iijn  ,  door  welke  ïij  door 
vier  vaarwateri ,  de  Roompot,  betWcslgal,  de  Keel  of  bet  Uon- 
dengat   en  het  K  rabbe(jat ,  tn   xee  nttvloeit. 

SCilKT.DE  (DE  WESTER-)  ,  riv,  in  Zeeland,     Zie  Ho^te. 
SCUELnE-EN-MAAS(DEI»ARTEMENT  VAK-DE') ,  volgens  de  *taat*- 
regeling  van  den  23  April  17IÏS,  het  achUie  departement  der  Bataaf- 
tkche  republiek. 

Het  paalde  N.  aan  de  Nicwwc-Maas,  waardoor  bet  van  bet  departe- 
ment van  de  Delf  gescheiden  werd,  N.  O.  aan  de  Noord  en  de  Her* 
wede,  die  het  van  bel  departement  van  den  Rijn  scheidde  ,  O.  aan  het 
departement  van  den  Dommel,  Z.  aan  de  Schelde ^  die  het  van  de 
Franïclie  republiek  scheidde,    W,  aan  de  Noordiee* 

By  dit  departement  behoorde  mitsdien  de  B  i  es  b  o  sch  of  verdronken 
waard  van  Zuid^üolland ,  met  al  de  eilanden  tusschen  Dordrecht  Cfi 
Werkendam  gelegen,  het  eiland  Roxenburg,  en  voorts  «00  ver  hei 
grondgebied  van  dezen  staal  zich  op  de  Schelde  uitstrekt ,  met  al  de 
wateren  tnsschen  de  eilanden  gelegen. 

liet  was  verdeeld  tn  zeven  ringen  ,  welke  tot  hoofdplaatsen  hadden  ; 
de  eerste  ring  Middelburg,  de  tweede  üocs,  de  derde  Zierik- 
zee.  de  vierde  Steenbergen,  de  vijfde  Breda,  de  zesde  Dor* 
drecht  en  de  zevende  Br  iel  l  e  j  telde  ruim  217^000  zielen  en  wat  sa- 
mengesteld uit  de  voormatige  provincie  Zeeland,  bel  zuidwcslclljke  ge- 
deel  ie  van  de  voormalige  provincie  Holland,  beslaande  uil  de'cilandeii 
Goederecde-en-Overflakké,  Rozenburg,  het  Land-vao- 
Voornc-cn-Pntten,  hei  Et  la  nd- van- Dordrecht,  den  Hoek* 
sche-waard  ,  den  Zwtj  nd  reeb  ticbe-w  aard^  den  Rieder* 
waard,  bet  Land- va  n -IJst  el  mo  nde  ,  bene  vent  de  hecrl.  Nier* 
iraart  oldc  Kliindcrt^Zevenbcrgcn^Huoge^en-Lagc-Zwa- 
liiwe,  Geert ruidenb erg,  Made,  Drimmelcn  en  Standhazei 
«fi   het  wcstelyke  gedeelte  van  het  vodrm.  SlaaU*Braband  ,  bestaande 


6A  N. 


•il  4«  Kifoow  tiin  Brcdi,  hei  marker.  Berg  en-op- 2oom  ,  de 
lÉierl.  Siceobor^ea  en  WiMetiii tad  eo  Levatle  alzoo  de  le^an- 
«Mflliga  proT.  Z«el4 nd  (bcliaho  hei  viordo  en  vijfde  disirtkt),  het 
Uéb«illaad«dic  arr.  Brictlc  en  bel  NoordbraJ>and%ch€  tirr.  Bredd. 
KËitLDËVA  ARTSHQEK  of  ScftcLtHóirrsnte «  (^emf^iitijk  ScaktvcRi* 
«m,  Imars.  in  Siaatt- Vlaanderen  ,  ju  U ulster- Ambacht  ^  prov-  iJ**- 
lmili  «rr.  en  6  u.  Z,  O.  van  froejr,  kant,,  dialr.  en  1^  u,  N.  O.  van 
Bmifi^  ftm,  iiraaum-en-Langendam  f  ruim  j  a*  W>  «an  Graauw  ,  met 
19  k.  €0  80  inw. 

SCttELD-WAT£&    (FIET)   of  het   ScitELD^HEea,    naam,    welken  do 
'  lan  MsMo  ^fcf^ ,  oao  hel  Scbcld-scca  in  Fivdgo ,  prov.  C7ro- 
Zic  SciirLD-jiiÉii* 
CIïEr*FUOIlST ,  jjeli.  in  liel  din^sptl  lYóardenveld^   ^ro^,  Drenihe^ 
_   adm.  m  jtidic.  kant.    en    4i  u.  N*  vao  Alten  f   gezn.   en    f  u* 
W.  van  Eeidt;  met  6  h.  co  36  inw, 
kSCHËLI^ESftA  of  ScitLc&UA  ,  Toorm,  burg  in  Humingo  ^  pror.  Gro- 
rs.     2,\*  N  uu  «Tim, 

mEIXACn  of  SaiEttAG  «  hecrl.  op  hel  cil.  WaUhereu  ^  prov.  Zee- 
I,   «rr,    en  kant,  Middelburg  f  gem.    Frouwe-fwlder-ZandiJk-bttiien' 
f»  StJkéitêté  ;  palende  N.  aan  de  hecrl.  Gapin^je  en  Zandijk  ,  O.  weder 
"      '"'if  Z*    ü»n  de   hecrh   Noord  -  Af  iin&ter  ,    W.   aan    de  hecrl. 


Biat. 


Dtti  lietrl.    «erd  Toortyd 9  in  Oud-Scbeltac  h  ,    Hccren^am- 
bacht,   Ri|tiiare-ainbacht  en  Poppekinderen-dorp  onder- 


Hdaraaana,  oorsprong  en  oudheid  trjn  beiden   niet  ie  bepalen,  too 

_piii  aU  of  bei  edel   |^e$lacht  van  ScnKt.L4cn  xynen  naam  van  deze  hecr> 

ptèttd  ooit angen ,  of  hel  de  xyne  aan  dat  buts  mcde^deeld  liecft. 

k.iroor   4»    fi«derland»che    onlusten   wa&  hier   een  dorp  met   kerk   en 

valoi*     Van    de  kt;rk  wuren  ^  toen  SaLLL£ci?iGB  cijnc    kronyk  schroef, 

MvalukJten  mnurs ,  vcrwcUen  en  een  gedeelte  van  den  toren  te  zien. 

Vit  aiica  i«  tn  de  algcrocene  verwoesting  des  platten  Innds  van  WaU 

<hi<as «  In  de  jaren   157i  tot  1574,  Tcrnield ,  zoo  dat  niets  dan  hel 

ktMtai  avergcblcven  is;    en    in  het  jaar  IT^S ,  ïijn  de  fondamenten 

tokirfc,  «elke  16  roeden  (6  v.  r.)  gronde  in  het  vierkant   bevatte- 

dn,  nhgegraveo  ,  en  is  toen  04)k  onder  de  puinhoopcn  de  klok  ^evon- 

dn,  wMa  ien  decle  vergaan  was  ^  als  ook  ecni^re  oude  wuntspcciün. 

Aaa   «dkcA    BeschermheiUge    deic    kerk  toe^cwyd    was,    heeft    lucn 

aainai  gevalden  :    maar  wel   dat  op   den  i2  Maart  1325  de   Deken 

ai  TLapmrl  vod  Si.  Pioter  te  Middelburg  het  Toorstanderschap  daar  van  ^ 

aa  «aa   cesige  andere  kerken   in   Walcheren  ,    aan  den    Graaf  hebben 

Dekoiicry  en  school  stonden  ondtijds  ter  begeving  van  den 

r^  TaJgcJit  eenen  brief  van  Hertog  Pwlips  «   geleekend  19  Mei  1436* 

cJkwB  kerk  beeft  in  Zandyk  3  gemeten  ItiO  roeden  (1  bund,  92  v,  r. 

f.  rit.)   lands  bcieten.     Tegenwoordig    x\jn  de  opgezetcnen    dezer 

*  ■  beid   in  hei  kerkelijke  aan  Verc  onderworpen,  waarover  in  hei 

I  der  voorgaande  eeuw  verschil  ontstaan  ivas ,    doch  zulks  is  hij  een 

baitail  «aa    Hebren    Gecommitteerde  Raden    der  provincie    Zeeland  » 

dS  AtifOAins  1777  hc;&lisi:   de  armen  van  Vcre  genoten  ook   uit 

lioalde,    eeoe  grootc  te  poude  van  allo  huisraad ,   hetwelk  in  hel 

verkocht    werd.     Hel  getal   der  huizen  hinm-n  dit  ambacht 

tn  het  jaar  11^80  niet  meer  dan  15  ,  hetwelk  in   hei  jaar  1Ï197 

ï«,    in    bet  jaar  i:i98  mi  19  p  in    hei  jaar  1642  tot  20  aangc- 

waa ,    waarvan  de  jaarlijkscbc  Mihailing ,    in  het    jnar  1670  ^ 


SGH* 

10  ponikii  Vlanmieb  9  ichdUn|Teii ,  (Ü6  gulil.  6Ö  cenU)  bedroeff.  Dat 
i1«r  opgcxeleDen  zal  nimmer  zeer  [(root  ge  weet  t  «y  ra.  Toen  ia  het  jaar 
157i  de  Mad  Middelburg  een  o|H>iUb{id  van  188  fierioDcu  itit  bajir  ret^ 
^orl  deed  ,  om  aan  de  ifCfSilcrkinfr  van  Arncmyidcii  Ie  arbeiden ,  inoesl 
ScHBLLACu  da.irlOG  drie  man  leveren,  En  toen  in  bel  jaar  1748  alU 
pcn-oncn  van  wal  ouderdom  of  sekse  werden  opgenofiien  ,  lot  betaling 
van  den  vyfligsten  penning,  werden  bier  bevonden  in  bel  geheel  Ie 
urien  87   lielen.     Tban»  tolt  men    er  ItJ   b.  en   110  inw. 

De  moleo  ,  welke  benoorden  de  kerk  beefl  gestaan  ,  nimmer  herbouwd 
zyndc  ^  maken  de  opgezetanen  gebruik  van  éen  ititden  te  Si.  Laurcns. 

Dat  ScofiLLiCH  voorlijdA  een  eigf*n  geregl  ,  bestaande  uit  Scbout  on 
Schepenen,  bevR  gobad  is  ongetwyfeld.  Dan  deie  badden  geen  boog 
rcgisgebjcd  ;  hel  werd  door  den  Hoog^Ualjuw  en  Hentmec?»lcr-Gcneraal 
]lewe&ler*Schelde  gebandbaafd ,  tot  dat  deze  beerlijkbeid  ,  in  bet  jaar 
1175,  onder  bel  bekende  ressort  van  Vcrc  gekomen  zijnde,  die  ttad 
bier  bet  booge  rcgtsgcbied  oefende^  en  in  bet  burgerlijke  h  bet  toen 
gebragt  onder  de  landv  viurscbaar  binnen  Vere ,  in  welk  colltïgie  jaar- 
iyks,  door  de  Regering  dier  stad  ,  een  uit  de  OjpgoieLenen  van  SGuttLiCtt 
tot  Keurscbepco  op  oieuwi  werd  aangesteld  of  gecontinueerd  naar  wel- 
gevallen. 

Het  H  ceker  dat  bet  edel  gtilacbt  van  Scqellach  de  oudste  bezit* 
ters  dezer  beerlijkbeid  lijn  geweest.  De  oudste  lïeer  van  ScflEUACo 
di«  men  vermeld  vindt,  was  Aëhhoüt  ,  die  in  bet  jaar  15JJ6  ge- 
tuige was  over  eenen  brief,  waatby  Willei  Eapb  van  Dostkapekle  , 
ïtekcrc  gcdaelten  nnibachts  in  Oostkapelle  ,  aan  den  Abt  en  bet  eonvenl 
van   bet   Yrou  wek  loost  er  in  Middelburg  heeft  verkocht  en  afitaat* 

Voorts  vindt  men  van  dit  geslacht  vermeld  ,  zonder  te  bepalen ,  of 
ly  ol  of  niet  beziltcrt  dezer  beerlijkbeid  zyn  fjewecst ,  Jkn  iJEnDat«.i<* 
looti  vtn  ScaeLLACD  ,  die  op  den  17  Maart  1424  <,  door  den  Hertog  van 
Braband  ,  z'yne  voorspraak  in  bel  land  van  Zeeland  werd  gemaakt,- 
op  cfne  wedde  van  ^4  nobel  en  (96  gnld,)  en  eenen  rok  "sjaara, 
In  bet  jaar  1474  leefde  IlennaiE  en  }k%  van  ScasLLiCii  gebroeders  , 
*  die  met  Boddih  vau  NtsMsn  ter  cause  van  Jonkvrouw  J4C0B  z'yn  Wiue 
•'  roerende  van  de  beiterftc  van  Pietca  vau  SenttiAGH  voorsz.  Hbhdaik 
n  en  Jams  broeder,  fH;n  Comporis  aangingen*',  waarbij  zij  hun  onder- 
ling verschil  aan  de  uitspraak  van  goede  mannen  steldeii*  In  bet  jaar 
14Ö0  leefde  PiETza  var  Scucllacii  ,  wiens  zegel  was  iVargent  al  coqml- 
le$  rte  gueule$  ^  5  ,  5  e£  1  ;  au  chef  d'&r  f  chargé  d*un  iion  de  $ahlt  ^ 
(d.  i.  van  zilver  met  zeven  Si.  Jacobssebelpcn  van  keel ;  geplaatst  drie  , 
dt  ie  en  een  ;  met  een  lioofd  van  goud  ,  beladen  met  eenen  leeuw  van  %tk-^ 
bel),     tiet  belmdcksel  was  een  half  te  vourscbijn  komende  {ittani)  leeuw. 

In  het  jaar  1562  leefde  te  Vere  M4Coaima  Aj>iiueiis  vau  Scbellaci  , 
benevens  hare  broeders  Adbueh  vjis  Scbellacb  en  Jiei  vau  ScHELLècit. 
Jonkvronwe  Adriana  vaji  Scb^llacb  was  ten  jare  1571  in  buwelijk  roet 
AnTBotni  Padllbs  ,  Baljuw  van  de  bosschaadjen  van  Halle*  Dit  alles  zijnde  ^ 
wat  men  van  bet  geslacht  der  Soiellacbs  beeft  kunnen  opspeureii  ^ 
\4eel  nien  zoo  min  wanneer  bel  eeo  einde  becfl  genomen  ,  als  hoe  of  wan- 
neer deze  beerlijkbeid  van  hen  ts  vervreemd  ^  dit  is  zeker  ,  dat  zij  hei 
patcimonium  van  eenen  basterdtak  van  den  huize  vak  Bobbscle  ,  die  on- 
der den  naam  van  BoaBSEiB  V4s  Scbellaco  of  vau  Latbbdali  bekend  was, 
hecfl  uitgemaakt. 

]>e  laatste  bezitier  d«zer  beerlykbeid  en  ook  bet  laatste  mannelyk  oir 
Tan  evengemelden  basterdtak  van  Boüssbip,  was  Heer  MAiiJiituAii  vas 
Bobbselb  var  Latbbdale.    In   bet  jaar  1577  tonder  kinderen  overleden 


154  S  C  H. 

SCUELLING  (TER-),  eü.  ten  N.  van  deZiMderseff,lhaBteeDtgem. 
uitmakende .  en  tot  de  prov.  JYoord'Hölland,  arr.  Éaom ,  kant.  Jfè- 
demblik,  benoorende  (1  k.  d.,  3  m.  k.,  9  t.  d.)-     Het  Ugt  op  ruim 
tfSoN.  B.  en  ruim  SS»  O.  L.,  1^  u.  N.  O.  Tan  Vlieland,  %  o.  W.  ten 
Z.  fan  Ameland  en  9  n.  N.W.  Tan  den  fatten  fval  der  prof*  Fries- 
land. Ten  N.  beeil  dit  eiland  de  Noordzee ,  ten  O.  de  Amelander-ieegaten, 
ten  Z.  den  Zuidwal  en  de  Heep,  ten  W.  de  Ooit^Vlielander-iee^ten. 
Het   heeft   in  eene  luidwesteiyke  en  noordoostelyke  strekking  eene 
lengte  fan  fier   uren,-  op  oene  breedte  fan  één  uur^  wanneer  men 
de  buitengronden   daaronder  begrijpt;    doch   het  niet  ondervloeyende 
ffedeelte  it  in  die  strekking  byna   drie  uren  lang   en  drie  fierde  anr 
breed.     Het  wordt  verdeeld  in  O  os  te  r-Schelling  en  Wester- 
Schelling,  welke  froeger  ieder  hunne  bysondere  regtbank  badden. 
Aan  de  noordiyde  der  duinen  is  een  breed  strand,  waarop  fele  schepen 
yerongelnkken. 

Het  eiland  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  opperf lakte  van 
10,776  band.  77  ▼.  r.  70  v.  ell.,  waaronder  564»  bund.  06  ▼.  r. 
95  ▼.  ell.  belastbaar  land. 

Op  TEa-SciiLLiHO  is  goed  wei-  en  bouwland ,  loodat  de  ingexetenen 
▼oor  lioh  self  en  genoegsaaro  fan  koorn ,  melk ,  boter  en  leedofft  f  oor* 
lien  lyn.  Op  sommige  plaatsen  kunnen  de  landlieden  turf  delfen  tot 
hun  eigen  gebruik  en  men-findt  er  veel  kreupelbout;  terwyi  hier  ook 
de  100  nuttige  helm  groeit ,  welke  op  de  duinen  gepoot  wordt ,  ten 
einde  het  verstuif  en  van  het  zand  voor  te  komen. 

Men  telt  er  588  h.«  bewoond  door  538  bnisgez.,  uitmakende  eene  be- 
volking van  ruim  2700  inw.  Een  goed  aantal  dezer  iow.  zyn  schippers , 
loodslieden  en  andere  zeevarenden ,  behalve  de  visschers.  Hen  heeft  er 
mede  %  scheepstimmerwerf  en  2  korenmolens.  Er  is  op  dit  eiland  ook 
eene  paardenfokkerij ,  welke  jaarlyks  een  honderdtal  veulens  uitvoert. 
Het  eiland  heeft  noord-,  oost-  en  westwaarts  zware  duinen  tegen  de 
zee ,  doch  moet  aan  de  zuidzyde  door  stevige  dyken  beschermd  worden. 
Vele  duinen  hebben  een  zeer  fijn  wit  zand,  dat  krachtig  wegstuift, 
waarom  zy  jaarlijks  ter  behoudenis  met  helm  beplant  worden.  Bui- 
tendyks  zyn  vele  verdronken  landen,  ab:  de  Noordoosthoek, 
welke  in  die  rigting  eene  lengte  van  ruim  een  uur  heeft;  het  Ni  eu  we- 
iand langs  de  zuidkust,  en  de  Robbeplaat,  langs  de  westkust. 
Ook  zyn  er  nu  en  dan  indykingen  geschied,  zoo  dat  men  met  zeker- 
heid kan  stellen ,  dat  bet  eiland  weleer  grooler  geweest  is ;  doch  dat 
het  immer  tot  de  Friesche  kust  gereikt  heefit ,  of  dat  het  weleer  zoo 
na  aan  Vlieland  gelegen  heeft ,  dat  men  van  het  eene  eiland  op  het 
ander  kon  gaan ,  hiervan  is  geen  zeker  bescheid  te  vinden ;  hoewel  het 
bekend  is  ,  dat  het  sedert  onheuglyke  tyden  aan  de  westzyde  of  naar 
den  kant  van  Vlieland  aanmerkeiyk  is  afgenomen.  Aan  den  westkant 
van  Tbh-Scieuiho ligt  eene  van  ouds  bekende  reede,  Makiyk-Oud 
genaamd. 

Hertog  FiLips  van  RoeaooHDii  bevestigde  in  het  jaar  1428  aan  die  van 
Tsa-ScBELLiRG  den  inhoud  der  brieven ,  laatst  door  hen  verkregen  van 
de  Hertogen  Willes  en  Jar  var  Bbijbbeit  en  Jar  var  Bbabard  ,  dat  zy 
van  de  ingezetenen  van  Holland  ,  Zeeland  en  Friesland  onbeschadigd 
zouden  blyven  en  van  den  Capitein  van  Stavoren  onbettohet.  De  zeilde 
Hertog  verbood ,  den  21  Met  1441 ,  niet  alleen  aan  die  van  Mcdem- 
blik  en  Enkhuizen,  om  die  van  Tbb-Scbblliro  en  Ameland  niet 
meer  te  beschadigen  ,  alzoo  zy  ,  tot  dien  tyd  toe  ,  den  Graaf  betaald 
hadden ,  hetgeen  zy  jaarlyks  schuldig  waren  te  geven  |  maar  wil  ook 


SC  II. 

■l  dm  KAitcIciB  ,  Btir^emcftterf  ,  Schepenen  eu  Hadeu  rau  Ai<fd«fniil4k 
Uiuiieu  ,    rand    zou  den   t  inden  cu  koo  veel  dacn  ,    dat   die  van 
«iu.i2i«  eu  Ameland  tsd  hunne  schade  ,  wdkc  hun  door  de  poor- 
I  ifivonors  der  jemetdo  steden  aangedaan  was ,  verwtchtimje yteruntn , 
témth^oort.  Omtrent  dien  tijd  ^  of  Tater  in  de  icifde  eeuw.  vindt  men 
il  ila  Uetren  van  TfiB-ScDeLiriiG  in  aanzien  moeten  {«^wefst  tijn,  zelfs 
'^  imglige  buitenlaodsche  Vorsten;    alzoo    Eooabd    i\\    Konii»^   ttan 
iftiamdf   een    terbond    van   vriendfcbap  en   ondcrling^n    koaphandol 
»Men  heeft ,    met   Folieit  Rfitnia ,  dio  zich    Heer   Tan    het    eiland 
ttK'Sdtuiiio  noemde.      De  heerlijkheid   van   Tik-Scoellikq  h  uadcr^ 
anttii  door  het  buis  tar  Aaziaeao  ,    waaruit    zij  door    KAnnt.  ^ 
mm  Aanchotf  h  verkocht  en  overgedragen   aan  do  Ötaleu  van 
en  We^t-Fneiiand,     Tzft'ScBZLLiiio  hecU  voor  dezen  zijne  ti^eti 
Bltteoiten  g^ebad  ,    doch  ,    bij    besluit   der  Stalen  van    Holland  van 
U  Mn  des  jaars  I7i8  ,   werd   vastgesteld  ,    dat  hel  Rentmcestci's- 
A  mp  Tta-SciiiLUKO  ,  by   het  openvatleQ  ^  sou  uitsterven  en  aan  hut 
titoor  van  bet  ^oo^dc^kwartie^  van   Alkmaar  toegevoegd  worden. 
üic  tan  Tt*-ScitLu!io  beweerde  vroeger,  dat  iij,  >oÏMens  oudo  her* 
»len  y  ccne  >r||plaat4  voor  misdadigers  hadden  op  hun  eïLind  ,  doeb 
pfi  Itchbrn  'i  Lands  Staten,    bij  gelejeniieid ,  dal  vr  dc^o  eilanders 
itsk  raa  vptMeo  moken ,  geen  acht  (je^lagen . 
Ot  tterv.,    die  er  ^%^0  in    getal    zïjn ,    onder  welke  740  Lodeina* 
K»,    itmken    de    geni,    van    Mid^l and-en- Hoorn    en     Wester* 
^cbf\tiDg    uit,    welke   drie  kerken    hebben  ^^    als  cenu   te   Hoorn, 
te  tlidfland  en  eene   te   West  er-Schei  tin g, 
Ae  OMpigei.,  die  er  2150  in  getal  zijn,  onder  welke  ruim  130  Lede- 
I,  malen  de  gciu,  van  Wcs terend    nit.  —  De  R.  K.,  die  er 
SC  ^  in   getal   zQn  ^    paroehieren    op   Am§!and,  -^   Het  tiental 
r,,  im%  mm  er  aantreft ,    behoort  lot   de  riogspagoge  van  Amtter- 
tm*  —   Men  heeft   op  het  eiland  drie  schoten,   ah:  écno  lu  Mids- 
iné,    ééoa   te   Hoorn   en   ééne  te  WesLer^Sc helling,    welke 
Bctiiyk    door    een  getal  van   S70  leerlingen  bekocht  worden,    — 
ok  il  er  een  dislribulickantoor  van  de  brievenposlcrij. 
In   1841  is  er  van  de  baven   gebruik  gemaakt  door   S6  buitcnsche- 
S3  Ryks   vaartuigen  ,    60  binuenscüepcu  en  414  Ttsscbersvaar- 
I  f  te  a^men  t$2^  scKcpm. 
fiUMM  v&j  Naaiawuk,  Stadhouder  ^an  Holland,  in  bet  jaar  1378, 
dt  Wot- Friezen  ten  str^de   trtfkkende  ,  viel  in  het  eiland  Taa- 
,tti«f  dal  geplunderd  en  plat  gebrand  werd, 
0111  iO  Aogustns  1666  staken  de  Engelseben,  met  elf  kompagniën , 
'  n<MSBSf  op  Tci-Sc0tLM0G  geland  zijnde,  den  brand  in  bet  wes* 
jüdedle  fan  het  eiland  ,  waardoor  drie  honderd  vijftig  huizen  iu 
tk  geUgd  werden  ,  doeb  de  ËngeUchen  maakten  geen  buil ,  ulxoo 
■lr«ek  aieest  door   schamele  lieden  bewoond  was  ,    dia  du  iflugl 
gcooiuen  ;    ook  werden  de  buiien  in  weinige  jaren  ,    lelfs    in 
ftsnd  <,  weder  opgebouwd.   . 
He  woedende  itorra  en  builengewoou  boogc  vloed  van  den    5   en  4 
Feèroaiü  18iït ,  rigtlen  ook  op  dit  eiland  groote  verwoesting  aan.    lleedf 
flCfftten  da^  werd  de  schoeijiug  ten  Spuiden  en  ten  Zuidwesten  van 
4oq>  Wcsler-Schclling,    op  onderscheidene  plaatsen   aan  «lukken 
1,    eo    met  paalwerk    en  al   uit    den  grond  gemkt  ^  xoodal  de 
i  aee  op  bel  dorp  afliep ,  waardoor  de  wal  weldra  gi*heel  weg- 
kU  t«i  de   zuidwcstciyke  r^  buizen  geheel  ondermynd  werd  ,    naat- 
je ite  tropen  de  grot^icstcu  aanaloeg.     Het  beituur  tracbtli  %tni 


196 


SCB. 


door  ftccfifttorling  oi  hel  itellcD  van  itultcn  co  daarna  door  het  opwcTpen 
vao  cGiiG  iioodscbocijing  eonïgcti  wcdcriUud  te  bieden  ;  dan  den  vofgcnden 
morgen  was  de  zee  wcocr  z,oo  ijowcldig  hoog  en  brandende ,  dat  bet  mecslu   I 
«teter  werinj^en  werd  ornvcr  fycruki.   Hierop  voerde  men  al  het  puin  aan  , 
dat  te  krygen  was,  spande  icilen  en  bclrgde  dïe  met  steen  ,  ankers  en  ver- 
dere zwaarte  ,  met  het  gewentchtegevolj^,  dat  de  verdere  verwoesting  werd 
voorgekomen.  Biogmecr  had  echter  Oo»ler<SehelLin[r  te  Igden,   want  dit 
was  door  de  zee  geheel  overstroomd.    Zij  ,  dte  lot  hulp  van  de  dorpelingen 
aauinelden  ,  bevonden  den  toegang  tot  de  dorpen  ,  door  bet  seewalcr  ^ 
geheet  afgesneden  ,  en  de  inwonen  van   de  gehuchten  Hee  en  Stortum 
werden  slechts  met  veel  moeite  gered.  Gehikkig  had  men  op  Ter-Schelling 
geens   mcn»cbcn   lefens  te  betreuren  ,  maar    alle  dfjken  om  en  htnnea_ 
het  eiland   waren   overguluopen  en  op  vele  plaateen  doorgebroken  ,  waar^ 
door  de  .  in    1817  aangelegde  ,  binnendyk  geheet  overstroomd  ,  op  on<^ 
derscheidenc   plaatsen   tot    aan    den  grondslag   weggespoeld  en    xelfü  opl 
do  voornaamste  punten  geheel  vernield  was  \    xoodat  het  icewater  lich  met ' 
schrikbarende  golfilagen  en  onwceritaanbaren  aandrang  ^    over   het  ge- 
heele  land  verspreid  had.     Meest  alle  de  dorpen  logen  hierdoor  voor  het 

§evaar  van  overstrooming  hloot  ,  geheele  gehuchten  lie|ien  onder  water, 
e  schoren  der  landeigenaren  werden  verwoest ,  en  zelfs  onderschetdenii 
hnisen  in  do  dorpen  liepen  vol,  en  stortten  plotseling  in,  zoodat  da 
landlieden  naauwelijks  hel  gevaar  op  óe  hoogten  konden  ontvlogtcn. 
Zelfs  het  rundvee  op  da  stallen  van  hel,  anders  too  hoog  gelegen  ,  dorp* 
Mïdstand  verdronk  en  byna  alle  de  schapen  op  de  landeryen  kwamen 
om.  Men  zag  zich  genoodzaakt ,  om  het  behouden  vee  ,  waarvoor  geen 
versch  waler  to  bekomen  was,  In  de  kerk  te  verzamelen  ^  waardoor  dal 
gebouw  aan  ecnen  koestal  gelyk  ,  de  stecnen  vertrapt  ,  de  grafzerken 
verlegd  en  do  geheele  vloer  in  do  kerk  ,  alsmede  de  bcnedenwanden 
aanmerkelijk  beschadigd  werden  en  de  openbare  god sdiens toefen ingsH 
geen  plaat»  kondo  hebbeo.  Wijders  werden  alle  stekken,  achtcrschnrei^l 
en  omheiningen  in  do  dorpen  geheel  verwoest  of  beschadigd  ,  terwijl  do 
vloedwerken  genoegzaam  aantoonden,  hoe  groot  het  gevaar  der  dorpelinj^en 
was*  Men  kan  geen  denkbeeld  maken  van  den  algemeenen  .Hchrik,  welko 
deze  onverwachte  ramp  alhier  baarde  ,  daar  de  dijken  met  de  grond- 
»lageo  gelijk  waren  ,  en  de  zee  haren  verwoestenden  in  v bed  ,  bij  elk 
boog  getij  f  kon  vernieuwen.  Men  bleef  echter  hiervoor  gelukkig  be- 
waard ,  en  de  ramp  was  hier  op  zijn  hoogst  geweest  5  want  den  4  Fe- 
hruarij  des  namiddags  ten  5  ure,  toen  men  weder  eenen  geweldigen 
vloed  vreesde,  nam  het  water  op  de  landerijen  zoo  iilerk  af,  dat  de 
tot  hulp  gesondene  jollen  ,  op  die  landerijen  ,  bezet  bleven. 

De  vlag  vai\  dit  eiland  beittaat  uit  horizontale  strepen  vao  rood « 
blaauw  ,  geel  en  groen  j  onder  en  boTcn  met  nog  een  en  band  ,  be- 
staande uit  da  Jiolland^rbe  kleuren  ,  alle  van   de  zelfde   breedte, 

SCHELLING  (OOSTER-) ,  oö»lelijk  gedeelte  van  het  cil.  Ter-SchelliHg  , 

litov.  Noord- Holland  f  üTT.  i/oom ,  kunt.  iVedemf/ltk,  gem,  Ter-Sthellinff, 

Het  bevat  bijna  het  geheel«  eit«,    en   daarin  de  d.    Mi  d  si  and   en 

Hoorn,  en  de  gch.  of  b.  Ons  terend,  Lie»,  Formerum,  Lan- 

derum  en  de  Kleine-Duren;  telt  1^3  h.  en   liOO  inw. 

SCHELLING  (OOSTER-),  d.  ophcteiL  Tfr-Sckelling ,  prov.  AVarrf- 
I/oiiattfi*     Zie  Huon?i. 

SCHELLING  (WESTËE-) ,  het  westelijkste  en  xcer  klem  gedeelte  vaitM 
het  dl.    Tfr-Scheümq ,  prov.   Noord- UoHatid,  arr.   //oom,   kant.   itffJH 
^entir/il,  gcm.  rer&At //f  iiy.  ^  Het  bevat  nicti  dan  het  d.   W  es  Ier- 
Schelling.     Zie  voorts   het  volgende  art. 


SCÜ. 


157 


SCHKLUNG  (WESTKtH,  d.  op  \wi  eÜ.  Tur^Seh^liifHf ,  prov.  Nmf4* 
UM»nd.  «rr.  en  16  u.  M.  O,  ?ari //oom,  kant.  en  IS  ti.  N.  O.  von  .l/i*- 
4mbiik^  gem,  TtrScheUmg  f  oji  üen  uitcrsU-ii  wfslïmek  vaii  het  eiland 
Til        '    *'^i;ji    tiAari'tiP  hel  lyncn  naam  ontleent. 

L  groiilsic  der  dorpen  van  bet  eibnd  ,  nïetle^enstaando  liet 
m  Jicl  /^fiiden  en  Ztiidwcsicn  genoi*^aani  tegen  de  zee  «taat  en  reeds 
red  éoor  «5poelin£f  hccfl  geleden.  Mea  beeft  lot  behoud  van  dexen 
botk  €«l  liel  dorp,  tlat  m  gr&ol  gevaar  was  om  geheel  weg  te  «poelen  ^ 
«R  lol  ifkeering  \ran  den  vloed  ,  in  het  jaar  1719  ,  twee  zwaro  rijs- 
danmco  fcUgd  aan  den  wcslelyken  hoek  van  het  dorp,  en  zwaar  zink* 
«a  Wilif «rrk  aan  deti  oofielijlten  kant  ,  tegen  het  dorp  aan.  Buini  400 
fO>dl  (llSi  ett.)  beoüüten  bel  dorp  ,  onilrenl  ter  plaatse  Jaar  in  1759 
«aa  svtre  iobagiitjk  *-iang<'Iegd  wa» ,  is  in  17U0  ook  ten  srlfilen  einde 
een  iwaar  wtcrhoofd  gelegd.     Men  lelt  er  2iiS  h,   en   1500  inw. 

D«  Herv.,  die  er  ongeveer  1260  in  getal  lyn  ,  onder  vrelke  360  Lede* 
maten  ^  maken  eene  geuj.  uit,  welke  lot  de  klass.  van  Alkmaat ,  ring  van 
ümf^'Op-Ttxtl ,  behoort.  Oosler-  en  Westcr-Scbelling  zijn  eerst  door 
metten  Predikant  bediend  ,  SoFpntous  Pacli  ,  daar  beroepen  in  1575  ,  ver« 
Irokkeif  naar  Oo»thuïteu  in  1577  f  was  er  de  eerste  Predikaut.  Gedurende 
é%  dienst  van  F«ARakCcr§  AnTOiiiois  ,  daar  gekomen  in  1645  en  f  in 
SQSSf  meteen  de  pU.it»en  gescheiden,  co  wel  in  bet  jaar  1654  j  terwijl 
Ft^èBCiiCsi  AsToniifB  te  Oo»ler-Schelling  bleef,  waar  hij  168^  overleed. 
De  eenlt,  dk  WasttA-ScaiiLLinG  alleen  bediood  heeft ,  is  geweest  JoöAntiu 
Cmif  «Hl»  ,  die  in  bet  jaar  1054  herwaarts  kwam,  en  jn  bet  jaar  1(r69 
«rverlMd,  Het  beroep  geschiedt  door  den  kerkeraad*  De  kerk,  wcika 
fó^de  Rr^Mtnatic  aan  den  H,  loniiiiiea  toegewyd  was ,  ntoesL  destijds 
dtn  F)roo*t  van  St.  Jou  te  Utrecht  acht  tcbtlden  (11  gnld.  ^0  cents) 
betalvn.  0e  kerk  heeft  toren  noch  orgel.  In  bet  jaar  184:2  beeft  dezo 
ktrk  een  fraai  bewerkte  lilveren  waterkan  en  doopbekken  van  ecno 
boogbiMMwrde  nedaw*  teo  geschenk  ontvangen. 

lAf  IWopvgn.^  welke  men  er  230  lelt,  bebooren  tot  de  gem»  f/^ej« 
Urtmé,  —  6e  R.  K.,    die   men  er  aantrclt,    worden  tol  de  stat.  vaa 
Bmt§  p^Tt^rtl  gerekend.  —    Men   beeft  in  dit  d.  eene  school ,  welke 
dd  door  een  getal  van  I^I^O  leerlingen  bezocht   wordt. 
btt  Qoordeinde  van  dit  dorp    staat  de   licbttorca   Urandarit 
Zie  dat  woord* 
kS4:firXLi^(iU0[JT,  d.  in  Dregtertand,  prov,   ffoord-iloliand,    2io 

rfiCHELUMGVVOlIDE,  gciu.  in  fFatertand,  prov.  Noord-fl&Uand, 
f.  Ga^rn,  kant.  Bdam  (7  k.  d.,  10  m.  k,^  6  s.  d.)  ;  palende  W.Ata  !V. 
^  géta,  Nicuwendani-en-Zunderdorp,  O,  aan  flansdorp-llolyslool- 
^Darferdam,  Z.  aun  het  IJ. 
Oeic  gein.  bevat  niets  dan  hét d,  Scbellingwoiido  en  ccnige  ver- 
strooid liggende  huizen.  Zg  bestaat  y  volgens  bet  kadaster,  eene  opper* 
vlakte  van  Sjtt)  bond.  ö  v.  r.  55  v.  elL,  waaronder  31^  bund.  93  v,  r. 
65  V.  vit.  brtaslbaar  land.  Men  telt  er  23  b.,  bewoond  door  35  huisgez., 
aiimakendt  ee?ie  bevolking  van  140  inw*,  die  Hiee:»!  buu  be^^taau  vin- 
den m  de  boerderij,  en  er  tnede  ccne  tchcepstimuierwerf  hebben. 
ï>€  inw  ,  die  er  allen  Hcrv.  tijn  ,  bebooren  tot  de  gera*  Ransdorp^ 
t Sthdflia^vmude f  welke  in  deze  burg.  gem.  eene  kerk  heeft,  en  lot 
r  klati,  ran  Ethm  ^  ring  van  ^ünnickemktm^  behoort*  Vroeger  maakte 
«sujsGwoDos  met  Uurgerdam  eene  p,em.  uit ,  iielke  tol  eersten  Leeraar 
Ittd  Joftis  ^TMM&t  die  in  het  jaar  10^3  berwaarls  by  provisie  kwam 
tl»  tti  bel  jaar  10!S((  overleed.     Gedurende  de  dienst  vaa  Hcufvictis  vsh 


138  S  G  U. 

Dn  ÏÊULQm  ,  bier  gekomen  in  1655  en  emeritus  ifeworden  ia  1653 ,  werJ 
Dorgeodam  hiervan  afgenomen ,  in  1648 ,  en  eenen  eigen  anderen  Pre- 
dikant gegeven  ,  doch  ,  na  het  vertrek  van  den  Predikant  Tnoa^s  ¥eb- 
wEEi. ,  hetivelk  in  het  jaar  1808  plaats  had  ,  is  ScaBLLiiicweoBB  met 
Ramdorp  vereenigd.     Zie  verder  RAHSDoap-BH-ScaBLUROvrooaB. 

Men  heen  in  deze  gem.  eene  school,  welke  door  nog  geen  20  leer- 
lingen bezocht  wordt. 

Sgiblurovoobb  is  eene  heerl.,  waarvan  Ambachtsheeren  syn  Bur- 
gemeesters en  Bestaurders  der  zes  hoofddorpen  van  Waterland. 

Het  d.  ScBBLLuiavoDBB ,  ook  ScBBLLiacKvroDOB ,  ligt  6  u.  Z.  ten  W. 
van  Hoorn ,  5  n.  Z.  ten  W.  van  Edam.  Vroeger  was  het  een  aanzien - 
lyk  d.,  onder  welks  regtsgcbied  zelfs  Buiksloot  en  eeh  gedeelte  vao 
bet  geb.  Kadoelen  behoorde.  Voorheen  had  het  een  haventje  aan  dto 
dijk  met  palen  uitgeslagen  Men  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  22  h.  en 
130  inw. 

De  huizen  zyn  er  niet  zeer  aaniicniyk  en  staan,  even  als  iu  de 
meeste  dorpen  aan  den  Waterlandsche  dyk  gelegen  ,  iu  eene  regie 
streek  langs  dezen  dyk  en  naar  den  binnenkant. 

Dt  kerk  stond  vóór  de  Reformatie,  ter  vergeving  van  de  Graven.  De 
bevestiging  geschiedde  Moor  den  Aarts-Diaken  van  Utrecht.  De  Pastoor 
bad  een  huis  en  omtrent  15  deimten  (9  bund.)  land,  welke  jaariyks 
58  Bynlandsche  guldens  (81  guld.  20  oenU)  opbragten.  Deze  kerk , 
welke  beneden  aan  den  dyk  staat,  is  niet  zeer  groot  en  schynt  uok 
van  geen  boogen  ouderdom  te  wezen.  Zy  beeft  een  spits  torebtje, 
doch  is  van  geen  orgel  voorzien.  In  bet  jaar  1855  is  de  kerk  ver- 
oieuwd  en  verbeterd. 

In  den  Spaanschen  oorlog  hadden  de  onsen  bier  eene  swara  schant 
de  Scbellingwoud er-schans  genaamd.     Zie  dat  art. 

Toen  ,    ten  gevolge  van  den  swaren  Elizabethsvloed  in  1421  ,   dit 

Sedeelle  van  Waterland  gevaar  liep ,  tot  de  zee  terug  te  keeren ,  1^- 
en  de  Schellingwouders ,  vereenigd  met  die  van  Ransdorp ,  in  het  jaar 
1422,  by  IJoprd  eencn  dam  aan,  IJoorderdam,  door  naamsveran- 
dering nu  Durgerdam.  Den  5  December  1665  brak  tusschen  dat 
dorp  en  Durgerdam  op  twee  plaatsen  een  gat  in  den  dyk ,  waardoor 
genoegzaam  geheel  Waterland  overstroomd  geraakte. 

Dit  d.  beeft  door  den  water  vloed  van  November  1775  veel  schade 
geleden,  zynde  de  dyk  aldaar  ter  lengte  van  ruim  1.20  ell.  de  kruin 
en  binnenglooyiog  van  1  tot  2^  ell.  weggeslagen.  Ook  by  den  water- 
vloed van  February  1825  werd  dit  d.  op  eene  aanmerkelyke  diepte 
-overstroomd ,  en  is  sedert  nog  meer  in  verval  geraakt. 

Het  wapen  dezer  gem.  bestaat  uit  een  veld  van  zilver,   met  eenen 
essenboom  van  synopel ,   vergezeld  van   twaalf  besantynen  van   good , 
boven  het  schild  eene  zwaan ,  met  uitgespreide  vlerken  en  gehalsband 
van  keel.     In  De  Zoetstemmende  Zwaan  van   If^aterland  vmdt  men  , 
by  de  opgave  van- dit  wapen ,  de  volgende  spreuk  of  beschryving  vermeld : 
Het  schoone  boompje  van  Esschendouwe 
Met  negen  penningkens  van  rooden  gouwe 
Dat  is  het  wapen  van  Schellingwouwe. 

SCHELLINGWOÜDER-GAT  (HET),  water  in  Waterland,  prov. 
Noord- Holland  f  binnen  tegen  den  Zeedyk,  l  u.  N.  W.  van  het  dorp 
Scbellingwoude ,  waarschynUjk  door  eene  doorbraak  ontstaan. 

SGHELLINGWOUDER-SGHANS  (DE),  voorm.  schans  in  Waterland, 
prov.  Noord-llolland,  |  u.  Z.  O.  van  Scbellingwoude  ,  ter  nlaatse , 
waar  de  Watcrlandscbe-zeedyk  eene  nitspringendo  hoek  in  het  IJ  vormt. 


scu. 


ua 


ÜCM  fduicif  I   ttelkê  iu  Lel  jaar  1t$70   door   de   onxcu  was  opgcwor- 

>,  wcTt!  deu  1^  SepUmhfr  157^,  door  den  Spaansclien  Ondcr-Adiui' 

Jk»  Siioxsi.  Uoj;  v«a  IJoorii,  ingctiomcD,     Dai&  o^crmnu'w^  bra^a 

'  lUn  SpaiijiirtrdtfO  weiriijy  toordeel   aan  ,     doordien  de  S|iaan»che 

-Admiroal  Bosiü  ,  tien  \V  Octobcr  d«a  ïclfden  jaars  ,  door  CoanËLis 

v«ii  Moniiick«!iidaiP,  op  de  Zuideriee,   i»erd  ge^bgco  en  ge- 

«      genouien, 

ïtt  piaaUe  ,  waar  deie  schans  Ing ,  heeft  bij  de  Terdcdijjiog  vau 
AmiUrdam  ttt  den  Ffanschco    tyd  ccne  batlcry  gelegen. 

SCÜELIJNKIIOÜT,  gcui,  in  VrtgUrfand ,  prov.  JVoord'Ualhnd , 
^tr,  €i»  kaut.  Hoont  f  (3  k.  d»,  17  oi.  k.,  d  i.  d.)^  palende  N,  aan 
r-en^Wcilcr- blokker ,  O.  aait  W^dcnes  eo  O  os  ter  leek ,  Z.  aaa  bet 
tfclie-Hon  ,  W.  aan  de  geru.  Hoorn. 
DriL*  gcm.  Dciral  hel  d«  dvhclliükhoul,  b{!ncvoni  de  geb*  M  u  n- 
otkhet  en  de  Gouw.  Zy  hestaal,  folgens  het  kad«t»tcr ,  eeiie  op- 
pervLikte  tan  7^i  buud.  1:1  v.  r.  56  v.  elL,  waaronder  716  bnnd. 
13  V.  r.  ÏI5  f .  cil.  belastbaar  land.  Men  telt  er  88  h.^  bewoond  door 
100  liiiia(]{ei.,  uilmakeode  ccnc  bevolking  van  rtittu  ^i^O  inw.^  die  iiieei^t 
bttn  baUaii  «indeti  \n  de  lOülkery  eu  bet  kaasniaken  ,  welke  kaas  la 
Hoorn  jmji  de  markt  i*Drdi  gebragt.  Kr  wordL  ook  nu  en  dan  handvl 
ift  fee  g^drereo,  do4:h  van  wdoig  betcekenis.  De  vischvang!»t  (voaral 
ïo  bol)  leverl  dexc  planU  jaarlijks  eciie  vrij  aanzienlijke  »oin  geld^  op. 
Ook  beeft,  inetj  er  teer  %c1ü  welige  appel-  cd  pcercnboomgaardeD ,  die 
goede  vrachtea  opleveren. 

De  lliff.,  die  er  ruim  490  in  getal  z\jn  ,  onder  welke  250  Lcdema* 
tro  ,  maken  eeoe  geui.  utt,  welke  lot  de  klass.  en  de  ring  van  //aam 
bebooft.  l)e  eerste,  die  in  deie  gem.  het  leeraarambl  heeft  waargeno- 
tten  ,  itgr^K  '    l e  CoitxiLrs  ,  die  in  het  jaar  1574  herwaarts  kwam  ^ 

eatnhetjau  turven  J».   Het  beroep  geschiedt  door  den  kerkeraad, 

Dv  i  l>oup&gcx,,  die  er  wonen ,  bchooren  mede  tot  d«t  geiu.  vau 
Upom.  —  De  R.  K.f  die  men  er  25  a  50  telt ,  worden  lot  de  slat.  van 
Bitkk^r  gerekend.  —  Men  beeft  in  deze  geiii.  eene  school ,  welke  door 
«IB  gemiddeld  getal  van  80  leerlingen  bezocht  wordt. 

ScatLuatJioef    is   vroeger  eene    heerU    geweest ,     welke   in  hel  jaar 
1741 /door  de  llegenteu  van  het  dorp  zelf  ingekocht  werd* 
Hft  d.  ScBtiXL^ittOLT  of  ScaELLi^GuoiiT ,  door  oude  sehr^vcrs,    soms 
vsrd    Exiet  Schellingwoude   en  daarom  ook  wel    Scuellingwoüo 
M,  ligt   t  11.  o.  van   Hoorn  j  li2"  38' 7 '^  N.   B.  ^  ^  47''  O.  U 
telt  er  in  de  kom  «aa  bel  d.  8Li  h.  en  570  inw. 
Dit  d«Y    hetwelk  reeds  in  hel  jaar  1282  tn  de  geschiedenis  vermeld 
►rdl,  beeft  ccoe  lengte  van  2200  «H.,  ter  wedenijdcn  van  de  kerk 
CMi  d«tle  aan  den    \Vest-Fricschen  zeedijk  gebouwd* 
"      fc«cfk   by  een   iiatidvest  van    Alabbcbt  vau  Bkijibsji  ,  Graaf  van 
f,  vao  den  jarel402,  stederegt  verkregen,  benevens  eene  jaar* 
AMrkt  en  gelijke  vrijheden  als  die  van  Medemblik  hadden.   Dat 
^ijdtMÊi  en   Ootitrleek  toen  mede  vcreenigd  waren,  h  waar* 
IMJk,    maar  blykl  niet  zeker  f    wel   leest  men    dat   in   1429  deze 
-..j  ^Ualten  om  zekere  oorzaak  daarvan  gescheiden  werden. 
Hit  «fk ,  welke  vóór  de  Kcformatic  ter  gedachleni*  van  St.-Ma4R- 
I  iftfevlfd  WO»,  werd  bij  henrlen  duor  den  Paus  en  hel  Ooiukapitlel 
I  iJlfMbt  vergeven.     Hel  kosterschap  ,  dal  door  de  Graven  vergeven 
L  «imleti ,   en  twoern  ec»  kwart  morgen  (i  bnnd.  82  v.  r*  89  v.  cll  ) 
llMb^Biilt  bragt  jaarlijks  leven  Hullandiche  ponden  (5  giild.  25  cents) 
«^     Dim  kerk  »taat  in  hel  Lage  ,  en  is  een  kruisgebouw  ,  met  cencn 


14M)  SCH, 

steeoen  toren  ,  welke  eenen  spilt  van  hout  heeft ,  die  roet  leijeo  gedekt 
iêf   doeh  er  is  geen   orgei.     De  paètorie  is  in    1845  nieuw  gebouwd. 

Omtrent  in  het  midden  van  het  dorp  staat  een  boog  steenen  gebouw  , 
met  seer  dikke  muren  en  eenen  groote  gewelfden  kelder.  Dit  gebouw , 
de  Steenenkamer  genoemd ,  is biy kbaar van hoogen ouderdom ,  doch 
men  weet  daarvan  overigens  noch  den  oorsprong ,  noch  de  bestem- 
ming  niet. 

Ook  heeft  men  er  een  zeer  goed  Raadhuis  en  eent  woning  voor  den 
Schoolmeester ,  wordeode  de  school  selve  in  de  kerk  gehouden. 

De  kermis  valt  in  den  tweeden  Zondag  in  Junij. 

In  den  tomer  van  het  jaar  128S  viel ,  naby  dit  dorp ,  een  hevig 
Mvecht  voor  tnsschen  Flobis  V  ,  Graaf  tan  Holland ,  en  jle  West- 
rriesen  ,  -dat  ten  nadeele  van  laatstgemelde  uilviel. 

In  1347  werd  ScBULiRKioDT  ontheven  An  de  boete,  die  vele  West- 
friesche  dorpen  waren  opgelegd  ,  voor  hunne  wederspannigheid.  In  ltS06 
hielpen  die  van  SciBLURKioer  de  stad  Hoorn  vergrooten  eu  versterken ,  en 
ontvingen  tot  loon  een  halven  stuiver  daags. 

Den  29  Jaouary  1572  werd  Jak  Adbiaars  Loit  ,  Schout  van  Scibl- 
UBKioDT  ,  door  de  Geusen  ,  omtrent  Harken  ,  op  den  Hooroschen  beurt- 
man ,  gevangen  genomen.  Men  eischte  voor  hem  1400  gulden  losgeld 
en  toen  dit  betaald  was ,  werd  hy  evenwel ,  tegen  alle  regt  en  trouw  , ' 
door  hen  ter  dood  gebragt. 

In  den  slag,  welke  den  11  October  1575  op  de  Zuidenee  geleverd 
en  waarin  Bosso  gevangen  genomen  werd ,  hielpen  de  burgers  van  Schel- 
linkhout  de  Waterlandsche  vloot,  door  het  aanbrengen  van  versche 
manschappen  en  het  terugvoeren  van  dooden  en  gekwetsten. 

Het  wapen  bestaat  uit  een  boom  ,  waarin  vijf  eksters. 

SGHELLINKHOUT  (POLDBR-VAN-) ,  pold.  tn  Drtgterland,  nrov. 
NoonUHoUand ,  arr.,  en  kant.  Hoorn ,  gem.  Seheüinkhout ;  palende 
N.aan  de  Zuidenee,  O.  enZ.  aanOosteNen  Wester- Blokker  ,  NV.aan 
Wijdenes,  Hem  en  Venhuixen. 

Deze  polder ,  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene  oppervlakte  van 
640bund.,  waaronder  564  bund.  scholbaar  land;  telt  85  h.,  waar- 
onder 50  boerderyeu ,  en  wordt  door  twee  moleus  en  eene  sluis ,  op 
de  Zuidenee,  van  het  overtolligo  water  ontlast.  Het  polderbestuur 
beslaat  uit  twee  Poldermeesters. 

SGHELLÜLNEN,  gem.  in  het  Land-wan- Jrkel ,  prov.  Zuid-Hol- 
land, arr.  en  kant.  Gorinchem  (11  k.  d.,  9  m.  k.,  4  S.  d.);  palende  N. 
aan  de  gem.  Hoornaar ,  O.  aan  Arkel-en-Rietveld  en  Gorinchem ,  Z. 
aan  de  Merwede ,  W.  aan  Hardinxveld  en  Giessen-Nieuwkerk-en-Moesen- 
broek. 

Deze  gem.  bestaat  uit  den  Polder-van-Schelluinen,  enden 
Kwakernaatsche-polder,  bevat  held.  Schelluinen  cneenige 
verstrooid  liggende  h.,  beslaat,  volgens  bet  kadaster ,  eene  oppervlakte 
van  500  bund.  89  v.  r.  65  v.  ell.,  waaronder  299  bund.  84  v.  r. 
30  V.  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  er  48  h.,  bewoond  door  60  huis- 
ges.|  uitmakende  eene  bevolking  van  ongeveer  550  in w.,  die  meest  hun 
bestaan  vinden  in  den  landbouw  ,  en  in  de  roelkery. 

De  inw.,  die  er  allen  Herv.  zyn,  maken  ,  met  75  zielen ,  die  in  den 
banne  van  Gorinchem,  en  onder  de  burg.  gem.  Hardiniveld 
wonefi  ,  eene  gem.  uil,  welke  tot  de  klass.  van  Dordrecht ,  ring  van 
Gorinchem,  behoort,  en  telt  400  zielen  ,  onder  welke  150  Ledematen. 
De  eenle ,  die  in  deze  gem.  bet  leeraarambt  heeft  waargenomen  , 
19    geweest   Gcllii»  ScaoTAimSy  die   in  het  jaar  1594  van  Beusicbem 


s  n  11. 


141 


mi^^Êi 


sm,    «n  in  het  jaar  IttOÜ  naar  Woni-«n-En(fWMr  vertrok, 

PMcliiedt  door  dcti   kcrkcraad.     In   Jiet  jaar    1017   vtcrd  te 

'redïkant  AivoLt)i<s   Ghr^vra^us  ,    dtc  in   bel  jaar  1()I9, 

kUi»«   van  GonnchcHi  ,    wcg^-ns    oninivcfiicid    tn   de    leer   is 

LaUr  waj  by  onder  de  gevangen  Predikanten  op  Lo^if  ciLcin , 

t«rfiiaard   door  %\jn  howclijk  ,  «Idaar  met  StSAnritA  Ovstdui; 

imt  lifeft  io  ótic  f^ni,  eene  scbool ,  uelke  gemiddeld  do«r  cco  getal 
««A  4S  li«r(tDgcn  bezocbt  wordt, 

Hdd.  Scitu «riiiu  ,  oudlijt^s  ScflELVtnc?! ,  ScAionBH  en  ook  ScnAnioi^vEii 
«nMcaid,  bgt  {  n.  W.    vau   Gorincbeoi  ,  aan  do  Scbelluinscbe-vtiet , 

5i*  w  r  N.  B.  32»  3ü'  r  o.  l. 

E«i  BMtl  r^en  «ewr  oud  dorp  sijn  ,  daar  men  er  reeds  fan  gewaagd 
i'radi,  t|f4ens  de  iticbting  ran  Gorincbem,  welke  men  wit,  dat  inde 
écrlitttde  teini  xoude  hebben  plaats  frehad.  Daar  bet  woord  Stkar- 
f  Sehmtrluiu  of  Scherlm'n  votgcns  Kiliaa:i,  oudtijds  een  potten^ 
,  gpoiwo^fiQÏfropjtenmaker  bcteekende  ,  zoudo  bel  misscbieu  xijnm 
kufiiieii  ontleend  behUen  van  den  vrolijken  aard  iijncr  vroegere 
tuvooert.  Men  tett  er  io  de  kom  van  bet  dorp  11  b,  en  ongeveer 
SO  tnw. 

B\)  hei  asoltfggen  van  bet  kanaal  Tan  StccncDhoek  tn  1818,  is  ter 
boMJie  vaD  diL  dorp   eene    fraaijc  brng  over  dit   kanaal  gelcjjd* 

Uc  ktrk,  fttond  vóór  de  lleformatttt  ter  begeving  van  de  üeerert  v*v 
^  ftti.  Dl  inïeiding  moest  door  den  Deken  van  St.  Maria'skork  te 
_  reebt  of  door  dient  Olliciaal  gedaan  worden.  Bet  ts  een  oud  gebouw  , 
fcriwrtk  reeds  in  bei  jaar  ÜSO  vermeld  wordt  en  vaarop  een  spits  to- 
rtoMe  »ta4t ,  docb  bcetll  geen  orgel.  Zy  beeft  door  de  watcrvloeden  veel 
|«lca«n«  Jfcs  verbaatt  otnlrent  deie  kerk  het  volgende  sprookje : 
tilcfi  fodvertakcr  Evkrwach^  Rentmeester  van  Dikk  tatt  Are,  den 
tvte  €U  dertigsten  RUscbup  van  Utrccbt^  lou  den  duivel  buide  en  eed 
tai^jihtmwl  hebben,  waarvoor  dese  hem  moest  bebulpiaaui  xyn ,  om 
iMlir  OuvtCA  VAi  Kmiu  ^  dien  by  haatle  ^  ie  vermoorden*  Everwacq  , 
■a  wie  pynen  gvLeden  (e  bebben ,  gestorven  sijnde ,  zoude  weder  io 
bet  leven  gekomen  lijn  ,  grootc  boclvaardïgbcid  betoond  co  bet  kleine 
kttVya  vatt  SfitLOJiiiii  (Scbiucirb^)  afgebroken  hebben  ,  om  er  eene 
frwU  itt  d«  plaats  te  bouwen.  De  pastorij  is  een  oud  beercnbtiji  ,  met 
tescaieikaQleo  toren  ,  door  eenen  dergelijkeo  platacbtigen  koepnl  gedekt. 
Missehirn  is  hei  wel  de  voormalige  komnianderij  der  Rfdders  van  de 
Dnitsciie  orde,  welke  bier  bcitaan  heeft  (1).  En  deze  pastorij  was  in 
den  |irea  1813  en  1814,  gedurende  bei  beleg  van  Gorinchem,  de 
Pntiatiielin  Luitenant  Kolonel  Graaf  ViRaE:iSTtiii  gehuisvesi.  Ook  werd 
,  iStfi  4  Febniary  1814 ,  het  verdrag  geslolen  ,  volgens  hetwelk  de 
CoriiKbecti  ,  den  SO  lau  die  maand  ,  door  den  Franseben  Bevel- 
Babvoü  ,  aan  de  bondgenooteo  zoade  overi^e^even  worden. . 

I«  écn  naebt  insscben  31  Mei  en  1  Juntj  1841  is  io  dit  dorp  een 
ge«ddfif«  bracid  oniitaan ,  waardoor  zes  buizen  in  de  asch  zyn  gelegd, 
tcrw||l  em  meisje  deerlijk  in  de  vlammen  is  omgekomen, 

IV  kermis  valt  in  veertien  dagen  na  PInsleren* 

Ifet  wnperi  van  ScafiLiumiR  beslaat  in  bel  zelfde  als  dat  van  bet 
L 

X   (l'OLDER-VAff-),    pold.    'm  hei  la^d-tan-jirkel, 
fff»t.  Zmid'JIi^Uandg  ütf.  en  kant.  Gctinckem,  gem.  SeMtmnen ;  palende 


m  vm^mm.  oenvcaa^Hftw ,  M« 


149  S  G  n. 

N.  aan  ien  po]d, Lage-Gietien,  O.  aan  Kort-Scheiwyk  eo  Lang-Scbei- 
^yk,  Z.  aan  Kwakernaak,  W.  aan  Boveo-Hardinxfeld  en  aan  Mo&- 
aenbroek.  g^ 

Dese  polder  beslaat ,  volgent  het  kadaster ,  ^ne  opperf kkte  van 
190  bund.  67  ▼.  r.  55  t.  ell.  aehoibaar  land ;  telt  SS  boerderyen ,  en 
vordt  op  de  Vliet,  van  het  ofertollige  vrater  ontlast.'  Het  polderbe- 
stuur  bestaat  uit  den  Polderschout  en  twee  Heemraden. 

SCHELLUINSGU£-KADE(DE),  kade  in  het  Xamf-Mii-^r&e/,  prov. 
Zuid-Holland,  van  de  Varkensheul,  omtrent  5  min.  N.  van  de  stad 
Gorinchem,  lich,  aan  de  luidxyde  van  de  Schelluinsche  vliet,  naar 
het  d.   Schellninen  uitstrekkende. 

SGHELLUINSGHE-VLIET(DE),  water  in  hal  Land-van-jérkel ,  prov. 
ZuüL-Holand ,  dat  lyn  begin  neemt  buiten  de  Kanselpoort  der  stad 
Gorinchem ,  van  daar  noordwaarts  oploopt  naar  de  Varkensheul  ^  voorts 
in  eene  west-noordwesteiyke  rigting  naar  Schellninen  schiet,  waar  zy, 
weder  eene  noordwaarlsche  rigting  aannemende,  naar  de  Appelraans- 
brug  loopt,  om  sich  daar  in  de  Gtcifeii  te  ontlasten. 

SGHELLUINSGHE-WEG  (DE),  weg  in  het  Land-fmn-Jrkel,  prov. 
Zuid'Uolland,  ter  regiersyde  van  de  Schellqinsche- Vliet ,  door  het 
dorp  Schellninen  naar  de  Appelmansbrue  loopende. 

SGHELH ,  geb.  in  de  Meierij  «sti  *s  Herioffenboteh,  kvr.  Peelland , 
prov.  Noord-Brahandf  Derde  distr.,  arr.  en  6^  u.  O.  Z.  O.  van  Eind- 
hoven, kant.  en  1^  n.  Z.  O.  van  Aiten,  gem.  Deume-en-Lieuel , 
Ij  n.  Z.  Z.  O.  Liestelf   waartoe   het  kerkelyk  behoort. 

SGHELPPAD  (HET)  ^  voorm.  pad  in  JmiteUand,'  prov.  Nowd-HoU 
land,  arr.,  kant.,  gem.  en  S  mm.  Z.  W.  van  Jlmtterdamf  met  wei- 
nige tuinen.     Het  bestaat  sedert  eenige  jaren  niet  meer. 

SCHELPVAARTSUOER,  geb.  in  Staats^Flaanderen,  in  Hulitef-jim' 
bocht ,  prov.  Zeeland,    Zie  ScDBLDBVAAaTsaouL. 

SGHÉLTAMA  of  Sciiltbba  ,  voorm.  state,  prov.  Friesland,  kw. 
Ooitergoo,  griet.  Ferwerderadeel ,  arr.  en  4  u.  N.  N.  O.  van  Leew 
varden,  kant.  én  {  n.  Z.  W.  van  ffolwerd,  5  min.  O.  van  het  d. 
Bljja,  waartoe  sy  behoorde. 

Ter  plaatse,  waar  ly  gestaan  heeft,  siet  men  thans  een  stuk  bouw- 
land ,  hetwelk  eene  oppervlakte  van  56  v.  r.  beslaat ,  en  thans  in 
«igendom  beseten  wordt  door  Stbb  Palha  ,  woonachtig  te  Hooge- 
beintum. 

SGHELTAMA  of  SciELTBHA ,  voorm.  state,  prov.  Friesland,  kw. 
Oosiergoo ,  griet.  9F est-Dongeradeel ,  arr.  en  5|  u.  N.  O.  van  Leeu- 
warden ,  kant.  en  2  u.  O.  ten  N.  van  Holwerd,  5  min.  Z.  van  IFierum  , 
waartoe  sy  behoorde,  aan  den  ^Ecedyk. 

SGHELTAMA  of  Scbbltbha,  voorm.  adell.  state,  prov.  Friesland, 
kw.  WesUrgoo ,  griet.  Menaldumadeel ,  arr.  en  In.  Z.  W.  van 
Leeuwarden,  kant.  en  8  u.  Z.  Z.  O.  van  Berlikum,  in  het  N.  O.  van 
het  d.  Boxum, 

Een  deser  staten  was  het  starahuis  van  het  voorm.  adeliyke  geslacht 
SciBLTBaA  of  ScBBLTAHA,  ook  wel  Sgbltbma  gcspcld,  dat  weleer  in  Fries- 
land seer  bloeide ,  en  waarvan  drie  leden  ,  de  gebroeders  Mbbho  en 
Sibbtb  Scbbltbba  en  Sippb  of  Scino  Scbbltbha,  als  teekenaars  van  het 
verbond  der  Edelen  voorkomen.  Dit  geslacht  schynt  echter,  in  de 
mannelyke  linie ,  roet  de  kinderen  en  kindskinderen  van  deae  Edelen 
ie  syn  uitgestorven  (1). 


^1)    Zie  Tl  WaTII  .  BittnrU  ««n  fc«t  ftrloNd  dtr  SiêUn  ^  D.  111,  bl    t8S.S87. 


SCH, 


lis 


BH  tl  a.  Ü»  ten  N,^an  Letuwafdm,  kant.  ca  5  u, 
m ,  in  lici  d.    Buitenpovt. 


K' 


8CHELT1NG\,  vi 

JÊtmÊÈiÊrwfiiÊtfu  *  ^^Bf 
0.  ü»  O.   *an    ^/TMt 

8CBEI.TI 

SCiü  ,  toufm^iUte,   pTO%.  frieilandj  kvf.  Ootter^oOf  ^neU 

Muümmi  iyumW'KfHuhitii^    orr*    en    m   ti.  O.   ssin  Leeuwar- 

drm  ,    kant,    «o    2   o.  £•   W*   taii  D^^kum ,  nabij  Kollum  ,  waartoe 

10  WiMnte. 

KBlLTlNCiA  ,  TOoniK   ftlalp  ,   pror.   fririïand ,    k^i,  ZerenuMfHden , 

ffifi,  SrAoJr^rRriJ.  arr.,  kant.   en  in    liel   \Ick  iherttwfcn. 

SCUi  ^^E)»  ualcr  In  het  ciK  Schouwen  ,  prov.  Zeclnud, 

mëméov,  a  vao  lici  overige  gcdcL-ltc  vjin  dat  cfiand  (pcsdiet- 
d€ii  «r/d. 

ü'i  Urn   Ju  n-itt!  iioordeiyke  rilling.     0c  (jronden  daarin  (^rwonnpn , 

11  iri  Sou  t  en- H  a  y  tna  n,   op  de  veldbocken  bËkcitd. 

1  A,  freU.mStaats-flaanderettf  m  Uultter- Ambacht  f 

pmv.    Zerinnd.     Ztf   Sciir:Lnf.V4AaT^noKK. 

SlIliBNEHGRli'^DWASStüt  (HET),   Uck  \n  hei  grooilu  LuTmbttr^, 

Zy  otiti|>nn^t  ten   Zuiden  Tan  het  d.   DiAcrdiiigen  ,  netniL   de  licck 

K  Ie  i  itge  rbii  rg  op,  vntl  den  vijver  van  bet  voorin,   abdijgebouw  en 

lalt .  02  korten   toup  in   den    Kor. 

SCllFAGF  (HKT) ,  ^ooTtn.Mtiicr  in  Zeeland ,   hetwelk  vroeger  uil  de 
akr  rtdc^  tanjjsdc  \Ve»t-co  Noordkuslen  der  Breede-waterin^f 

hr  I  /.(lid-Bc^eUnd  stroomde  en  zijnen  naam  mededeelde  aan 

étn  barg ,  welke  op  den  noordwesihoek  daarran  was  opgetrokken  ,  ge- 
lyk  bet  ifol  (.Kiftende  den  Noord -Oosthoek  dekte.  Nadat  Ueinkens« 
land  door  de  bedijking^  der  Noord- en  Zuid-Sakpolders  ,  aan  hcloojic- 
t^ke  land  waa  vait^ehccJa  ,  bleef  de  naam  alleen  aan  de  noordsyde 
aatiwpiij|. 

Pit  walrr,  hetwelk  recdi  op  bet  eindo,der  veertiende  eeuw  begon 
Ir  terlaod«n  ,  ii  in  bet  jaar  1809  afgedamd  en  daardoor  Wol  Taart* 
dlH  m/(  Z ntd' Beveland  verccMngt.  ]n  18415  is  weder  een  ge- 
t^  van    itjjjpd'ykt. 

'hBi  ,  vi>orm,  »tot  op  ïiciéil,  Zuid^Bevêlandf  prov,  Zeelünd  ^ 
ür.  co  l  n.  W.  van  Gaet  ^  kant.  en  fu.  N.van  Heinkemzand ,  gem* 
CB  digi  aan  bet  d*  't  Iteer'Artndtkerke* 

Dal  kaftt.  bad  teer  dikke  iware  muren  en  daaria  waren  groote  diepe 
jMrwutfde   kelder». 

B«i  wat  gebouwd  door  een  der  Deeren  va^  Scueüoeü  ,  die  gesproten 
ail  bet  edel  gctlacht  van  Heer  Antnrs,  stichter  van  *s  Heer- 
Arisiskerke  en  hebben  drn  naam  ScatüGei  gekregen  bij  de  volgt^ndo 
Klc||0iticid  :  IkM  AatiTS  ^  Elidder ,  acblcrkkinioon  van  den  eersten  lieer 
4mT  ,  wat  een  friteh  rn  dapper  manspcrsot^o.  In  Holland  ,  te  *t  Gra* 
vvoliagr^  gekomen «  tag  licmdaarde  Gravin  van  Holland,  vrouw  MAcnTiti.o^ 
ccy^ettMte  Tan  Graat'  Flohis  JV,  en  deed  vragen  :  wie  Idj  was?  Zij- 
8ca  ft4ftm  boorcndc  ,  zei  de  ly  :  Hij  is  een  friscb  en  vroom  persoon  , 
ky  geeoen  «ndei^n  toenaam  van  de  heerschappijen ,  daar  b^ 
Yao  if  ,  en  worden  lijne  landen  niet  bespoeld  van  ccnig 
}  gelijk  bier  de  Lek  of  de  Merwc ,  daar  hy  den  naam  van  kan 
?  flaar  werd  geantwoord  :  Die  Heercn  tijn  niet  [[ewo^tn  eemgcn 
te  voeren  ,  maar  langs  zyne  landen  stroomt  cm  armpje  van 
éb  Sclitlde  ,  dat  de  Scmtwcm  genoemd  wordt :  hier  op  sprak  %\\ :  laat 
tan  ém  fieer  Wé»  Semem  beeten  ^  en  diit  beert  Heer  Ik»  Aiiaos , 


ia 


SGH. 


ètif  Grarinjiö  Icn  gevalle ,  dien  EUmnaani  aani^eDomcn  en  hctu  ai»  al 
[«Ijno  nokomeliu^eti  ovcr^jcbra^t ,  die  zich  all|jd  xceektrocmde  Edelen 
|«n  Ridders  Ijclootid  hebWn.  ^"^ 

De  plffftt^,  wa.'ir  het  tlol  8cnEji&E2i  gestaan  heeft ,  m  thftns  eeno  weide  , 
[groot  65  V.  r.  30  t.  elL,  in  ef^rciiflom  tocbchoorefide  Aan  Giuaab  taji 
[Buunfin,  Moncnde  te  *s  lIcer-ArendsLerke. 

Ht'l  wnpen  ^an  dtl  kasl.  is  van  keel ,  met  tien  besantijnen  ?an  tiU 
ver,  jicplaatsl  vier,  drie,   twee  en  een. 

SCHENGEN  ,  een  Afgc^chetdcn  ituk  Tan  het  halj.  van  Luxemburg, 

I  groot h«  Lvxemhur^  ^  kw,  en  B|  n.  E.  Z.   W.   van   Gretfenmacher  ^  arr, 

en  !$i  11.  Z.  O.  van  L*txtmhnrg y  kant.  en  Ij  u.  Z.  van  Remich,  geni* 

en  i  tl,   Z.    Z.  O.    van    RemerscheUf  aan  den    Moexel  ;  met   (S^  h.   en 

580  inw.,  die  in  den    land',    ^yo-,  tuin-  en   oolibouw    hun    beslaan 

[  vinden. 

De  inw.,  die  «lUen  R.  K»  lU"^  maken  cenc  par.  uit^  welke  tot  het 
vic.  apost.  van  LuxtmbHr^f  dek.  van /ïemsfA^  htiboort,  on  door  eenen 
I  Pattoor  bediend  wordt. 

Er  is  hier  een  kasteel,  dal  tol  1810  Ricb  als  een  fwaar  gothisch  gc- 

f1)oiiw  vertoonde,    doch    in   dat  jaar  door  den    loün matigen  eigenaar, 

\  den   Heer   CoiLAiiT  werd  gesloopt.     Een  der  torens  is  echter  als  cenc 

midbcid  bewaard  gebleven  en  op  den  grond  van  bet  vori^  een  fraai 

modern   laodhuis  gcslieht. 

Tc  SciiEii«E5  is  bet  dal  der  Mociel  gcsloleo  door  eenen   teer  boogen 

berg,  de  Si  rum  berg  (Zie  dat  woord),  aan  wiens  voel  ecne  gciond* 

heidsbron   ontspringt,  welke  echter  weinig  of  niet  wordt    gebruikt  en 

aekerlyk    ook   moet  achterstaan   bij  die,    welke,  in  1846,    hij   eenc 

I  puthoring  te   Monndorf  is   verkregen.     Vroeger   was  te    Sciieticen   een 

Lliureau  voor  de  scbecpvaartregt  op    de    Moeiel  ,    maar  sinds    1846  i« 

^  dit  opgeheven  en  vereenigd  met  Pruissisebe  te  Perl  ,  bet^etk  nu  den 

naam  van   Sghehgeh-Peil  vtw-Tt. 

SCHENK  p  fort  in  Ooit-lndië^  op  het  Sunda$che  eil.  Sumairaf  ia 
^  de  PadtuujKhe'Bovenlandtn  f  ten  naastenby  in  het  roiddeUte  gedeelte 
[%an  Baniar. 

Op  dit  fort  toont  de  barometer  cene  hoogte  aan  van  1692,3  Rijnl. 
[  Toeten. 

SCHENKEL  BINNENDIJK  (DE)  of  ne  GnokziEjiDjjK  ,  ook  wel  de  Nooii^ 
Scbehkeluijk  gebecten ,  dijkin  Nitmü-AUtna  ^  pro^-  Pfoord-Bmband^ 
vrclke  in  eene  noordeiyke  rigliiig  van  den  Nicnwendtjk  naar  den  Wcr* 
kcndamsebe-dijk  loopt ,  en  den  Vervoorne-polder  van  het  Laod-van- 
Attenu  scbefdt. 

In  deien  dtjk  is  eene  inundatiesluis  aan  de  Bakkertktl  ^  alwaar  eenen 
dtjkpo^t  met  vcrdcdigbiire  dt^kking  xat  gelegd   worden. 

SCllENKELDÏJK  ,  b.  in  het  Land^tatt-Strijen  ,  ptov.  Zuid-fhlinnd. 

Zie     ScURNKELDIJK. 

SCIIENKELDÜK  (DE),  dyk,  in   bet   land-pan-Overflakkct ,   prov^ 
Zmd-lIoUand  j    gem,   den  Bommel,  lol  walerkcering  van  den    Bon 
melsthe-polder   dienende» 

SCllENKELDÏJK  (DE  CROOTE-) ,  pold.  in  de  hccrL  Z^efihergeH  f 
prov.  iSoord-Braband  ^  fVerrfe  distr.,  arr,  Breda,  kant.  en  gcm.  ^e- 
^enbcrfftn  ;  palende  N,  aan  dfn  Pelgrim  ,  O.  aan  den  Geldcrscbe-pol- 
der,   Z,  en   \V.  aan   den  Uudc-polder-Tan-Zcvcnbergen. 

Dixe  pold.  beslaat,  met  de  dijken,  volgens  bet  kadaster,  eene  op- 
pervlakte vao  1Ö9  bund.  33  v»  r.  10  v,  cll.,  co  beeft  ccac  «ïcenen  hent  , 
waardoor  het  water  in  den  Pelgrims-polder  overgaat ^  wijd  in  den  dag 


SCH.  14K 


flMvVig^  wMivT  ^ef£bï«tft  dot^r  den  PitlfinM-poUtff  ia  dn 


jvldcr,  en  TerYoïgvni  door  oprnaliniTaa  dea  vSUMMln  ayMTM  j 
•  Jbn^al  vao  £cTtnt»rrfrii  en  voofU  ia  ImI  HoHiBdi  tfip. 

H||ii4«la    oict   dril   Gelderse be-poldtr,  dn  latkoek  m 
dfio  Pelf^rim-ên- Bruitiifigtpoider,  oader  htC  b«laar  vu ctBco 


StHE?CKELDliK  (DE  KLEINE  ) ,  poKd.  of  Iwvot  «■  gedoelte  vaa 
d£D  GridrrsrAe-|to/f/rr  ,  in  de  htcrl.  ZfMüiffytii ,  prov.  Jïïêêfd-Brmhtmd ^ 
gem.  liméyn».  tiel  u  londer  hfdHkÏBg,  ia  bol  HiiddtB  vaa  dim 
polder »  taiea  den   NoHrd-Zne-dyk ,  MUfen. 

SCHraiELÜliE  (DE  NOORD.),  mim Ifumm-JIUm,  ^w.If^êfé^ 
Bnimmd.     Zit  Si:«»ttL-ftti9i£tiBïiE  (tKi)« 

SCJf£Vlï£\S4^^:t{A»S,  foorm   üou/prov.  FritiUud,  kw.  Octter^ , 

frïel.  i^trm^rderadittl  t  arr.  i?n  ?  u.  N,  N.  O.  Tan  Xfga wn/m ,  kant.  en 
■.  Z.  Vê .  van  üótmeréj  |  u.  W,  N.  W.  van  Wmmsw9rd ,  waartoe 
kct  beboort ,  ^an  de  Mai-runicr-vaart ;  ayade  ibaot  eene  boereawontai^ 
tet  lam^  IP»^  40  f.  r.  SO  9*  el).,  toebeboorende  aan  Maj.  Bavmwa 
loanA ,  ecbteenoot  vjici  den  üccr  Nicolaas  IJkt  ,  te  Leeuwarden. 
^■■^KE^SCSA^S,  b..  prov.  Fritiiamd,  kw.  Wnterg^o,  rriet. 
JlmaMapadbi,  av.  ca  9QiBin.  W.  van  L^mwmrdm  ,  kant.  en  2^  u. 
Xto^.jaB  MmÜnmm  l  a,  W.  fan  Dnnum,  waartoe  ly  behoort. 

tWii.^aH0aftB*W^  ahlnt  (^oemd  naar  eene  Toorm.  lebaot  of 
"  %éB  SpaMHaha  Stadhouder  Gaoaa  ScaiicE  wam  Tooiiaaimai 
Ooelarioo.  en  Wettergoo,  liet  aanleggen. 
k^  vraaMnaaaia  van  da  WiAaaA-evATB ,  prov.  Fnes- 
km»  fKmÊÊ/jgm^  grwt.  Xffawordtradwl.    Zie  WuaDA'STAn. 

•late,  prof.  Frinlani  ^  kw.  dofferyae,  griet.  Atki- 
BaBLUf. 
L,  naam,  onder  welken  bet  geb.  SciBaraiBa ,  in  StaaU' 
I,  m  het   Vrijf-van^luit  ^  prov.  Zeeland,  wal  eens  voor- 

SCnUIERSPOLDER  ,  vermeld  in  den  Tegtnwo9fdyt  tiani  wam 
albaattni,  D.  XU,  hl. 475,  alt  een  voorm.  pold.  in  SimaU-Flaaa" 
db«a,  in  bet  FriJ€-wan'Sluis ,  proT.  Zeeland y  dislr.  Sluiij  welke, 
hf  daB  «alervloed  van  S7  Jannary  1682,  geheel  onderliep  ,  daar  de  dyken 
mar  da  kfacht  det  waters  bezweken.  Men  kent  evenwel  tbans ,  selfs 
t  polder  van  dien  naam  ,  denkelyk  is  de  Groote 
iriens-polder  daardoor  bedoeld. 
'  of  SciAavtaaorv,    geh.  in  de    hccrl.    Hoffingeu , 

_  - j ,   arr.  en  byna  tt  u.  N.    N.   O.  van   LuxtmbutQ , 

«•  1}  «•  O.  N.  O.    fan  Mertek,  gem.  en  20  min.  van  Heffim- 
faa.     Hat  Iwrtaai  uit  %'h.  met  16  inw. 

SCBEEHEER  (BEDIJKTK)  of  SciiBHBBEBa ,  van  oiids  ScnHaai  ge- 
Bocnad,  nedc  wel  eens  SutaBtHBia  geschreven  ,  ook  wel  Terkeerdeiyk 
éa  fliwaaaa feaoemd ,  voorm.  meer,  grootendeels  in  het  baljuws.  van 
éa  Nimmkmrfm  en  voor  een  klein  gedeelte  tot  het  baljuws.  van  Ken" 
uêwmtwimmd  behaard  bobbende,  prov.  Noord- II olidnd. 

IKft  «nar,  «algaos  octrooi  wan  96  September ,  1651 ,  bcdykt  zün- 
da,  wrfp  ii^fcct  JMT  165» ,  by  Mag  aan  de  bedykers  uitgedeeld.  Deie 
'  —^      -  *  ^^  gadcelleiyk  tot  het  arr.  Alkmaar^  kant.  Alk- 

,   Avia  éÊÊÊê  tot  da  gem.  Alkmaar,   deels  tot  de  gem.  Aker- 
éÊ0B  fMi.  OlerMk.,  deels  gem.  Schermerkom ,  deels  gein.  Zuid- 
p,  gmlcdteiyk   lot  het  arr.   Hoorn   en    daarin   doel* 


i 


\4ê 


scn. 


kant.  Hmfn^  ^em*   Vrttm*Ruitenhurfi-tn'BraQk ,  tn  decU  kunt •  Pmr* 
merende,  ^em.  Grofi, 

Zy  paalt  N,  aan  den  HiEi-ttii6fi>w*A«D  en  de  baonen  van  Olerleek 
en  ürscm.  Ten  O,  loopt  lij  laii|p  de  Mtjïcrkoofy  en  Snhênneriioro  , 
ten  IL,  ü.  lan|;«  Zuid-cn-Noord-Sctiermcr ,  en  meer  wcst^aarli  len  Z, 
Un^  S^uid-Scbermcr,  belwelk  «j  ,  mei  ccnc  regie  bogi  oiuloopende , 
in^relyk»  zoowel  als  Graft  len  O*  beeft,  tot  aan  den  bfinnc  van  Akertttkol , 
ivelkc  ten  Z.  en  Z.  W«  van  de  ScaeasEta  ligt.  Ten  W«  gaat  de 
SkniaKiu  mede  lau^s  een  ^declte  van  Aket^tocil  ,  en  verder  Uogi 
Hetla,  hei  (grondgebied  der  «lad   Alkmaar^  eo  den  banne  vari  Ondorp. 

Meie  bedyking  beilaat ,  volgenf  het  kadaster,  ecnc  oppervlakte  van 
4141  bund,,  «aarvan  onder  Zuid-  en  Hf  oord-Schermer ,  volgens  bet 
kadusier  f>75  bund.  77  v.  r.  tM)  v.  eth,  waaronder  BÜo  bund.  I  f.  r« 
6U  V.  ell,  «ebolbaar  land  ,  onder  Urtem-  ftuttenhHrg-en-di-Hraak ,  vol* 
gens  bot  kadaster «  347  bund.  94  v.  r>  i)^  v.  elL  Zij  wordt  door 
tucc  en  \yrtig  molens  en  eene  sluis  Ic  Nayi»erna ,  op  de  Zuiderzee, 
van  hel  overtollige  waler  onlkit.  De  «ïagdrenipcl  dier  sluis  ligt 
^i)i$6  el t.  onder  A.  P.  liet  polderbesUmr  beslaat  uil  eenco  Dykgraaf , 
t^ier  tieemraden  en  lestien   Hooid -Ingelanden, 

llcl  opxigl  over  den  ringdijk  ,  togieo  ,  geinecnc  wegen  ,  sluiaen  ,  aloo- 
trn  ,  bniggen ,  molens  «n  dergelijke,  slaat  aan  ceneu  Dykgraaf  «n 
levcn  Hcemraden.  De  rekening  der  geuicene  dykaadje  gescbtedl  jaar* 
lykt,  op  den  tweeden  Donderdag  io  April,  op  bel  stadhuis  Ic  Alkmaar, 
ten  o  vers taan  der  Hoofd  ingelanden.  Desc  xyn  ach  Uien  in  getal.  Dv 
Dykgraaf  wordt  uit  een  drietal ,  hetwelk  de  lloofdingelanden  verkieieo  , 
4loor  den  Koning  aangesteld.  De  Ueemradcn  worden  in^gelyka  door 
de  lloofdingelanden   ferkoren» 

Den  91  beplcmber  1509  brak  da  icedyk  lusscben  Rrahhedam  en 
SX*  Maarten  door,  waardoor  men  in  de  ScueaiÊEft  tienen  tydlang  seHeU 
viseb  vong» 

Dpn  8  October  1573  vischten  ccnige  Scherraercilanders  op  dit 
II»  de   nabijbeid    van  Alkmaar;  de   Spanjaarden,  die  destijds  Alk 
belegerden ,    tagen  de  viüchschuiten  voor  een  gedeelte   der  Waterland' 
»cbe  viool  aan  ,    en  dit  werkte  mede  om  hel  beleg  ie  doen  opbrekei 

Van  hel  Westen  ten  Noorden  ,  naar  hel  Zuiden  len  Ooilen  wordt  i 
door  de  Noordervaart  doorsneden  ,  welke  van  de  buurt  den  Overtoom 
naar  en  oabjj  de  brug  van  Sehcrmcrborn  loopt  en  over  welke  drie  bmg- 
geii  liggen  ,  waarvan  de  vrcsteUjkslc  do  Voetbrug  wordt  geheten*  Van 
deze  brng  loopt  in  eene  tuidwestclij ke  strekking  de  Zuidervaart. 
Jjang»  de  ttitd-  en  westiydc  tot  aan  den  Overlootu  loopt  nu  het  groot 
Noord -Ibdlandsch-kanaaK  De  Scbffrmcer  wordt  door  regie  wegen  door- 
^nrdeo,  welke  alle  namen  hebben  j  die  ,  langs  de  Noorder-ringvaarl, 
iiutakt  drn  ueg  naar  lloorn  uit,  terwyl  die  vaarl  de-  trekvaart  naar 
Hoorn  is.  Het  polderhuis  slaat  aan  den  d^k ,  een  wrcinig  ten  Noorden 
de   brug  van   Schernicrhorn» 

HCHEIIMKER  (BEDIJKTE),  ook  wel  Nooas-ScaimaaBi  en  ^  waar  do 
kerkbuurt  is,  de  BopaT-  of  de  SroiPtToaEv  genoemd,  d.   in  dd  Sther- 
meer,  pmv.   IV  oord- f  lol  tand,  arr.,  kant,   en    1i   u,  O.   van  Alkmu&r 
gedeeltelyk  gcm.  Alkmaar ,  gedeeltelijk  gcm.  en  t  u,  Z,  van  Otertegk 
gedeeltelyk  genj.    Z uïd-en-^ oord- Schermer ,    gcdecllcÜjk   gem*  en   1 
W.    van    Schermerhom  ^    gedeclteiyk    gcm.     Unem-Ruitenhttrg'Oi'di 
Braak,  ^  u.   Z,   W.  van   IJrsem, 

De   inw.  vinden  gedeeltelijk  in    dt:    vetweidery  ^    gedceltelyk    lO 
inelkerij  en  bet  knasntaken   bun  beslaan. 


148  S  G  H. 

Tan  hst  dort)  6root-6ckenner.  Hen  telt  er  75  h.  eo  ruim  410  irtw* 
De  inw.  vinaen  meest  huo  bestaao  io  de  veeteelt  eo  hare  Toorthreog' 
fclco.    Ook  heeft  men  er  eeoe  lyobaao  voor  dun  werk. 

De  Herv.,  die  er  390  ia  getal  lyo,  maken,  met  inbegrip  Tan  dia 
in  het.  Noordeindermeer  en  Menigweereeoe  gemeente  uit,  welke 
tot  de  klasi.  fan  Jlkmaar ,  ring  van  de  Rijp ,  behoort ,  eo  480  üe- 
len  ,  onder  welke  220  Ledematen  ,  telt*  De  eerste ,  di«t  in  dese.  gem. 
in  Tereeniging  mei  Schermerborn  het  leeraarambt  heeft  waargenomen  ,  it 
geweest  Siaoii  Pauldsi,  die  in  het  jaar  1574  herwaarts  kwam ,  en  in  het 
jaar  1585  naar  Uitgeest  vertrok.  Gedurende  de  dienst  van  Jah  Jams  Stuk* 
GBAPT  werd  Scherraerhorn  hiervan  afgescheiden ,  en  wel  in  1620.  Toen 
werd  Stebrcbaft  Predikant  te  Schermerborn  , .  terwyl  GaaisTOPooBOs  So- 
■ERHOFP  ie  Groot-Schermer  werd  beroepen.  Het  beroep  geschiedt  door 
den  kerkeraad.  De  kerk  was  vroeger  slechts  eeoe  kapel ,  welke  ,  toen 
de  kerk  van  Schermer ,  in  1612  •  omvergewaaid  of  ingestort  was  ,  tot 
cene  nette  kerk  is  verbouwd  geworden  ,  welke  eenen  spitsen  toren , 
doch  geen  orgel  heeft.  Zy  staat  met  de  pastory  en  het  kerkhof,  ten 
Oosten  van  het  dorp ,  en  is  slechts  door  eene  brug  daarmede  ver- 
bonden. 

De  R.  K.,  die  er  20  in  getal  lijn  ,  worden  tot  de  stat.  van  de  Rijp 
gerekend.  —  De  dorpschool  wordt  gemiddeld  door  een  getal  van  75  leer- 
lingen  bezocht. 

De  kermis  valt  in  den  eersten  Zondag  na  17  September. 
SCHERMER  (T^OORD-) ,  heerl.  in  het  balj.  van  de  Nieuwburgen, 
op  het  Schermer-eiland,  prov.  Noord' H olland j  arr.  en  kant.  Atk* 
waar,  Qem,  Noord-  en  Zuid-Sehermer ;  palende  N.  aan  de  gem.  Scher- 
merhoru ,  O.  aan  de  Beemster ,  Z.  aan  de  heerl.  Zuid-Schermer , 
W.  aan  de  Bedykte-Schermeer. 

Dese  heerl.  bestaat  uit  een  gedeelte  van  het  Schermer-ei- 
land, en  bevatte  vroeger  het  d.  Noord-Schermer,  thans  het 
noordeiyk  gedeelte  van  het  d.  Groot- Schermer  uitmakende  en 
het  noordeiyke  gedeelte  van  de  Bedykte-Schermcer.  De  inw. 
vinden  meest  bun  bestaan  in  den  landbouw. 

De  Herv.,  die  er  wonen ,  behooren  gedeeltelijk  tot  de  gem.  Groot- 
Schermer  en  gedeeltelijk  tot  de  Bedijkte- Sehermeer,  —  De  R.  K.,  welke 
men  er  aantreft ,  worden  tot  de  stat.  van  de  Rijp  gerekend.  —  Men 
heefi  er  geen  school ,  maar  de  kinderen  genieten  onderwijs  te  Groot-- 
Schermer. 

Deze  heerl.  wordt  thans  in  eigendom  bezeten  door  de  stad  Alk- 
maar. —  Het  wapen  bestaat  in  eenen  mol. 

SCHERMER  (ZUID-) ,  heerl.  in  het  baljuws.  van  de  Nieuwburgen , 
op  het  Schermer-eiland,  prov.  Noord- il  olland,  arr.  en  kant.  Jlkmaar, 
gem.  Noord-en-Zuid-Schermer ;  palende  N.  aan  de  Schermeer  en  de 
heerl.  Noord-Schermer,  O.  aan  defieemster,  Z.  aandeRyp  en  Graftt 
W.  aan  de  Schermeer. 

Deze  heerl.  bestaat  uit  een  gedeelte  van  het  Schermer-eiland 
en  den  pold.  de  Noordeindermeer  en  de  Meningweer,  en  be- 
vatte vroeger  het  d.  Zuid -Schermer  ,  thans  het  luideiyke gedeelte 
van  het  d.  Groot-Schermer  uitmakende,  terwijl  daarin  tegenwoor- 
dig levens  het  d.  Driebuizen  gelegen  is.  De  iuw.  vinden  meest  in 
den  landbouw  ban  bestaan. 

De  Herv.,  die  er  wonen,  behooren  tot  de  gem.  van  Groot-Scher- 
mer. —  De  R.  K.,  welke  men  er  aantreft ,  worden  tot  de  stat.  van 
de  Rijp  gerekend.  —  Men  hcefi  er  twee  scholen,  als:  ééne  te  Groot- 


1150 


SCH* 


kerk  iiichtlc*  Ocze  iUat  midileD  in  Lel  dorp «  aan  de  noordiljitc 
fier  buurt  j  en  h  een  (jroot  gebouw  ,  dat  met  cenea  nellen  predikstoel  , 
teven  koperen  kroonen  en  fraai  geschilderde  {^laxf^n  pronkt.  Uier 
liantjcri  ook  twee  oorbgichcepjes ,  welke  leer  wel  bewt^rkt  &yn.  Üe 
kerk  hei:rt  ecncn  vierkanten  toren  niet  eene  aclilkanle  «  mei  le^co 
gedekli^  spits  ,  doch  is  van  geen  orgel  vooriien.  Ook  %indt  men  in 
dese  kerk  eene  schildery  ,  ^waarop  de  kerken  van  de  ^crloreo  dorpen 
Schermer  en  West-Mijien  «^0  afgebedd. 

Men  beeft  hier  een  Baadhuis^  hcUiclk  een  klein,  doch  doe1iiMi% 
jQgcrigt  gebouwd  tf. 

In  liet  Weeshuis,  dal  bier  gevonden  wordt,  i^n  eenige  kinderen 
opgenomen,  welke  meestal  lot  dienstbodoo  by  den  boerenstand  wofdeoj 
opgeleid.  I 

De   dorpacfaool   wordt    des  zomers    wel  door  100  leerlingen  bezocbt«  ' 
De  oogtinsligo  toestand  der  wegeo  in  dan  onittek  Tcrminuert  bet  go- 
lal  naar  omstandigheden. 

Du  kermis  xalt  in  op  Zondag  vóór  18  JulQ* 

Het  pinksterbloemziogen,  vroeger  in  Noord-Holland  loo  aeer  in  ge- 
bruik ,    Tcrboden  te  Amslcrdani  in  1055  ,  te  Enkbuiseu   in   1646  ,  io  i 
Kenncmerlaod    in   IGïSÜ  >    gaf  aan    dit  dorp  van  de  vroegste  t^den  aC  1 
eenige  vermaardheid  ,    alwaar  men    deze  gewoonte  zeer  voorstond  ,   eii  , 
ttiisscbicn   bet   langst   legen  allo  verbod   aan    heeft  voorgestaan.      Ëen  < 
jong  meisje,    staande  op  eene  burrïc ,    werd    door  vier  andere  meisjes' 
gedragen ;  bet  staande  mcisjo  was  omhangen  met  twintig  zilveren  tui- 
gen,    tien    zilveren    bellen,    drie  beugeltasscn    en  vyf  en    twintig  zoo 
harusteenen  als  blocdkoralc   keliingen.     In  de  reglcrband  [itid  zij  een 
silveren  kommclje   en  in  de  linkerbaud   een   zilveren   ËuiLjc,  waaraan 
eene  bel  en  waarop  z^,  by  de  inzameling  der  giffen   OuiUe,     Thans  ia  . 
deze  gewoonte  in  onbruik  geraakt^  er  is  nog  van  overig,  dat,  zoo  te] 
rurmcrcnde  als   op   sommige   andere  plaatsen,  eenige    weesmeisjes   op] 
Pinksterdag  aan  de  buizen  rondloopcn  en  zingen,  terwijl  zij  in  hun  midden  > 
hebben  een  meisje  in  bet  wit  gekleed ,  mei  bloemen  versierd,  mei  aiive- 
ren  beugellassen  omhangen  en  met  de  NoordbollandjFche  gouden  kap  op; 
welke  dan  de  pinksterbloero   heet ,  of  naar  f^oordboüandscbe  uitspraak 
piuksterblom^ 

In  het  jaar  1609,  ontstond  la  dit  d.  brand,  waardoor  zeer  schio- 
lijk  drie  en  zestig   huizen   in   de  ascli  gelegd  werden. 

SCHERMERUÜRN-EN-WEST-MYZEN  ,  gem.  in  bet  baljuws,  van 
de  Ff ieuwburgen  j  prov.  Noord  Hotland  ^  arr.  eu  kant.  Alkmaar  {^  k.d*^ 
W  m,  k.,  4  s.  d)  ^  palende  N,  aan  de  gem.  Olerleek  en  Ursem-Rus- 
icnburg-en- Braak  ,  O.  aan  Avenhorn-cn-Oosimyzen  en  aan  de  Becm* 
ster,  Z.  aan  Züid-en-NDord-Scbermcr  eu  Akersloot ,  W.  aao  iUkmaar 
CD  Oudorp. 

Deze  gem.  bevat  bet  d.  Scbermerborn  en  d«  geb,  West- 
MtJEGn^  het  2&uid-end  en  Over-*tZwet,  benevens  een  gedeella 
?an  do  Scbermeer.  Z^  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  op* 
perv lakte  van  1009  bund.  4:2  v.  r.  53  v.  ell.,  waaronder  1099  bund. 
^  v«  r.  64  V*  elU  helailbaar  land.  Men  telt  er  HC^  h.,  bewcrand  door 
i^27  hiiisgcz.,  uitmakende  eene  bevolking  van  1030  inw,  In  hel  jaar 
1000  woonden  bier  wel  vijf  co  twintig  groot*cbippcrs  ,  doch  in  het 
laatst  der  voorgaandu  eeuw  ,  was  van  dezen   nog  slechts  één  overig. 

De  ingezetenen,  onder  welke  velen  zijn,  die  soberlt|k  hun  bestaan 
viuditn  ,  genereu  zich  hier  met  hel  karreU  of  bcnnip  spinnen  voor  de 
rolfccdcry* 


9CB. 


Itff 


Of  Herr.,  die  er  SOO  tn  ^tul  tijo ,  makcti  gedctkclljlL  do  gem.  Sc b  c r- 
msrhorii  uit  en  belioorco  (jedceUclijk  lol  de  geni.  ffetiijkeC'Seher- 
mêtr.  —  De  R.  K.,  fan  itelke  men  tr  250  aaDlreft  ,  %iorden  lol  de 
ilaA.  iran  de   Btemsltr  gerekend. 

Mcu  beeft  er  écoc  iehool  ,  te  Scberinerljorn,  welke  gemiddeld 
éimr  eeo  gelal  van  80  a  90  leerlingen  hezocbt  wordt. 

Dnm  geni,  i«  eeoe  beerl.,  welke  in  bel  jaar  1700,  niet  die  vau 
Hoord-Scbermer ,  aan  de  stad  Alkmaar  ^  voor  19^200  gulden  verkodil 
wtré,  —  Hel  wap«ii  bestaat  in   ccncn   mol. 

SCHEÏIMERHÜRNER-WEG  (DE) ,  weg  in  de  Beemtter,  prov,  Ifoord^ 
Mtlhmd f  loopeodc  van  den  Ji^perwcg,  tn  eene  west-noordwcsl olijke 
iMnMt,    naar  den  dijk,  nabij  de  brug  naar  Scbermerboru, 

oCRSRMINKELSGAT  (HET)  ,  waterloop  iji  bet  markgr,  van  Bet- 
pm  «M»  Zoom  j  prov.  Noord' Brnbandf  in  de  gem.  Hohteren ,  loopendc 
iiB  wt  hoogeland  in  de  Lepa l straat ,  in  cene  westelijke  rigling  door 
Aa  Omd'GÉmeS'pülder ,  door  ecu  ilui»je  ,  in  de  Eefidmtji. 

SCILKRMOLE?} ,  b.,  voorheen  tot  bei  bert,  C7«v#  bc  boord  bebbcndc  , 
Ikint   prov.  N^ord-Brahand,     Zie  ScaAftsetEK. 

SCIIERNHEMSTRA ,  oud  Frie^ehe  naaai  van  bet  d.  BcaiAWEoooToa , 
f«m.  Frimiimd.     Zie  SciüiKiciotrTUB. 

SCRKRPBfER,  gewoonlijk  xegl  tn  veeltyds  tchryft  men  ook  Scaia- 
wi  ScvtaaEiica,  g«b*  in  Siaaix-Flaandtrtnt  in  bet  f^rije-mn- 
fv^v.  Zteiandf  arr.  cfi  ruim  4  u.  Z.  ten  W.  van  Middel' 
y»f  f  luMfc*,  geni.  cQ  ^  tl.  N.  ten  O.  van  Oostburg  ^  dtstr  en  %l  u. 
H*  O*  fa»  Simh  f  waar  do  geiu.  Oo$tburg ,  Schoondijke  en  Groedc  aan 
•Ukaoilcr  p«l«a,  ilet  beefl  sijnen  naam  van  een  voorin,  forl ,  10  minn- 
i*.  W,  vaa  daar  gelegen  (tic  dat  arl).  Het  bestaat  uit  ^  arbriders- 
Mneiy  ^eoeden  den  dijk  van  den  Henricus-polder,  met  ^5  inwoneri  ^ 
iodl  dAarbiJ  »taat  op  Scho&ndijlte  cene  bofstede  en  op  Groede  eeoe  bol 
Htdif  arbeider&buis  en  korenwiudmolen  «  uitmakende,  met  do  reeds 
|lBKUe  batten  ,  9  woningen  en  ruim  40  hielen. 

SCSERFfiIËR,  voorm.  fort  in  Staaft- ^'launtlerttif  io  bet  Frije-pan- 
^tUf  pftit,  Zeeland,  gem.  Öostimrn  ,  tegen  den  Zuldoosldljk  van  dmn 
i-poldcr  ^  aaotrelcgd  bij  het  bcdykcn  van  dien  polder  ,  lot  Lievei- 
der  itad  en  dekking  der  vaart  ,  en  in  bet  najaar  van  167li  door 
*B|  slaet  vtrkocbt.  Het  i>etoop  der  w«iileu  en  vesten  i»  nog  scer  ken- 
Imt*  Het  i«  tbaoi  een  kovbüudenbcilryf,  «taande  de  woning  en  het 
■bMKtje  io  bel  midden  van  het  voorm.  fort  ,  dat ,  volgens  bet  ka- 
dbter,  n   V.  r.  50  eil  be»laaU 

flamPEf4LJ£RL\G,  gch.iudü  ^hijerij  pan  's Hertogenboich^  kw. 
&BMiinMl,  prov<  Noord- Braband  j  Derde  diitr.,  arr.  en  1^  u.  W. 
«NMndlvtrtJ,  kant.  en  t|  n.  Z^  Z,  O.  van  Oirtchot ,  gcm.  cii  {u,  N'. 
!■  W*  van  OerUf  aan   den  ilraalweg  vau  Oerfe  naar  Oirschol. 

■CHiaPBN  HEUVEL,  plaats  in  Siaais-rimnderen  ,  in  bet  Tryc- 
Wm^^mÊêf  prov.  Zeeland  y  arr.  en  3|  u.  Z.  van  Midtlelburg ,  kant.  en 
i  «.  Hl,  O.  van  Omtimrg  ,  dislr.  en  3|  u*  N,  O.  van  Sluis,  gem.  en 
}|  IL.  !!•  van  iJi^ndtJki:  f  op  den  noordelijken  bock  van  bti  geileelte  van 
fkm  Ofmmjr'f>o(d»r f  Hoo^nAüek ^Knaamii ,  tegen  de Gatemissc-k reek,  tmi 
Ut  tae   bei  gcb»  Sat»put. 

ren  boog  «ouruitspringend  »tuk  dyk ,  waarop  twee  arbiidert- 
met  hunne  ieliuurlje»  &taau.     De  oorsprong  van  den   Da;an 


geven  worden, 
lEUVEI 
ite  pLini.  Watervli^el 


anl.  io  Weêiindti ^    op  hel  eiL  Cuföpao, 
N.  van  de  plant.  Zunrzak. 


1^3  S  C  H. 

SGHERPENUOEK ,  voorm.  plaaU  op  het  verdrookeB  eiU  Imid-Bêwe^ 
land,  prov.  Zetland  ^  welke  oy  eeoeo  watervloed  oDdei|[eloopeo ,  en 
waarvan  thans  niets  meer  te  vinden  U. 

SCHERPENHOF,  landg.  op  den  Feluwenzoom,  prov.  Gelderland, 
distr.  Feluwe^  kw.,  arr.,  kant.  en  1^  u.  O.  ten  N.  van  Jmkem^  fgeta, 
en  10  miu.  van  Rheden,  waartoe  bet  behoort. 

Dit  landg.  beslaat,  met  de  daartoe  behoorende  gronden ^  eeoe  ep« 
pcrvlakte  van  90  bund.  43  v.  r.  36  v.  ell.,  en  wordt  thans  in  eigen- 
dom bezeten  door  den  Heer  A.  C.  vah  Odhtck,  woonachtig  te  Rheden« 
SGHERPENISSE ,  heerl.  op  het  eil.  Tkolen,  prov.  Zeeland,  distr. 
en  arr.  Zierikzee,  kant.  Tkolen,  gem.  Scherpenisse-en- Westkerke;  Da- 
lende N.  en  O.  'aan  de  heerl.  Poortvliet ,  Z.  aan  de  Ooster-Scbeloe , 
W.  aan  de  heerl.  Weslkerke  en  den  Pliiimpot ,  die  haar  van  de  heerL 
St.  Maartensdyk  scheidt. 

Deie  heerl.  bestaat  uit  den  Polder-van-Scherp(SDisse  en  den 
Zou  te-polder,  en  bevat  hét  d.  Scherpenisse,  benevens  eenige 
verstrooid  liggende  huisen.  Zy  bedaat,  volgens  het  kadaster,  eene  op- 
pervlakte van  440  bund.  97  v.  r.  \Si  v.  elL,  waaronder  392  bund. 
98  V.  r.  98  ▼•  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  er  151  h.,  bewoond  door 
206  hnisgez.,  uitmakende  eene  bevolking  van  mim  970  inw.,  die  roeesi 
in  den  landbouw  hun  bestaan  vinden.  Ook  heeft  men  er  eene  meestoof. 
De  inw.,  die  er,  op  22  na,  allen  Herv.  syn,  behooren  tot  de  gem. 
ScherpenisK^en'Wetikerke,  —  De  13  R.  K.,  die  men  er  aantrefX,  wor- 
den tot  de  stat.  van  Tkolen  gerekend.  —  Dé  7  Isr.,  die  er  wonen ,  behooreo 
tot  de  ringsynagoge  van  Zierikzee.  —  Hen  heeft  in  dese  heerl.  eena 
school ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van  90  leerlingen  bezocht  wordt. 
Deze  beerU  werd ,  by  brieven  van  den  laatsten  Joiy  1623 ,  even  aU 
die  van  St.  Maartensdyk ,  verleid  op  Fbedbaib  HsaDBiB ,  Prins  van  Oranje  , 
en   behoort  thans  aan  het  Domein. 

Het  d.  ScHEBPEHissE  ligt  4  u.  Z.  O.  van  Zierikzee,  2  u.  W.  N.  W. 
van  Tholen ,  aan  den  Pluimpot ,  welke  het  tot  haven  verstrekt  en  aao 
den  grooten  klinkerweg  van  Tholen  naar  Gorishoek. 

Dit  d.  is  zeer  oud  en  komt  reeds  in  1206,  met  Poortvliet,  als  een 
afzonderiyk  eiland  voor.  Het  was  toen  gedeelteiyk  in  bezit  van  den 
Burggraaf  van  Zeeland,  Uu«o  var  VooaiiB,  die  er  eenen  burg  bezat, 
welke,  omdat  Huco  de  party  van  Gravin  Ada  gevolgd  was,  in  1206, 
door  den  Domproost  Flobis  var  Utbbcbt,  ingenomen  en  verbrand  werd. 
Het  dorp  is  zeer  uitgebreid  ,  zynde  de  huizen  aan  regte  elkander 
doorsnydende  straten  en  stegen  gebouwd  ,  en  hoewel  thans  een  armoedig 
▼oorkomen  hebbende ,  draagt  het  nog  sporen  van  vroegere  welvaart  en 
grootheid.  Men  telt  er,  in  de  kom  van  het  d.,  141  h.  en  920  inw. 
Ten  I^oorden  buiten  het  d;  ligt  een  aarden  dam  of  dyk  met  een  spuisluisja 
op  den  Pluimpot ,  over  welken  de  ry weg  naar  St.  Maartensdyk  loopt. 
Het  Gemeentehuis,  rn  de  kom  van  het  dorp,  is  een  hoog oudar- 
wetsch  gebouw ,  hebbende  aan  den  voor  en  achterkant  op  de  hoeken  eenen 
achtkanten  toren ,  met  spita  en  het  jaartal  1394  in  den  voorgevel. 

De  kerk,  welke  in  het  zuidclykste  gedeelte  van  het  dorp  staat, 
stond  vóór  de  Reformatie  ter  begeving  van  den  Deken  en  het  kapittel 
der  Utrechtsche  kerk.  Het  is  een  oud  en  niim  ,  langwerpig  gebouw , 
met  leyen  dak .  hebbende  ter  wederzyden  een  lager  gedeelte  met  pan- 
nen gedekt.  Het  onderste  gedeelte  van  den  toren  is  vry  zwaar  en 
door  groote  schuinsche  coutreforlcn  ondersteund  en  het  bovenste  deel, 
waarin  men  de  klokken  en  een  slaguurwerk  aantreft ,  veel  smaller  en 
door  een   slomp  dak  gedekt,   waar>an  de  spits  naauwelljks  boven  de 


S  C  0. 


u^ 


lult  fan  bet  Lcrkdak  uiuicelil  ;  hei  gcheele  gebouw  maükt  ceiiQ  wan- 
iltigc  Tcrloonïri{f,  Ef  is  io  Jiist;  kvrk  (jeen  orgel ,  maai'  men  beeft  er 
!  ci^nfoudigc  uiarmcreti  ptaat,  door  den  Kapitein  en  Ofllciercu  van  lift 
b§Bbcb  fregat  Amjthiou  o[i(jmf(l ,  ter  gL'dachtenb  van  den  £erst«  Lui- 
teMat  WiiLiAS  Bnypfii,  diii  6  <\iaarl  1814  overleden,  aan  xyne  wondcQ 
Xk  LiUo  ontvangen  ,  teriwijl  drie  lijner  mansclinppen  aldaar  &nen velden. 
Ook  ii  «ff  eciie  Confrcrie  of  Gilde  vau  Kloveniers,  opfferiijt , 
by  ordonoanlie  van  7  Manrt  1591,  door  MjiiiiJk  vin  Nassiü  ,  doehler 
lan  WtLLKB  t  f  Prins  tan  Orartjtf  en  bestaande  nog,  vol|T6n$  de  eenle 
lOtltUitig,  iitt  les  en  vyflif^  personen^  onder  welke  een  Deken,  vier 
Officieren,  vroeger  Gcx*onini  gebeetoo ,  dertien  Hol^ezellen,  een  Vaan- 
drig, vi<r  Stwaarddragcrï ,  en  een  [toekbouder,  'i  Jaarlijks  o^  den  eer' 
%Um  Wo»n»da^f  na  l-inksleren  tot  Zalurdag  daaraanvolgende,  komt  dit 
gil4t  op  ff«n#«  der  bnrcnkaniers  van  lieL  {laadbnis,  hekend  onder  den 
aiam  van  gildeksuier  ,  te  xanien ,  ten  einde  daar  de  in  ka^i  lijnde  ^et- 
|«  verteereti,  nieuwe  Leden  ïn  plaats  van  de  afgeUorvcne  of  of||^- 
B«  te  vrrktetf  n  en  in  te  halen ,  rekening  en  verantwoording  te  doen 
voort»  dffu  tyd  p,etelli{v  door  te  bren^ren.  Ook  djn  de  Gildebroedvrt 
pligt  b\j  bet  ter  aard  it^l^e»  teil  en  der  lijken  hunner  mcdcbroederi  en  dio 
kti&nrr  vrouwen  de  baar  grafnaarls  te  volgen  ;  ten  opzigte  van  de  kin- 
dieren  kACi  dit  voor  40  cents  t  jaars  worden  afgekocht.  Komt  een  der  GiU 
liebtoeden  t«  buwen  dan  betaalt  hij  voor  een  tronwnobel  %  guld*  40  cents. 
Sedert  bel  jaar  1840 ,  wordt  ,  ter  nafpedacbtents  van  de  stichteres  f 
bare  geboortedag  «  door  ecne  onderlinge  bijeenkomst  en  het  inthangCQ 
van  btfi  vêandel,  getierd  (1). 

Jftfii  bcieli  aldaar  cene  di»tribuiiekantoor  voor  de  brievenpofterij ,  en 

itatioA.fiior  de  paardenpoitciij. 
Drie  kwartier    Z.    W.  van   het  d.,    vindt  men  bel  ovcrietveer  van 
Goriiboek  op   Yersekendam  ,  over  de  Ooiier-Scbclde. 
Di  kermi&  valt  in  op   den  tweede  Pinsterdaj]^. 
Dil  d*  b  iu  het  jaar   1558  ,  (^rooteodeets  afgebrand. 
In  bet  jaar  18U  en  181^,  heerschtc  er  te  Sueare^iFsB  eene  kwaadaar- 
&iekle«  welke  vele  ingcfeteuen  ten  gravc  sleepte.     De  bier  boven- 
dde   gildt-kamer,    op   bet    raadhuis,  werd  toen  itlj^crigt  lot  eene 
j|ke  xiekeniaal ,  alwaar  de   lijders  ,   ook  door  vau  elders  getondcne 
f heeren  ^    werden    verpleegd.     Het  Fransch   Gouiernement;  i*  te 
diar  t^d  ,  »oo  duor  geldclykeo  onderstand  ^  als  door  de  toezending  lan 
eoee^ middelen  «  de   gemeente  te  gemoct  gekomen. 
Rij  den   watervloed  van  4  en  ü  Februarij  18lilS,    die  elders  5n  on- 
tdafland  zoo  vele  onheilen   beeft  te  weeggebragt ,   i&  ook  ScttERPinisaE 
cl  «en   gedeelte  van   zijne  omtrek^  bijna  geheel  ondergevloetd  en  heeft 
landman    Cvaieu»   MtmcEaE ,    te   paard   van   St.  Maartensdijk   ko^ 
co   door  bel  water  willende  waden,  om  zijne  woning,  in  welk» 
ibijhetd  bij  zich  bevond ,  te  bereiken  ,   door  de  golven  van  zijn  paard 
eo  tijnde  «   ellendig  bet  leven  verloren  \  terwijl   bet   paard  tpoc' 
ii^ ,  al  twetumende  ,  den  wal  bereikte   {^), 

Het  wapen   deier   bcerl.    beslaat  in  een  veld  van  tilvef ,     met   ccne 
van  azuur ,  bet  tcbild  gedekt  met  eene  kroon  van  goud. 


i|0i  k  «ut*  aa0r  I.  W««  tt ,  tiit4«fMla*ld  ïu  des  imu^smk»   roiJtt-b/jiiiaiiAl  tow  lUl,  bK   3i«l*» 
bit  tin.  ld  co>.i«T 


\9ê 


scu. 


I 


SCIiEElPËNlSSË  (POLDEE.VAN>),  pold.  in  hei  eiL  ThoUi^,  proT. 
Zrc/finri,  tli»ir.  cii  arr.  Zierikzee ,  kant.  Thohn  f  ftcm,  Schirpeniitt-eH- 
ff^estkerke;  pateiiilc-  N«  W,  a.iiv  tien  Pluimpot  ,  K.  oan  den  ÏUitJt«i>' 
polder  I  N.  O.  cii  O.  aan  den  polder  van  Üiid-Poortvlfcl ,  Z.  aan  de 
^rten  le^cn  de  Üojter-Sclielde  ,  W.  aan  den  Püldcr^van^Wtflkerke , 
waarmede  tij  ecnc  gcmeenc   beilrjking  heeh. 

Ücic  pold.,  s*elk«  tol  de  «aterin^  van  ScherpetiiMte  behoort,  bcfUat, 
volgens  bel  kadaitcr,  eenc  oppervlakte  Tan  5^  hnnd  57  v,  r.4!ü  ▼  ell.. 
Mr  Aaronder  55S  bnnd  5i  v.  r.  tS8  v  ell.  schot  baar  Und  ;  Uil  34  K  , 
waaronder  1 4  boerderijen  ,  en  iwordl  door  eeüo  i lüis  ,  op  do  Ooster- 
Scbeldc^  van  h*?t  overloliiffe  water  ontlaft. 

SCaERPENlSSE  (WATERING  VAN-),  dykkaadj«  in  bet  ciL  Thoten^ 
prov,  Zeeland^  arr.  on  disLr.  Zitnkzee  ^  kant.  ThoUn  ^  |yeifi*  Schtf 
pentue-vn-ff^êttkwrke  f  palende  W.  en  N*  W,  aan  den  Pliiinipol,  N.  ea 
O.  aan  den  Polder-Tan- Poort  vliet,  Z*  aan  do  schorren  tegeo  do  Wes- 
ter-Scbelde. 

Deie  waUriii^  bevalt  den  Polder-Tan-Scherpenit io ,  den 
Polder-van- Woflkerke,  den  Zon  ten  -  pold  e  r  en  den  Gear 
iruida-polder.  Zy  beshai ,  volgeni  hel  kadaster ,  eene  opper 
Tlaktc  van  9Ül  bnod.  26  v.  r,  7t2  v.  elL,  waaronder  850  bond  37  v. 
9%  V.  elL  schotbaar  land ;  lelt  44  h  ,  waaronder  Ü1  bocrderijeü  , 
wordt  door  eene  sluif,  op  de  Üoslcr-Sebclde ,  van  bet  overtollige  wate 
ontlast.  Het  poldcrbeitour  besUat  uil  eenen  Iiykgraal^  twe«  Getwfl 
rotten  en  eenen  Peoningmeester, 

SCÏIERPENISSE-EN-WESTKERKE,  genn  opheteil.  TAoini ,  pro?. 
Zeeland^  distr*  en  arr.  Zienkiee,  kant.  Thül^n  {i  k.  d.^  6  ra.  k«, 
2  s.  d*))  palende  N.  en  O.  aan  de  gem.  Poortvllet  ,  Z,  aan  de  Oos* 
tor-Schelde,  W.  en  N.  W,  aan  den  Pluimpot 

Deie  geni.  beval  de  becrL  Scherpe  tiïsse  en  WeilkerWo| 
beslaat,  volgens  hel  kadaster,  eene  oppervlakte  van  1041  bund.  85  r,  r. 
S9  V.  elL,  waaronder  850  bund  27  v.  r.  92  v.  ell.  belastbaar  land. 
Men  telt  er  185  h.»  bewoond  door  245  buisgcx,,  uilmakende  reira 
bevolking  van  ruim  12CK)  tnw.^  die  meest  bun  bestaan  vinden  in  den 
landbouw;  ook  is  hier  ceno  meestoof,  eene  grutterij  en  eeo  wind* 
korentuoleo. 

De  Herv.,  die  er  1180  in  getal  sijn  ,  maken  eene  gem.  uit,  wetk« 
tolde  klass.  van  Zürikzfe,  ring  van  Tholen^  gerekend  wordt.  Hel 
beroep  geschiedt  door  den  kcrkeraad. 

De  R.  K.,  die  men  er  17  aantreft,  worden  tot  de  itati  vao  7Ao^ 
gerekend.  —  Hel  levenial  Isr.,  dat  er  woont ,  behoort  tot  do  ringaj* 
aagoge  vao  ZUrikief* 

Mea  heeft  in  deze  gem.  dé ne  school  te  Scherpenïsse  ,  vroeger  wts 
er  ook  eene  te  Wesikerke,  docb  dese  is  afgebroken  en  wordt  niet 
meer  herbouwd. 

SCUËJIPEKZËEL,  gem.  op  de  Neéer'Feluw9,  proY.  Gelderland, 
distr,  P'duwt ,  arr.  Arnhem^  kant*  tf'üQeningefk  (1  k*  d.,  5  m.  k.» 
11  s.  d).  j  palende  W.  en  N.  aan  de  Utrecblscbe  gem.  Woudenberg, 
O.  aan  fiaruevctd ,  Z.  O.  en  Z.  aan  de  Utrecbtscbe  gem.  ReDtwotide. 
Dcie  gem.  bevat  het  d.  SciEaraaxiiL  ,  benevcni  ecnige  verstrooid 
liggende  hutxcn.  Zij  beslaat,  volgens  het  kiidasler  ,  eene  oppervlakte 
van  573tS  bnnd,  70  t.  r.  20  v,  ell,  waaronder  4505  bund.  40  v.  r, 
81  v*cll. Jiclaslbaar  land.  Men  lelt  er  177  h.*  bewoond  wordende  door 
2i8  bui»gct.,  nitmakcnde  eene  bevolking  ^m  1200  inw.,  die  meest  in 
den  landbouw,  de  wolkainnieryen  en  Mtvcrycfi  ,    Inui  bestaan   vinden, 


i 


SCH. 


105 


09  Ucrv.,  die  er  ruim  1150  iii  getal  lyn,  onder  welke  300  Lede- 
!ïu  ccnc  gem.  uit ,  welke  lol  de  klisê,  van  Arnhem  ^  ring 
%^tnp  ht'hoorl.  Ouk  beboorl  lot  de  kerkelijke  gi^m.  va» 
iio^  ecne  diiiizi«nlïjke  biuirl ,  vroeger  burgerlijk  onder 
ii€ii>rff « y  ih«Rs  ofidar  ff^oudenhefff  gelcf^en ,  waarin  ook  nog  een  aan- 
iiJ  sïeleii  en  LcidetuMlen  gevonden  ^ordt.  Üe  eerste ,  die  bi«!r  het 
ker**r«ftibt  beefl  waarueriomen ,  it  geweekt  UsniiAiiL  Moi,  vroeger 
Ro^mtcK  Priciler  alhier  en  bier  bij  de  RirformAtic  IVedikant.  Hij  werd 
ia  bet  jaar  1600  opgevolgd  door  Jodazihm  FAiniciof,  Ëcne  steeg  op 
dorp  wordt  nog  naar  zijnen  naam  bei  MoiDiner»«teegje  ge- 
flet  beroep  is  eeni:  eolbtie  van  den  Arubacbttheer. 
De  E.  K.,  dit  er  40  in  getal  zijn  ,  behooren  tol  de  «tat«  van 
Jlifuwv-we^  I  geni.  Hetntroude*  —  Du  5  isrt,  dio  er  wonen ,  befaooreo 
>t  de  ritigfynagoge  van  Pftjkerk* 
Mtn  bcclt  in  dttiv  geoi.  eene  «cbool ,  welko  gemiddeld  door  eea  getal 

100  leerlingen  berocbt  wordt. 

Dotfi  g«Ai-  i«  c«oe  be«rlpf  welke  vroeger  aan  hei  geslacht  van  dien 

lowehoorde*  Volgen»  eene  oude  overlevering ,  itamde  bet  geslacbl 

Sotatmaiax,  af^   vari   het  aanzienlijk  geklacbi  vau  AiinivoóiiT;  dit 

n  wordt  door  de  gelgkbeid  der  wapens  xeer  waarich\jniyk«    Dieni- 

L«  kan  raeo  ook  gissen ,  dat  bet  gengt  van  ScBinreszciL  eene  af- 

triag  der  beerl^jkbeid  Amersfoort  gemeest  »y*     Ten  iuin»te  bet  da«^ 

rcfUgrbied ,  bet  gcrigt  en  bet  halve  dorp  ScBea»mB«i.  was  een 

'%oed,  WD  allodium  ,  en  werd,  in  1671^,  door  BoacaimD  WiiLca  vau 

rWttftaMLf ,  aan  de  Suien  ter  leen  opgedragen ,    onder  voorwaarde  , 

'^  l<lie«  ^yktnede  de  andere  gedeelten  ,  welke  te  voren  Icco  ten  Zut- 

siie  Mgte  waren  ,  in  hel  vervolg  ten  Sticbtscbe  regten  daar  geen 

ing    plaats    had  ^    staan  xonden.     tlel  oode  leen  bestond  alleen 

bei  kali,     liet  is  opmerkensvraardrg ,  dat  behalve  Joa*a  vau  Scaaa- 

,  die  in  1^!20  .lU  leenman  van  den  Abt  vao  St,  Paulus  voor- 

,  niemand  vao  dal  geslacht  vóur  1568  gemeld  wordt  ^    wanneer 

VAff  SceuPEniciL  uit  de  Veluwe  ,  nicde  de  buivelijksclie  voorwaar- 

rao  Hertog  Biiuu*ao  bezegelde.     Dit  stil  twijgen  van  bezitters  van 

f  doet  natuurlijk  tot  eene  naamsverandering  bealtiiten  ,    ea 

gcwigl  aan  do  afslaniming  van  Amersfoort.     DezeJooA.v  vait 

iKL  werd,  in  1380,  doorWiLLial,  Hertog  van  (re/{/<>r^  en, 

door  dteus  opvolger  Hclialo  IV,  mei  bet  biiis  beleend,     In 

1  KiUt  bleci  hel  lot  in  bet  begin  der   aeventiende  eeuw  ,    toen 

^  1  ScaiafiaMEL,  ongehuwd  stervende  <,  bel  naliet  aan  zijuc  lus- 

t  '     bet  door  baar  buwelifk  uicl  üstiaaia  «ah  W&sTtJtnoLT  in 

t'  ovcrbragt,  hetwelk  deie  beert,  bezeten   beeft  tot  in  het 

l  .icfiuiende  eeuw*     Na  den  dood  van  Caabl  Wiusa  ALSXAnoia 

^  xaoit ,  welke  in  1783  plaats  had,  is  in  1785  ,  voor  het  hoogo 

LccD^n^  van  het  vorstendom  t  een  proces  onUlaan  lu&scbeo  E,  F.  vau 

^mmo&T ,  aiju  zusters  loon  en  R.  F.  W.  tam  Westeboolt  ,  i,ij:n  broe- 

L'^am  toon,  o\te  den  eigendom  van  ScBaaPEsiCEL ,  waarbij  de  laatste  do 

[••«rkaod  behaalde,     Ueze  verkocht,   m  bet  jaar  1795^   de  heerlijkheid 

Isati  JesaaiiB»  Sivastiaai  vax  NAAata  ,    wiens  zoon  Mr.  PnmDt  JviANais 

^tsa  JMéAsaa  ,  sedert  1801  ,  daarvan  Heer  is. 

ilel  é,  ScaaartHzezt,  ligt  6i  n.  H.  W.  van  Arnhem,  4  u,  N.  N.  W. 

m   Wi^uitogen  •   omtrent    %  u.   Z.    W.   van  Amersfoort,    aan    den 

•iweg  vaa  Arnhem  op  Amersfoort*     Hel  is  een  fraai  in  de  lengte, 

een,    gebouwd   dorp,    lellende    in    zijne    kom    183    h.     en 


196  SGH. 

IW  kerk ,  welke  \4ór  de  Refbrmalie  aan  den  H.  AaTomoi  was  toe* 
l«wyd ,  is  eeo  aansieniyk  gebouw ,  dat  in  de  laatste  jaren  nog  fergroot, 
uitgebreid  en  verfraaid  is.  In  deie  kerk  vindt  men  eene  schoone  tombe  , 
waarop  men  leest:  ütc  rroNteteiï  Jokünnes  Dymuta  Sehernemte^  qui 
Mêrmiwit  in  Domino  Die  XXH  May  CIDllGXIX.  (d.  i.:  Hier  rust 
JanASRBs ,  Heer  twn  S€bihpiiiiib&  ,  in  den  Heere  ontslapen  den  Si  Hei 
1619.)  De  kerk  beeft  eenen  hoogen  toren ,  waarin  dne  klokken.  In 
bet  jaar  18i1  werd  daaraan  een  orgel  ten  gescbenko  gegeven  door  den 
Heer  Piraos  JoB4HHis  tan  Naahk,  terwyi  de  gemeente  het  plaatsen 
daarvan  bekostigd  beeft ,  en  in  het  jaar  1^5  sehonk  eene  Dame  aan 
ütte  kerk  twee  silveren  avondmaalsbekers. 

In  dit  dorp  staat  het  Huis-te-Scherpenseel ;  vroeger  had  men 
er  nog  het  huis  Langeler.  —  Langs  dit  dorp  loopt  de  Linie  van 
de  Grebbe ,   waarvan  men  hier  eenige  veldwerken  heeft. 

De  kermis  valt  in  den  14  September.  Ook  worden  hier  onderschei- 
dene jaarniarklen  gehouden,  als  den  29  Juiy ,  5,  12,  19,  en  26  Aii- 
ffttstus  en  den  2,  9  en  16  September  schapenmarkt ,  alsmede  den 
Ss  en  30  September ,  den  7  ,  14 ,  21  en  28  Oetober  en  den  4  No- 
vember varkensnuirkt. 

Het  wapen  bestaat  in  een  veld  van  ainur ,  roet  les  leliën ,  staande 
drie,  twee  en  eene,  vergeteld  ter  wedertyden  van  eene  aangesneden 
pen  in  eene  sehoinsche  ngting. 

SCHERPENZEEL ,  d.,  prov.  Frietland ,  kw.  Zeoenwouden ,  griet. 
Sitilingwerf'H^etieinde ,  arr.  en  4  u.  Z.  ten  W.  van  Ueerenvétn,  kant. 
en  tt^  n.  Z.  W.  van   OUMerkoop. 

Dit  dorp  behoort  onder  de  veertien  dorpen  ,  welke  tnsschen  de  rivie- 
ren de  Linde  en  de  Kuinder  besloten  syn.  De  buizen ,  welke  men 
er  29  telt ,  liggen  door  uitffestrekte  wei-  en  hooilanden  omringd  ,  langs 
den  weg.  Men  telt  er  150  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  ban  be- 
staan vinden. 

De  landeryen  loopen  van  de  Scheene  tot  aan  de  Kuinder.     Aan  de 

eemelde  rivier  behoort  onder  dit  dorp  gedeeltciyk  eene  lange  streek 
uisen  ,  welke  by  de  Oude-Schotersyi  begint  en  tot  aan  de  scheiding  van 
Munnekeburen  en  Oude-Lamer  voortloopt ,  onder  den  naam  van  L  a n  ge- 
Lille. 

De  inw.,  die  er  allen  Herv.  zyn ,  behooren  tol  de  gem.  SeherpenzeeK 
Spanga-Munnekehuren^en-Nyetrijnê,  welke  bier  eene  kerk  heeft,  met 
een  spits  torentje ,  doch  sonder  orgel.  —  De  dorpschool  vrordt  door 
een  gemiddeld  getal  van  40  leerlingen  bcxocht. 

By  den  watervloed  van  February  1825  werd  dit  dorp ,  even  als  het 
naburig  Spanga ,  deeriyk  geteisterd.  Des  Yrydags  morgens ,  ten  tien 
ure  ,  stortte  bet  water  tot  byna  vyf  palmen  hoogte  over  den  Lindedyk 
en  in  vereeniging  met  dat  uit  het  suidwesten  ,  overstroomde  het  at 
de  landen  onder  Spanga  gelegen  en  drie  uren  later  die  onder  Scnn- 
FBRXBEL  bchoorende.  De  ingezetenen  trachtten  te  bergen  wat  zy  konden , 
doch  zeer  spoedig  werden  stroom  en  over? loeying  zoo  sterk ,  dat  elke 
poging  al  moeyeiyker  werd  en  ,  onder  eene  menigte  dryfgoed  ,  een  groot 

Sstal  dood  vee  ,  uit  Overijssel  derwaarts  aangespoeld ,  zich  vertoonde, 
et  water  steeg  dien  dag  tot  de  geweldige  hoogte  van  twee  el  op  het 
vlakke  land ,  en  dus  acht  palm  hooger  dan  in  het  jaar  1776.  Byoa  alle 
de  boerenwoningen  werden  ten  deele  vernield  of  zwaar  beschadigd ; 
honderden  runderen  verdronken  en  eene  hoog  bejaarde  vrouw,  Hbn- 
aarsjB  BAaxBLOS  Oostbzbof  genaamd  ,  onder  Spanga  wonende ,  werd  met 
hare  woning  eene  prooi  der  golven  ,  terwyl ,    tegen  over  Soiiibpb«zbba  , 


SCH. 


ItlT 


iteodyki  e0u  geheel  buïtgeiWi  jammtTlijk  het  leven  verkior.  Cirocil 
%9tta  d«  verlieseo  hier  gleden  ,  dn  ar  mrhi^c  boer  dertig  fot  T'ijftig 
•liiki  hoorn  vee ,  woarvtin  hg  niet  een  efikele  reddfti  kun,  verdriuLeii 
tm  daarna  »ijn  vfriiiogeo  Tcrd wijnen  ta[j, 

SCUEKPE^ZEEL,  voorm  b.ive£.  Lii  Twenthef  prov.  Otfrijttelf  arr, 
m  G  R,  U.  lan  Üertnicr,  kant.,  ^cni.  en  5  min.  N.  W»  van  Goor, — 
Utwe  havet.  i*   [^e»loopl. 

SCH!  EL  (GROOT-),    buil.    in   Zalfaml,    ptov.   Overijssel, 

Aff-,   i  -   u.   N»   tan   Deventer  j  gein.   en  ^  ii,   N.  tan    (?/*(,   tn 

titiur».  Duur  f    ann    den  «Iraatxteg  naar  Zutpben.      Daaroari  forenst 
*Scliêrpen*pel ,  een  boerenerf,   beUelk   ecbier  niet    onder  Gnoot- 
mm  l»e boort. 
ll*K!<tZBEL  («ET  IlUrS-TE),  adeïl.  b.  op  ót^.  I^'cder^f'ehwr, 
M«.  Cwtéerland  f  di»tr.    Feiuute  ,  arr.  en  6}  ii.  U,   W.  vanAmftem, 
Laaf.  «o  4  a.   N*  N.   W.  vau   f^a^entfiffenf  jjeia.  eu  ia  het  d,  Scher* 

Oet  i*  e*n   fraai  gebouw ,    dat  van  alle  lydeo  door  water  omringd 

,  ril  eene  irasie  fleeoen  bni|y  heeft. 

I^U£RVE\2KtL-SPANr.A-MUNNEKEBUREN-EN-NIJETRYNE, 
Icik.  grm.,  pro».  Ffinlatidf  kla»9.  van  fieerenveen  ,  riiijr  van  ffnltega^ 
MeA  bevft  er  twee  kerken,  als:  ééne  te  Scherpe  meel  en  é<>ne  te 
Munnckcbtireny  en  tett  er  1070  xielen  ,  onder  welke  373  Ledematen. 
De  eerate  ,  die  in  dexe  rrem.  bet  leei-rinrarnbl  heeft  waari^enonien  ,  ts 
gtfwttit  BAtriAiia  SrüifiAND,  die  tn  bet  jaar  16SS  noiir  BerltkuiD  ver- 
Ifok,  Op  den  iden  \nn\}  IOJjI  is  alhivr  overleden  üs.  Ubkatos  Mib- 
mmvn  ,  biykende  uil  een  i^raf&teen  in  de  kerk  Ie  Scherpen leel  te 
^odea  ,   op   welke  bet   volgende  ijraFscbrifl  te  letcD  h  : 

»  ncR  \jtb  ociccf  en  (cbe  noolj» 
yy^tti  leef  beti  ï)ccr  iimac  ïyaoti  tnp  trocfi* 
»  3[cff  ^caö  u  noöQ  ar^  prebiftant 
»T^at  ifö  u  toacftt  in  'tcetoi0lj  lant/' 

ISCUKHI^EHSVViJK  of  ScttAareaiwuK ,  naam  *  welken  men  geeft  aan 
kit  luidclyke  co  geheel  onbewoonde  gedeelte  van  den  pold.  Lekimondp 
10  bel  dyk-distr.  riatiett  ^  ^io\,  Zuirl  f Itilland  ^  arr.  óortnchem^  kant* 
^iBiirii ,  geni,  Ltktmond'Ackthüwcn'tn'Lukrr^ldy  wordende  beheerd 
e»  fan  het  water  ontbiït  al«  bij  het  art.  Lck^mond  ï%  vermebL 

Sf»tirea4W?iJt  heeft  ,  \ülgcns  het  küda*lcr  ,  cene  oppervlakte  van 
^  biind,  40  %*.  r.  8-1  v,  cll.,  waaronder  86  Imnd.  ^cliolbaar  bind  ; 
^ieode  N.  O.  aan  de  korte  kade  onder  Lt^xmond  ,  Z.  O.  aan  het 
Zfdcrtk-kanaal  ,  Z.  W .  gedeeltelijk  aan  het  Zcderik-kandal  en  voortt 
a^n  '  *  r-ri*l«l  ^  ^,  \V,  iiaii  Lakervctd*  Aan  bet  luidcreind  van  ScDKa- 
rr-  i.^at  ceti  der  beide   watermolens  van  den  polder  l^ksoiond. 

.K?i\  naam  ,  welken  de  Negers  geven  aan  de  koflljplant* 
L.  T,   \n  I^ederlandx^Gmatta  ^\L(i\.  Suriname^    Zie  Lu»t  er^Rdst* 

K^«i>M»i»LBIERf  naam,  onder  welken  het  geb.  ScBEnpiiEa,  in  Staatt' 
FiÊtmmétwem,  iu  bet  ynje-van-Sluii^  prov.  Zeehnd^  wel  eens  voor- 
JtOfDl.     Zie  Si^niaraiia. 

SfIII£RWOLI>E  of  ScREBivwoLSBi  hnnr«.  in  Volhnhove ,  prov,  Orer- 
ijémi  f  arr*  en  ï(  ii.  N.  van  Zwolle  ^  kant.  en  1  li.  N*  %an  Slertiwijk  ^ 
ftm*  CB  \{  u.  Z.  \V.  Viin  SUeHwijkerwixld, 

VntgitfT  %lond  hier  eene  kapel  ann  den  H.  Nikolaa^  lorgcwijd  ,  welki 
Vmim^  door  bel  kapittel  van  Steenwijk  benoemd  werd.  DeAe  kerk 
këé    «ent    Yilary «    te   weten,    ^an    dcii    ii.    Asto^toa ,    welke    bareo 


SCH. 


hBlimaaf  veq^ligltc ,  am  nlle  Ic^itüa^n  ,  en  no^  iweeiiiaa)  in  d6  week  . 
il»  ^t  hem  htfU  ^clejjen  kwam  ,  de  heilige  dienst  Ie  doen.  Hy  haé 
mk  bet  kosterAoltap  waar  te  nemen  en  wtrrd  door  dsn  l^atloor  en  het 
krctederacbap  vnn  den  El.  Antorids  aangesteld* 

SCUETTëKS,  d*,  prov.  Frit^sland,  kw.  fTeMtef^oo ,  ^riel.  ITcmffer* 
adeetf    arr.    en   5  n.    W,  N.  W.    van  Sneek ,    kant.   eo   1  ii,  N.  W*' 
van    BoUtrar4 ,  aan  de  Wkmarsnraer-vaart.     Men    lelt  er  in  de  koa 
van  hel  d.  18  b»  en  88  inw.^  en  niet  tiet   daartoe  helioorcnde  bunrtje" 
Bruindyk  ,  26  b,  en   ruini   HO  inw.,  die  meest  in  de  vceleell  hiiu 
btstajif}   vinden. 

De  Herr,,  die  er  TiO  in  gelat  zyn ,  bebooren  tot  de  gem*  Longer- 
houw  en-Scfê€tien$ ,  welke  liier  ecne  kerk  heeft  ,  met  ceneii  torea « 
doch  Kondef  orjjel.  Deze  kerk ,  moest  vóór  de  ïlfforniatie  aan  dcji  Proost 
van  St. Janskerk    te  tJlrccbt ,    8  schilden  (11   (ruld.  SO  cents)  betalen. 

De  10  Doopsget.,  die  er  wooen  ,  lieliooren  tol  de  jjcm.  \an  Solt- 
itftrd,  —  De  ItS  R.  K.^  dte  er  gevonden  worden^  worden  tol  de  stal, 
Yan  Boliward  gerekend.  —  De  dorpscbool  wordt  gemiddeld  door  ccn 
gelal  *an  30  It-erUngen  bexoclit. 

SCUËUKIlIlüF  ,  geh.  in  de  heerl.  ^trschf  groolh,  Luj^nnburg ^  kw., 
arr*  en  5  n.  PJ.  van  Lusembnryf  kant.  en  gem*  Menck, 

SCHEUËAI10FF ,  groote  hoeve  in  bel  balj.  van  Iiemieh*en-G reven* 
maeher  f  regUg.  Greremacher  ^  grooth.  Lusemhurg  ,  kw>  en  ^{  n.  Z. 
van  (rf epfftmncAer ,  arr.  en  Z^n,  O,  van  Luxemburg  ^  kant*  en  1(  u, 
N.  van  Remichf  gem.  Lenntngen  ;  met   15  inw. 

SCIIEÜEUIIOFF  I  groole  hoeve  in  bet  graafs*  Fiandettj  grooih. 
Luxemburg  y  kw.,  arr<,  kant*  eo  d  u«  N.  O.  van  Dt'tkirvhf  gem, 
Fiandett ,  ten   Oosten  van  den  Our, 

SCHEUMBaT  (0P-),  geh.,  voorheen  lol  het  hert.  GuUck  behoord 
hebbende,  tbans  prov.  Limburg^  arr.  en  3  n.  M.  O.  van  Mauitrkht  ^ 
kant.  en  1  \u  N.  W.  van  Gulpen,  gem*  en  10  min.  N.  van  Sehtu^ 
op'Geul ;  roet  6  h.  en  20  inw. 

SCHEüllDIEP  (HET),  of  air  SLtriifcnv-sicp ,  vaarwater,  prov.  Zuid- 
iloiland,  liet  is  dat  gedeelte  van  de  Nieuwe-Maas,  hetwelk  luiscbcn 
Beifland  en  bet  eil.  Hoxenburg  doorloopt  en  xieh  ia  den  mond  van  de 
Maa«  onllaftt. 

SCHEÜRHIÜVEL,  b.  in  de  Mtijerij  t^an  'j  nertogcftbüxchf  kw.  Maat- 
tand  f  jirov.  Ifüord'Bmbakd,  EerUe  dislr,,  arr,  en  3  u.  N.  N.  O.  van 
''ë  Heringenbotihf  kant,  en  1  ii.  N.  N.  W*  van  Ott  ^  gem,  en  i  u.  Z. 
Z.  O.  van  de  kerk  van  LithoijfHt  grenzende  ten  Z.  aan  de  kom  van 
iicl  dorp» 

SCHEVEN,  ook  wel  Scmievih  ,  geh.  in  htii  RMerdimgtpilf  prov, 
Lhrenihe^  arr.,  jti(i>  ^n  adm.  kant.  en  {  u.  Z.  O.  van  Attent  gen. 
en  i  II,  Z.  W.  van  Rolde;  mei  2  h.  en  16  low. 

SCHEVENINGEN  oi\  gelijk  men  ook  wel  schrijft,  Scievelijico ,  h^ 
anderen  ook  Scoevbbiiigeü  of  Scicpeningeii  gespeld,  d.  in  Delfland ^ 
prov.  Zuid-Holland ,  arr.,  kant.,  gem,  en  f  u,  W.  van  ^t  Grapenkagt , 
van  welke  gem.  het  de  wijk  G  uitmaakt.  Volgens  sommigen  lou  bet 
«ijnen  naam  ontleend  hebben  van  lijne  ligging  aU  ingesloten  los- 
schen  dninen  ,  en  in  eene  laagte  gelegen  ,  wtlke  soortgelijke  plaatsen 
in  hi't  Hibreeawich  worden  genoemd  Scmbpeia  ,  Deut*  1:  7  en  welk 
woord  met  den  nederduitschen  uitgang  ing  in  uitspraak  .  beleekcnis  en 
wor tel Icit Iers  geheel  overeenkoinl  met  de  oude  benaming  van  Sgik*ë- 
iinfitfi..  Anderen  veronderstellen  ,  dat  de  naam  afkomstig  is  v«n 
*s  Gtüten-ingeii  of  'j  Gmpen-lamlcn  of  wldetij  in   welke  heleckcnts  het 


SCH. 


in 


«tioni   imt^m    mecnutlon  Yoorkoiut ;    Uth^I    'i  Omptn    naskt  de   oijdo 
UI'  MikwïjU  in    ^i  Grepen  veranderde,  zoo  als  dit  tiojf  in  *s  Gre- 

^«.^  ,.ftle  en  andere  nanicn   van  plabUcii   blijlLbaar  ii.     Hel  ligl 

B2   6   il'   N.  B.,  ai"^  m'  ir  o.  L. 

litl  wMs  in  vroi^gefe  t^den  ren  lamcl'^k  grool  en  aanzienlek  dürp, 
ja  «  vci%«iit  bet  gevoelrn  vun  froniinigen «  is  dit  dorp  van  een  ouder 
««r»|iroiig  CM  f  rooier  geweest  dan  *i  Graven  ha{Fc  en  was  in  ondcrscbctdeno 
•Uaictt  %«rdfwlfi  ,  doch  staat  nu  ntel  voUlickt  op  de  xelfde  pbaU  alt 
ïfi  iMidii  lijden.  Want  in  bet  jaar  1470  ,  uerd  het  loo  (jewuldig  door 
dm  act!|(otfeii  uingetast ,  dat  er  een  groote  sircck  lands  wejppoclde, 
««Ardoor  de  kerk  ,  ^elke  er  loc»  flond  ,  wel  twee  duicend  schreden  ver 
ts  fe«  9«raakt<!  cti  hel  dorp  meer  dan  de  helft  van  zijne  huiien  ver- 
loor. Uuitrent  djco  tijd  wa»  bei ,  loo  door  het  (rcvangeii  uemen 
v^ii  t^ne  inwQoer< ,  uit  door  het  verongelukken  ter  see,  zoodanig 
OülvoUt  ,  dat  men  er  itiet  meer  dan  booderd  en  neg^entig  penonen 
LeMi«  fan  «etke  veertig  tiioe&tea  ^aao  hedeteo  j  honderd  moealen  op 
I9tt  den   ko*V  toeken. 

fi^nel  die  fan  SciitE^ifioEN  lich  «el  Kcdcr  ccnigermatc  hadden 
kl  door  bel  mdkeo  en  ophoogen  van  de  duinen  aan  den  zeekant 
de  ,  100  wtrden  ty  echter  na  verloop  van  weinige  jaren  weder» 
hiMl  fCAtdd  ftn  gcidrei^  om  ten  ccnemaal  door  de  golven  ver* 
l«  «orden,  veniiHs  de  duinen  door  de  winden  en  «tormeo 
lalWfta  fcrlttpen  en  wegstoven  ,  en  wel  inzonderheid  in  den  jarc  t53Ó , 
««titieer  op  den  ]*  November ,  dci  morgens  ten  6  ure ,  zeer  fchtclijk 
aen  zwart  tlanti  aïl  hcL  m^rdweaUn  ontstond  ,  waardoor  het  water 
tr  ^«Q^  vloeijeMie  allei  tn  korten  tijd  wegrukte  en  ScaivE^infiBji 
n  a^Mpeencn  ondergang  bedreigd  werd.  Oui  dit  gevaar  voor 
komtrt  eo  levens  te  verhucderi ,  dat  niet  alleen  dit  dorp,  maar  ook 
(tbrel  Drlfland  werd  over»lroorod ,  beval  het  Hof  %*an  Holland  in 
jaar  tS$51  ,  het  lloogheemraad^bap  vao  Delfland ,  om  daarle- 
la  f  oonien  ,  door  hel  maken  ^  bepolen  en  beplanten  van  de  dui- 
«<oor  ScitreatafiEi  ,  daortoe  D^kgraaf  en  Hoogheemraden  maglt- 
om  eenco  omslag  tan  vyf  penningen  Ufllands  op  eiken  mor' 
It  doeo  ,  ovrr  gchcei  Delfland  en  de  dertien  ambachten  van  dien. 
laar  dewgl  die  fondsen  niet  toereikend  waren  om  bet  geheel» 
Wtrk^  luaar  tiach  van  zaken  te  bersteltcn,  gaf  het  Hol  andermaal 
heifl  aan  die  van  Delfland  ,  om  ceneo  tweeden  om&lag  van  vier  pen^ 
aingfo  Ie  doen  en  voorts  dat  die  van  ^sGravenhage  en  Scbevskitigei  daartoe 
■oodca  i»etatcn  de  aom  van  dertig  ponden  (180  guld). 
Albofwel  men  nu  meende  ScizvEiiiKfieii  met  ccnen  gtecnen  dgk  en 
aoltng  van  de  duinen  als  andenins  wel  en  naar  bebooren  voor- 
te  behben  ,  leed  het  echter  mei  lang  daarna,  of  alles  werd^  in 
winter  van  het  jaar  11538,  wederom  by  ccnen  zwarcn  storm  weg^ 
li^t  «A  afgespoeld,  zoodat  de  inwoners  dret|;den ,  zoo  zy  niet  wcr- 
4piK»ipen  en  hygestaan  ,  hunne  woonplaaU  te  zullen  verlaten, 
rom  dan  hel  Hof,  lu  aanmerking  nemende  het  gevaar,  dat  geheel 
dlland ,  bij  ii^loop  \iin  tijd,  daardoor  lijden  zoude  ,  die  van  Deltliind 
1  b»iBhru%eo>  De  gedeputeerden  van  de  Oost-  en  We»t-ambacbten 
Delfland  boden  nu  aan  ,  om  ScazvcnincKa  zooveel  gelds  te  leenen 
de  ooiflaff  van  een  stuiver  op  hel  morgen  zou  bedragen  ,  mit«  het 
dtl  tonde  leritg  geven  ,  zoodra  hel  Hof  kennen  en  verklajen  zoude  , 
it  bel  daartoe  iu  itaat  was. 

AU  ScazviMiacEJi ,  lu  het  jaar  11(46  ,  weder  een  gel^k  onheil  was  over* 
soodal    de    plauling    eo    andere   heschulseltn ,    voorheen    tol 


160  S  C  H. 

iK^ood  Tan  het  dorp  aan  den  leekani  gelegd ,  weder  geheel  en  al  dooi^ 
de  tee  waren  weggeslagen ,  en  dat  die  Tan  Delfland  onwillig,  en  de  hn- 
ren  van  ScanmuiMa  onmagtig  waren,  om  het  weggespoelde  te  herttdien  , 
100  werd  de  Regering  van  *f  Gravenhage ,  by  acte  van  9  JnnQ  ?an  het 
lelide  jaar ,  door  den  Hov^gelast,  het  gebroken  werk  te  doen  herstellen. 

Naauweiyks  waren  er  Tgf  jaren  verloopen ,  of  het  woedende  element 
mkte  weder  alles  omver.  Storm  op  storm  moesten  de  Scheveningers  in 
den  winter  van  het  jaar  1581  doorstaan,  ja  hun  dorp  werd  ter  aelfder 
tyd  daardoor  soodanig  aangetast,  dat  z\i  meer  dan  40  huisen  verloren. 

Maar  de  verschrikkelykste  en  gevaarlykste  vloed  van  alle,  welke 
ooit  ScMvnmiciR  heeft  besocht,  was  op  Allerheiligen  dag  des  jaars 
1870.  Oaarhy  werden  niet  alleen  een  seker  getal  hiiisen  omver  ge- 
rukt, maar  het  geheele  strand  voor  het  dorp  werd  ?an  gedaante  ver- 
anderd {  de  buiten ,  welke  eerst  aan  den  teekan t  en  tasseben  de  cee 
en  de  kerk  stonden  ^  spoelden  weg  of  werden  vernield  ;  de  kerk  ,  welke 
aehter  alle  de  hniien  getimmerd  was,  geraakte  daardoor  aan  den  tee- 
kant ,  waar  ly  nu  nog  staat.  Omtrent  bet  getal  buiten ,  welke  in 
dien  storm ,  door  het  woedend  element  om  verre  gesmeten  en  in  ge- 
iwolgen  werden ,  is  men  het  niet  eens.  Hadiiarus  Jubius  begroot  bet 
op  lettig,  doch  hei  oude  bord  ,  hetwelk  ter  gedachtenb  van  dien  schrik- 
keiyken  vloed  te  Scaiviauieni in  de  kerk  is  opgehangen,  gewaagt  van 
honderd  acht  en  twintig  buiten  en  uit  het  vertoekscbrift ,  hetwelk  de 
pachter  van  de  wynen  en  bieren  over  *s  Gravenhage  en  Haagambacbt 
aan  de  Staten  van  Holland ,  den  13  December  des  gemelden  jaars ,  over- 
gaf, om  afslag  van  tyne  pacht  te  heknmen ,  uithoofde  van  bet  opgeval 
het  dorp  ScBBVBRiBeiR  ten  telfder  tyd  overkomen  ,  biy kt ;  dat  by  deten 
storm  meer  dan  het  halve  dorp ,  door  de  tee ,  is  verslonden  gewor- 
den. Deeriyk  was  het  bier  dus  geschapen ,  too  dat  een  ieder  over  den 
trbarmely ken  toestand  ,  too  van  het  dorp  als  van  de  inwoners  ,  met  me- 
deiyden  werd  aangedaan ,  waarom  Gecommitteerde  Raden  van  Holland  be* 
willigden  in  bet  doen  van  eene  collecte  te  *s  Gravenhage  ,  om  daardoor 
dete  arme  en  ellendige  menseben  eenigerraate  te  hulp  te  komen  en  te  on- 
dersteunen. Door  deten  laatsten  watervloed  is  ten  tweedemaal  de  ge- 
legenheid en  standplaats  van  het  dorp  geheel  veranderd  ,  staande  bet 
dorp  ,  geiyk  wy  too  even  hebben  aangemerkt ,  vóór  den  vloed  aan  den 
leekant,  en  de  kerk  aan  de  binnen  tyde,  daar  integendeel  nu  naau- 
welyks  één  huis  aan  die  tyde  wordt  gevonden  ,  en  de  kerk  aan  den 
uitersten  oever  van  den  teekant.  De  inwoners ,  om  beter  tegen  deten 
gevaarlyken  nabuur  beveiligd  te  tyn ,  hebben  sedert  bonne  buizen  meer 
Linnenwaarts  getimmerd  ,  en  daardoor  als  een  nieuw  dorp  gebouwd , 
dat  thans  uit  vry  goede  buizen  bestaat,  van  welke  men  er  1120  telt, 
welke  bewoond  worden  door  1180  huisgez.,  uitmakende  eeoe  bevolking 
van  6100  inw. 

De  visschery ,  tynde  bet  voornaamste  middel  van  bestaan  voor  de  in- 
getetenen  en  mede  de  bron  van  inkomsten  voor  de  Hervormde  kerk, 
wordt  met  98  schuilen  of  pinken  en  14  vischboten  gedreven.  Zy 
levert  niet  alleen  eene  keur  van  versche  visch  op ,  voor  de  viscbmarkten 
van  *s  Gravenhaje  ,  Delft  en  Rotterdam ,  werwaarts  de  visch  op  het 
hoofd  gedragen,  of  in  bondenkarren  en  schuiten  vervoerd  wordt;  maar 
dete  handel  in  verschen  visch  strekt  tich  tegenwoordig,  sedert  de 
«toomvaart  en  de  yzeren  spoorwegen  beslaan ,  vooral  in  kabcljaauw  en 
scbclviscb ,  lot  ver  in  Duilschland  en  België  uit.  Dan ,  niet  alleen  in 
den  verschen  visch  vinden  de  ingezetenen  hun  bestaan  ,  maar  veel 
meer  in  den  handel  van  gedroogden  visch  en  gerookte  bokking ,  waarloe , 


SCH. 


t«l 


l|flt  Toor  den  ^droogden  viich  reeds,  de  fchiiitijji  irt  Fi*brii> 
«f^  »p  ée  Naordvaart  uUgafin ,  lerwijl  voor  de  bokking-  of  «tctir- 
biria^aii|il  evn  Tijftijplal  ücbiiitcn  tegen  September  overloopen  naar 
h^  loofeoaamdc  Die|)waler.  De  j^crookle  bokking  ^  alumedi*  de  ge- 
ilfoogde  sehol  «lordt  feelat  naar  België  Tcrzonüen  en  levert  bfj  ^nn- 
«iifni  tf«U  eenen  bundel  op,  waarin  wel  drie  tonnen  goud»  ^ordt^n 
amgeiet.  Drie  scheepslirrirnerwerveii ,  erne  lijnbaan  ,  imiu  tn  ïcdnia» 
1-  >    hierin  ook    hun    bestaan.      Er    behoort    hier    mede    ecne 

b..  Ie  Uttli.  De  llagenaiirs  ïiadJen  voorheen  niet  alleen  bet  regt , 

vui  ik  ij»cb  te  ScitviTiJACKn  op  het  strand  Ie  koineo  niyncn  ^  nianruok 
lelit,  om  din  tegen  eene  lekerc  geringe  terbooging  Ie  ttjiask'n  ;  thans 
«cbler  h^eft  een  iegelijk  ,  wie  hij  ook  lïj ,  het  regl ,  om ,  »ondcr  eene 
btjxonderc  terhoogïng ,  do  visch  op  d«n  «filag  Ie  mijnen  en  Ie  naasten. 

Bet  veelvuldige  gebruik  der  tccbadcn  geeft  nan  sommigen  der  tnge« 
telenen,  vooral  die  in  de  Foentraat  wonen  ,  gülegtnbetd  tot  bet  vrrlitt- 
rrü  Vin  kamera  ,  en  vericbaft  aan  het  dorp  ecne  cekerc  levendigheid  , 
dre  ,  vereenigd  met  de  bestendige  bedrij vlrrhetd  der  vixicberij ,  ScvtVEAiti- 
wa^  boven  \e[e  plaatien ,  eencn  aanzienlijken  Yoorrong  gei»Ft,  welke  nog 
veril90gd  i»ordi  door  hare  verecniging  met  lmi  l»;;ging  nabij  de  residen- 
li»t  «erwaarls  een  klalige  en  lommerrijke  viaodel-  en  rijweg  henen  voert. 

De  Schcveniflgers  vervaardigen  ook  zougenaanid  grotwerk  ,  bestaande 
«il  panirren  niotenljes  ,  hriiijes  ,  kapelletjes,  kerkji*s  enz.,  welke,  lunt 
grtit»  Wvtrooid  •  mei  tchelpjes  en  noreriijr«  belegd  en  van  deuren  en 
riMSpJÊi  teer  Itevallig  voorcien  lijn  \  allerlei  soorten  van  scbnitjcs 
«onwn  er ,  op  de  telfde  vrijic ,  ceer  aardig  lamcngesteld ,  nli  ook 
J«9u«tljei ,   beudjet  enx.,  al    het^ielk   vete  licfhebbci-j  vindt. 

Dtf  IJerv.,  dte  er  niim  56i0  tn  getal  zijn  ,  onder  welke  liOO  Lcde- 
OWlee,  tita4«Q  cene  gem.  nil ,  welke  lot  de  klats,  van  'i  Gtavrnhntje  ^ 
risf  VF«ii  F^inhurq  ,  behoort  ,  en  door  twee  Predikanten  bediend  wordt. 
De  eerste ,  die  hier  bet  leernarambt  heett  waargenotnen  ,  is  geweest 
Üicai^ti  Ptfti  I  die  er  in  1(580  atond  en  in  bet  jaar  1585  opgevolgd 
«erd  door  Bisao^ifltift  VosTtLies,  die  in  bet  jaar  1602  nog  in  teven 
«ft  iOilrcnl  80  jaren  oud  was,  wordende  heru  als  loen  ,  als  geweien 
hwyjlwii  te  SdUKv&TiiiioR^ ,  bij  rciolutte  van  !£0  October  ^  vergund  te 
■agrn  ontvangen  de  vijfiig  gulden,  den  Dienaren  ten  platte  lande  jaarlijks 
Hi|Wilajn.  De  eerste  tweede  Predikant,  die  Ii»er  gestaan  beeft  ,  is  geweest 
itmjiiimi  EaauTM  Hf  KocK  ,  dte  in  18^0  herwaarts  kwam  van  ileiioy-cn- 
m»kom  en  in  18iB  naar  Bleerisen  ^  bij  Maastricht,  vertrok.  By  vacature 
••vdl  de  ptedikantsptaals  beurtelings  veriru|d  door  vrij  beroep  van  den 
ierkeraad  ,  «it  een,  door  deicn  gemaakt  en  by  het  Departement  voor  de 
iakni  der  Hrrvormdc  Kerk  enz,  goedgekeurd,  drietal  ;  en  door  collatie 
va*  drtt  Eoning  «  uiteen  door  den  kerkeraad  alphobelf»ch  «anicngesteld 
tvalAal.  In  I85(t,  bij  het  emeritaat  van  PerACs  Faasseü  dc  Usfii , 
il,  hij  9mtk  Koninklijk  betlnit ,  dexe  wijze  van  beroepen  ingevoerd,  of- 
•^(•«Q  altie  kerkelijke  it ukken  «  regten  en  privilegiën  voor  een  vrij  l>e- 
enr^  %wm  beiden  Predikanten  pleUen  en  zetlV  de  kerkeraad  ,  in  1845  , 
«Mi  dcft  Kioist er  van  Ëeredienst  ,  tlaron  \k^  ZutLC?i  vau  ^UEVtLD,  in 
§•••  iMtf «trife «  geschiedkundige  nn*uiorie  bel  ongerijmde  daarvan  beeft 
ÊÊrngdimviA  y  doch  londcr  eeuig  gevolg,  maar  ook  zonder  eeni;^  bondig 
IfMTfibrvfijft  van  de  lijdc  des   Ministers. 

In  den  beginne  «tond  te  Scn«ve:%i;^iïet  slechts  een  kapelletje,  woarran 
im  Imreri  het  jttê  patroitatut  o(  rcgt  van  cotlatii^  aan  Wilukm  vam 
icinmt]!^  alt  Graaf  mn  Hóthnd  ,  met  wien»  bewilliging  en  toe«iteni- 
ttiA^   sQ   bet   hadden  ge»tieht,  opdroegen.    l>Gie  kapel  hehonrde  omler 

i.   Dtat.  1) 


16i 


8GH* 


üen  P<i4toor  of  Cureei   fan  V  Gravenhagc «    maar    werd  ,  omtrent    bet 
jaar  1168,  of  weinig  i\}é%  te  Toren,  daarvan  a%ctQnderd  en   tot  eene 
parochiekerk  op  lich  selve  verheven  ,   voor  welke  aftondenDg  de  buren , 
volgens  uitspraak  van  den   Pastoor  van  \  Gravenliagr^  ^   (gedurende  lij'^d 
leven  ,  jnarl^ks  moesten   uttkcercQ  %ier  en  twintig^  ponden   HoUandtcll 
(18  giilJ.).    De  kerk  te  ScnHvantnscn  werd  ,  too  wel  als  die  van  *f  Gra 
vcnhage ,    bediend   door    eencn   Premonstreiuhecr    of    Norbcrlijner-Ka 
nnnnik  «  lüt   de  abdy  van  Middelburg,  en  bad  tot  PaLrooo  of  Scbuü 
heilige   den  Abt  St.  Anvoatos.     Uct  koitcrscbap   werd  door  den  Gra 
bi'geven.     Atitonif  Rredsrodc  ,  hoewel  afwetig,  genoot  in  1514  van 
ambt  60  Ho1land»chc  ponden  (4lSguld.).     Ook  was  in  dcKc  kerk  een 
vtknry  giïftticbt  Ier  ecrc  vao  den  ü.  ëwaldds  en  dcu  H.  Adria^ids  ,  a1«me 
een  gild  of  broederschap  ter  ecrc  van  den  IL  A^tokids  ,  patroon  dev 
kerk  ,  doch  het  was  reeds  vóór  bet  jaar  11552  ten  eenemaal  verloopen| 
vil  de  Broeders   en  Zuster»  daarvan    uilgeslorven ,    £00  dat  de   Hoofd 
mannen    te    rade   werden  de  goederen  van  bet   gtld  aan  de  kerk  ove 
ie  geven  ,  miu  dat  de  kerk  daartegen  sonde  onderbonden  en  laten  vcf 
riglen  xoodanige  dien&ten  aU   bet  gild   gewoon   was  jaarlijks  te  docoj 
hetgeen  Kerkmeesters  aannamen. 

Van  onds  beeft  de  kerk  van  Schpveüiiige;!  bet  regt  van  vijf  ccntj 
van  elke  soort  van  visch  ,  welke  op  het  slraud  wordt  afgeslagen, 
regt ,  ontsproten  in  vroegeren  tijd  uit  ttefdegiften  ,  werd  in  bet  ja 
18!i7  ,  toen  een  der  reeders  weigerachtig  was  ,  door  een  vonnis 
regtbank  van  *s  Gravcnbage  ,  bevestigd*  Vroeger  had  de  kerk  mede" 
bet  regt  van  de  vunrboct  en  het  geld  ,  dat  by  de  stuurlieden  daarvoor 
betaald  moest  worden,  üit  de  inkomsten  van  de  visscberij  is ,  in  het 
jaar  1i>9S,  ecne  nieuwe  vuurbaak  gebouwd.  Nadat  de  eerste  kerk  in 
den  voorverbaalden  watervloed,  omtrent  het  jaar  1470,  door  de 
golven  was  vernield  en  ver  in  tce  gc&poeld,  werden  de  buren  genood* 
aaaki  eene  andere  kerk  te  slichten  ,  welke  ly  dan  bij  die  gelegenheid 
Teelgroolcr,  ruimer  en  meer  binnen-  en  acblerwaarts,  neb  ter  de  nog 
overgeblevene  huiien ,  deden  houweu  ,  daar  lij  dan  niet  soo  veel  aan 
de  woede  des  waters  bloot,  stond.  Omtrent  eene  eeuw  daarna  ge« 
raakte  de  kerk  in  bet  uiterste  gevaar,  om  bet  tcifde  lot. als  de  voor^ 
gaande  te  ondergaan.  Van  dien  tijd  af  stonden  de  hewoaers  van  Scaa- 
VEviaaEH  meer  dan  eens  in  beraad  ,  om  de  kerk  te  verplaatsen  en  nn^ 
dieper  landwaarts  in  t^  xetten«  Zij  heeft  eenen  toren ,  die  in  het 
grootste  en  benedenste  gedeelte  vierkant  is,  hooger  met  een  acli 
kant  metselwerk  van  ruim  drie  en  een  half  el  en  daarboven  eene  tp 
van  de  telfde  gedaante;  de  slagklokken,  welke  duisend  gulden  gekü 
behbcn ,  lyn  er  by  bet  herslcllen  van  de  kerk  tngeplaatst  ,  namelijk 
na  den  Spaanscben  oorlog.  Dit  bedehuis,  met  een  verhoogd  koordak, 
waarop  een  klein  tpiU  torentje,  is  van  binnen  tamelijk  ruim,  rus- 
tende op  pilaren «  eo  pronkt  met  eenen  uitmuntenden  predikstoel. 
Tegen  Jen  toren  staal  een  wellitidend  orgel.  Üit  orgel  werd  geheel 
vernieuwd  in  1844 »  tijnde  dit  werk  der  vernieuwing  reeds  jaren 
vroeger  begonnen  door  de  gebroeders  Loaa&fi,  te  Groningen  en  Ic  Ley- 
dei}^  maar  tater  voltooid  doorviir  Dah  en  Zooii  van  Leeuwarden.  Naaal 
deo  ittgaog  van  den  toren  siet  men  een  wit  marmeren  gedenkstuk ,  aan 
het  geslacht  HecasaEna  bchoorende,  bestaande  uit  eene  fraaye  vaas, 
waarop  het  wapen  van  hel  gemelde  geslacht  en  daaronder  dese  woorden  : 

CoaKuii  ai    If  EEsviEaa» 
(d.  i.     het  gebeente  vjiti  Coaütu)^  V4J   liBsasaBRB)* 


SCB. 


10:ï 


Ook  tiet  iti«n  9r  hei  bovenste  gedeelte  van  ecoen  kaxilot ,  wt'lkc ,  düti 

^  JêmtMr\j    1617,    YCKïr    Scbitaiiiiigiv    is   komen    aandrijven,    tijnde 

t,fn  eU.   lan^,    ^,51  ell.   breed    en    1.88  ell*  boog.     Onder   andere 

Bonltti  f  WAArojcdc  detc    kerk  versierd    is ,    Landen  er   tegen  een   der 

ABfco  Iwfc,    die  fraai  beschilderd  xijn.     Het  ecne  stuk  is  de  alljeel* 

dSM|  lan  l>et  dorp  «óór  den  vloed  van   1    November  1570  en  «>p  het 

jÊoitre  leesl  men  de  volgende  regelen  : 

In  •tjaar  U«in  ^tbcntig  tn  bpfticniionhect 
"  iriirbttöitr  t'  ^cljcbcliiifl  op  SliI&cr^öï^pIl0i;ii  öafl  / 
Zcttoater  Ifcp  in  bt^t  ficrft  tïït§  ücrtoonöcrc/ 
Hit  )iott  tn  ttacc  bunm  Ijoag  /  al§  mtn  üocn  jag  / 
[ipolr  mtDc  aan  öcn  Ijooocn  autaer/  Fföoct  ött  Betoafl 
^n  ban   bc  ^^acri^tnc  en  fterftün-coinptoir  met  li^t  / 
immc  toerpeuhc  met  bc^  toatei'^  0(^^130 
feucn  flrooteu  iStaacrcu  uweren  fii^t; 
irn l^rrftcr üJdöanbcrt agt  en  ttointioöupgcn otmi^t^ 
En  tDctnig  jnnbrr  ongcjEicOent  gebteben  / 
t>\t  sdjeprn  tparen  böor  *t  borp  gebrebcn  / 
ï>ocubc  grootc  ^cljabe;   elft  niaaftt  baaraf  mentie; 
ï>rte  mcnjföen  bcrbranSen  gcfactcn  Ijct  leben  / 
^u^  tua^  gk7  graotcn  bruFt  bclcbcn/ 
i&ii^roin  ^tt  gc^'c^iebbe/  lact  ik  0qü  bie  Sententie. 
SKbe^Otulig^n  bag/ 

i#c&ebelingen  't  taatcr  ficfiïagcn  magö  / 
Jjeere  utoe  taifle  gesdjicbe. 

•••  der  xrien  midden  in  bet  koor  Iceit  men  . 
flitr  rtuten  onder  deeten  tUen  ^ 
f^ijf  kindren  al  volmaaki  pan  leen  , 
7*en  eender  dragt  ook  saam  geboren , 
Vü  Katiarji  Gbrbiaiids  ,  kan  men  hooren, 
17iil9. 
««üvagtn  van    Siio?i  Svtvn   en   een    kleine  scil wagen    irjn   tol    op 
bsl  énidm  der  dcbtliende  eeuw  ,   tnisscbien    nog  later  in  deze  kerk  of 
•UvB  lo  bet  dorp  bewaard  gebleven. 

De  fl.  IL,  van  welke  men  er  ongeveer  460  aantreft,  onder  welke 
iSO  ComtininikaDben  ,  maken  f  sedert  1830,  weder  eene  stat»  uit ,  welke 
t«i  Iwi  «Mispr.  van  Bolland-en- Zeeland,  dek.  van  Delfland,  beboort, 
ca  d#iir  eeiien  Pastoor  bediend  wordt.  De  eerste  Pastoor  in  deie  stal. 
«ai  Amê^imv^  Cointui  Qoaiit,  die  in  het  jaar  1840  naar  Oegstgeest 
VfVt^oll*  De  kerk ,  aan  den  Q.  Aivto^ios  toegewijd ,  is  in  het  jaar 
1834  |{eb»uwd.  Deic  kerk  beeft  geenen  toren  ,  manr  is  van  een  nieuw 
9egd  Tooriien  f  terwyl  ly  inwendig  prijkt  met  de  marmeren  beelden 
imil  ée  E*  1I*M4  met  het  kind  Jezus  en  van  den  H«  Aarofiius  ,  ver« 
tAardi^  door  den  beeldhouwer  Kotea.  Ook  heeft  zij  een  fraai  altaar* 
itsk  «  Toontellende  den  Zaligmaker  mei  lijne  leerlingen  te  Emniaus , 
door  loK4»ti«  f  Jkii  nun  ttiLRfi  ,  Kunstschilder  te  's  Gravenhage. 
Te  Scttrcsriatsa  is  ook  een  Ou  de-Mannen-  en  Vrouwenhuis, 

Imrin  ibant  dO  onde  mannen  en   vrouwen  zijn  opgenomen. 
Er  i»  «Idaar,  in  bel  jaar  1697  ,  een   Weezbuis  gebouwd,  bij  ge- 
pisbeid  ,  «Ui  ile  Scheven  in  ge  rs  beweerden  hevoegd  te  zijn,  om  hunne 
I 


164  S  C  H. 

kivdcTHi  NI  ImI  RMfsdM  weesliais  te  laten  op? oedën ,  waarteffeii  d« 
ftitgfMilai  !«•  ^al  bois  opkwamen.  Om  deswe^  alle  moeOeiykheden 
«n^  «r  ■Wf «  krvitlifiie  de  Regering  van  *s  Gravenhage ,  dat  er  een 
^Étow^iljHi  w«eilNiis  te  ScuftawcBii  zoude  gesticht  worden.  Na  het 
nrfhOawwmiia  wa  4il  hm  werden  er  ,  op  den  9  November  des  jaars 
HM^  ^^Mftim  kwiderea  in  ontvangen.  In  bet  jaar  1775  is  dit  buis 
i>Ktrt»wl?»fij|k  ^uaimad.    Thans  bevinden  er  zich  11  kinderen  in. 

l9w<(fiK  Wal  «Ka  er  ook  een  Gasthuis,  waarvan  hel  locaal  thans 
<iKiailk  %iM  ««wr  Sladsschool  voor  800  kinderen;  bet  werd  daartoe 
»ii||ftri^«  w^  ^  dringende  nood  van  het  weeshuis,  en  de  vermin- 
«^k4m-  uai»aait«  vas  liet  oade  gasthuis  eeue  vereeniging  van  beide 
liiMwWN*  tal  re»  code  mannen-,  vrouwen-  en  weezcnhuis  noodzake- 

IWrk  ISMaktMI« 

IN  ^tmyicliaat  wordt  door  een  gemiddeld  getal  van  ruim  100  leerlin- 
!«•  ViraiwWl.  Ook  kcefi  men  er  eeue  Meisjes  naaischool,  onder 
NaeWraiiaf  vaa  de  Konbgin ,  vraar  een  getal  van  50  kinderen  onder- 
mi  «Mlvaaft. 

3lc«  keoft  aaby  Sgieviuuiciv,  op  een  der  duinen ,  ook  een  Pavcijoen , 
dal  Hl  |]$:MI  door  Koning  Willm  I  op  eigen  kosten,  in  den  Toskaan- 
«cheti  sl\il «  IS  opgetrokken  en  aan  xyne  gemalin  vereerd.  Dit  paveljoen , 
ketw«lk  Ikans  aan  Prins  FatDeaiK  der  JVetlerlanden  behoort ,  is  inwen- 
dig teer  eigeaaardig  met  seeschulpen  versierd. 

Het  prachtige  stadsgebouw  der  badinrigting ,  mede  op  het  duin  slaande; 
is  aan  de  landsyde,  naar  de  Ionische  bouworde,  ingerigt.  Men  kan  bier 
Biet  alleen  het  'had  binnenshuis ,  maar  ook  in  zee  zelve  nemen  ,  waar- 
toe men  vele  badkoetsen  gereed  vindt.  Van  deze  plaats  af  loopt  een 
nieuw  bestrate  weg  door  de  duinen ,  gedeelteiyk  langs  het  nieuw  ge- 
graven kanaal  naar  's  Gravenhage* 

Behalve  dit  badhais ,  heeft  men  er  nog  de  badinrigting  van  den 
Heer  Maas  ,  die  daartoe  het  van  ouds  genaamde  Heeren -Logement  van 
HAiaAin  heeft  vergroot  en  uitgebreid ,  en  alwaar  baden  zoo  binnens 
huis  als  in  zee  genomen  worden. 

Ten  Zuiden  van  het  dorp  op  de  duinen  staat  eene  kustlantaarn . 
ScHBVBifiHGER  is   dc  geboortcplaats  van  den  onverschrokken  zeeman  , 
den  Admiraal  CoaHuu  Jol  ,  bygenaamd  Hootbbbbü  ,    die  in  1644  Lo- 
anda  de  St.  Paul ,  op  de  kust  van  Afrika,   innam. 

Behalve  door  de  reeds  bovenvermelde  walervloeden  is  Sghbvbkihsbr 
ook  geteisterd  door  die  van  November  1775.  Des  Dingdags  den  15  sloeg 
het  water  ,  met  zulk  een  geweld  over  de  hoogte  ,  langs  welke  raen  naar 
het  strand  afloopt ,  been ,  dat  bet  meer  dan  de  helft  van  het  dorp  be- 
dekte ;  ook  werd  een  groot  gedeelte  van  die  hoogte  weggeslagen  ,  op 
sommige  plaatsen  waren  de  duinen  meer  dan  9  cll.  aan  de  strandzydc  af- 
gespoeld ,  zoodat  zy  zich,  na  den  vloed,  in  eene  loodrcgte  hoogte  vertoon- 
den ,  daar  zy  te  voren  glooyende  afliepen.  Ook  was  een  goed  gedeelte 
der  kruinen  van  die  zandheuvels  afgeslagen.  Van  het  groot  aantal  vis- 
scherspinken ,  welke  hier  aan  het  strand  lagen,  \taren  er  niet  meer  dan 
vyf  of  zes  onbeschadigd  gebleven.  Van  de  anderen  waren  onderschei- 
dene in  hel  zand  ingeweld ,  zoodat  zy  ,  om  dus  te  spreken ,  daaron- 
der begraven  raakten.  De  overigen  waren  legen  elkander  geslagen  ,  som- 
migen genoegzaam  geheel  vernield  en  anderen  zoo  beschadigd  ,  dat 
uien  rekende  1800  of  2000  guldens  te  zullen  noodig  hebben  om 
alles  ie  herstellen.  Eene  pink  geraakte  tusschen  dit  dorp  en  Katwyk 
op  strand  ,  en  de  manschap ,  die  er  zich  aan  boord  bevond ,  veron- 
gelukte. 


sce. 


laif 


Itt  1791  loeo  ooie  kii*Ua  iiiel  weinig  door  de  £ngel»cli«  kapen  ter- 
ontrutl  «erdeo  ,  badden  on<e  vbtchen  vooral  veel  tsq  hen  te  Ujderj» 
Ettn  VldArdioger  boeker ,  door  ccnen  En^cl&chcn  kotter  vervolgd  ,  bet 
tchtelen  niet  taogtrr  kuniicode  ontwijken  ^  zette  bel  by  Scbetbiiii>i«bji  op 
ilraod,  bet^e«n  den  ËiigeUcben  ccbler  niet  verbiDderde,  bem  te  vcrvolgeo 
eo  ftierk  te  bcscbicleii  :  dit  tief  juist  voor  op  ecnen  Zoodag  ,  toen  de 
kerk  uitfjiiig  ;  kdcr  ipoedde  licb  strandwaarLs  ;  eenige  kogelt  bereikleii 
liei  dorp,  co  vlogen  door  de  daken  van  de  buizen.  £cn  der  durpu- 
1in|^  ijUe  naar  *»Gravrnbage  en  vcrzocbi  den  Stadhouder  ot»  bulp. 
Deie  ging  mede  derwaarts;  ccnc  bende  ruiters  vu  grenadiers  op  de 
{Mnid^  ff^f^N»d  staande  ,  werd  lersiond  ^ifgezotiden  ^  eu  plaalile  xicb  , 
fi"  *  patroonen  en  baodgranalfn  ,   gedccllelgk  oau  slrand  ,    ge- 

di  de  kerk  \un  ttci  dorp  ,   bclwelk  van  dat  gcvulg  was,  dat  de 

^T  kotter  I  binnen  lAeioigtyd^,  aTdeintde,  en  de  onUlelteuisdaai « 

nt  mde  nam.    Men    verJtanlt^  d«it   er,   in  die    oni&t^ndigbeid , 

ntt-1  rr  htiAii  ee&c  battcry   vau  twee  stukken  twaalfpondcrs  werd  opgc* 

WOfACO, 

Groot  «ai-en  ook  de  rampen  en  verliescn  ^  geleden  'm  1798,  toen  in 
wdDiic  dagen  teer  rete  scbuiicn  door  de  £uj}el&cbcn  werden  genuiaen 
e»  d«  %i»»rber»  in  de  jft-vangciiis  werden  gexct ;  eenc  ramp,  die  niceU 
%clc  reeder«  ^an  uetgcstcld  dood  arm  tnaaktc.  Dit  votid  ook  pbaU 
ooder  de  Fi An»cbe  Hegeririg  ,  wanneer  de  vi»»cbciij  moar  gt^brekkig 
koo  wardru  uïlgioerèfid  ;  *2i  inofj^cns  voeren  de  scbuiten  af  en  \  avondi 
tlioaiWn  ifj  ,  ^6ór  lonsondergang  ,  neder  aan  liJn  ,  na  dien  tijd  kon 
menMud  tonder  levensgevaar  ztcb  op  bet  itrand  vertoonen*  Dit  deed 
io  I8D5  en  1804  de  »Trnioedc  ïoo  hoog  «tijgen,  dal  n>eo  bet  geleden 
ttHte«  op  rtfcer  dan  140,000  gulden  begrootte,  en  de  toenmalige  Pre- 
dikant Ic  ScsiTKmiftOK.1  ,  Pituds  Fa^asen  dc  Ue»  ,  alterwegc  ccnc  CQllecle 
Vfrruebt  Ie  mogen  doen,  waardoor  bij  eenc  som  van  50,000  gulden 
' **  !c»bf^«gt  ,  en   door  lijncn   icel  vermogenden  invloed  ook   de  iu  Bu- 

ind  gehangen  liileutfc  Siibuveoinger»  wt&t  vrij  te  krijgen. 

lil  liet  jaar  17U5  vertrok  tan  bet  ëcbeveniugscbe  strand  de  laatste 
Stadhouder  WrLLts  V  mei  lyn  gezin  naar  Engetand  ;  maar  wel  nioj- 
Qier  ««»  dti  «elfde  strand  getuige  \an  too  \^\c  f  olksvrengde  en  gbjuicb 
•U  èeu  30  Nurrmbt-r  1BI5  ,  toen  Koning  WjLLfs  ),  onder  bet  liitde 
wd^ooi  dtr  ioegcklroomdir  volksmenigte,  op  nieuw  den  luet  aan  but 
VMlrrlftud^cbe  strand  zette  ,  en  tan  daar  naar  *s  Gravenb«ige ,  als  op 
4t  ii«iideii  des  Ned4]rUnd«cben  volk»  werd  gedrji^^en.  Van  dese  beii- 
ffdijke  terugkomst  tan  dtti  Prins  tsn  Okasjs  beeft  ScitBVifiiiGCii ,  lu 
1838  mig  ei.*uf  blijde  berinneriog  gevierd  ,  die  met  eencn  vriendscbap- 
pebjkeo  iisaaltfjd  l>estoleD  is  geworden.  Wel  w^iardtg  is  daartoe  na* 
lieten  te  worden  bet  berigt  van  de  Staats- Courant  van  3  Deccinher  1838. 

firt  oude  wapeo  lan  SciBVEXinfii»  was  drie  gekroonde  baring(7n  ,  w  aai  - 
fm  hel  IC  ld  niet  uordi  opgegeven  ;  bet  nieuwere  is  een  ooijevaar  op  een 
gatÊéttm  ^eld  t  to  tegeosielimg  van  dat  van  ^s  Gravenbage ,  welks  ooijevaar 
9fld  fSD   iiQopel  )klaat« 

IVE5INCEN  ,  koOljplaot.  in  yedirlandt-GHiana,  koL  Surmawte , 
d«  1^ mwimoeLreek f  ter  liokerttjde  in  bet  afvaren^  palende  boven- 
wmmri»  jm»  den  verl.  koslgrood  Onge|<und  «  beni-denwaarts  aan  bet  Land- 
«•0-Mc-r  '  ;   54i  akk.  groot;  met  86  slaven.     De  Negers  uocmen 

Imr  Bi  ELcrnte. 

f'^'  ivUSCHE  KANAAL  {HET),    lun^id  in  D^lflaud,    prov. 

Ma  fl  f  loopende  rnn    's  Grnvenb;igc  in  «'ent   we*l«  lijli  riglinjf 


IW  SCH.' 

.  Dit  kanaal,  hetwalk  men. in  19Sd  it  be^nnen  U  graven,  loopt 
Tan  bet  noordwesteinde  der  stad  'sGravenhage  tot  op  meer  dan^  u. 
afstands,  en  moest,  volgens  het  plan,  tusschen  bet  bndbnb  en  het 
dorp  met  eene  sluis  in  tee  loopen  en  tot  spoijing  van  de  stadsgraehten 
dienen.  Het  behoort  tot  de  ondernemingen  van  den  overleden  Borge- 
meester van  's  Gravenbage ,  Ram»  Gopu  vah  CATTBinvao.  De  voortietting 
werd  gestaakt  bij  een  der  eerste  besluiten ,  welke  de  Prins  van  Oranje 
nam ,  als  Koning  WiL&n  II.  Aan  bet  einde  van  bet  onvoltooide  kanaal 
is  voor  twee  jaren  eene  swemscbool  opgerigt.  Thans  (1847)  b  bet 
denkbeeld  weder  verlevendigd,  om  te  ScaBVEinifani  eene  zeehaven  te 
maken.  Het  onderwerp  maakt  een  pont  van  ernstige  overweging  by 
de  Hooge  Roering  nit« 

SGHËyENINGSËHE-WEG  (DE),  ibans  ook  wel  de  OoDB-Scuvamae- 
s€»-vne  genoemd,  in  tegenstelling  van  den  Nieuwe,  straatweg  in 
Delfland  f  prov.  Zuid-HoÜandf  in  eene  westeiyke  strekking  van,  *s  Gra- 
vennage  naar  Scheveningen  loopeode. 

Dese  straatweg  werd  reeds  in*  hel  jaar  1653  ontworpen ,  door  den  be- 
roemde GoasTABTMi  Hviens,  doch  het  werk  lelve  schynt  niet  dan  tien 
jaren  later  in  overweging  genomen  te  syn ,  Wanneer  hiertoe  octrooi  ver- 
tocht  werd  van  de  Staten  van  Holland ,  en  by  den  Heer  Hüiau&janioek 
gedaan  ,  om  kennis  te  nemen  van  syn  ontwerp,  dat  by  gaarne  mededeelde. 
In  den  aanleg  van  desen  weg  heeft  men  meest  xyn  plan  gevolgd.  Na  bei 
voltrekken  deier  onderneming  ,  song  by  den  lof  der  zeestraat ,  op  eeno 
soo  bevallige  wyae,  dat  de  luister  van  dit  werk,  beide  doorsyneliefe-. 
lyke  toonen  en  den  goeden  uitslag ,  vermeerderd  wordt.  De  weg ,  welke 
op  den  1  Mei  des  jaars  1664  begonnen  en  den  5  December  des  toI- 
genden  jaars  1665  voltooid  werd ,  beeft  de  lengte  van  ruim  3270  ell. 
van  de  Scheveningscbe  bmg  in  's  Gravenbage  af,  tot  tegen  het  duin 
te  Scheveningen.  Dese  steenen  brug  is  met  gaslantaarnen  voortien. 
De  breedte ,  met  de  buitenkanten  van  den  dyk  ter  wederzyden ,  is 
van  ruim  64  ell.,  van  welke  7  ell.  bestraat  tyn.  De  hoogte  van 
de  straat  uit  bet  gewone  water  te  's  Gravenbage  werd  by  den  aanleg 
aan  de  hooge  klift ,  of  het  Rond ,  omtrent  teu  balven  wege ,  geno- 
men op  3.34  ell.  Men  heeft  overal  op  deten  weg  geen  geiyke 
vlakte  van  's  Gravenbage  af  tot  aan  bet  duin  toe :  maar  men  rysi 
meer  en  meer ,  hoe  nader  men  aan  Scheveningen  komt.  Ter  weder- 
tyden  van  de  straat  staan  ijpenboomen ,  en  daar  neven  loopen  fraaije 
wandelpaden  onder  een  bevallig  lommer.  Aan  de  duinzijde  beeft 
men  onderscheidene  rijen  boomen ,  meest  wild  of  boschachtig  geplant. 
Ook  hebben  de  dijken  hunne  beplanting  en  zelft  de  duinen  op  sommige 
plaatsen,  toodat  men  daar  langs  gaande,  dikwijls  als  door  een  bosch 
wandelt. 

Onder  dit  geboomte  wandelde  ook  de  beroemde  Nederduitsche  Dichter 
Jagob  Gats  ,  als  bij  de  Scheveningscbe  vischvrouw  tot  onderwerp  zijner 
gedichten  koos ,  en  ,  als  de  ware  volksdichter ,  too  vele  lessen  van  wijs- 
heid wist  te  trekken   uit  al ,  wat  bij  boorde  of  tag. 

Ter  regtersijde  loopt  een  ruime  bestra  ten  weg  naar  drie  begraaf- 
plaatsen ,  namelijk :  eene  voor  de  Protestanten  met  een  sierlijk  gebouw 
eu ,  onderraeer  andere  schoone.cn  edele  gedenksteenen ,  een  gedenk- 
teeken  ter  eere  van  den  ,  ten  gevolge  zijner  op  de  citadel  van  Ant- 
werpen bekomene  wonden  ,  overledenen  Kolonel  db  Gonons ;  eene  voor 
de  H.  K  ,  roet  eene  fraaije  kapel ;  en  eene  voor  de  Israëlieten.  Ook  bier 
vindt  men  onderscheidene  nieuw  aangelegde,  bekoorlijke  wandeldreven 
voorbij  en  om  dcio  rustplaatsen  der  dooden. 


SCH. 


MT 


Ter  fiokeni|de  ?ati  den  Seheircningsclie  ttraatwe^ ,  viodt  mto  tiet 
beroemde  7*org^\\ei  ^  dat  <K*rwBardig  verblijf  fao  Cats  ,  door  heoi 
ultrii  it)  deie  duineo  aang^lej^  en  in  ecnen  vruchüjarcn  ^ond  her- 
id^Pait ,  thans  aan  den  Koning'  in  eigendom  toebehoorende ,  dto  mede 
een  jaglliui»,  Rlein-Zorgvliel  geheetcn  ,  aan  deien  weg  betit. 

Aait  de  linkert^jde  van  den  weg  ligt  bel  vóór  weinige  jaren  nieuw 
•^wR^Wd*  Nicuw-Plantlust,  naby  Scbevcningen  ,  waar  Doctor 
J.  i*  V  Aeaxaie ,  Geneesheer  by  de  badinrigting  ,  vader  Cats  been  na- 
^votgd  ,  en  r!c  «0P5lc  duinen  in  een  bekoorlijk  oord  beeft  ber^cbapeo. 

SCH  'M^WEG  (DE  NIEtrWE.),    kUnkerweg,   lotipende 

laogi  .        !   tan   'iGravenhage «    tn    eeue   iveslelijke    rigtiog  , 

éo9w  ém  duioen  ^  bimr  bet  badhuis ,  en  van  daar  ,  met  eeneo  Lak  ,  luid- 
«•aria  ,  latifi   het  paviljoen,    naar  bet  dorp. 

SCIfSVE-^riLLE    of    ScBBivt  TitLB ,    brug  in  het    Oldamhi ,    pror. 
gem.  en  1{  u.  W«  Z.  W.  van   2Vfm«a/eti «  4  ^*  ^'  ^^^  ^'* 
gjBbiWMiiili   over  het  Zij  ld  iep. 

SCflBVKËllOiNT,  beter  CnavaiaoBiT ,  geb.  in  de  bcerL  ^ittefto^m- 
f«dir,  p#«rT.  Limhmfff  arr.  en  5  ik  O.  van  Maatiritht  ^  kant.  en  i\  ii. 
Z.  O.  van  Htwrleitf  gem.  en  S4  mtn.  N*  van  K^rkrude  ^  met  73  li.  en 
595  inw. 

SCllEY  ,  gch,  inde  bcerl.  Daaihem  ^  prov.  Limburg  ^  arr.  enS|u. 
Z.  O.  tan  mtmiJriciU ,  kant.  en  {  u»  Z.  ten  W.  %an  Gulpen ,  gein.  en 
10  min.  O.  van  /foorbeek  f  met  17  b.   en   ruim  70  inw. 

SCHEY  t  ^h.  in  OpiHtr-GeUhry  prov*  Limhurtf  j  distr.,  arr.  en  7  u. 
M.   Ifn  W,  ftn  Roermontkf  kant.  en   IJ  u.  N.    W.   van  Ifvrsi,  gciu. 

CÉ»    j  n   Ftnrau  t  met  60  b.  en  310  inw. 

P  SCil  ATERING  (DE)  ,  water  in  Rijnland,  prov,  Zuid-Hol- 

Mif,  daX  bij  het  Eluii-te<Zoïdwijk  onttUial  en,  in  eene  luidweitclijke 
fïftiaf  ^  d»ar da  gem,  ff^aiitnaar'^n'Zuidicijk,  naar  *f  Gravcnliage  loopt. 
SCfiKlSLOOT  (DE),  water  in  Rijnland,  prov.  Xuid^fioUand ,  dat,  ten 
!(•  iri«  SmmAWfN  ontslaande,  in  ccnc  luidweslclijke  rigtiutj ,  die  gem, 
■i  QiÊpip^  r  ,hjttit  doorloopt ,  en  lich  met  cene  andvrc  van  Noord- 

JMPt^MMrt»  >luoi  veroenigende  ,  bij  lUjnsburg  ,  in  de  F/iVl  valt. 

SCilEYSLUUl  (ÜË),  water  in  Hij n tand ,  prov.  ZuidJlolland,  dnt 
lOnin.  ?i.  O.  van  Neardwijk'Ritintn  ecnen  aanrang  neemt  en,  mei 
rme  i«ïdmesl«}tjke  rigltng,  naar  de  hierboven  vcrnlctdc  S€heifiloot  loopl , 
«Mirifi  bal  aioh  ontbti. 

bCUifi  (ÜË) ,  oudiydi  ook  Di  Matli^«  of  d£  MiTTina  gebeelen ,  vaart 
ia  ihJ/lnMif  prov.  Zuid- Holland ^  welke  voor  cenige  eeuwen  gegraven 
b,  Ma  daardoor  bel  binnenwater  van  Deltknd  in  de  Maas  te  ontlasten. 
Z^  ilrcki  iicbf  van  de  stad  Delft,  zuidwaarts  uit  tot  aan  den  Bcbie- 
f Kfl«:be* pL Ider ,  alwaar  lij  in  twee  taarten  verdeeld  wordt:  de  ooite- 
Ujlkê  lal  n  de  Scait  selve,  welke  sicb  verder  zuidwaarti  iot  aan  bet 
éêt^  Ovefvchie  uitstrekt ,  west-  en  loidwaarts  loopende ,  de  wallen 
4n  tUd  Scbiedjim  best>oelt ,  en  na  het  Frankelond  afgescheiden  te 
hdAf  tafi  den  Nieuw 'Matenes-polder  ,  bare  wateren  tn  de  Maas  ont- 
laat.  Obdtyd«  strekte  de  Scaia  tich  niet  verder  dan  tot  de»  Oude* 
Maa»-  cl  Zeedijk  nit,  Uj  welken  xij  lieh  met  de  Maas  vereenigde  j  in- 
liMiahtn  spoelde  er  in  den  inbam  vóór  ue  Scuis  gedurig  veel  laud  in  da 
Mj«i  aan,  dat  dete  rivier  naauwcr  deed  worden  en  tevens  de  uitwra- 
tenaf  van  na  Scan  belemmerde.  Ten  gc^volgn  van  de  aanslibbingen  ,  die 
haeyr  «ardea  dan  de  bodem  der  Scvis ,  moest  men  altoo  aan  desc 
rt^iar  mm  verlcDgatnli  graten,  hetwelk  men  bij  onderscheiding  de 
Mtvnvt-^chia    fioeiydc.      De    vaarten,    die    van    Overschie    naar 


168  S  G  H. 

Rotterdam  en  Delfuhaven  lekleii ,  dragen  infgeiyki  den  naam  van  Schie. 
Zie  hieronder. 

Het  Schiepeil  it  gelQk  aan  het  Koltepeil  of  0,341  onder  k.  P.  en 
wordt  aangegeven  in  de  regtstandsmiiren  van  de  sluis  in  de  bttitenba- 
ven  der  stao  Schiedam. 

SGHIE  (DE),  voorm.  meertje  ,  prov.  Friitland^  kw.  f^ertergoo, 
griet,    ff^onseradetl.     Zit  ScaiBBBBa. 

SCHIE  (DE  DELFTSHAVENSCHE-),  waker  in  Schieland,  prov.  Zuid- 
Bolland. 

Het  it  die  tak  van  de  Schie ,  welke  in  eene  soidoostel\|ke  strek- 
king ,  van  Overtchte  naar  Delfshaven  loopt.  Zij  werd ,  in  het  jaar  1589 , 
by  vergunning  van  Hertog  AtsaECOT,  gegraven  «  waarby  tevens  vryheid 
verleend  werd,  om  in  den  Maasdyk ,  by  Schoonderloo ,  eene  sluis  te 
leggen  en  aldaar  boisen  te  stichten ,  hetwelk  moet  aangemerkt  worden 
als  bet  begin  van  DelAshaven. 

SGHIE  (NIEUWE-),  ecnc  der  oudste  benamingen  van  de  stad  Scais- 
B4H ,  in   Schieland ,  prov.  Zuid-Holland,     Zie  ScBiEDii. 

SCHlË  (OUWEE-),  oude  naam  van  het  d.  Ovtascm,  in  Delfland, 
prov.   Zuid-Holland,     Zie  Qverscbib. 

SGHIE  (DE  ROTTERDAMSCHE-) ,  ook  wel  db  Hboi  genaamd  ,  water 
in  Schieland,  prov.  Zuid-Holland ,  dat  sich  van  de  Schie,  by  het 
d.  Overschie ,  met  eenen  bogtigen  oostelyken  loop ,  naar  Rotterdam 
uitstrekt ,  en  sich  aldaar  in  de  Maas  verliest. 

Omtrent  het  jaar  1540  versochten  die  van  Rotterdam  Graaf  Wii- 
LBH  VAB  HEBBfionwEB  bct  noodigc  verlof  tot  graving  van  een  kanaal  tus- 
schen  de  tegenwoordige  Delfsche-poorl  te  Rotterdam  en  Overschie ,  om 
daardoor  de  koopmansgoederen  ,  met  meer  gemak  en  minder  kosten ,  io 
de  binnen  steden  te  kunnen  brengen.  De  Graaf  bewilligde  niet  alleen 
in  dat  versoek,  maar  beval  ook  aan  de  Hoogheemraden  van  Schie- 
land ,  dat  Bij  den  burgers  van  Rotterdam  eene  opene  vaart  met  eencn 
daarnevens  strekkcndeo  weg ,  van  de  stad  af  tot  in  de  Schievaarl ,  zou- 
den verschaffen ,  wanneer  zy  dat  zouden  begeeren.  De'  Hoogheemraden 
scbynen  evrnwel  dit  werk  vertraagd  te  hebben,  althans  Jah  vab  Hbbb- 
aoDVVEB  beval ,  in  hoedanigheid  van  Stadhouder  van  dien  zelfden  Graaf, 
in  het  jaar  1345  ,  aan  den  Raljuw  van  Delfland  en  Schielaod ,  den 
Rentmeester  \an  Noord-Holland ,  en  de  Heemraden  van  Schieland , 
dat  zy ,  zonder  uitstel ,  de  gemelde  vaart  zouden  doen  graven ,  zoo  als 
sy  ,  ten  meesten  voordeele  van  het  gemeene  land ,  zouden  bevinden  te 
bebooren  en  zou  kunnen  geschieden  ;  terwyi  zij  tevens  zorg  moesten 
dragen ,  dat  den  ingelanden ,  welker  land  daartoe  gebruikt  werd  ,  of 
eenige  schade  zouden  lyden ,  bebooriyke  vergoeding  kregen  ;  vervolgens 
beval  hy  ook  den  ingelanden ,  dja  van  Rotterdam  de  zelfde  vaart  on- 
verhinderd  te  laten  graven.  Op  deze  bevelen  zal  de  uitvoering  kort 
gevolgd  zyn,  naardien,  in  het  jaar  1548,  tusschen  de  Regering  der 
stad  en  de  Heemraden  van  Schieland ,  benevens  de  Ambachtübeeren 
van  Broek  ,  Bergpolder ,  Blommersdyk  ,  en  die  verder  aan  de  westzyde 
van  den  Rotteslroom  gelegen  zy n ,  een  accoord  is  gesloten ,  wegens  het 
uitwateren  door  de  sluis  van  deze  vaart ,    welke  gemeenlyk  het  Spui 

genaamd  wordt,  en  destyds  aan  het  Steiger  gelegd  is,  ten  einde  het 
innenkomen  van  het  buitenwater  te  beletten. 
Maar  de  Regering  der  stad  Delft,  vreezende  ,  dat  deze  vaart  Rotter- 
dam te  veel  voordeel ,  en  bare  stad  Ie  veel  nadeel  zoude  veroorzaken^ 
in  den  aftrek  van  hare  bieren  als  anders  ,  diende  Hertog  AiaaECiT  aan , 
dat  hel  groot  voordeel  aan  het  gemeene  land  zoude  veroorzaken  j  als  deit 


S  CU. 


169 


Taait  wedffr  «e/d  loeifeiJempU  Zelfs  haildeti  lij  reeds ,  om  de  doorvaart 
.  t«  bcleliiineren  ,  de  heul  ^  wctkc  te  Ovcr&cbic,  aan  Óeu  weg  van  Delft  ^ 
tsfcr  de  taart  gemaakt  was,  we^i^cnomcD  en  in  pUals  dajirran  een 
Iviodat  gemaakt  ,  daar  meu  de  vaartuig^-n ,  welke  onder  de  heul  of 
Ifcrog  pl^cn  door  te  varen  ^  met  roUcn  moest  overwinden,  om  in  de 
lêckievaart  te  komen  ,  jLoodat  niet  dun  alleea  kleine  vaartuigen  over  te 
Il»;rengeii  «aren.  Herlog  AiinEcnT  deed  hieri>p  het  voorgeven  der  DeU 
I  leoaart  onUertoeken  ,  doch  betond  dat  hnn  beweren  ongfjjrond  nat. 
I  Ily  vdpindc  dus  f  in  1580,  aan  de  burgers  van  Rotterdam  en  aan 
I  banne  aakocrie linden  «    de   windaxen  in    den    dam    ie   Over^chie  weg  te 

ticnten  ^  d^ar  weder  eene  open  heul  te  maken  ,    en  die  altoos   ojjcd    te 

lioadro.  Tevens  beval  by  aan  den  Schout  van  Rotterdam  ^  op  de  eerste 

aanmantng  van  de  Regeriog  dier  stad  ^  de  windnien  in  den  dam  te 
I  Uvtr«ebie  weg  te  doen  ,  en  te  lorgen  ,  dat  ïfj  cene  open  heul  liaddeo, 
I  Yoigens  het  privilegie  t^it^  gaf  de  telfde  GraaT  aan  noLterdam  ei*ne  qiii» 
I  taniie  (tot  be^iyi  d^it  dit  gcbecle  gat  en  de  brug  Rotterdam  in  eigeo- 
i  doni  toekwam),  tan  500  Frankr^ksehe  franken  (i40  giild.) ,  welke  by 

daarfour   van  die  ttad   bad   ontvan^ren.      In  laleren    (ijd    is,    in   plaats 

tan  de  hrtil ,  pene  ItOülen  brug  over  bel  jjat  gelegd*  Men  wil  ii'lf*,  dat 
.  d*e  van  Rotterdam  getracht  hebben  ,  ditar  ecnc  ophnalbrng  te  krijgen. 
I  lic  siad  lUlft  ecbicr,  in  bet  beiit  van  Üelfsbaten  tyiide,  had  veel  he* 
ijftog  dat  de  vaart  door  de  beul  van  die  van  Rotterdam  niet  verbe- 
liaiwe.  TeiD  no  de  Regering  van  laatsigernelde  stad^   in  het  belang  van 

liare  iogneieoen  daartoe  cenig  werk  bad  laten  verrigtcn  ,  werd  xij ,  nog 
;  lo  de  vorige  eeuw  ,  bjj  vonnis  van  het  Uof  van  UoUand  ,  verwezen  , 
f  mm  de  brug  of  beul  sehe  weder  te  doen  verlagen  en  een  aantal  scbtiiten 
(tgmiid  wedrr  in  de  doorvaart  te  doen  werpen.  De  stukken  van  dit 
[ütMlagttge  regUigeding  «  hetwelk  meer  dan  honderd  jaren  is  aanhangig 
I  Kwecst  p  lijn  destijds  in  fulio  gedrukt  en  uitgcgcveo.  Thans  nu  Üelfi- 
itaven  eene  afsonderlijke  geiuefote  is,  hebben  dese  strijdige  belangen 
{ «pgeltoisdeo. 

üCHIÜfDË  SCH1EDA»SCHE  ),  water  in  Delfland,  prov.  Zuid-HoUand. 
Hei  ia  die  tak  van   de  Scbio  ,  welke  in  eene  xuid«£(iidonsteUjke  rig- 
ptiog  van  Oversebie  naar  Scbiedani   loopt.     Kie  voorts  Scbis  (De). 

bCUIEBROËK  ,  gem.  in  \eAre/anf/ I  prov.  Zuid-flnllattd ,  arr.  Rot' 
wéitm  I  kant,  U ilttijenherQ ,  (6  ki  d,,  15  m.  k.«  Ss.  d.)  j  palende  N.  W, 
in  de  gem.  Berkcl-en-Hodcnrys,  N.  U,  aan  Bergscbenhoek  ,  Z.  O.  aan 

1ldlfg9f«berg-en'Rottehan  ,  Z.  W.  aan  Ofcrschie. 

0eae  gein.    beslaat  uit  eerien  l>rooggema  a  k  te-po1d  er  en  eene 

''JöiM  partij    oud   weiland  en  is  gelegen  in    den    Rerg-eti -fi roe k- 
imolder*     Zij  bevat    nict&   dao   eene   b*    aan   den   Kleiweg   en   ecnige 
Htuf  wanswou ing<^n  in  den   Draoggfiiiankten^polder  en  beslaat ,   volgens 
^  liadaister,  eene  oppervlakte  van  615  bund.  St  v.  r.  S  v*  ell.,  waar- 
ider  614  bund.  85  v.  r.  40  v.ell.  belastbaar  land  j  telt  40  h.,  bewoond 

d^r  45  baiftges.f  uiUuakende  eene  bevolking  van  !200   inw.,  die  meest 

ia  den  landbouw  bun  beslaan  vinden. 

De  Berv.,  die  er  ongeveer  iilO  in  getal  zyn  ,  behooren  tot  degeni. 

*ae  (hwntkig,  —  I>e  iL  K.«  van  welke  men  er  nagenoeg  50  aantreft, 

powIct  lat    de  slat,   van   Ifergichfnitoek    gerekend.  —    Men   beeft    in 

dcat  fem,  eene  school,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van  ratm 
tn  laarliogro  bexoebt  wordt. 

üete  geto*  is  eene  heerL,   «elke  in  eigendom  bezeten  wordt  door  den 

Hitr  J4c«f  Saifs  Diiii.,  woonachtig   te   Rotterdam   en  door  di   erven 

eaa  Laiaavua,  woonachtig  te  Bcrkel. 


tn  s  c  H. 

Dü  baaciy  aaD  d«i  Kleiweg,  ligt  {  u.  N.  van  RotUrdam  ea  |  u. 
W.  van  Hillegenberg* 

In  deie  gem.  is  den  dlS  Maart  1839  de  bliksem  in  eenen  watermolen 
fülagen ,  welke  tot  den  grond  is  afgebrand. 

Het  wapen  bestaat  in  een  ?eid  fan  goud ,  met  eene  star  Tan  asonr. 
SCHIEBROËR  (DEOOGGBHAARTE-POLDER-IN-) ,  pold.  in  Schie- 
Umd,  prov.  Z^id-BoUmnd,  w.  Rtftterdam ,  kant.  /iiUeffenberg,^^, 
Sekiebroêk, 

UcMt  pold.,  tot  welks  indyking  in  Aagustns  1772  oetrooi  Terleead  is 
«n  die  in  1779  voltooid  was ,  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene 
oppervlakte  van  558  bund.  52  v.  r.  21  v.  ell.  bouw-  en  weilanden  , 
telt  40  h.,  waaronder  18  boerderyen  en  wordt  door  eene  sluis  en  drie 
molens  in  bet  niet  drooggeraaakte  gedeelte  van  den  Berg-en-Broek- 
polder ,  fan  het  overtollige  water  ontlast.  Het  polderbestnur  bestaat 
nit  eenen  Dykgraaf  en  twee  Heem  raden.  • 

SCHIEDAM,  kant.,  prov.  Zuid-Holiand ,  arr.  Rotterdam!  palende 
n.  aan  het  kant.  Uillegersberg ,  O.  aan  het  kant.  Rotterdam,  Z.  aan 
de  Maas ,   W.  aan  het  kant.  Vlaardingen. 

Dit  kant.  bevat  de  volgende  6  gem.:  Schiedam,  Delfshaven, 
Ketbel-en-Spaland  ,  Oud-en-Nicu w-Malhenes  ,  Nieuw- 
land«Korleland-en-*s  Graveland  en  0?erschte->en*Uoo« 
ge  ban.  Het  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  van 
4609  bund.  16  v.  r.  5  v.  elk,  waaronder  4565  bund.  94  v.  r.  61  v.  ell. 
belastbaar  land.  Men  telt  er  5108  h.,  bewoond  door  4108  huisgea., 
uitmakende  eene  bevolking  van  ongeveer  19,500  inw.,  die  meest  hun 
bestaan  vinden  in  fabryked,  trafijken  en  den  landbouw.         * 

SCHIEDAM,  kerk.  ring,  utow.  Zuid-UoUand,  klass.  van  Rotter- 
dbm,  bestaande  nit  de  volffende  7  gem.:  Schiedam,  Delfshaven, 
Kctbel-Spaland-en-Niauwland,  Maasland,  Maasslnis, 
Rosenburg»en-Blankenbnrg  en  Vlaardingen. 

Men  heeft  in  dexen  ring  9  kerken ,  welke  bedicud  worden  door  15 
Predikanten ,  en  telt  er  20,000  sielen  ,  onder  welke  7100  Ledematen. 

SCHIEDAM,  gem.  in  SohUland,  prov.  Zuid-Holland y  arr.  Rotter- 
dam, kant.  Schiedam  (25  m.  k.,  8  s.  d.);  palende  N.  aan  de  gem. 
Nieuwland-Korteland-en-'sGraveland  ,  O.  aan  Oud-en-Nieuw-Mathenes , 
Z.  aan  de  Maas ,  W.  aan  Vlaardinger-ambacht-en-Babbers-polder. 

Dese  gem.  bevat  de  stad  Schiedam,  benevens  de  pold.  Oost- 
Frankenland  en  W  e  st-F  ra  n  kei  and  en  daarin  eenige  verstrooid 
liggende  buiten  ,  en  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene  oppervlakte 
van  524  bund.  90  v.  r.  47  v.  ell.,  waaronder  299  bund.  50  v.  r. 
80  V.  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  er  2067  h.,  bewoond  door 
S580  huisgei.,  uitmakende  eene  bevolking  van  ongeveer  12,670  inw. 

Van  de  vroegste  tyden  af  bestond  Sgbibdah  voornamelyk  door  den 
bandel.  In  de  vyfiiende  eeuw  was  xulks  nog  het  geval ,  geiyk  onder 
anderen  blykt  uit  het  voorgevallene  te  Londen  ,  by  het  uitbreken  van 
den  oorlog  tusschen  Filips  ,  Hertog  van  Bourgondië ,  en  Hbhdbik  VI ,  Ko^ 
ning  9an  Engeland ,  ten  jare  1435  ,  als  wanneer  sich  daar  ook  verscheidene 
ingetetenen  van  ScaiiaAH  om  handelszaken  bevonden  ,  die ,  gelyk  de 
Uidere  Nederlanders  ,  door  de  Engelschen  uitgeplunderd  en  gedeeltelyk 
^innoord  werden,  tot  de  Koning  hen  weder  onder  zyne  bescherming  nam. 
Voorts  werden  die  van  Scbibdah  ,  even  als  die  van  alle  andere  steden , 
4tB  11  Augustus  1436 ,  door  den  Stadhouder  en  den  Raad  van  Holland 
Oft  Iteland  vermaand ,  de  Zeeuwen ,  by  het  naderen  der  Engelsche 
«Int,  t^hulp  te  komen,  waaruit  biykt,  dat  hier  eenige  scheepvaart 


S  C  H* 


171 


van  «aokcUog  ^foerd  werd.  £eii  bcloogrUk  liewQ»  voor  den  lo«n- 
nuajigeii  handel  van  SciitDis  t»  nog  cene  vergunning  van  Koning  CnnisioF- 
FftL  van  Deoeniarkcii ,  aan  die  van  Brielte  tn  Scbisdas  ,  om  vrijelijk 
en  veilijf  te  mogen  varen  op  Bfr(jcn  in  Noorwegen  en  op  Koppeutia^ 
gen  ^  doch  niet  op  IJsland ,  waartoe  alken  de  Amsterdammers  vergun- 
aó^  bad  den.  Ook  leest  men  dal  de  Dordrecht  en  aart  om  (rent  dezen 
md  eeo  icbip  uit  de  hoven  van  Scstco&s  weghaalden ,  dat  met  aller- 
lutode  artikelen  geladen  en  uit  Pruissen  gekomen  was ,  omdat  die  van 
Ikndrrcbi  een  privilegie  van  de  Graven  van  Holland  bezaten,  waarby 
alle  tehepen  ,  van  vreemde  kooplieden  behoorendcen  de  Maas  inkomend^, 
wcfpÜfi  «aren  ,  naar  die  stad  op  te  teilen  en  atdaar  Ie  lo3»en.  Of- 
aèMmi  bet  nu  uit  óh  een  en  ander  duidelijk  biijkl,  dat  men  hier  in 
ét  v^iAtende  eeuw  eenigcn  niet  onaanzientykcn  handel  dreef,  was  die 
oogftini  van  weinig  belang  by  dien  van  Dordrecht ,  en  ook  reeds  by 
di^  van  Rotterdam  vergeleken.  De  opkomst  dezer  laatste  stad  bc> 
■tdielde  Scaiii»4M  teer  veel ,  en  wat  oorzaak  dat  het ,  volgens  de 
«SOfdcii  van  een  privilegie  van  146?  van  Uerlog  Filipa  ,  in  helmid- 
del der  vijftiende  eeuw  ,  in  korlc  jaren  zeer  verarmde  >  en  in  getal 
van  tiiwoners ,   koophandel  en  nerïnt^en  groolclyks  verminderde. 

Doeb  bebalve  in  den  cigenlyken  liaodcl  vonden  de  Sohiedammers , 
aa  ét  vgftiende  eeuw  ,  ook  eene  voorname  bron  van  beslaan  in  de  ha- 
ffiagfaafit ,  ofschoon  deze  later  bier  eerst  haren  grootsten  bloei  bereikte. 
li«Min>  bg  eene  ordonnantie  van  den  Kaad  en  de  steden  van  Holland 
eo  Zteltad  op  het  lastg^eldvan  den  haring  (van  den  22Au{;ustus  1443), 
wwié  aok  voor  die  van  ScaieDza  bepaald  ,  dat  zij  voor  elk  last  haring 
teoeti  sj) veren  rydcr  moesten  betalen  ,  tot  onderhoud  der  convooyort  , 
die  de   vl«ot  op  zee  tegen  de  vijanden  beveiligden. 

0|ii  ^l  laatst  der  lestiende  eeuw  voeren  er  van  Schtedab   meer  dan 
,  htadtnl  leèiepf n  ter  zee  en  had  de  haringvangst  aldaar  haar  hoogite 
Itppoai  van  bloei  bereikt.     De  vrouwen  breidden  netten  of  sponnen  in 
I  ét  MBta  j  ook  had  men  er  onderscheidene  tykwerkers*     De&tydi  dreef 
men   ook  eenen  belangrijken  handel  ij  bout  voor  scheepsbouw  ,  hen- 
nep,  to^ul,   granen^    levertraan  enz,      De  zuinigheid  en  arbeidzaamheid 
der  Scbiedatnftiers    gat'  stof  tot  spreekwoorden  en   schimpnamcn  ,   alt ; 
pfvlrn  rn  hreijtn  tt^^tn  th  Sch{i;tlamt»eT»;  Sckiedammêrtje  urootybrood  ent, 
Laitfi   en  wel  na  de  xevenlicndc  eeuw  ,   was  het  bijna  uitsluitend  de 
iodd  in  granen ,  steenkolen  en  gedistilleerd  ,  die  aldaar  biocide. 
In  de  zeventiende  eeuw  ^  toen  men  ook  vau  Scbiedzx  ter  walvisch- 
vaagst  voer  ,  bestonden  aldaar  onderscheidene  traanbuizen  en  bragl  men 
éan  baodeL  in  traan  tot  eene  aanzien!  yke  hoogte  ;  dc»tijils  waren  er  ook 
ii  fcaramsa  vele  lijnbanen  en  enkele  touw&lagcryL-n. 

Véée  en  in  de  zeventiende  eeuw  had  men  te   ScaieoAa  de  navolgende 

Kiliwiiken  en  trafijken  :  als;   eenige  zoutkeelen  (men  meent  drie),  die 

^OMl    f  cel   voordeel   schijnen  gewerkt    te    hebben ,    alzoo  ,  in  bet   jaar 

f  Q6i|  mn  achtste  deel  in  eene  der  keeten  voor  de  aanzienlijke  som  van 

^100  gaklen  verkocht  werd ;  drie  steenbakkerijen ,  waarvan  de  laatste , 

Itgcn  lui  einde  der  vorige  eeuw  is  te  niet  gi^'gaan ;  onderscheidene  seepiie< 

é«rijaa ,  tran  welke  er ,  in  1659  ,  ééne  voor  ÜOOÓ  gulden  verkocht  werd  ^ 

ceM  aalteobakkenj ;  eene  tabaksptjpmakerlj  f  eene  lakenfabryk  ,  ecnigo 

.  If^kfiubryidi ;  eene  olieslagerij  j   eenige  weverijen  ;  cene  fubrijk  van  ser* 

Ivtlgocd;  eene  tccr»luof;  eene  platoelbakkery  ;  eene   snuif-  cii  traMUO- 

[lcfi|  Iwet  kopero^icns  ;  eenige  papiermolens  ,  waarvan  twree  tot  voimo* 

naderhand  tot    korenmolens  ingertgl    werden  ^  onderscheidene 

'  QOitrwerven  en  een  aantal  bierbrouwcrljfn.     De  meeste  dezer 


179  S  G  H. 

fabryken  en  trafyLen  hebben  langtamerhand  plaalt  moeien  maken  voor 
de  alles  verdringende  korenwynstokeryen  ,  die  voor  het  eerst  in  ScimAM 
xyo  opgerigt ,  tegen  het  einde  der  sesliende  eeuw.  In  bet  begio  der 
seventicode  eeuw  beliep  het  getal  niet  meer  dan  twaalf.  Op  het  einde 
dier  eeuw  namen  sy  stêik  in  aantal  toe  en  wel  gedurende.de  oorlogen 
met  Frankryk  van  1672—  1678  en  van  1689—1697  ,  toen  de  invoer 
▼an  alle  Frausche  ,  ftoo  koele  als  brandewynen  verboden  en  het  gebruik 
▼an  den  jenever  in  plaats  daarvan  algemeen  werd. 

Na  den  lyswykscben  vrede,  ten  gevolge  van  hel  onmiddeliyk  daarop 
met  Frankryk  gesloten  verdrag  van  koophandel  ,  waarby  de  invoer  van 
Fransche  brandewynen  begunstigd  werd,  geraakten  dexe IraGjkeu  deer- 
lyk  in  verval ,  soodat  men  gewag  gemaakt  vindt  van  een  vervallen 
branderij I je  dat  voor  17  guld.  verkocht  werd. 

Na  hel  jaar  1700  kwamen  de  branderyen  weder  op,  ten  gevolge  der 
op  nieuw  gerczene  oneenigheden  en  den  daarop  uitgebroken  oorlog  met 
Frankryk.  Sedert  scbynt  het  aantal  branderyen  in  Schiedam  gestadig 
te  lyn  toegenomen  ,  soodal  men  daarvoor  in  1711  ,  1718,  1796  en 
1727  nieuwe  korenmolens  moest  houwen  en  bet  getal  in  1744  reeds 
meer  dan  honderd  bedroeg  ,  met  honderd  tachtig  ketels.  In  1774  telde 
men  er  120;  in  1780  154;  in  1792  220  en  in  1798  260,  zynde 
dit  het  grootste  getal  branderyen  dat  in  Sgbibdah  bestaan  heeft ;  want 
sedert  dien  tyd  nam  dit  weder  aanmerkelyk  af,  zoodat  er  iu  1835 
slechts  nog  174,  in  1842  172  en  in  1844  16iS  branderijen  in  werking 
waren.  Thans  lyn  deze  trafijken  en  de  graanhandel  ,  met  de  daar- 
mede in  verband  staande  neringen  en  bedryven ,  nog  de  voornaamste 
middelen  van  bestaan  voor  Scbibdab.  Er  wordt  een  zeer  belangryke  handel 
gedreven  in  gedistilleerd,  granen  en  steenkolen.  De  hoeveelheid  gedis* 
telleerd ,  welke  jaariyks  wordt  gefabriceerd  is  zeer  aanzienlyk ,  zy  be- 
droeg ,  in  het  jaar  184S ,  185,156  val  55  kan.  Men  berekent,  dat  hiervan 
ongeveer  |  gedeelten  binnen  *slauds  gebruikt  en  |  gedeelten  voor 
bnitenlandsche  comsumtie  verzonden  worden.  De  aangevoerde  granen 
en  steenkolen ,  waarvan  echter  eeiie  niet  onaanzienlyke  hoeveelheid 
•  wederom  binnen  en  buiten  ^s  lands  verzonden  wordt,  beliepen  in 
dat  jaar :  17,855  lasten  granen  ,  waarvan  5278  weder  uitgevoerd  zyu 
en  1,351|737  halve  mudden  steenkolen,  waarvan  373,519  halve  mud- 
den uitgevoerd  zyn.  In  1845  zyn  binnen  gekon»en  228,  uilgezeild 
232,  in  1844  binnengekomen  235  en  uilgezeild  299  zeeschepen,  en 
in  1846  binnengekomen  445  en  uitgezeild  446  zeeschepen.  Ook  be- 
hoort hier  nog  ecne  haringbuis  thuis. 

De  fabryken  en  trafijken ,  thans  te  Sgbiedah  in  werking  ,  zyn  :  162  ko- 
ren wynstokeryen  ;  4  distilleerdei-yen  ;  55  mouteryen  ;  13  branders-mo- 
lens ;  4  windkorenmolens ;  1  water-branders-molen «  welke  onder  de  ver- 
pligting  ligt ,  0111 ,  ingeval  Tan  nood  ,  door  langdurige  windstilte  veroor- 
saakt ,  uitsluitend  voor  de  broodbakkers  Ie  malen  ^  2  houtzaagmolens  ; 
5  azynmakeryen  ;  2  bierbrouweryen ;  3  touwslagerycn ;  2  scheepslim- 
merwerven  ,  waarvan  de  eene  hoofdzakelyk  bestemd  is  voor  schepen  ,  ge- 
schikt voor  de  vaart  op  Oost-Indië ;  1  koper-  en  metaalgietery  ;  1  pa- 
tentoliefabryk  ;  1  loodwitmakery ,  die  door  stoom  werkt  en  waarin  te- 
Tens  '  het  zoogenaamde  goudglit  of  lilhargirium  wordt  vervaardigd ; 
1  yzergietery ,  welke  mede  door  stoommachines  in  werking  gebragt 
wordt ,  en  1  linuenwevery  en  vlasspinnery ,  welke  laatste  iabryk  ie 
gelijk  gedeeltelijk  eene  inrigting  van  weldadigheid  is ,  vermils ,  tegen 
zekere  jaarlijksche  subsidie ,  daaraan  «van  stadsmee^e  verstrekt ,  oe- 
hocftigen    in    bet  spinnen  onder nezen    worden    en   door  de  verdiende 


scrr. 


173 


tpm(ooii#n  >(K)r  ceii  grooi  gedeelte  in  hun  dajelijkscb  otidrrhoiid  tracli- 
Ica  Ie  vooriïcn. 

f>e  Her  vo  rrn  Jen,  die  er  ongcïeer  6830  ia  ifcïjil  «ijii  ^  onder  welke 
SSfM)  Ledematen  ,  niakm  eenc  gern.  uil ,  welke  lol  de  kln^s.  ^ari  A/oUer- 

(  éum  ,  rittg  ïrtn  Schlednm^  hclioort  en  door  virr  Prcilikaiiteji  hedifncj  uordt* 

I  Van   de  errrMe   opkoiiisL  dcf   Hervornule  godüdien^i   scbynt^'n   reed»    van 

'  tyd  tot  tijd  Pr«'dtkatJteri  iia^tr  ScniiDAii  1t?  zijn  gckornrn  ,  om  de  ^e- 
nieenle   Ic  stichten,      De  eerste  mus  J ai    ÜfitiiAïiTs  van  RuUcirdani  ,   die 

I  de  leer  \an  Lvthca  aldaar  iti    tl5t20  predikte.     Lnlcr  tf^'ft  men  Aikhd 

I  Fat^iE  aan  tol  in  15(>7  ;  viTtiKKtdi-liJk  bi-hben  Yan  dal  J£iar  a( ,  lol  in 
1ö7!l    de    prcdikiiticn    ^^elieel   upfjclinudffi.       Na    de  inneaiin^  der  «tad 

I  door  de  \\  .iterg^eiurn  iiiileii  er  wüorschijiiltjk  wel  vreder  geregelde  {jodi* 
ilienitocG'iHngcri  bij  de  lirrvoriuden  lieblien  pla«ts  geliad^  doch  iiiel 
■ekcrhetd  bl^kt  daar%an  ufrts.  De  eers^te  va»te  Leeraar,  die  te  Scnii- 
•fcfl  ordelijk  berocprn  werd,  was  PuT£ii  \Vii.Lf:isz  GAtPEXTiEn  ,  CAivfEtt- 
V41IU1  of  W46e?i«4iLii ,  die  1:1  1581  ]>  Vül<jens  sommigen  reedui  vroi'^er  , 
plbier  beirühgd  werd,  Ileeds  in  1588,  werd  hem  tot  Iwecdeu  Predi- 
luml  der  Öchiedattisclie  gemeente  loej^cvoetyd  ,  Petbvs  TACntdicr»,  die 
ri^i  111  liet  ieirdc  jnar  van  xijue  komst  o%erleed.  Tolde  beroepinvr  van 
«enen  derden  Predikant  (^ing  men  over  in   hel  jaar   1631  ,  ten  gevolge 

,  waarvan  herwaarls  kwam  Joia^iieü  Pcliics,  die  in  liet  jaar  1612  over* 
leed.  Ben  18  April  1668  werd  door  de  Slalcn  provisioneel  consent 
verleeod  lol  hel  aanstellen  van  eencn  vierden  Predikant,  nordcnrlc  aU 
loodantg  hervtaarl»  beroepen  Jacoius  Scuagk?*  ,  die  in  hel  jaar  1678  naar 
JJriri  vertrok,  flct  beroep  geicbiedl  door  den  brecdcn  kerkcraad.  Onder 
dr  alhier  getiaan  hebbende  Predikanten  verdient  melding :  de  door 
tyne  ichnften  bekende  (iodgelecrdc  en  Taalkundige  Rgarsus  Acaaüj os, 
fHe  er  van  1S99-1612  stond. 

f>e  C  b  r  i  »t  e  I  tj  k  A  f g  e  s c  h  e  i d  e  n  e  n  ,  van  wel ke  men  er  riijjii 
900  aantreri,  maken  eenc  gein.  uil,  wFelke  in  bel  jaar  1810  erkend  is. 
In  den  beginne  werd  hier  de  dieu&tdoor  Dé,  AtivBO^T  BAD»Eii:4ap  ,  «lecbts 

'  toel  wvderkeerig  goedvinden  ,    zonder   eigenlijke  roeping  waargenomen. 

'  In  184!2  «erd  Ds  Baaehd  Fu:ieicrt  beroepen  ^  die  de  beroeping  aannam  , 
XAnder  licb  eebler  van  de  Uerformden  at'  Ie  scheiden  ,  door  welke  bij 
eveti«el  torn  afgezet  vrerd  ;  hij  werd  bevestigd  en  hield  lijne  tnlreelecrrcdc 
den    16  JuliJ   van    dal  jaar  ,    hetwelk    nog  niet    ten   emde   was  «   of  hij 

'  tcrltrt  op   bel  onverwachtst   de    geaie«:nle  ,    welke,    sedert  dfen    l^d  , 

^  sonde r  vasten  Leeraar  bleef 

Vroeger  had  men  bier  ook  tcne  WitaUcbe  gemeente,  welke  in 

^bet  jit«r  1681  is  ujigGrigl.  Deze  geni.  had  aanvankelijk  slechts  eenen 
Frrdikaot  ,  doch  in  h<!t  jaar  1686  werden  haar,  bij  resolutie  van  de 
Skaten   van  Holland  en  Westfriesland   van  Ü!S  Januarij ,   nog  twee   Pre- 

[  étiLinten  toegevoegd  uit  de  gevlugtc  Franschc  Leeraars.     Daarna  kwam 

itT,  fvlgeni  resolutie  van  21  en  252  December  des  zelfden  j aars  ,  nog 
r^s  bij;  zoo  dat  destijds  Ie  ScnitOAV  vier  Fransche  Predikanten  waren. 
Dne  gein*  tn  leden  verminderende  is  het  getal  der  Predikanten  acb- 
Irrvjgtni  weder  tot  n}i  één  verminderd  ;  zoo  als  het  sedert  gehlevco 
Il  tol   deo  6  Maart  1825  «   toen  de  Predikant  Vircecit  Elib  Menif. ,  dfe 

iJliser  In  1818  beroepen   was  ,  overleed  »    wraariia   dcsc  gemeente  ^    inge- 
lontnkiyk   besluit    van  21   Octobcr  1827,    b^  de    Kedcrduitsche 
Drmden   is   ingelijfd. 
Ü9  £  vaDgcliscb-Lulherscbcti  maken,   met   die  uit  de  burg. 
fMB,     Kvtbet    en     V  la  a  rdinger*  A  nibacbt- en    Itabber spoi- 
ler,   ema  g«n.  uil,    welke  tot   den    ring  vMn   *i  Gtapemhafê   behoort. 


174  S  C  U. 

Zff  telt  raim  580  lielen  en  SOO  Ledematen ,  waarvan  binnen  de  $lad 
onweveer  530  ticlen,  onder  welke  160  Ledematen,  gevonden  wor- 
den. Deae  gemeenie  was  eerst  eene  6liaal  gemeente  fan  Rotterdam, 
doek  in  getal  aansieniyk  toenemende ,  heefl  sy  vergunning  gevraagd 
en  bekomen ,  om  eene  eigene  gemeenie  te  vormen.  Dese  gem.  bad 
lot  eersif n  Predikant  Jouos  Jostds  Mjujbb,  die  den  50  October  17$7  , 
als  Proponent  beroepen  werd,  en  in  1760  naar  Zwolle  vertrok.  By 
Tacatnre  ontvangt  de  kerkeraad  nominatie  van  het  Arosterdamsche 
cassistone.  Onder  de  alhier  gesiaan  hebbende  Predikanten  verdient 
■leiding  Jobairss  Lucu  Lombr  ,  een  der  oprigters  van  de  MaatschappQ  : 
lol  .T«l  «m  *iJigemeen,  die  erin  1804  beroepen  en  in  1850  emeri- 
los  werd 

Obk  bad  men  er  voorheen  eene  vereenigde  Vlaamicbe  en  Water-' 
landsche  Doopsgexinde  gemeente,  welke  echter,  in  het  mid- 
den der  vorige  cenw ,  is  te  niet  gegaan.  De  6  Doopsgesindeu ,  die  er 
oog  wonen ,  behooren  tol  de  gem.  dier  gezindte  te  Rotterdam ;  zoo 
■Me  behoort  de  enkele  Remonstrant,  die  te  Scbiedah  woont,  tot 
die  gem.  te  Rotterdam. 

De  Roomsch-Kathoiyken,  die  te  Schiedah  ongeveer  5200  in 
getal  tyn «  onder  welke  3400  Gommunikanten ,  maken  eene  slat.  uit , 
welke  tot  het  aartsp.  van  HoUandreM-Zeeland ,  dek.  van  SchUland, 
behoort ,  en  door  eenen  Pastoor  en  twee  Rapellanen  van  de  orde  der 
Dominicanen  bediend  wordt.  De  eerste  der  Dominicanen  ,  die  te  Scbib- 
mkM  toegelaten  werd,  was  Gawabt  Ldtpaabt,  die,  te  gelyk  met  Govebt 
HAM  Vlibt,  de  eigeniyke  Pastoor  der  gemeente,  in  het  begin  der  te- 
vaotiende  eeuw ,  de  dienst  aldaar  waarnam.  Na  hem  volgden  andere 
Dominicanen ,  en  onder  desen  was  Ardbbas  Mbujh  de  eerste  van  die 
Ofde ,  die  de  waardigheid  van  Pastoor  bekleedde ,  synde  daartoe  door  den 
Pansseiyken  Nu ntiui  te  Brussel  aangesteld.  Hy  overleed  den  1  Mei  1711. 

De  vyfde  R.  K.  Pastoor  te  Scbibdam,  na  de  Hervorming,  was 
JoiABBBs  Tusbl,  geboren  te  Utrecht,  die  Paufselyk  Protonotarius 
en  Kenrder  (Censor)  der  uitkomende  boeken  was  en  wiens  godvrucht, 
geleerdheid  en  yver  leer  gepresen  worden.  In  het  jaar  1694  tot  Pas* 
foor  beroepen,  was  het  ten  tyde,  dat  hy  de  R.  R.  statie  te  Scbib- 
WkM  bediende ,  dat  die  scheuring  in  de  kerk  plaats  had  ^  welke  tot 
ie  afscheiding  van  de  doorgaans  zoogenaamde  Jansenisten  .van  de 
Oferige  R.  %,  en  tot  de  vestiging  van  de  Roomsch-Kathoiy  ke 
statie  van  de  Bisschoppeiy ke  C Ie rezy  aanleiding  gaf ,  van 
walker  leer  en  beginselen  Tibbbl  een  voorstander  was  en  daarom  veel 
«•■  de  tegen  party  te  lyden  had.  Hij  was  alzoo  de  eerste  Pastoor  der 
itaüe  van  de  Oude  Bisschoppelijke  Clerezij  ,  welke  nog  te 
SoMttAi  bestaat.  Dese  statie,  welke  sedert  eenen  geruimen  tyd  reeds 
UMI  het  verminderen  is ,  telt  thans  70  zielen ,  onder  welke  45  Commu- 
■ihanteD,  en  wordt  door  eenen  Pastoor  bediend.  De  vorige  Pastoor 
JaiaivBS  VAB  Sabtbb  is  in  April  1825  tot  Aartsbisschop  van  Utrecht  be- 
üaaid  en  in  November  van  dat  zelfde  jaar  als  zoodanig  gewyd. 

Db  Israëlieten,  van  welke  er  ruim  50  gevonden  worden,  behoo- 
«■^  tot  de  riogsynagoge  van  Rotterdam ,  en  hebben  te  Schiedam 
«Mi  bykerk. 

■m  heeft  in  de  gem.  Scbiboav,  behalve  de  Latijnsche  school ,  15  raid- 
^Mkart  en  lagere  scholen  ,  welke  gezamenlijk  gemiddeld  door  een  getal 
^*  tMO  leerlingen  bezocht  worden. 

Ui  Bl«d  SaiBBAM  ligt  4  u.  Z.  van  's  Gravenhage ,  1|  u.  W.  van  Rot- 
'^^lm%  H  tt.  Z.  Tan  Dilft,  ruim  i  u.  W.  N.  W.  van  DeJfsbaven  , 


SCH, 


17ö 


I  a.  ü.  van  VUarJin^«n  ,  «aii  de  ScUie  cu  a«n  tic  Maai  :  \iV  ^5' 
N.  B.,  «t**5'  ie*"  O.   L. 

Meo    viniil  het  eer»!  mdiiing  geinAakt  van    Sciivdai,    in  een  stuk 
«AO  liet  jaar  120i»    Ucl  »chijni  xicli  üestijclt  hcpanld  ie  bobben  tot  ecac 
rk|    Tan  «Icchts   wcinigi*   woningen  om^cvert ,    welke  den    naam   van 
ktrè  man  dtn   nvruwrit  ScaiCDAS   «Iropg ,   in   ondcrscbeiding  van  Rcne 
kerk  aan  de    Sciiie  gtU'ffL'n  ,    welke    die  van  Oud'Sctiiedam  of 
ao  de  Oijdf-Schie  gchiietcn   werd.      Hicrutl  ontstond  de  naam  Ouder* 
Lfcktf  tjf  Ouwer$chie  ^  waarvan  mop  later  ten  onrcgte  Oi^ffric^ie 
SOMakt  hrffl. 

lo  deteti  tyd  toen  al  ket  land  ,  waar  thani  de  stad  ScttieaAS  op  staat| 
inof  Maas  »a«  f   werd   fiet  Hiiis-le-Hivier  of  aan   de  Rivier  g«- 
[fcoitwtf,  naby  de  plaats  waarde  Scbic  ia  de  Maaii  kwam,  hetwelk  laler 
\htl  U  n  ift>  l  r- AI  a  l  bfn  es»  e   of  d  c  Bürj]^  genoemd  werd,     Gttdnrig 
[•poelde  er  meer  land  aan,  toL  men  op  dat  nieuwe  land  aan  den   l\'i»tt^ 
•m   Scktttiitm  ^    eenc  tweede   kerk  siicbttc  »    welke  gnnsliger  gelegen, 
ao    de  kerk  aan  de  Otidc'Scbic ,    weldra  een    lameltjk   dorp  rondom 
tftidtideeJ   opkomen*      He  gevolgen   biervan  waren,  dat   Ond'Schit- 
[if«i«  of  6^«i</rf  «e  A  te  spoedig  door  ^teDW-ScBiEi»4B  verdrongen   wrrd  , 
»«Ut  kerk  reedf  in  1204  in   de  regten  Irad,    welke  de  kerk  en  de  Ple- 
I  bam  van  Oit</-i,Vr  Aie  Jatn  ,  op  hei    Nucuw-Scuiedab  ,  bezaten,  miti 
dMnoor  jaariykf  ,  ter  vergoeding,  ovcrcenkomalig  een  Tcrdrog,  X^ialidi 
pi  atnivfïrt  aan  den   Plübaan  van  Oud- Schiedam  betaald  werden. 
Aanvankelijk  wai  Nitow-ScfliEDii  weldra  bij   verkorting  der   Nicuwbh- 
Hts  of  KitfivrtJiiiAa   genaamd  ,    bet  eigendom    deels    van    Ftoais    den 
ë^oofé f  ooin  fan  Graaf  Flohis  Y,    deels  van  de   Ueercn    van   Wassb- 
SMM,    Bttfffra^en  van   Leyden.     Het   komt    ons  niet  onwaancbynlijk 
Toor,    dal  Fioais  de  Ftto^d f    die  Zeeland    vooral  beminde    en   bewel- 
I  dadi^p  I    ScBitDAi  ,    aU  een    pont  van  ovcrtogt  naar  Zeeland,    beeft 
i«angele|pl,  of  althans  uitgebreid.     Immers  dat  er  oudlijdi  een  naauw 
^cf  baod  tussdicn  ScaicoAi  co  Zeeland  bestond  ,  bl^kt   zoo  wel   nii  de 
I  Of ereenkoQifC  tutschen  den  Zeeuwschen  tongval  en  den  Scbiedamsf*h«'n  , 
,  eli   ttit    de  omstandig  beid    dat    Wolpebt  V45   Bobsseli  ,    toen    hij    hei 
faadtaam  oordeelde  met  Graaf  Skn  I  ,  naar  Zeeland  ie  trekken  ,  licli  de 
•cbe«fp  begaf.     Ook   itas  by  gelegenheid  van   den  optogt  ter 
lie  Edelen  eo  poorters,   onder  VVilleb  var  Oostebvart  ,   tegen 
lic  Ylainiiigen  ,  in  het  jaar  1304  ,  Scdudai  een  der  venamelplaaiseii 
iIcE  l«0trt ,    van    waar  hel  naar  Zierikzee  scheep   ging.     Na  den  dood 
^êm  *s Graven   oom  en  voogd,  ontstond  er   twist  tusscben   den  jongen 
Graü*  en  4jnf  moei  en  voogdesie  Aleio  vau  Ueüsgocwe^  ,  weduwe  van 
Jas  faa  AvESiBs,   over  de  nalatenschap  van  zijnen  oom  baren   broeder^ 
«8  éiifooder  ook  over  ScHiEDAa  ,  die  echter ,  nadat  de   Graaf  van  de 
«MfiUMhap  van  Graaf  Otto    vau  Geloea  ,    den    opvolger    van    Aieia , 
atttalaêcsn   «ai,  in    126H,  by   verdrag,  aldtis  eindigde,  dat   Albid  aan 
Graal  ¥i4Bii ,  onder  anderen  ,  afstand  deed  vqn  bare  woning  ter  Nikhvtb 
Sots,  m  al  bet  land  tnsscbcn  Oudertchte  en  NiEow-ScaiBDAa  ,  dat  ly 
dlif^  fekochl  had,     Deze  Albid  was  degene,  aan  welke  ScoiEOAa  tljne 
cMKfie  opkomst  te  danken  heeft.    Zij  «chijnt  zeer  aan  deze  plaats  gebechi 
l«  a(/n  geweest  ,  welke  dikwyls  ,  bij  uitnemendheid,  hare  i  f  nif  genoemd 
vordt.  liet  duurde  echter  tol  1 270  en  1  i7 1  eer  ScuiiOAa  tot  «enig  aanzien 
Mra^kte,  omstreeks  welken  tyd  middelen  werden  te  haat  genomen  ,  om 
bal  «n^gtrmatc  uit  het  niei  te  verheffen.    Tot  deze  middelen  behoorden  ; 
ia  da  eerv^te  plaats,  iwcu  besluiten  van  Graaf  Flobis  V  ;  bei  eerste,  mei 
JlMüCtt  ovcrlff  van  f  rouvr  Albid  genomen  ,  dat  ur  voortaan  ,  nevens  de 


176  SC  H. 

wekeiykscbe  markleo  ,  eene  jaarmarkt  zoade  gehouden  worden  «  op 
welke  de  kooplieden  de  zelfde  bescherming  en  voorregten  ^au  den  Graaf 
zouden  genieten  ,  als  dit  elders  plaats  had  ;  en  het  tweede ,  dat  de 
inwoners»  van  Nibow-Scbied4M  vry  zonden  zyn  van  de  tollen  te  Am* 
uiers,  Niemandsvriend ,  Moordrecht,  Dnbbelnionde ,  Dordrecht,  Geer* 
vliet  en  Slrienmonde.  Uierby  breidde  vrouw  Albid  het  gebied  harer 
plaats  aanmerkelyk  uil,  door  den  aankoop  der  goederen,  welke  Dizai- 
aiK ,  Ueer  van  ff^assetiaer,  daarbij  ,  ten  Westen  en  ten  Noorden  van  de 
Schie  en  buiten  den  Maasdijk  bezat,  niet  het  geregt ,  en  de  visschery 
van  deu  ündendam  tot  in  de  Maas ,  voor  al  hetwelk  zij  hem  de  des- 
tgds  belangryke  som  van  honderd  pond  Hollandsche  penningen  betalen 
moest.  Dus  kwam  al  het  land  van  en  om  Scdibdam,  onder  de  zelfde 
heerschappy  van  Albid  vax  HziiBCoowrEii ,  onder  wier  beshiiir  de  inwo- 
ners in  1^73  ,  van  Graaf  Flobis  V,  ter  gunste  zyner  moei,  niet  slechts 
van  de  boven  vermelde ,  maar  van  alle  tollen  door  alle  zyne  landen 
werden  vrygesteld. 

Ofschoon  ScHiBDAH  ,  even  alt  de  meeste  andere  steden  ,  waarschyn- 
lyk  in  den  beginne  sleehls  een  dorp  geweest  zy ,  welks  inwoners  on- 
bepaald aibankelyk  waren  van  den  Heer  of  Vrouw,  blykt  het  echter 
uit  een  sluk  van  Graaf  Flor»  V  van  1270^  dat  de  inwonei*8  destyds 
reeds  vrye  poorters  waren ,  niettegenstaande  zy  nog  geen  eigene  wetten 
en  keuren  bezaten  ,  welke  hun  eerst ,  in  1274  ,  door  vrouw  Albid  gege- 
ven werden.  In  de  stukken ,  welke  daartoe  ^ienden  ,  noemde  Albid 
deze  plaats  :  habb  nizowB  stad  bt  hbt  Hois  tb  Rivibr  ,  waaruit  blykt , 
dat  dit  buis  ouder  en  aanzieniyker  was ,  dan  hare  stad  zelve ,  en  dat 
Bells  de  naam  dezer  plaats,  betzy  Nibowbr-Scbib ,  Nibow-Schibdai  of 
NiBirwBiiDAM  nog  niet  stellig  en  algemeen  genoeg  was  aangenomen ,  om 
in  belangryke  stukken  gebruikt  te  worden.  Trouwens  dat  deze  hare 
oieuwe  stad  nog  van  geen  groot  belang  was ,  vindt  men  met  duidclyke 
woorden  in  dat  zelfde  stuk  vermeld ,  waar  gezegd  wordt ,  dat  zy  ,  te 
weten  Albid,  de  diensten  welke  men  haar,  om  de  verleende  vryhe- 
den ,  bewyzen  moest ,  nog  in  suspens  zoude  houden  ,  van  wege  de 
nieuwheid  der  planting  (d.  i.  der  stichting)  en  de  armoede  der  stad. 

De  bedoelde  vry  beden  bestonden  voornamelyk  in  het  bezit  van  eigene 
Schepenen  en  Raadslieden  met  eenen  Regter,  voor  welke  de  ingeze- 
tenen teregt  moesten  staan  ,  in  gevallen  van  toegebragte  verwondingen , 
doodslagen ,  vechtpartyen ,  inbraak  ,  wanbetaling  enz. 

Het  duurde  niet  lang  of  de  aldus  eenigzins  opkomende  stad ,  onder- 
▼ond  eenen  belangryken  tegenspoed ,  door  de  vriendschapsbreuk ,  welke 
in  1$277  plaats  had,  tnsschen  Graaf  Flobis  V,  en  de  beschermeresse 
en  vrouwe  van  Schiedam  ,  syne  moei  Albid  var  HaREfioowBif ,  waarvan 
bet  onmiddellijke  gevolg  was ,  dat  de  Graaf  haar  en  hare  kinderen  uit 
Holland  en  Zeeland  deed  verhuizen.  Het  schijnt  dat  de  poorters  van 
Schiedam  ,  hierbij  eerst  de  partij  van  Albid  kozen ,  en  dien  ten  gevolge 
hunnen  vrijdom  van  de  grafelijke  tollen  verloren ,  welken  zij  eerst  in 
1281  ,  nadat  de  zaken  tnsschen  den  Graaf  en  Albid's  zoon  ,  Floris 
▼AH  AvESRBs  ,  weder  geschikt  waren,  terug  kregen.  Van  dien  tijd  af 
bleef  Albid  en  later  haar  zoon  Floris  wel  in  het  bezit  der  heerlijkheid 
van  Schiedam  ,  doch  stond  de  stad  niet  meer  onder  het  gemengd  opper- 
bestuur van  den  Graaf  en  zijne  moei ,  maar  alleen  onder  dat  van  eerst- 
genoemde. In  twee  onderscheidene  stukken ,  welke  op  deze  zaken  be- 
trekking hebben  ,  en  die  in  dagteekening  slechts  twee  dagen  van  elkan- 
der verschillen ,  te  wetdn  in  de  uitspraak  derioensmannen,  over  den  twist 
tuischeo  Graaf  Floris  en  Floris  var  Avbrris  ,  van  den  3  Augustus  1281 , 


SCB. 


177 


hi  hH  hi^eUchrih  van  GfAsf  pLotis  aa»  xyne  tollenaren ,  oio  dm 
SoiicDAB  tolvry  te  bteo  Tareo «  even  als  voor  den  Iwist  ^  vau  tS 
tai  IdSI  «  wortlt  doiv  pfaals  eens  Scbiejj&b  cti  een»  NituwxwsAii 
ttt  Pt  ScBiA  ^rnaanid  ^  toodat  het  bnilcn  allen  Iv^fet  i» ,  dal  deze  nn- 
iDeo,  Ddar  willekeur,  ^lijktijdig  gebruikt  werden,  en  de  cene  gcens-. 
sint  mU  ouder  dan  de  aadcrc  moei  worden  aangeinerkl.  fn  bet  eenln 
der  t«ee  Termetde  sluLkcn  werd  ook  bepaald  ,  dat  de  wekel^kscbe  markt 
voortian  oj*  Vrijdag  moest  gcboudeii  worden. 

liieitc|Oiit4aao4e  de  aanmcrket^kc  vermindering  Tan  tnagt ,  welke 
Wrtmm  Aum  oodc^an  had,  behield  i^ïj  no|rtans,  ofsehoon  tij  destijds 
iit  Hff«C|Qa«en  «rnondc ,  hare  genegenheid  voor  Sciiedam  en  bepaalde 
tfj  ,  é^é9  birmïddelinff^  Tnn  haren  soon  Florjs  en  ondor  approbatie  van 
den  Gn«f|  dea  24  Deeember  1282,  dat  er  te  ScatBiiAa  eene  nieuwe 
llApd  loodie  vorden  ^fticbt. 

utmièiMt  nftm  de  stJid  ,  door  de  vittcbery  en  den  deslyds  seer  bloei* 
jfdcB  handel  op  Engeland  ^  allén^^  in  welvaart  toe  ,  en  werden  er 
MiricttiiMi  daarmlela  ter  Tcrzor^rin^  van  beboefli^cn  en  ly denden. 
1&  éèn  iiHMkfd  TtD^araaf  Fi-onii  V  ,  h\tet  Qciiit»km  niet  geheel  Ujde- 
'  ïém  oiieeni[^lieëen  ,  welke  er  plaats  grepen  ,  tusschen  Graaf  Jax  I , 
MHt  I  niel  WoLtAART  vAii  BoiusELK  en  de  ËngeUchgezinde  partg 
dt  «rnc  lydc  en  Jar  vaii  Aveines  ,  Graaf  van  Jlenegonwen  ^ 
ofidüea  toon  der  voormalige  vrouw  van  Sciicdas  ,  Ier,  andere  zijde, 
lo  éet^n  iwWt  toch  ,  welke  voornamelijk  tusschen  vau  Bobsselc  en 
AvftMis  gcvogfd  werd  ,  dte  er  beiden  na.7r  stonden  ,  om  den  jeugdigen 
en  simkkeii  Graaf  naar  hun  bcgecren  te  leiden  ,  was»  ScatEOA»  te  meer 
mmf^§4  ^  ^*o  ^^^^  ^^  uaanwe  betrekking  «  waarin  bet  tot  Jas  van 
ArMwCi  stond ,  den  brotder  van  Flobi»  va^  Avenues  ^  Ucer  vnn  Braine 
tn  Htd  f  Rrini  to»  Achaiit  en  tan  M&rm  ^  op  wien  de  beerlyki* 
rvgteti  ▼»»  8ciuE»is  ,  oa  deo  dood  xijner  moeder  ,  waren  overgegaan  , 
avfrrca  komt  tig  het  verdrag  tusschen  hem  en  zyne  moeder  ter  eenre 
wm  Graaf  Fiom»  V  ter  andere  ïijde  ,  waarvan  w^  vroeger  reedi  ge- 
wfnkxm  bebben.  Van  hier  ook  dat  Graaf  Jaii  I  ,  die  in  1^7  uit  Enge- 
Smé  fv^aieü  was  ,  licb  op  raad  van  vau  Boassclb  ,  reeds  in  licl  voU 
fcads  jnr,  toen  Jin  vas  Atbshes  naar  Henegouwen  vertrokken  was, 
Bflflt  SoBfeAB  begaf,  ten  einde  van  den  Baljuw  Jagob  va5  MoononBcnv 
«n  lts  StlMnenen  te  vernemen  ,  welke  itnkkcn  xy  onder  zich  hadden  , 
Wlrdlmla  nvt  eigendom  der  landen  en  der  heerlijke  rcgten  dezer 
^lad  ,  rn  ,  ni«t  te  vreden  n»et  hetgeen  men  hem  vertoonde  ^  dreigde 
•ieb  i«  liet  bezkdier  regten  te  BuUen  stelten,  tcnzy  die  uit  het  buts 
%m  AiiavM  hunne  aanspraken  daarop  oader  aantoonden.  Hierop  ga< 
\mk  Baljuw  en  Schepen«?n  berigt  van  hetgeen  er  voorgevallen  wa» 
«d  étii  Gisvf  van  Henegouwen  ,  wtens  antwoord  en  verdere  houding 
is  dti  gniJ  wtl  niet  bekend  is,  doch  wiens  geslacht  ongetwijfeld  zijne 
«MMfWWflB  m  regten  op  Scuikdah  behield  ,  blijkens  een  privilegie  door 
IttOB «  las  VAi  AvttnEs  ,  Graaf  mn  Henegouwen  ^  aan  de  poorteren  vun 
dns  thavwiB^&MMB  verleend  ,  den  il  Jalij  1S9^,  en  dus  vóór  den  tal 
«au    VIA  li»tt«ti.B  in  Augustus  van  dat  xelfde  jaar. 

6f|  ytlyheid  ^  dat  taü  Borsselb  van  bet  bewind  geraakte ,  vindt 
■■A,  bij  dtt  mcestakrnnijktchrijvcrs,  ScniBOAa  voor  de  eerstcniaal  ver- 
iwM,  bij  bet  %firhaal   van  diens  vlugt  naar  Zeeland. 

IwDsdéeb  was  de  val  van  vati  BonsscLBen  de  hersleüiog  \an  betgesag 
vca  4iru«M ,  die ,  ofschoon  niet  als  voogd  ,  eehter  aU  Raadsman  ,  het 
■ghgBJB  bc»taur  van  den  Bwakkcn  Graaf  Jaü  I  in  banden  kreeg ,  voor 
§CftiMAS  oógetwijfold  guoitig  ,  hetwelk   onder  de  geliefde  plaatsen  van 


X,    ÜEU- 


li 


178 


5CH. 


fact  geslacht  tier  Atisris  behoorde  ,  en  ,  al  «rare  bet  juist  bierotD  alleea  , 
btj  v&n  BonssELB   gebaat  wai. 

Niïg  TÓór  t\jne  bcrstdling  ,  gaf  Jar  vaI  Avuiti  ccnig^o  pnvilegMÊn  aan 
ScKjiDAV  •  waarschyniyk  als  Heer  ,  voor  lijncri  broeder  Ftomt ,  aan  ~ 
wien  eigenlijk  de  beerryke  reglen  ,  na  den  dood  lyricr  moeder  ^  in  viMj 
figondom  gekameD  waren,  Jati  \kj  Avssi^i»  bepaalde  den  Si  July  1290? 
dal  da  burgers  i'gner  uoorlc  van  den  NironEN»AitB ,  vrij  loade 
Ton  alle  «cbailing  of  loL  voor  goederen,  i^elkc  zij  in  andere  1 
badden  j  dat  zij  in  xakcn  van  leengoederen  ^  erfenissen  ,  geli 
schulden,  alleen  voor  bunnc  cïgenc  wereldlijke  en  niel  voor  geeslelyke 
rcgtert ,  teregt  behoefden  te  staan  j  —  dal  ly  cenc  haven  tnorrten  gra* 
ven  met  eene  sttiis  ,  opdat  de  schepen  lot  binnen  de  stad  zouden  kun- 
oen  komen  en  dat  tol  dekking  der  daartoe  to  maken  kosten  ,  eene 
belasting  zoude  worden  geheven  op  eens  ieder?  elgcndomtuen  ,  loo  roe- 
reode als  onroerende,  binnen  de  stad  of  bare  jurisdictie;  — •  en  dal 
tij  bïj  deze  shiis  eenen  tol  touden  mogen  bcilen  en  de  aarde ,  tol 
haren  aanleg  benoodigd  ,  moesten  nemen  uit,  de  plaats  geTi.-*amd  het 
Vrankenland.  Tevens  ontsloeg  b\j  ben  van  de  belasting  van  20  sebd- 
lingen  Tlollnndscb  (6  guld.)  *$  jaars  ,  waarvoor  de  «tad  den  Grafelij- 
h^n  tol  vroeger  in  pacht  had.  Vermoedelijk  zijn  dus  omtrent  dezeft 
lijfl  de  thans  zoogenaamde  Lange  en  Korte  haven  gegraven ,  en  i» 
het  eerst  eene  sluis  gemaakt  aan  bel  einde  der  eerste  ,  bij  de  voor^ 
nialige  beeslc'nmarkl.  Wat  nu  de  Planlaadjc,  het  Fmnkctilaud  en  hel 
Iloofd  is ,  vras  toen  nog  land  ,  dat  dagelijks  onder  water  liep ,  boog* 
sten»  eene  plaat, 

Dij  een  Grafelijk  besluit  van  den  ^5  Julij  1501  werd  bepaald  ,  dal 
die  van  Scbizdab  den  Graaf  op  zijne  beervaarlen  dienen  moesten  ,  met 
«ene  kog  van  2!5  mannen  ,  waaronder  6  uil  Schie-ambacbl  ^  4  uit  den 
Broek  ,  2  uit  's  Heeren-Odjjiers- ambacht  en  1  uit  Matbctiesse,  te  za- 
men  13,  loodat  er  12  koppen  voor  rekening  der  stad  icUe  blevcBi"" 
hetwelk  rcedü  erne  lamelyk   Lalrïjkc  bevolking  voornnderstcll. 

Ook  be$ehou>»de  meii  deilijds  Scdicbas  als  de  hoofdplaats  van  Scb 
land  ,  Mant  bet  werd  ,  in  1506  ,  aan  de  Schepenen  ec  den  Baad  i  _ 
Schiedam  opgedragen  ,  om  de  schade  te  begroolen  «  welke  die  tn«scben 
Schic  en  Gouwe  (d.  i.  Scbieland)  twee  jaren  vroeger  van  de  Vlamin- 
gen geleden  hadden.  Het  rapport^  dal  men  daarvan  opmaakte,  werd 
met  tk«i  zegel  van  dn  gem.  van  ScHiEOi»  verzegeld  ,  omdat  Schieland 
geen  gcnioew  zegel  bad.  Hel  «elfde  was  liO  jaren  vroeger  mei  Schieoab 
bet  geval.  De  gezegde  schade  werd  begroot  |  behalve  15  gesneuvel- 
den ,  op  86  pond  Hollaiidfrcbe  penningen  en  G  schellingen  (t$]7  guld. 
^0  cents). 

Nog  verdient  Ie  worden  opgemerkt,  dal  de  Graaf  in  1305,  ter  be- 
middeling van  eenen  Uist  f  oter  bel  at  of  niet  schuldig  ïijn  van  schoi 
tn  lol,  tuBseben  de  welgeborene  lieden  en  de  gcm.  van  Kennemerland  , 
eenen  grooten  raad  te  *s  Hagc  belegde,  en  daartoe ,  nevens  de  voornaam- 
ste Ëilelen  ,  lijnc  Schepenen  en  mannen  van  Dordrecht  ,  Zierikicc , 
Mtddi:ïburg,  Delft,  Lf  yden  ,  Haarlem»  Alkmaar,  ScaïBOA» ,  Schoon- 
hoven, Geertruidcnberg,  Gouda  en  Oiidcwater  aU  Regters  opriep ,  als 
lijnde  dil    loch   eene  juiste  opgave   der  destijds  aanzienlijkste  steden. 

Tot  de  Grafelijke  besluiten  ,  gtflbrievcn  en  dergelijke  uit  de  rege- 
ring lan  WutEa  lU  ^  welke  zoo  vele  bewijzen  voor  het  bestendig  toe- 
nemend aanzien  der  stad  ScaiEOAB  opleveren  ,  behoort  in  de  eerste  pUal* 
een  bciluit  van  é^n  9  Mei  131Ü  ,  waarbij  aan  die  van  Scnii!;»*!  de 
vrijbcid  verleend   werd,    om    tiiei  alleen   op     Vrijdag,    maar  ook   op 


SCH. 


in 


MmnêMff  eene  markt  te  bontien  ,  en  een  ander  fan  den  21  Dc> 
Ie*  «elfden  jaars  »  waarbij  een  ieder  vrrniaand  werd  ,  die  van 
too  veel  lüpgelijk  bcbiilpiaam  Ie  iJjn  ïn  hel  maken  o(  het 
oodefhoiiden  der  Spiir  ,  >i elke  tij  hadden  aan(jelegd.  Vermoedelijk  \»ordt 
met  deie  Spui  de  flois  in  den  kapitalen  Maasdljk  hedoctd  <,  ter  plaalie » 
waur  bet  na  achter  de  Beurs  ende  Oude-Sluit  heet.  Het  ii 
waar^ditjnlijk  ,  dal  de  Schtc  tó6r  dcien  tijd  flecbts  door  eene  klcioe 
tluii  geiuecQftchap  mei  do  Maas  had. 

Omitreeki  dcicn  tijd   was  de  ftad  nn  en  dan  m  moeijelijkheden  ge- 
wikkeld met  den  Heer  tait  Wasse.iacii  ,  aU  Anibachtsheer  van  Kclbel , 
tan   nrtcn  frouw  Aleid  weï  reeds  eenige   reglcn  gekocht  bad  ,  doch  met 
liien  mtn  ^ediirij^  no^  over  de  juiste  greustcheidin^   twistte*     Beie  on- 
ecnigbeden  «erdcn  ^  den  18  Janiiarij  1311),  door  Graaf  Willem  ETI  fer- 
ejr*-tid,  bti   een  besluit    te   SciiEOix  xeif  genomen  ,   bepalende  dat  da 
irrtjheden   van   ScniCDiS  voortaan   gaan  eo  duren  zonden  tot  deo  uiler- 
stCB  kmnt  ^un  de  graebl  ten  Kethel   waart,  en  dat  niemand  stcb  cenl^ 
rtft  daftr  bifin en  onderwinden  monridan  de  llrgtervan  Schiedam.  Voorti 
werd  rr  Ic  Scti»*!  toen   een  lombard  op^engt ,  en  verleende  de  Graaf 
aan    Eitrgrmeester ,     Schepenen     en     Raden   der   slad   %rijheid  tot  bet 
liedieii  T9B  ecnen  accijns  dnar  binnen  tot  we<Wropir(;{[en5  toe.     Vooral 
blijkt  bei  toenemend  aanjticn   der  stad  daaruit ,  dat  de  Graaf  er  som- 
tijd» tl  in  verblijf  hield  ;  want  niet  slechts  hel  loo  even  termclde  be- 
•lait  «  betrekkelijk  den  twist  met  den  Heer  van  Kelhel ,  ^as  door  den 
Qr^  alhier  |ci)0<tien  ,    maar   ook    achter  de  handvesten    enz.,   den  È 
April  1315,    door  Wille*    IH  aan    Vljssingen   gegeven  ,    leest  men  : 
•  G^d^ên  te  ScatroAi ,  des  Woensdags  na  beloken  Paschcn/*  eni.    Ook 
tl  bet  opmerirlyk  ,  dat  de  Eenl meester  van  Zeeland  te  Scdiedai  woonde, 
gdyk   bfjjkt  uit  eene    overeen kom«t  tuischen  den    Graaf  en    de  stad  , 
vso  SI    April  132i,  waarbij  het  Grafelyk  Huis  van  den  Rentmeester 
Jhéa  si  Kcutm  tegen  een  ander  buis  ,  dat  stadi  eigendom  was  ,   verruild 
vtitl.     Dit   tocb  lefcrt  neder  een  hewys  op  voor  Scbieoabb  aantien  bo- 
dere  oabiLrigc  sted«n  ,  en  voor  het  rteds  meermalen  aangevoerde  , 
4tl  hd  de  plaats  was,  welke  het  meest  met  Zeeland  in  verband  »tond , 
^    tan    vaar    hel  meest   op  Zeeland    gehandeld  werd.     Ook   tien  wij 
l^k  ,  dat  bet  destyds   boven   Rotterdam  uitblonk  ,  uit  eenen  gifl- 
de  schoot  en    het  schryfambacbt    te  llotlerdam  ,    oan   Keke- 
tm  Pïïnmk  ÈUmmu ,  welke  brief  in    het  jaar  15!£8   gegeven   is  en  door 
AuEüf «    Eanunoik    te   Premonstreit   en   Parochiepaap  van  Scbjspam  en 
éiiftiü  f   Par<K!biepap  van  Vlaardingcn  »  geviseerd   en   met  hunne  «- 
felft  bekrachtigd  werd.     Willem  IV  verleende   mede  eenige  voorreglen 
iMi  de  siad  SciiEBAB  ;  bestaande  in  den  hicrtol  ,  de  waag ,  de  meete- 
oC  «MddcMOoiog  y  de  koornmaat  cd  de  sluis ,  mits  die  van  ScmitoAi : 
K  dcA  Graaf  op  lyoc  heerf  aarteo ,  overeenkomstig  vroegere  bepaljn- 
1»,  fooden    volgen  met   eene   kog  met  25  man  ;    Ü**-  hem   en   lijnc 
ccbtienoote ,    aJs  »y   te  ScairaAH  zouden   lijn  ,    op  hunne  kosten  met 
•toe  küjj  in   Notland   en   Zeeland   xoudcn  brengen  ,    waar  lij    wilden  , 
€9  5"  huooe  sluis  loudcn  houden  alioo  gereed ,    dat   de  Graaf  er  met 
mo  leger  ten  allen  tyde  door  kon   tarcn. 

Tol  dfita  tyd  hieef  Scbieoas  niet  slechts  bestendig  in  bloei  toenemen  , 
^«trbandci  rti  viiichery,  loo  vanialm  aU  audersins^  maar  ook  bofen  alles 
dt  «lerigc  in  de  nabybeid  gelegene  plaatsen  aan  de  Maas  uilmunieu» 
Tbwisii««  het  beslissend  oogenblik  gekomen,  dat  Hotlerdam  lich  hoven 
SoitMi  londe  verheffen  ,  ofschoon  deic  laatste  stad  nog  eenigeu  tyd 
taog  oteer  in  oaniien  bleef.  ' 


dtl  b 


1M 


SCH. 


Bg  dcti  dood  ?ati  OraafWiLLia  lY  ,  ia  fiepUmbcf  134tt,  werd  tfftie 
iu»tcr  MmGiRiTKi,  echlgpenoole  van  Kcrser  LoDtTruK  IV  ,  gelyk  elders, 
aanrankeiyk   ook  te  Scbiedam  ingehuldigd  ;  wajirroor  i\j  de  oude  pn- . 
til«|Tien  der  ïtad  en  hei  rcgt  om  accijns  te  heffen  Tcrnieuiv^de  ^  en  haar  J 
daarenboven    cenijfo  nieuwe  voorpcfflPTi  schonk  ,   welke  bestonden  in  baij 
refft   der  poortcren  ,  om  voortaan   zclven  ,  gebecl  vr^ ,   de  koslcrij , 
f chool  en  de  makelaarjy  t«  vergeven  ,  mits  de  ihans  bestaande  beamb 
Icn  aanbleven  ;  —  en  in  het  prifilegic  ,  dot  m^  ie  een  en  doodslag  beging 
nevens  zijn  Irgchaatn  ,  stechu  de  helft  tij  oer  goederen  toiide  vcrbetireo  ,1 
bl^vende  de  andere  helfl  aan  de  wedu>i«  en  kinderen  ,  of  andere  naafla 
trfgenamcn  ;  alsmede  dal  een  onmondig  kind  niei  meer  mogi  verbeuren  | 
dan  EJjn  eigen  lichaam  en    10  pond  (ëO  (jiild.)  van  sïjn  vaders  go 
Voorts  gaf  ly   in  dat  tdfde  jaar  vrij  beid  ,   om  de  «tad  ,  van   gracbte 
ta  vesten  t«  voorsien  ,   gelijk    men  hieromtrent  mei  WiLLem   taü  D0 
vRivooiiDE,  haren  getolmagligde    in  dexon,  Eoudc  overccnkoiren, 

1^  bet  jaar  1351  gaf  \^'illci  V  ,  Graaf  roit  Holland j  aan  ScuiEiiAd 
3en  Tvissel ,  om  dien  te  gebruiken  lol  haar  meeste  nul ,  en  bepaald 
by  ï  dat  al  die  tegen  de  stad  ,  of  tegen  hem  in  oorlog  geweest  wai J 
r^aar  gt^en  poorter  syn  mogt ,  of  eenig  amht  mogt  beklceden  ;  alsmedfil 
dat  de  Baljuw  voortaan  de  Schepenen  en  den  Ilaad  jaarlijks  moest  ve 
nieuwen»  In  15!S5  bevestigtlc  h\j  alle  de  oude  privilegii:n  ^  ook  die  va 
Mabgaretba  ,  en  verleende  hij  ^  in  tegenstelling  van  het  £Oo  even  ve 
melde  besluit   van  1501,    aan  die  van    Scihoai  ,    welke  lïocksgetiii 

Eewee«t  waren  ,  even  als  aan  de  ingotclencn   van  andere  plaatsen ,   vol| 
omene  kwijtschelding.     Ook  beloofde  hij  te  gclijker  tyd  ,  aan  de  bui^ 
gers  van  Scbibdae  ,    de  gelden  lenig  te  luUen  geven  ,    welke  t(j  voor 
hem  als  borgen  betaald  hadden. 

Gedurende  het  beleg  van  Delft  door  Hertog  Albaecot  vah  BRueaEff  , 
»n  155S),  waaraan  die  vao  Scvikdas  hadden  deelgenomen,  acblt« 
nen  bel  ooodsakelyk  ,  ook  de  stad  lelve  meer  te  versterken  ,  en  haar 
«laat  ie  stellen  ,  om  ^tntn  orivoonicncn  aanval  Ic  kunnen  afweren» 
jTen  dien  einde  besloot  men  in  plaats  van  de  eenvoudige  rivicrsloot, 
[welke  het  Huis-le-Malbenesse  van  de  stad  scheidde,  eeoe  behoorlykci 
iMaJs-grachl  of  vest  te  graven  van  de  Rottcrdamsche  poort  lot  aao  de 
Iburglaan  van  MathencAse  nabij  de  poort  naar  Ovcrschie  j  en  lolk»  nit 
Ide  hofstede  en  de  landen  van  Heer  Dahibl  vin  MATBinBsse  ,  onder  ver- 
blind Ie  nis «  overcenkontslig  een  gesloten  contract,  tusscheo  hemenden 
rSchout ,  Schepenen  en  Raden  van  SciiiEOAa,  dal  de  stad  den  Heer  vAi 
lliTaEne»»e  daarvoor  naar  behooren  schadeloos  zonde  stellen. 
Den  SU  Dec«mh«r  1390  gaf  Hertog  Albukcbt  aan  die  van  Scbib- 
^1»**  den  overtogt ,  mei  den  wirïdas  en  het  scrodegeld  (1)  in  erfpacht^ 
r«n  den  23  September  1394  gaf  hijiijnen  liii/eii  van  Scbhdim  ,  om  meen"" 
i^en    frouiren    die  tut  f    het    regt  om    voortaan  «elve  het  klerckambaQ 

(d.  i,  den  post  van  stads  Secrelaris) ,  bet  bodcamhacht  ,  de  school 
^koslerij  naar  vrijen  wil  ie  vergeven,  loodra  deic  poslen  tuoglcn  op 
I  tallen  ,  doorbel  overlijden  dergenen  ,  die  haar  toen  bekleedden.  Vo 
l^af  bij  aan  Schout  en  Schepenen  van  Scbied&i  vrgheid  tot  de  uM 
^  oefening  >afi  Uh  regt  langs  de  geheele  haven  lol  in  de  Maa»  en 
^op  ^Uf'»ff  gnardco  afiland  aan  beide  lydcn  van  hel  hoofd.  Graaf 
v\  iLLEM  yi  gaf  aan  tïjnc  getrouwe  slede  van  Schuoav  ,  om  de  by- 
'  f  oudere  liefde  en  gunst ,  welke  hij  haar  toedroeg  ,  en  om  menige  trouwe 


Uk    SsroJ«f«ld  11  di  opbrvagii  voor  «6  «oftla. 


dia   a4B|«<ii«rMl  wordt  tot  liet  v-cbw^j 


5  C  H.  m 

AmI,  ««ILt  m  b«ii)  bewesca  liad ,  dco  Ü?  Auguttii»  Jet  JMri  141i 
•migQ  otcune  pnYilcgïëa  en  beiPCfUgdc  leveni  alle  d«  oude  vun  lyne 

SprifUegie  van  Hertog  Fiim  V4fi  BooRfiOSDti ,  \nn  iS  Auguitut 
f  ÏMpkwam  ScmiEDAB  cenco  Raad  of  Vroedmanfligcbaam  ,  dal  uil 
ren  en  tttiplig  ledco  bestond  eo  bel  rcgt  bad  om  ,  tnet  den  Baljuw  ^ 
of  int  ikb  lelfe,  of  uit  de  andere  poorters  jaarlijks  ,  bij  nicerderlmid 
^ao  sirmmeo,  twee  BurgeiDceslers  cq  lwe«  Tbesauriers  Ie  beooemen  ^ 
trrw'yl  na  dese  keuse  de  Baljuw  alleen  aeven  Scbepeneo  uit  de  otor- 
geblrfroe  BaadsliedeD  aanstelde  (T). 

De  itad  Scolldab  is  ergeoares  van  do  na? olgeode  beerlljkbcden  als : 
d«  aiuhacblsbeerl*  tan  Uu  d«Ma  I  beoesse  en  de  booge  hcorl.  van 
diico  v-Ma  tbanesse  ,  ten  Noordea  eo  Oosten  Tan  de  stad  geleden  , 
beiden  op  den  22  Januarij  1(>88  voor  eene  som  van  13,400  giild. 
da0f  da  ilad  gekocbl  van  do  Ctirators  over  den  insolvcnten  boedel  van 
de  B««rt*n  van  MsTvt^ts ,  die  baar  van  de  Graven  van  Holland  in 
Uen  onlirangen  badden  ^  blijkens  oude  daarvan  bestaande  handvesten  ; 
de  amhaeiilftUeciL  van  N  i  e  ii  w  l  a  »  d  -  K  o  r  1 1  a  n  d-  e  ii  -  's  O  t  a  v  e  la  n  d  , 
4tk  pelden  te  safneo  ecne  heerl,  uitmakende  »  waarvan  de  slad  de  in- 
veitiltire  «  otsi  die  landen  te  behouden  als  een  anvcrstcrfctyk  leen,  bct-ft 
verlirgeu  in  den  jare  1663}  de  anibacbtAlieerL  van  Pao  r  tng«i  a  1- 
LioojRi  liet-cn '  PerniSf  op  den  7  Augustus  1731  van  de  btalcn 
fan  Holland  en  West-Fricsland  gekocht  voor  eenc  som  van  37,000  guld.; 
_4e  •inbaditibferL  tan  Luk  borster  land  of  Oud-  en  Nieuw* 
Eofeiand  ea  die  lan   Lan  gebakkersoort ,    met    SmalUnt  en 

il^rotk,    in  den  jare   1739   van  de  Stalen  van   Holland  eo 

[V  laod  gekocht  f   voor  eeno   som  van  38,000  guld. 

£KiBrs»«e  beefh  vier  poorten,  als  de  O  vcrschiescbe- p  oo  rt ,  van 
lOfWlw  net  tbguurwcrk  voorKtcn,  endeEotterdamichepoort, 
0*f  de  VUardinger-üoort .  die  in  i;>^  gebouwd  en  in  1719 
ttisd  b\  en  de  Ret  hel*  poort  ^  len  W.,  welke  laatste  ,  in  bet 
1736 «  fraai  vernieuwd  is*  Vroeger  bad  men  er  nojr  cetie^  de  Si* 
irist^ffel-  of  Hoofd  poort,  wclko  echter,  na  bet  uitleggen  der 
ld  Mi  den  iuidkantf  vervalleu  is. 
0t  alid  ts  seer  regelmatig  gebouwd,  bevat  cenige  rnimo  stra- 
'm  eft  grachten  ,  vooriim  van  een  aantal  sierlyke  buticn.  2y  wordl 
dofi»edea  door  eeno  breede  gracht  of  haven ,  welke  de  Maas  met  de 
Scbïe  Tcreenigt  en  beeft  eene  aangename  en  sierlijke  wandelplaats , 
4e  Plan  la  a  dj  e  genaamd,  loopendc  langs  de  Tui  nl  aan,  welke 
fcar  Wl  eerst  is  daargestctd  in  bet  jaar  1767  eo  op  nieuw  »  in  den 
mwefdigeo  trant,  in  bet  jaar  18^6,  door  den  Architect  J411 
""èfM  Zoceta  van  Haarlem ,  is  aangelegd.  De  stad  was  voorheen 
1»  ^  in  welke  men  hier  en  daar  ronde  torens  sag ,  omringd; 
I  tlMiif  ia  er  niet  meer  dan  een  oude  toren  aan  de  luidiijdc  der  stad 
Ben.  By  loewysiiig  van  liet  Hof  van  Hatland,  op  den  S  Juny  des 
lÜS ,  verkreeg  de  stad  »  lot  bet  aanle|jgen  van  vcs^ltugwerken  , 
de  w^jie  van  dien  lijd  ^  twee  boomgaarden,  aan  de  stadsmuren 
l«  «elke  WoüTia  V4i«  IHatucsicsse  van  de  grafelykbeïd  ter  leen 
'U,   dat  hem   daarvoor  eene  jaar lyksche  rente  tan  24  {louden 


|t|  Wf  Mat»«  tm"^  tWikittr  ra  fciuiiira  éoM  Ais .  «n»  Mutt  wBlml  4«  «fkiiml  t««  Scbik* 
tm  m  ÜWiit»l|t  *  l«l»f  f<||iaei  piSiUill  4«f  «tad  ,  facnfÜ^kf  lijk  «■  tttlr»  4m  (ir»«ki9êmU 
«•  tm^il&m^  ^  ÊÊéê  MkMéÊm»  fw«lnepiéi  m  é*m  ¥r***-i  Jm  r«t.ffr^«*^  tv  xit   bt.  m-tiT  , 


t8i 


sc«. 


Holhndsch  (18  guld,)  betaald  werd.     Langs  de  veilen  &tt  ttad  tUa» 
icvetitien  fraaije  stcenen  koren -en  mout^oioleni. 

NicUegenstiiiindc  er  vraarsebijalyk  allyd  genicetiscbap  luucheo  de 
Schie  en  de  Maas  befta.in  hehba ,  en  deic  door  de  in  12^  gcgravcne  | 
haven,  en  de  in  1310  verbeterde  sluis  ber^tcld  was,  scbyul  tij  ecb-J 
ter  #  van  wege  de  stnalle  der  sluis  vn  der  haven ,  als  ook  van  we-J 
ge  bare  ondiepte  ,  door  het  gedurig  aanstibben  der  rivier  veroorzaakt  J 
zeer  onvolledig  Ie  liJn  geweeil ;  waarom  Je  Graaf  den  10  April  135tï|| 
aan  Baljuw  en  Hcemraden  van  Rijnland  ,  van  Woerden ,  van  Delf^ 
landen  van  Scbieland  beval ,  in  bet  belang  van  Schie-  en  Delfland, 
ccnc  nieuwe  walerkeenng  te  maken  ,  van  24  roeden  (80,40  clL)  breedle  « 
en  aan  die  van  ScitrEDA>  een  verletigvtuk  aan  de  haven  te  graven  door 
het  Frankenland ,  ïoo  lang  en  wjjd  en  voor  xoo  veel  geld  ,  ten  koste  de» 
lands ,  als  genoemde  Baljuwcn  en  Heeinraden  goed  «ouden  keuren.  Her- 
balvc  strekte  zich  de  Maas  toen  niet  meer  lot  den  mond  der  oude  baven 
nit  ,  dat  is  tot  bij  de  sluis  aan  het  eind  der  Lan^e-Uaven  ^  vani  met 
gemeld  verlengstuk  wordt  hutten  ccnigen  twijfel ,  dat  gedeelte  der  baven 
verslaan  ,  hetwelk  lusschen  den  weg  naar  hel  Üoster  Hoofd  en  het  Ko- 
Icnpad  loopt  en  de  Builen  baven  genoemd  wordt.  Deslijds  toch 
werd  dat,  wat  nu  Plantaadje  is,  ook  b^  bet  Frankrnbnd  gerekend, 
dewijl  bet  nog  niet  door  de  Nieuwe-Uavcn  ,  van  veel  latere»  oorsprong  , 
daarvan  afgescheiden  was. 

Het  Frankenland  werd,  op  den  27  FebruariJ  1483  (1484),  door 
M&]itaiLiAA?i  en  Filips  ,  der  stad  ,  tot  onderbond  harer  haven ,  in 
crfpacbt  gegeven  voor  lestig  ponden  ,  van  veertig  groolen  ieder  (60gnld,) 
in  bet  jaar.  fa  1594,  den  4  November,  kocht  de  stad,  om  den  boe* 
lem  barer  spui  te  vergrooten  en  daardoor  de  havens  diep  te  bonden  , 
een  stuk  gronds  van  honderd  en  lesticn  roeden  (456.94  ell  )  lang  en 
xcs  roeden  en  drie  voeten  (93,54  cll  )  breed, 

Schiedam  beel\  drio  sluiien  ;  de  grootste  is  op  den  Dam  ,  in  1778, 
niet  ver  van  de  oiidc^  welke  men  legt  iu  bet  jaar  1311  gegraven  Ic 
i^n  ,  aangelegd.  Men  roemt  haar  al»  de  voortrefielijkste  ,  welke  in 
om  land  gevonden  wordt ,  en  ïij  heefl  de  stad  ,  soo  door  aankoop  van 
aansien]|jke  huizen  als  anderzins,  eene  aanmerkelijke  som  gekost; 
bij  bet  graven  beeft  men  eeneu  gemetselden  doortogt  en  zelfs  een  an* 
ker  met  een  touw  gevonden.  Ook  beeft  men  er  cene  menigte  soo> 
genaamde  Jacobakan  netjes,  dolken,  penningen  ent.  uitgehaald* 
Op  bel  hoofd  heeft  men  mede  cenc  scboone  sluis  en  eene  bij  de  Rot- 
terdamidhe-poort ;  door  middel  dezer  sluiien  is  Sciiiedab  zoodanig  voor 
hooge  vloeden  beveiligd ,  dat  die  van  Eottehoah  ineermalefi  eene  aan* 
«ieidijke  premie  beloofd  hebben  aan  beni ,  die  liunrie  stad  eveneens  voor 
overstroomingen  konde  behoeden.  Behalve  de  stad  xclve  ,  worden  uiede  de 
daarachter  liggende  waterscbappen  van  Delfland  en  Scbieland  door  dct* 
sluizen    voor  overstrooraing   en  boogc   vloeden  van   de  Maas  beveiligd. 

Men  heeft  eene  driehoekige  markt  Ie  Scdiidax.  De  Aartsberlogcn 
mAxiHiUAAiv  en  FiLiPs  bebbcn  der  stad  ,  op  den  27  February  1183  (1484), 
ecno  vryc  jaarlijksche  paardenmarkt  vergund  ,  welke  ibans  op  den  twee- 
den Vrijdag  ia  Maart  gehouden  wordt.  Voorts  beeft  men  er  cene  wc- 
kelyksche  beeslennjarkt  op  Woensdag  en  nog  eene  varkenniiirkl  den 
tweeden  Vrijdag  in  November,  tcrwyi  de  wekelljksebe  markt,  volgen 
de  bier  boven  vermelde  privilegiën  ,  des  Vrijdags  {rcboudeh  wor4 
Vroeger  bad  men  er  nog  eene  paardenmarkt  den  7  Ju  lij  *  cene  bc« 
lenmarkt  den  derden  Vrijdag  in  üetober  en  eene  kaasmarkt  den  5  Julij, 
De  kermis  begint  met  de  eerste  week  van  de  maand  July. 


SCR. 


ISf 


Het  SlAdlidii^  op  de  Grwfttmarkt  f  word  iu  liet  par  I60ft  tan 
aieiiuri  wederom  opgebouwd.  Het  torigc  ,  dat,  naar  ineo  gi&t  ,  reeds 
Jo  fSëO  toude  ^stjcht  t^n  ,  wa»  op  den  4  Uci  1601  afgebrand  ,  b^ 
veike  ^legenbeid  vele  oude  ttads  arcbicveo  en  doctimenteo  vcritlcli«;d 
•yn.  Ifet  tej^nnroordt^  ii  ern  rtiiin  en  dcflt^  gebouw,  dat  in  Mi'i 
mr%  iiQrdfteenea  koignc^n  en  borstweringen  Toonicn  ii.  Do  voorgevel 
|>rykt  tncl  een  bardtteenen  bordes  en  dubbele  trap.  Boven  op  dca 
YOöri^d  iiond  vroeger  bet  l>eeld  vun  KeiKer  Rakel  V  ,  Graaf  ran 
Maliandf  uit  bardatcen  gebonwcn  ;  ihans  tiet  men  aldaar  bc(  beeld 
ówr  gwwKltgbe'ió  ,  vernioedelyk  linspelende  op  de  vterscbaar  van  Scbe- 
p^nm,  4m  vroeger  qp  bet  liaadbuj»  gespannen  werd.  Inde  puije  tan 
d'  iel   t\jn   de   beide   wapens  der  ilad  ,  beueveiiA  dat   der  pro* 

%i  l-KotUndf  gebeeldhouwd.     Op  bet  luijcn   dak  itaat  een  bou- 

itn  tunm «  mot  eene  hiiktok.  In  de  onderito  of  benedenverdieping 
beeft  mea  bet  bureau  van  policie  ,  de  stads  «ecrelaric  en  de  objiicr- 
kantf»  of  Ikcwaarplaatscn  der  stedelijke  arcbiwcn.  Op  du  middelste  en 
««onuiamvie  verdieping  zijn  de  ruime  en  sierlijke  vergaderzaal  van 
dcM  iiedetyken  Aaad  ,  eene  vergaderkamer  voor  Biirgeu»eesier  en  Wet- 
èioodiers  ,  hel  toenal  der  tcregtiittingfn  van  bet  lanlongeregl,  bet 
bttttni  vai/  deo  liadsont vanger,  eene  bodeskamer  en  een  spreckvcrtrck  , 
ter  ftiaatve  waar  vrorger  de  vierscbaar  gespannen  werd»  De  loldcr  uf 
l><»  pïi'g  ï*  ingerigt  tot  een  kantonnaal  biiia  «an  bewaring. 

-  Koopmansbeu  rs  Ie  ScnitDis  was  geslidit  in  bet  jaar 
17  1*^  '  •  iiil  iian  de  Lanye-flaven.  Het  wa«  een  langwerpig  op  bo«- 
tpti  ptl  i  I  I  :<'rid  eu  overdtjkt  gebouw^  van  voren  en  van  ncblercn 
Mf^^Mlottn  mei  een  bouten  bekwerk.  la  bet  laat»!  der  vorige  eeuw 
Stichtte  nieo  een  beursgebouw,  aan  f/e?»  Uam^  ter  plaatse,  waar  de 
«ide  ^Cfsptt  ilui»  gelegen  beeft ;  dit  werd  naar  bel  bestek  en  de  toe- 
kcMO^  vas  den  bekwamen  Rotterdamschcn  Archilect  Juiuci  iii  eeucn 
gw^lij|itlin  Doriscbea  en  loniscbcn  stijl  {gebouwd  en  vrat  in  179^  vol- 
itéiém  BêM9  koopiiian«beurs ,  welke  algemeen  gehouden  werd  voor  een 
•icwaJyan  bouwkunde  en  voor  een  der  fraaiste  gebouwen  %an  8cbieda*  , 
n  op  tfe»  "É  September  184D  ,  ten  gevolge  van  eenen  feilen  brand  ,  ge~ 
hmt  f«roield  ,  xoodat  alleen  de  muren  ,  eu  deie  nog  in  «eer  geschonden 
ftaat,  varen  staande  gebleven.  Kertl  kart  te  voren,  Ie  gelijk  iiicl 
«ödcfiebeideiie  andere  stedelijke  gebouwen,  tegen  braudftcbade  verte- 
Icffd  a||odc«  ii  Wt  dadelijk  in  den  zelfden  slaat  voeder  opgebouwd  en 
«M  n»{fii  een  jaar  daarna  weder  voltooid,  liet  beefL  thans,  even  ah 
tro^gtr,  eene  lengte  van  ongeveer  35  cll.  en  eene  breedte  ^nn  ruim 
StelL.  -  r  -  nonien  van  eenen  Kouten  loruii  ,  luct  ülnunde  uurwerk. 
Itel  ii<<  is  open  en  omringd  van    ruiitic   ovet dekte  gaatideiijen  , 

boveu  >   eenige  ruime  saleu  aantreft  ,    die  lueerendeels  bij  de 

fllJéHri  i   in   gebruik  lijn. 

De  irji^'i>  Waag  wn*  eerst  onder  bel  Stadhuis  geplaatst,  doiïh 
werd,  in  het  jaar  )  tS70  ,  in  bet  A  r  li  1 1  criehui  s,  op  de  {Jroote- 
mmtkif  bn^deu  den  toren  der  Grootekerk,  overgcbragt,  alwaar  te  noQ 
m,     'D^  h  m  bet  jaar   I7i8  met  ccncn   fraaijen   voorgevel  vernieuwd* 

Of  Htads-  of  St.  Joris-Uuelcn  ,  oy  dv  Schte ,  achter  uilko- 
mtmèt^ée  Vest ,  is  een  a(inY«rutijk  gelH)uw,  ^oof  en  aebter  van  ecu  gnul 
^leuiioemefi.     Het  i»  gebouwd  in  bet  jaur  174b2,     In  15U8  stond  reed« 

Ïrft  BcUde  plaaU  een  Doelen  ,  doch  Kleiner  ihn  de  tegenwoordige  j 
wordl  tot  een  logement  %erh(iurd,  ea  heeft  bet  voorrcgl  ,  dal  nï- 
iiaar  é9  meeste  publieke  verkoopingcn  van  vasto  goederen  gehouden 
wordttH^      lU  groot*  xanl   was  vroeger  ten  dienile  dirr  Regering,   Hoeh 


184 


SCH. 


«erd  b^na  iilLyd  jiau  den  kry|[fraad  of  lot  bet  boude»  v«q  kiasfikalr 
Tergndcrin^en  of  maaltijden  ver  |^u»d^  ook  is  er  ecne  kamer,  die  vroeger 
lendicn&le  der  stads  hecrlijkbedcn  was,  gemeenlijk  het  Matbeoeife- 
kamcrtje  genoemd. 

Vroeger  beslond  er  te  Scxiedam  nog  een  St.  Scbastiaatis  cif  Ei  and- 
boog  sdocLcii^    weike  in  bet  i^oogeiiaanide  LoHtl-van-Beiofte  ^  b\L  de 
EoUerdaiDsche-poort  f  stond,  doek  dete  is  in   bet  jaar  1610  reed«  afge- 
broken \  ter  plaatse,  wajir  sij  gestaan  beeft ,  xiet  men  tbans  een  biirgerbuis , 
üet  gebouw  Mn  sis  Sacrum,  aan  de  Lange- Flawn ,  van  ecu  lier- 
iijk  en  fraai  uitwendig  voorkoxuco  ,  h  hoofdzakelijk  bestemd  en  ingerigt 
tot  het  bonden  der  bijeenkomsten  Tan  genootschappen  ,  die  lich  op  de 
beoefening  dcrkiinsicn  en  ivetcnscbappen  toeleggen.    Be  gi*lden  lot  den 
opbouw  daar\ftn  bcooodiijd  ,  werden  |],iooiendeeU  uit  vrijwtJIigc  bijdra- 
gen Tan  ecnige  beoefenaars  en  begynstigers  der  leboonc  konslcn  gevoo- 
den.     De  eerste  steen  van  dit  gebouw  werd  gelegd  op  den  10  Mei  t84il 
en  op  den  11  Octobt-r  van  dat  xelfde  jaar  werd  het  ple^'^tig  en  feestelijk 
■  ngewyd.    Aan  den  voorkant  vjndt  men  ,   op  de  tweede  verdieping  ,  ecne 
ritimc  koHijLamcr  en  onlangs  bijgebouwde  biljardkamer,  welke  vertrek* 
ken,   voor  loo  verre  er  geene  verecnigingcn  vnn  de  Torenvermelile  ge- 
nootschappen in  het  gebouw   plaats  vinden  «  tot  cene  sociëteit  gebruikt 
worden.     Aan  het  einde  van  eencn  breeden  gang  beneden  ^  komt  men 
in  ecne  vestibule  of   portaal  ,    hetwelk    tol  toegang  verstrekt  naar  de 
concertzaal,    nevens  welke  een   tweede  gang,    naar  eene  afzonderlijke 
stemkamer  leidt ,  die ,  niet  bet ,  aan  het  eind  der  zaal  gevonden  wor> 
dcnde  y  orchest ,  door  cene  dubbele  deur  gemeenschap  beeft.     De  taal 
«clve  beeft  ecne  lengte  van  ruim  iÖ  elL,  cene  breedte  van  bijna  8^  elL 
en  ecne  hoogte  van  ongeveer  8  r^lL^  en  loopt  aan  bet  einde  ovaal  rood 
toe  j    ly  kan  ruim  400  menseben  bevatten,    is  inwendig  eenvoudig, 
doch  leer  net  en  doelmatig  ingerigt  ^    en  h^   bovenal  iiii  het  ougpunt 
der  acoustick  beschouwd,    voorlreflelrjk  gebouwd,   zoo    dat^    volgens 
getuigenis  van  bevoegde  deskundigen,  die  vaak  hunne  bewondering  hier 
over  te  kennen   gaven  ,  slechts  zeer  weinrgc  locale»  van    dien  aard  tn 
ons  Vaderland,  in  dit  opzigt ,  met  de  zaal  in  Musis  Sacruro  wedijveren 
kunnen.     Wil  locaal  dient  ^   behalve  tot  concerLzaal  ,  ook  tot  vergader- 
plaats van  de  Leden  des  Scliicdainsehen  Departemcnls  der  Maatschappij  : 
Tal  JYut  van  'i  Jlgemten  ,  en  voorts  tot  het  houden  der  bijeenkomsten 
van  verschillende   leesgezelscbapj^en ,    tot    locanl    voor   de  langscbool  ^ 
lijnde  een  uitvloeisel  van  het  Deparleitienl  der  cvcngemelde  Maatschappij  , 
en  meerdere  soortgelijke  vereen igin gen  en  instellingen,     In    184cS  is  de 
groote  Eaal  mede  tot  scbouvtbiirg  ingerigt ,   zijnde  ten  behoeve  daarvan 
een   nitmunlend  toonecl    en  volledig  «tel  decoratien    vervaardigd  door 
den  bekwamen  Uotterdamschen  Kunstschilder  Boeeovsji. 

De  Bank  van  L  e  e  n  i  n  g  ,  over  bet  Oude-kerkhof  f  ter  plaatse  waar 
vroeger  bet  Beggijnhof  stond  ,  is  van  eenen  ouden  oorsprong.  Men 
vindt  daarvan  reeds  gewag  gemaakt  in  bet  jaar  1316;  zij  wordt,  U 
gelijk  met  een  deftig  woonhuis  ,  door  de  «tad  verpacht* 

Ook  heeft  men  er  cene  V  leeschha  1  ,  aan  bet  begin  der  BóUrttrüai , 
iets  achterwaarts  van  het  llaadbuis,  waarboven  de  Heelmeesters  vroeger 
hunne  gildckamer  hadden^  welke  kamer  thans  buiten  gebruik  is  j  eetic 
Groote  zeevischmarkt ,  aan  de  Lantje-Hurtn  f  een igsins  binnen- 
waarta  ,  zijnde  een  langwerpig,  aan  alle  zijde  open  ,  bonten  f^cbouw,  dat 
op  pilaren  rust  en  rondom  met  balicn  van  de  straat  is  afgeacbeiden  j  ceilc 
kleine  of  S  c  h  e  v  e  n  i  n  g  s  c  b  e  ze  e  v  i  s  e  fa  m  a  r  k  l ,  aan  de  brrede  Jllarkt- 
tferg ;  ccn  fraai  ^akkcdragers   buisje^  meteen  lorcn^jc  en  luiklek 


SCH. 


im 


^n  Schk  i   ccri  ritiiD   Ëicercitteliiiis , 


iTcf 


niyil  de 


snociutl ,  rn  hei  Groenwwtjje ,  ten  di 
ia  1775  gebouwd  »  met  een  koepel  vwjr  de  üfficieieii  fii  een  (jroot  pJeiu  , 
later  mliend  hcbbeudc  lot  kazerne  ,  tti^rt*  ingcrigl  tot  bfr|r|>laAls  * 
hti  WAcblIokwal,  dicfï4.nkde  loL  vcrhlyf  voor  du  poücicHacht  cri 
tUAodc  op  den  bock  vao  liGl  Mwklphin  j  bet  Msjraiijii  van  Wape- 
nen en  kleedioff  voor  de  dienstdoende  SchuUcriJ  aan  de  Uooq- 
ifrool  Diflt  ver  ««ti  oe  KruUUrtmt  ^  Ier  plaatse  \iiani'  vroe^rer  bet  S  tüd  s- 
Boterbuit  wai,  waaracblcr  de  stads  Graan  ijk  gevonden  werd, 
tclke  iban*  gesloopt  en   verkocbt  is  en   Lot    eene  branderij  behoort, 

D«  Stadsli  turner  werf   is  by  de    Fiaardinyer-poori ,    en  aan  den 
fmoê'dijk  beeft  ineo  een  Kruïdoiftgasy  n.     Het  Post  kantoor  is 
de  Ofenmaanchc-iifcg, 

Dt  Ncrvomidên  hebben  ic  Sgoiidab  twee  kerken  :  de  Grootekerken 
GattbuUkerk.   De  Groolekerk  of  St.  Janskerk  ilaat  aan  de 
««Mfinaal  en  LüHtje-tiMrkstmat,  Tot  den  opbouw  werd  besloten  ^  devrrjl 
kfsrsle  par otibiekerk ,  woarvan  hiervoor  melding  i«  f^cniaakt,  naar  het 
^  Lleïn  eii  gebrekkig  vias.   Voorde  Rcrorinairc  wns  zij  aan  de  |jcd«ieh> 
van  den  H.   Johaümcs  dem  D&oper  toe(jewïjd,     Aan    baren  opbouw 
th  incB,  varmoedeUj k  door  gebrek  aan  geld,  om  haar  te  kiuiiien  foIlooi- 
t,  90  jaren  gearbeid  ;  bare  eerste  grondslagen  «Rrdcn  reeds  gelegd  in 
at  jaar  ti^9 ,  doch  sy  werd  niet  voorden  ^i  Jiiuij  1425  ptegtig  ingc-^yd. 
Iv^e  cea  boo0  altaar ,  tcreerevan  de  U.  DfiemiUli^ft^nt  j  bcjttondcn  er 
Ijn  ilese  kark  ten  oiinste  drte  Tikaryen  ,   all  die  van  de  Veertig  Martela- 
tf  d»e  tanden  il.  /ip^tiel  Pethus  ,  dcü>  UftscL4  en  alle  de  Heüigtn, 
0iia  wai  er  een   altaar  van  0n2€  Lieve  f^r^uw  f  door  bet  Onze  Lieve 
Mivea  fildt  ge«ticbt ,  een  altaar   van    Sr*  Otiami  en  een    van  den 
'nMff.     In  bei  koor  der  kerk  stonden  eertijds  twee  kapellen  ;  in  de 
liai  eene  prachtige  marmeren  tonibe ,  tér  £42rÊ   van  de  il.  Maagd 
«tRji  «  alhier  tn  1435  overleden  ;  lij   was  hegraven  aan  deo  voet  van 
altaar   aan   de    IL    Dricvuldighetd  gewijd,  onder   ecrie  lerk  ^    inel 
iteekitenis ,    en    de  vier  sinncheelden  der  evangelisten   in  de  hoe- 
I ,  versierd  ^  de  tombe  is  reeds   bnjj  vernield ,   en  de    kapel  in  cene 
'  imcf    veranderd  ,    tervrijl   de    zerk ,    elders   in   de   kerk   is 
0e  andere  kapel  was  op  de  begraaFplaats  der  Keeren  vau 
Tot  aan  den  op»tand  der  tlollanders  en  Zeeuwen  ,   ter  aGchud* 
van   bet  Spaansche   jak,  bleef  deie  kerk  in  het  beiit  der    R.   K. 
L  ia  1)S72,  toen  de  stad  door  de  troepen   van  Ltiiti  in  betii  geno* 
I  «crd  en  de  incesle  R.   K,  haar  dien  len  gevolge  verlaten  badden, 
d#  eiodelyke  overgang  der  kerk  aan   de  Hervormden   plaats.     Zy 
k  «aiM  lengte  van  ongeveer  48  el),   en  eenc  breedte   van    nagenoeg 
» %ê  cU«      Zy  il    van  eene   gothiscbe   bonworde  ,   bedekt  met   een  drie- 
dak  «  hetwelk,    behalve  op  de  muren,    op    twee  rijen,    ieder 
ift»  luraaif  ptUrro  ,  rasl.     De  glaicn  der  kerk  waren  vroeger  fraai  be- 
lAIMafd  met  de  wapens  van  Dekens   en  lloold lieden  der  gilden  ,  Of- 
Utren  der  burgery  eni«^    doeli  die   aan  de   noordtijtle  zijn   door  cene 
fCSeUige    hageibui   lerhtijAelU  en  die  aan  de  toid^ijde    wegens  houw 
«afiigbeid  der  ramen  weggenomen.      Het  koor  is  van  den  l>euk  der  kerk 
a^g^^ckriiien  door  een    houten  beschot  ,  waarin  twee  groote  dubbele  den- 
s^n.     De    predikst  nel    is   fraai   gebeeldhouwd   en  veraicrd    met  de 
deo  éef  vter   Evangeli^len.     Het  orgi;l «  dal   oud  en  vau  cenen  on 
J«kr?^''""    ?tinker  4S  ,    lieefl   een    fraai   en  krachtig  ijcluid  ,  <m  een  sier 
t^  Mjorkonien  ;    vroeger  bingon   daarnet imia   %ele  gilden    en 

wa^..ww.^^..  ,   welke  in   hel  jaar   170:}  syn  opgeruitud,      Aan   ieder  der 


«In*  ti«ii4tti  btng  eeti«  rij  fr«AlJ«  koperen  kroonen  ,  waarran  dte  ïo- 
éitm  iiiiiideDlran«  ,  tijnde  de  grooUte ,  bij  ondencbeidetie  gelegenbe- 
den  Mëu  de  kerk  icn  ueicbr>iik  waren  gegeven.  Deze  krooocii  lijn  oti- 
^**V  ^*ggenonien  en  vcrvangcu  door  toebl ellen  om  olielampen  aontc- 
lMJig«ii.  Behalve  ooderscbeicJene  gebeeldlioiiwdc  icrkcn  op  de  oude 
familïegraTcn  ,  lcc»t  men  aan  cenen  pilaar,  nabij  het  orgel,  ceoiief*^ 
Hjk  in  hardsteen  uilgehouueri  grAfschrifl ,  ter  cere  van  Mr.  CoiüVLifll 
Ha«a  ,  den  eersten  AfgeMnl  vau  den  Slaat  bij  de  Ottornaitiscbc  l*orlc, 
die  aibcr,  benevens  zijne  genuittn  ,  ten  jare1Ó55,  begraven  w  ,  welk 
grar»chrirt  aldus  Intdt  : 

D£uTniiino  s.  Cornelii  flat^af  Firi  ülatirit  qm  Conitantinopoli  annoi 
XXV lil  Letjatione  fungtnt  post  in  gnprema  UoUanéiae  Setnntiiaequ~ 
ciin'c»  Praetes  foris  ae  domi  et  de  pair  ia  bene  menlut  f  uit  et  Aletka 
ffraueriae  Spectalac  Firtutihui  inatronae  quae  cum  conjugc  XXX 11  arttto 
pte  el  perainanter  tittl  fitighae  tlefunctorum  intrft  eundem  atatun 
animabitM  cueh  fvdditt*.  fJic  nhi  a  Bavro  Hnptisttmte  primtêm  ille  spirit t*n 
tmu^it  ex  nlriagqut  voto  mortalcs  eondunUtr  exiiviae  f  dtirn  immortftle 
remrtfaHt.  'Nat,  llh  XI  JLXXVItl  Jan  XXVIII  Uüec  XDLXXIX.  DtnaÈ 
//(e  X13CIJV  Ah^.  Xll  f/«ec  X13CLV  JulU  XXIV  Term  utrinq^ 
Itvis  tit  qui  graves  nemini  fuerunt  omnibtiM  heiiiijni  memuritte  p. 
communes  nmbürttm  Haüredei  J,  D.  X13CLVI. 
(d.  i.  llen  drieceotijen  God  gewijd.  Van  Coh^eli»  Haüa  ^  een  beroemd  tnafi, 
die  acbt  en  Iwintig  jaren  te  Konstantinopel  ,  als  Gezant  ^  nndtirhtiiid 
als  President  van  den  lloogen  R:iad  van  Holland  en  Zeeland  ,  soo 
buiten-  als  binnenslandt  ,  het  vaderland  aan  ïlcb  verpligl  beeft,  en 
van  Aletsi  BansfEA  ,  een  e  vrouw  voort  relTüiijk  door  bare  deugden  , 
die  met  baren  echtgenoot  twee  en  dertig  jareti  vroom  en  liefdevol  ge- 
leefd beeft,  binnen  bet  jaarte '^Graveiibage  xali(;  onl^lapen  ,  is  bier, 
waar  bij  den  beiligen  doop  on! ving*  op  beider  verlangen,  bet  sterfelijk 
overschot  begraven  lot  xij  onstcrft-lijk  berlevcn.  Hij  was  geboren  den 
28  Januarij  1378,  «ij  in  1079,  lllj  overleed  den  14  Angustm  1054, 
iij  S24  JuHj  165iÖ,  üe  aarde  drukke  beide  «acht ,  die  voor  niemand  hard  , 
maar  voor  allen  weldadig  waren.  Beider  gemeenscbappclykc  erfgena- 
men  hcbbi'n  dit  gedenk I teken   opgerigl). 

De  hoofdingang  lol  dete  kerk  i»  door  de  Inrendeiir,  onder  den  groo- 
ten  sladsloren  ,  welke  ten  wcilen  tegen  de  kerk  aangebouwd  h,  Deie 
is  eeu  niet  xeer sierlijk  vierkant  gebouw,  in  Golbischen  «lijl  ;  vooral  de 
spils,  welke  de  kentcekeucn  draagt  van  later  aangcbrajft  of  tcrnicuwd 
Ie  lijn  ,  is  zeer  smakeloos  en  in  verbotjding  tol  bet  ligchaam  Tan  den 
loren  ,  veel  Ic  klein.  Üp  den  toren  lyn  een  goed  ,  slaande  en  speleml 
uurwerk  en  een  uitmiinlend  klokkenspel  van  58  klokken  ^  vonru  drie 
groole  liiiklokken ,  slemtncnde  in  bet  actoord  van  ut  mineur  ^  de 
grootste  slaat  op  het  hcclc  uur,  stemt  in  groot  C,  weegt  omlrenl 
ötiOO  pondenen  is  gegoten  in  1S19,  de  tweede  ,  iijnde  de  brandktok  , 
steiul  in  groot  E  mol ,  weegt  ruim  5öOO  pond  en  is  vervaardigd  in  HtJ5  j 
de  derdü  ,  zijnde  de  werkklok ,  slaat  op  hel  halfuur  in  groot  G  ,  weegt 
2000  pond  en  i^  gegoten  te  Amsterdam  in  1710,  De  loren  heeft  eene 
hoogte  van  38.29  ell.  van  den  beganen  gi-ond  tot  den  omloop  en  van 
15*69  ell,  van  den  omloop  lot  bet  tilterslc  einde  van  den  bal,  bovea 
de  spiti.  Ter  weder lijden  van  den  toren  itaan  de  Stadswaag  en 
de  woning  van  den  klokkenluider.  Het  kerkhof  achter  de  kerk  ,  wordt 
thans  niet  «neer  gebruikt,  bebbeodc  de  stad  een  stuk  gronds  buiteu 
de  Overschie^iche-poort  <,  op  de  soogenaamde  H  il  r  g  •  v  a  n  -  M  a  I  b  i  n  c  1 1  e 
tot  een  i»ieuw  kerkhof  auM|fvlegd. 


SGH. 


tST 


Jlt  Gafttbaifkcrk  op  da  UootfitriuU^  vroejjer  tje  Si.  InkoUs* 
spet  ^ehceten,  ii  gc$t^ctit,  naar  tnen  niccnt  ^  in  1^50,  toi  eetie  Lipt:! 
rbedcbui»  van  bet  Ga&tliuis  \ün  tlico  naam.  Torn  Scdudah  iti  1^74^ 
(»t  ernc  tUd  veHitiTen  werd  ^  detd  trouw  Aleid  V4ti  ÜKdEfiuufvEn,  we- 
ènwti  van  Ja:«  vati  Avbïhes  ,  bare  teen  vrouw  ,  die  kapel  tol  ecnc  kerk 
;Un  ,  welke  daarna  in  1^88  ,  d^^or  baren  loon  ,  (jraaf  Flori:;  V^  ati 
«nt^  nader  bevestigd  en  met  ondcricbcidcne  foordeeien  ev  inkom- 
t'  ligd    i$.     In  dc2c  kerk,   werd   lot  in    1^7i   de  U»    K  ,  docb 

B.  u  tijd    de  Hervormde   godsdienst  geoefend.     By  bet  oiitslaan 

I  ci:u«r  ar44»nderlükc  Waalscbe  fpeuiecntc  ,  werd  ty   door   Burgemee» teren 
)  «dn  dete  ten  gebrutke  af^cMaan  ,  om  daarin  des  Zondag»  morgens  gods- 
dtt niloefrntug  te  bouden.    Nadat  dcxe    gemeente  ecbter,  in  18^7  ,  op- 
)  geberco   i^  ,  wordt  ly  door  de  Nederduitscbe   Hervormde  en  de  Ëvan- 
'  getticb-Ldtberscbc  gemeeute  gebruikt.     De  Hervormden  vcrriijlen  daarin 
LiiJïerri  biinnc  aTundgodidiensloefening  en  boiidc-n  er,  ^edtircndc  een  ge- 
rtie  van  bet  jaar,  bnnne  f  rocgprcdikatien  ;  terwijl  dt:  Evang.  Liith.  er 
L«tc9  morffens  gebruik   \an  maken.    Deie  kerk  wiis   vrorger  »teeltts  eenc 
^laal  van  bet  gastbnis  ^  inct  ecne  gaanderij,   ^'a  de  Tcrbouwin^  vnn  dit  [^avl- 
Vbiitt,  welke  in  het  jaar  178(]  plaat&  bad  «  is  deie  ïaal  een  fraai  kerkgebouw 
geworden^  betwclk  |21J)7  clU  lang  en  17.57  elL  breed  is.     De  kerk  ii» 
1  mwendig  «eer  net  en  ttodcLijk  en  voorzien  %an  ecne,  langfdric  kanten 
krondgftacMle «  vrij  ruime  gaanderij,  op  pijlareo  rustende;  op  de  gaander)} 
\  9M.n  den  westkant,  is  een  tamelijk  goed  orgel ,  met  écn  baodklavier  eu 
een  aangebangeu  pedaal,  twee  b1aa»balken,  twaalf  stcmaiendc  en  Iweo 
alomme  regitten  ,  vervaardigd  in  1773  ,  door  II.  H.  Uess  ^  Ürgcliuakcr 
Ie  Gouda»     Hel  dak  rust  op  vier  zware  Corinthiscbc  zuilen  en  de  voor- 
gevels lijn  bijna  geheel  van  arduinsteeu ;  liJ  is  voorzien  van  eenen  bon* 
I  f«rt  loren   met  een  slaand  uurwerk.  \éÓT  bel  g«bouw  h  een  ruim  vier- 
kant plein,  door  een  ijieren  hekwerk  van  da  straat  afgescheiden.  Ëeuc 
belendende  kamers  van  bet  gasthuis  is  tot  coniistoriekamer  ingerigt. 
de  Cbrislelijke    Afgescheidene  gemeente   heeft  te  ScniiOAH  bare 
kerk  gehad  ^   bet  eerst ,  in  den  jarc  1859  ,  in  een  daartoe  ingerigt 
uw  aao  de   f^'êsivtU,     In   1840    Locht    men   het  locaal    van   den 
ittgen  ichoawburg,  met  den  aangrenzenden  tuin  ,  waarop  een  pre- 
l  dKkiDttbiiU ,  gebouwd  werd  |  in  1841,   werd  in  de  onuiiddellijke  uuby- 
van  dit  huis  eene  kerk  gebouwd^  dete  werd,  too  als  men  zegt, 
m    digi    opgetrokken  j    leer    breed    en    hoog ,    bestond    lïj    allecu 
pOil  lymuren  van  ^én  steen  dik  ,    met  steunpilasters,    waarop   een  dak 
^van  éènc  spanning  rustte  zonder  pilaren»    Hel  gevolg  blnrvan  was,  dat  , 
nadat  de  rotiip  voltooid  ,  de   muren  van  biunefi  bepleisterd  en  de 
rr  Wboorlyk  gcsliicadoord  was,  by  ceuen  harden  oostenwind,  den 
'  October  1841  ,  des  avonds  te  half   10  ure,  de  geheele  aehterge%el 
ilDri  groot  gedruisch    naar   binnen  «tortle  ;  de  ïijmuren  hadden  liierby 
I  ë^msate  grUden  ,  dat  men  die  ,  den  volgenden  dag ,  met  bouten  schoren 
yingoii  te  ondersteunen.     Wddra   werd  de  acblcrniuur  weder  opgclrok- 
^  ken ,  ter  dikte  van  twee  tteeoen ;  torn  men  Ier  halve  huogte  gevorderd 
Witt,  woei,  den  18  November  daaraanvolgende,  ^eder  een  gedeelte  van 
deo  fijmaur  af;  den  S9  der  lelldc  maand  was  alles  weder  hersteld.     I>e 
b  li^rk  blerf  bïj  voortduring  sporen   van  Itare  slechti;  bi>uwiog  vcrtoonen  , 
900daC,   in  den  tomer  van  I84bi,  de  reeds  twee  malen  opgebouwde  ach- 
Mtergrvel^  die   Si-er  begon   Ie  scheuren,     afgebroken  en  andermaal   v^r- 
'■*'*    ■'    - 'rfi,      hiodelijk  is  de    kiTk  ,    te  (j^lijk  mol  het   vuor- 
ii«  ,  Ml   l8iÖ  ,    in  hel  upcohaar  verkocht ,  eu  eerslge- 
.H.  l.^r.,,Éjii  daarna  gesloopt,  m  de  grond  tot   tuin  aangelegd. 


188 


SGH. 


De  ffeoifculo ,  db,  ïn  licn  batiUn  t^fd»  eerder  «r  d«n  locgenome»  k, 
hooul  llians  hare  godftdicQiliïereiitngcti  in  de  groole  xaal  van  bel  Pro- 
vct]icr«htji§,  daartoe  door  Rcguntcii    van  dit  geslicht  verbuurd. 

De  Ëvangeliscti-Lullicrscben  verrl^llcn  vroeg;cr  bunne  godsdienst  ia 
i'enc  kleine  kerk  ,  aan  de  Schie'  of  iConhiyttraat ,  weleer  door  de  ver- 
een ijjd  e  VI  aam  SC  Lic  en  VVaterlandsche  Doopsgeimden  gebruikt*  Doch 
deie  gcm.  tvn  cene  male  vervalltfn  lynde,  h  de  kerk ,  na  eeoige 
jaren  te  hebben  IcJtg  gestaan ,  door  de  stads  Regertng  aan  de  Evan- 
gelijtcb-Lniberscbcn  ten  gcbrnikc  aangeweien.  Deze  kerk  werd,  den 
8  Mei  1757,  door  den  Maarlemsdien  iVedikanI  Cfl&i^TtAnesCAioLiis  Hts* 
niCDS  ykn  nsa  Aa^  lot  een  hedebnis  der  Ëvaii^cUscb^Lutherscben  pleglig 
ingewijd.  In  17 ü9,  hebben  een igc  leden  der  A m»lef da mscbe  gemeente 
aan  dese  kerk  ccnen  nieuwen  prediksloel  geschonken  ,  en  heefi  de  Schte- 
damicbe  gemeente  een  kcrkorgel  aajigfekochl.  Sedert  het  jaar  T827, 
vcrrigt  zij  echter  hare  godsdienst oerenitigen  in  de  G  a  stb  nikker  k  , 
terwijl  de  voormalige  Doojisgeitnde  kerk  tban»  dieoL  lot  eene  linnen* 
weverij. 

De  allereerste  geheime  xamenkomslen  der  R.  K.  te  ScaieoAa  ,  na  de 
Reformatie,  hadden  plaats ,  loo  men  legt ,  onder  Ntenwland ;  kort 
daarop  in  een  bui^  op  de  Korte-lfaven  en  in  de  kapel  van  het  St.  Li- 
dewlj-koiivent ,  bet  Huis*  Ie*  Poort  genaamd,  aan  den  Dnm  ^  eo 
daarna,  bij  de  offtcbeidin^  van  de  doorgaans  tuogenaamde  Jansenisten, 
welke  iu  hel  beift  van  het  Huij-le-Poort  hieven,  in  een  ruimer  lokaal, 
insgelijks  op  de  KoHe-flaveH,  iets  nader  by  de  siuia  ,,  aan  hetwelk  bel 
pastoorshui»  grensde ,  dat  aijnen  voorgevel  op  den  Dam  ,  regt  legen 
over  bet  Hnis'te- Poort,  bad.  Ten  gevolge  van  het  steeds  toenemen  der 
gemeente,  vooral  door  vele  Duitscbcrs  iiit  de  kwartieren  van  Mnnsler 
en  Paderhorn,  welke  xich  hier  met  der  woon  nederietleden  ,  en  deslyds, 
by  Toorkcur,  gebruikt  werden,  om  in  de  branderijen  ic  werken,  werd 
de  kerk  aan  de  KoitC'fiavtn  te  klcïn  ,  we&halve  dete  ,  in  1775,  too 
Teel  de  plaats  sulk»  toeliet,  Ter;prooL  en  uitgebreid  werd,  en  men 
|cindeiyk,  in  het  jaar  182ip  besloot  lot  de  houwing  van  de  tegenwoor- 
»  dige  Roomsch  '  Katholy  ke  kerk,  staande  aan  de  £an^e-//apcit. 
,  De  kosten  voor  den  opbouw  dezer  nieuwe  kerk  lijn  groolendeels  door 
^  de  Leden  der  R.  K.  gemeente  bijeengebragl ,  hoewel  ook  door  aaoiieo- 
)  lijk©  Leden  van  andere  gesindten  gctdelyke  by  dragen  daartoe  gedaan 
tyn.  Het  ii  een  Irotscb  ,  rnim  en  sierlyk  gebouw  ,  aan  de  voorzyde 
prekende  met  eene  kolonnade  en  fronti&pice  in  Dorisehen  siyi ,  gedekt 
niet  een  ttaliaanscb  leijendak,  voorxien  van  eeneu  houten  vierkanten 
toren  in  lontscben  styl ,  hebbende  twee  lutklokken  en  een  slaand  uur* 
werk.  De  eerste  steen  aan  deze  kerk  werd  gelegd  den  7  Maart  IHÜ. 
Zij  was  voltooid  en  werd  ingewijd  ter  gedachleni»  Van  den  11.  JoaAaiiBs 
denDooper,  den  IS  November  1824,  De  inwendige  vorm  is  lan^wer* 
pig  vierkant,  bestaande  uil  twee  lij beuken  met  kruiswelven  en  ernen  . 
intddelbeuk  met  groot  welf,  gedrag^en  door  14  kolommen  in  lonischeo 
ityl.  De  kerk  heeft  eene  lengte  van  4ï$ ,  eene  breedte  van  onge- 
veer 25  en  eene  hoogte  van  omireul  19  elL  hinncnwerks.  In  de 
kerk  lijn  geplaatst  drie  altaren,  twee  kleine  in  de  zijbeuken,  waarvan 
het  eene  is  toegewyd  aan  de  11.  Maku  ,  het  andere  aan  den  Jl.  Jas»** 
Het  groot  altaar,  tynde  een  op  kalommcn  rustende  boog  in  Corintbi* 
icbcn  styi  ^  is  geplaatst  in  den  midden  beuk  .  en  bee(t  eene  mahony  bouten 
tabernakel  y  waarin  rusteen  prachtig  vcncrahilc  ,  voorstellende  de  arkc 
l-det  verbonds  ,  door  vier  Levieten  gedragen  en  opgeluisterd  door  eeneo 
tbariïn,  »i»-t  tniaak  aangcbragtfu  ,   krans  van  hrillanten.      Rovrn  de 


SC  IL 


i8tr 


iltin#  «Itiirtfi  i^jiiJpplaaUl  tweescbilcjerijen  van  AüTóiiiiJi  va*  IJiBnitJct , 
[  ^oontfÜeriilo  ttc  öehüorte  tan  den  Zalitjmnker  en  de  Opdmgt  in  den 
apel ;  dcic  stukken  worden  duor  kunstkenners  lecr  geroemd.  Voort* 
Pttridl  tiJCfi  in  óü  kerk  ,  \ic1ke  door  tcventicn  grootc  toogranien  ruim 
[terlicht  i»,  onderscheidene  beelden  en  cenen  mabonij bouten  predikstoel, 
iiiaArop  het  beeld  tiio  den  11.  JoDA^nEs  geplaotsl  is,  en  een  leer  wcU 
Ppuidemi  orgel,  in  ISl^^i  vervaardigd  door  W.  Rebkebs  ^  te  Utrecht. 
lAati  4cil  togang  der  kerk  vindl  men,  op  eene  vcrhevenbci<l  niel  itee- 
*ii€a  Iraiipen  ,  «^n  marmeren  doopvonr  .  ofgcsloteo  door  een  sieriyk 
yi«ren  brkvierk  ,  Mraarop  nieu  In  vergulde  IcÜeren  de  tekst  van  Mar^ 
I  CM  16,  Yi.  16  leest.  Tegfn  den  achtergevel  der  kerk ,  aan  de  f/ooff* 
'■Bi,  i*  in  184ï$  eciie  nicnwe  pastory  gebouwd,  die  fraai  en  doel- 
jtif  i3  tnge.  igi  \  de  oude  pastorij  ^  t tosnde  aan  de  Lange-Uaren  ,  it 
brt  tnferift  tol  een  H.  K.  lieitlebtiis  en  bewaarschool. 
D«  Roonasch-Ka  l  bolijken  van  de  Bisschoppelijke  Cl  e- 
^  hij  de   ftchenrii'gt   in  bet  jaar  1694  ,   in  bet  bezit  ifjnde   van  de 

E  van  bet  kooveut  van  St- Lidewij,  genaamd  het  U  n  is-te-Poort^ 
n  deze  kerk  «leeds  behouden  ;  zij   staal  nan  c/en  Dam  ,  ingaande 
'  in  de  loogenaarude  PapvnMtet^.     Deie    kerk  ,  welke  aan  God  i»  toegewijd 
[«luier   de  bescbernitng  van  den   H,  JoHi^nes  den  Dottj^er,   wiens  beeld ^ 
beikcTcDf  dat  v^an  de  H.  Lidcwij  ,    daarin    gevonden  wordt,  beeft   eene 
'  tengle    tan    10 J    ell.   en  eene  breedte  van  G{-  clL   en  is  van    tijd    tofe 
lijd  vernieuwd  en    hersteld  ,   x<^o  dat   zij  in-   en  uitwendig  een  net  en 
eindelijk  ftaDsien   beeft*     Men  vindt  daarin  ecu   altaar  ^  en  een  klein  ^ 
doch    vrrij    goed    orgel,    in  1784  vervaardigd  door  J.  P.  RoncKEi,  te 
Dolttrdam. 

Vó^r  dil  de  St.  Janskerk  gebouwd  was,  hadden  de  R.  K*  hier 
^  eene  kerk,  onder  de  bescherming  van  de  [1.  ^Mahia  de  Mije- 
U^d»  f  \Bn  de  H.  Maiiu  Magdaleba  en  van  AlU  HeiÜQen  gesteld* 
ii  imbekend  wajir  zij  gestaan  beeft,  maar  men  vindl  opgeteekend  , 
Eavntri  ^  Bisschop  van  Tours  ,  in  bet  jaar  1S71  ,  aÜaat  van  één  jaar 
f^%ertrcnde,  a^w  diegenen,  welke  voortaan  op  Zondag  voor  St.  Ja^i  detï 
k  |W|iirr ,  en  in  de  daaraan  volgende  week  ,  aldaar  ter  kerk  zouden  ko* 
ImeB  ^  €11  daluioeten  geveji ,  ter  voltooijing  der  kerk  ,  welke  op  eencn 
rEartWen  voet  wat  aangelegd,  en,  zonder  dezen  geldelyken  bijstand, 
r#atdlPoid  zou  hebhen  moeten  biyven.  Yan  hier  ontstond  er  jaarlijki 
^roole  toeloop  van  menschen  ,  welke  met  vermakelykhcden  ein- 
_  e,  en  tot  de  kennis  aanleiding  gaf,  get^k  die  nog  kort  geleden 
Iit9td#  ift  de  week  na  St.  Jam  gehouden  werd.  Ten  gevolge  van  eene 
pUats  gehad  hebbende  verschikkiog  ,  wordt  deze  kermis,  sedert  het 
juir  1845  f  gehouden  in  de  eerste  weck  van   de  maand  Juty. 

Ook   be^tnnd   hier  vroeger  in   de    dertiende  eeuw    oog   eene   kapel, 

^eslichl  door  vrouw  Attin  va^  HEUEfioir-wB;!  ^  moei  van  Floüs  V,  Graaf 

#aji  Hofland*  Zïj  toch  bepaalde,  door  bemiddeling  van  baren  loon  Fioiis, 

ea  onder  approbatie  van  den  Graaf «  den  24  December  12S5  ,  dat  er 

l#  SciiOAS  eene  nieuwe  kapel  loude  worden  gesticht ,  even  als  de  kerk 

•IdiMrtndeT  de  hescbertning  van  Maüa  Magdaleha  en  Attede  fleitïgen 

^«iteld  ,  wraarin  irj  eeneo  Priester  zoude  bejtoldigen  ,  uit  de  opbrengst 

liirer  laoderyen  en  regten  ,  met  10  ponden  Holbndscb  (7  guld.  50  cent«) 

VJMrt,  mits  deze,  *ia  haar  overlijden ,  nevens  eeuige  andere  plegtig- 

heden ,  jaarlykv  op   baren  geboortedag  ,    eenige   zielmissen   voor  naar 

toode  leien.     De  plaats  ,  waar  deze  kapel  gestaan  heefl  is  niet  hekend. 

MttD  had  te  ScaieoAa  oudtyds  ook  vijf  vrouwenkloosters,  als  hetSt,' 

ürBnta-klooster  op  bet  Kerkhof j  thans  de  Lalünschescliool; 


liet    St.  -Lidcwy-konvcni,    op    den  Dam  j    thani    do  kerk  ócr 
EoomscliKAtholykon   tan  de  OudcClcrez^;  het  Si.  'An  n  ••>! 
k  lo  o  s  l c  r  t   bij  de  IVnord-iHoUrtstfaat  m  de  daarnartr gencwmdc  SL-Jmtit*l 
Zu^terstraatf  dal  llmni    dient   tot   pakhuis;    bet  kon  ve  n  t -van -ï^i- 
lictidiinl^  op  den    Ackterteeff  ^    au  het    Hervormde- W  ecühni» »' 
en  hel  B  iï(T|pjn  lio  f,   ten  zuiden  van  de  5t. -Janskerk  ,   ter  rijde  Tan 
het  Oiide-klooster  van  St,-ürfula,  licU  midwaarts  uitstrekkende  tol  aan 
de  loo^en.iamdc  Ln/mover  hei  zïekenbnb,  welke  gebouwen  thans  g^decU 
tcJyk  x\jii  ingerigt  tol  Bank  van  leening,  gedeeltelijk  tot  woonbniien. 

j     Nog  Imd  men  IcSciiEUAM  een  Krnisbr  ocdersk  loost  er  ,   hetwelk, 

^^olgens  het  vroeger  vrij  alijeinccn  aangenomen  gevoelen,  zonde  gestaan 
hebhen  buiten  de  AVfAc/'/3£forl  f  ofifcboon  het  w^iarBcbïjnlrjker  i$  ,  dal  het 
in  het  zoogenaamde  Lani/-ra»-^e/o/ïe»  in  hel  Broersvetd^  nabij  de  Broers- 
ve»l  gestaan  heeft*  en  dat  dcic  ttratcn  daarvan  hunnen  naam  hebben 
ontleend  ;  ter  plaatse «  waar  het  aUoo  zonde  gestaan  hebben ,    ziet  men 

|AbanB  biirgerhniicn. 

*  Tot  ïtraëliclis'che  bijkerk  is  thani  ingerigt  de  bovenverdie- 
ping van  bel  Wach  tl  ocna  l ,  op  den  hoek  van  de  Ularkt  ^  aao  de 
stad  in  eigendom  toebehoorende  en  door  deze  daartoe  afgedaan  ;  vroe- 
ger oefenden  de  Israëlieten  hunne  godsdienst  in  een  burgcrhuis  in  liet 
Braeripeld^  dal  in  de  vorige  eenw  tot  dil  ^ebrnik  was  ingerigt.  Hel 
wat  een  klein,  eenvondig  gebouw,  dal  niets  opraerkensvvaardtgs  be- 
vatte en  chaos  weder  tol   hurgerhnis  dient. 

Onder  de  weldadige  gestichten  noemen  wij  vooreerst  het  S  t.  Ja- 
Eobs -gastb  IJ  i  »,  op  de  Hoogstraat  j  zijnde  een  der  oudste  geslich- 
ten  van  ScniEDAi ,  zelf»  wil  men,  dat  het  ouder  is  dan  de  stad  zelve. 
In  brt  jaar  1ï286  si  ekleu  Schepenen  van  ScairiiAM  of,  zoo  ali  bet  des- 
tijds heette,  van  den  Nirütweboib  of  ScüieoAa  ,  cene  opzettelijke  be- 
lasting rn  ,  daarin  bestaande  ,  dal  van  elkco  poorter,  die  iticrf,  hetzij 
binnen  of  buiten  de  stad ,  het  beste  kleed  aan  het  gasthuis  moest 
komen.  Deze  belasting,  welke  onder  de  benaming  van  het  Opper- 
ste kleed  bekend  was ,  is  sedert  dien  tijd  in  «land  gebleven  ,  boewef 
niet  EO uder  vaak  aanleiding  Ie  geven  tot  hooggaande  geschillen  ntct 
hen  ,  die  zich  daaraan  wilden  onttrekken.  Aangezien  echter  ten  laat- 
ste de  welgexinden  de  belasting,  voor  eenc  door  hen  naar  willekeur  Ie 
bepalen  som  ,  afkochten  en  de  on  willigen  er  zieh  geheel  aan  onttrok- 
ken ,  is  zij  in  bel  jaar  1845,  op  verzoek  van  Regenten  over  het  ge- 
sticht, van  regeringswege  voor  goed  afgeschaft.  Dil  gasthuis  was  oor- 
spronkelijk vooral  ten  behoeve  van  zieke ,  verarmde  of  bejaarde 
zeelieden  opgerigt ,  maar  diende  weldra  ,  even  als  de  gasthuizen  ojl 
andere  plaatsen,  tol  velerlei  einden.  Het  werd  een  toe  vlugl  vo<or  allen  ^ 
dien  het  aan  een  geschikt  verblijf  ontbrak.  In  de  zestiende  eeuw  ont- 
aarde hot  gedeeltelijk  in  een  P  roven  i  ersh  u  is.  Tegenwoordig  is  hei 
groot  cndeels  een  Besicdelingshuis,  waarin  oude  of  gebrekkige  men- 
schen  van  beide  kunnen  ,  legen  betaling  van  eene  bepaalde  wckcly  ksche 
toelage,  opgenomen,  gevoed  en  verpleegd  worden.  Thans  bevinden  er 
xicb  een  en  ncgenlig  bcstcdeliugen  in ,  doch  er  is  plaats  voor  honderd 
tien.  Dil  gaftthuis  is  in  hel  jaar  1786  afgebroken  en  in  de  plaats  daar> 
vaneen  veel  fraaij  er  gebouw  ,  naar  de  Corinthische  bouworde,  gesliehl. 
Hél  hoofdgebouw  is  de  reeds  beschrevene  gaslbuiskcrk  en  de  zyvleu- 
getsiijn  de  zalen  en  vertrekken  van  het  buis  ;  hel  open  plein  ,  InsscbatJ 
de  zyvleugeb  en  vóur  de  kerk  ^  is  door  een  ijzeren  hL-k  aan  de  Hoog^ 
straal  gesloten  en  dient  lol  wandelplaats  voor  oude  lieden  en  treken  J 
Op  de  kerk   slaat  een    torentje»    met  klok  en  uurwerk. 


Éfe 


SCR. 


m 


Hvl  TOng«  StAds-fiekcnbuii  ilond  btiilcn  de  lUJ  ,  mii  den 
Smgci ^  tuifcben  do  RoUerdmtiiclic  en  Oircrscbiescbe  puorleri.  Daar 
du  echlrr  icrr  (gebrekkig  was  en  bonwvallijj  htgmi  Ie  worden  hecfl 
brt  itedelyk  K^slüur  ,  ïii  bet  jaar  1837,  bet  teg«iiwooriJi)Tc  Zie  kt;  n- 
bait^  op  dtfii  grond  van  de  vuormalign  A  lf[<^mccijc  beg raaf- 
pi  oala^  trg«n  over  de  6na»,  doen  bouwen.  Ht-L  ^Koiiw ,  waarin 
furri  koml  door  crnen  gaog  ,  mei  ecu <*  poort  aan  dtm  jicht erv^tf  ^  naaxt 
f  rnide  weeshuis,  U  iiiiwcitdtg    teer  sierlijk  en  inwendig  docl- 

/  rigi  en  kan  leventig  iteken  bevallen. 
llel  il  c  r  t  o  r  m  d  c  \V  c  e  «  h  ii  i  «  ,  op  de n  Achtermeg  ,  il.it ,  in  bet 
i«r  1005,  «as  gebo«%i(l  op  üeulaali,  waar  vroeger  bel  konvcnt  tan 
Liliëndaal  gi*Maan  bad  «  is  afgebroken  eo  in  bet  jaar  1779  gebeel 
tiienw  opgebouwd.  De  xalen  tijn  ruim  ,  en  daaracbter  is  eeit  groote  tiiin« 
in  de  kamer  van  fie;genien  is  ecne  fraaije  »cbildetï| ,  de  vier  Rüf^entcti 
tn  den  btntieniader  %an  bet  hnis  verbceldüiidc ,  in  bel  jaar  1700,  door 
CtiMDwccft  ,  Jaa  Patii»  genaamd ,  ge&cbildord.  i^len  bcefl  in  dit  buii^  een 
locaal,  vroeger  lol  kerk  ingerïgt  en  ibans  dienende  lol  »diüülvprirek  voor 
(!r  i  »   fan  i»el keer  iban*  icïven  en  veerlig  verpleegd  worden^     Üit 

!  Mcbtigr  gctfrotiw  is  van  eencn  loren   iit^l  s^lagiiurwerk  voorirené 
iu\   n.    Kt    WeeibniSf   ook  veellydf  bet  Ar  in  buis  genaamd,   en 
»laaiide  aan  de  Noordzijde  van  de  Iloogêtnmt  j   niet  ver  van  de  Holler* 
damieWpourt  \%  den  7   Mei   1774  gesticbt.     Het  gebouw  is  uitwendig 
s#tr  ttafo^idtg,  en  inwendig,  boeieer  renigtiitf  bekrompen  ^  vry  docU 
nalig   ingerigt.     Hri  gelal    der  daarin    verpleegd  wordi^nde  weccen  is 
ban»  33.  Vuór  dal  dit  gebouw  gcslicbl  wai  werden  de  beboeflige  wee- 
pri  van  B.  K,  ouder»,  even  aUde  Uervorniden  in  bel  Wee»buis  vnn  dete 
■lit#n  gepUaUt  en  te  gelgk  mei  de  anderen  in  de  godtdicnsl   onder» 
wezen  of  ly  werden   bier  en  eldert  be&Leed, 
lift    FroTifiier«buii,    even  buHen  de  Ofênehiétcfie-poofi ,  wai 
neger  eeo  Leproienhuis.  In  bet  jaar  lüIÏIS,  wird  bet,  door  bij- 
if^ing    van  e^ïn  stuk  Unds,    van  de  »Lad  ten  gefcbctike  ontvangen, 
rgniol  en  inl7ïi8,  door  de  loeninalige  Regenten,  gebeel  vernieuwd 
lol  bel  tegenwoordige  ruime  en  tcboonc  gebouw  ingerigt.     UeC  be< 
al  uil  eea  acbterbuis  eo  een  derliglal  woningen  ,   langs  de  Scbie  en 
•Iraai  gebonsd  ,   welke  door  een   voorgchoiiw  «  waarin  d<*  poort  ge- 
PDdffti   wordl,  eo  dal  «  g^'^^jj^  ^^^  acbterbuis,   drie  verdiepingen  boog 
aan  elkander   gebccsbl    worden.      In    bet  aebtergebouw   vtodl  men 
Regenlcnkamer  f   keuken  enz.,  benevens  cene  groolc  eelcaal  voor 
Provenieren  ,    welke  ibant  tol  kerk   voor  de  Cbrisleiyke  Afgescbci- 
nt  gemeente  gebruikt  wordl.     Het  middelplein ,    vroeger  een  tuin  « 
na  tol  bleek  ingerigt.   Dit  gesticht   h  ,  even  als  de  meeile  van  dien 
ird  Uier  Ie  lande ,  in  de  laatste  balve   eeuw   teer  acbteruitgegaan  en 
*fl^  vooral  door  de  berucble  licrccriug  der  HoUandicbe  SlaaU«rbuld, 
tyne  fioaneiete  aangelegenbeden  veel  te  tijden  gebad  ,  aaodat  bel  al 
éig  daarna  aan  de  aangegane  voorwaarden  niel  me^^r  kon  voldoen* 
Uatile  fommensaal    is  daarin  opgenomen  den   t    November   1808» 
Tbani  tiJQ  er  gcene  t*roveniercn  meer  in  en  is  bel  bebecr  over  bet  ge- 
ilichl ,    ingtvotgc    bet  deswege  door  de  Regenten  gedaan  verioek  ,    ia 
rt  t»egiii  van  IH'fO,  overgegaan   aan    bet   algemeen    armbestuur*     De 
rimingien    worden    op  don  gewonen  voet  btj  de  weck  verbnurd   en   de 
pbrrngit  daarvan  besteed  tol  aflossing  der  scbuld  ,  welke  bel  geslicht 
aan  de  «tad  beeft. 

Ho  f  j  e-  f  a  n-  Be  t  o  is  ,  tn  de  Noord- MoUnstraat ^  werd  in  1t$0l 
anderen  in  1tS89)  gesticbt  door  UevBHECQT  Kotste  orCoRSTiAAms. 


m 


SCH. 


btirger  van  ScitiiD*a  en  Aiuhachtsheer  van  Beltm.    Hei  beilail  itti  «en 
twtutigtal  woning^pii  of  hm«jef  ,   rondom  cen  vierkant  bteekvcld  ^ebüuwd  , 
waarop   tl)  hel   uiUigi  hebben.      Dit  gebouw  werd   ^cülichl  voor  omfe 
vrouwen  ,  aan   welke  ^  hcbalve  vr^c  woning*,  opgezette  lydeo  t«q  liet  i 
JAjir  eeoi{^e  Icvensmitldolen  en  brandstoffen  gegeven  werden.     Laicr  kocbi{ 
men  licb  in  dit  hofje   voor  ecne  grootere   of  kleinere  som   getds^  naarl 
gelang  van  den  ouderdom  ,  waarvoor  men,  gedurende  zijn  leven,  tryci 
inwoning  in  ecu  der  buisje»  en  de  wlfde  voorregtco  genoot.  Toen  liek 
eindelijk  geen  e  gtvnoegzauie   kooper*   voor  de    open  r  al  lende  bfittjes  op- 
deden ,  begon   men  die  eenvoudig  by  de  weck  te  verhuren.  De  iclfde 
HcTtnECDT  Koitsse  scb|jal  later  cene  tweede  dergelijke  inrigtinrr  gestichl 
te   hebben  ,  beitaande  uit  vijf  huisjes  in   de  Kreupelttraat  ^  wdke  ooi  ~ 
beslaat,  en    in  onderjieheiding  van   het  hiei'vorcn    gemelde   Uofje ,   he 
Biritcnbofjc- vnn-Belois    wordt  genoemd.     In  dit  laatste  werdenl 
loo  wel  mannen  als  vrouwen  geplaal!(t.     Men  meent  op  vry  goede  gron- 
den ,  dat  bet  zoogenaamde   Oude- Vrouwe  uh  aig,    dat  ie  Sciueoab 
xondc  bestaan  hebben  ,    en  'waarvan  in  zekere  oude  documenten  mel- 
dinij  wordt  gemaakt,  niet   anders  is   geweest  ,  dan   het  hicrvoren   ge- 
melde Biuncn-ïIoQe  van  Belois ,  door  HtiTBtiECHT  Koa&sis   geslicht. 

Behalvedo  hiervoren  gemelde  tbuns  nogaanweiige  ,  hebben  in  ScsieoAm  j 
vroeger  nog  de   navolgende   Godsbuiieo  en  inrfglingen  van   Liefdadig-J 
beid  beslaan,  als  bet  U  ei  lige-GceslhutB  ,  bet  Lep  ro  x  en  buts  , 
bet   O  u  d  e  -  M  a  n  n  e  n  h  ü  i  s  ,    het  Peilbuis    en    het  B  1  a  a  n  vr  b  n  i  ■ 
of  V  rou  wen- Verbeter  liu  is, 

Uel  Heilige-Gcestbuis  is  een  der  oudste  Godshuixen  van  Scvii- 
t)4a  geweest  ,  heeft  i^eslaan  echter  thn  Raam  zoogenaamd  ^  Ackttt 
de  Stoof.  Waarschijnlijk  was  het  cen  gcbonw  ,  dat  door  de  HeiUgc- 
Gcestmeesters  gcbniikt  werd  Ier  plaatsing  van  armenen  weeicn.  Reeds 
in  140ïi  vindt  lucn  van  detc  instelling  gewag  gemaakt  ,  bet  blijkt 
niet  lot  wanneer  zij  bestaan  heeft «  men  gi»t  lot  in  1^98,  als  wanneer 
de  eerste  pogingen  tot  het  opriglen  van  een  weeshuis  zijn  aangewend  , 
aan  hetwelk  de  bezittingen  en  inkomsten  van  bet  neilige-Geesthais 
meestendeels  zijn  overgegaan.  Ter  plaatse  ,  waar  het  voormalige  Hei* 
lige-geeslhuis  geslaan   heef^,  ziet  men  thans  burgerbuizco. 

Het  Leprozenbuis  beeft  gestaan  buiten  de  Ovenchhtohe-poori  ^ 
Ier  plaatse,  waar  men  bet  tegenwoordig  Pro  veniers- buis  vindt. 
fiet  is  vermoedelijk  vóór  of  in  llBiü  gc&tieht ,  omdat  de  Itjii  der 
Ijcproosmcesteren  ,  welLe  nog  beslaat  ,  met  dat  jaar  begint.  Tot  bet 
jaar  1020  diende  dit  hui*  tot  berberging  der  zoojjcnaamdc  of  ware 
melaaUcbeu.  Na  dien  lyd  ,  dewijl  de  melaatschhetd  geheel  ophield  te 
beslaan,  is  het  ingerigt  lot  cen  P  roven  iers- h  u  ts. 

Sommigen  hebben  aangenomen «  dat  er  te  Sciicoax  een  tweede 
Leprozenbuis  zonde  bestaan  hebbenen  wel  Ier  plantte  van  bet 
St.-Anna-ieuslerbuis  ,  op  het  Stootje ,  doch  dit  scbijnl  ecne  dwaling 
te  lijn  ,  welligt  daaruit  voortgesproten  ,  dol  hel  beheer  van  het  St^Anna- 
klooster  ,  in    1394,  aan  Leproosm  ets  teren   vervallen  is. 

Het  Üiide-Maonenhuïs  werd  gcsliebl  in  den  j«re  1U64 ,  krach- 
tens te»tainentarre  besebtkking  van  zekeren  Mr.  Sbüvaas  Pibtersz.  Faiii 
^kn  DS  HooGcwearF  .  die  de  benoodigde  gelden  tot  oprigling  van  dit 
gasthuis  uil  zijnen  boedel  bad  besproken.  Daarin  moesten  verpleegd 
worden  ,  in  de  eerste  plaats  :  de  tol  armoede  vervaltenc  bloed  verwanten 
des  slicbler*  j  voorts  ,  de  schamele  reeders  der  slad  Sciiudai  en  eiodo 
l(jk,  in  geval  van  geen  genoegzaam  getal  van  dezen  ,  de  schamele  stuur 
iiedeo  en  bootsgezellen  of  andere  burgers  dier  stad.   Het  geslicht  slon 


SC  IL 


105 


wi  iltf  Ltm^t'Kerkttnmi  ^  legen  ovar  het  koor  der   (;roölü  kerk  er»  wai 
Kil  seer   e£nYouc|i|{  gebouw  ,  Eondcr  ceoig  uilwcndig  aanzien      Do  loo- 
'pmi  ftcbym   vroeger    teer  ^un$ti|;  gvwccst  to  zijn,    loodat    het   iclfs 
Vfrlden   üan  de  «lad  verstrekt  Ijcefl  tegen  den  penning  12.  Lang- 
rfbatid  rn  niraral   na  de  ticrcering  der  slaatsscfauld    h   dit  gesticbt 
,  EOodat  bet,  om  ïn  slqnd  to  kunnen   blijven,   belang- 
nj  en  geldelijke   foorsdioUen  van  de  slad    genoten   heeft, 

f  tl  1ë5a  it  de  Uabtt*  bcstedeting  daarin  overleden  en  op  den  18  Fg- 
lirQ«rr]  1843  \%  bet  gcboriw ,  bij  publickcn  verkoop ,  aan  de  slad  iti  eigen- 
dom ovsriegaao »  die  bet  kort  daarop  ,  uttboofdc  van  bouvivalljgbeid, 
beeft  doen  iloopen.  Ter  plaatse,  \iaar  het  geslaan  heeft,  iret  men 
liijint  een  open  grond.  Het  nagenoeg  tevensgroole  afbeeldsel  van  den 
•tichtrr  Mr.  Seivaas  PitTEiifz.  Fakiii  var  dc  Üoogewerpv  ,  ïn  olieverw 
«cbilderd  ,    wordt  op  bet  raadbuJii  bewaard. 

llrl  Pesthuis  aan  de  Ikoorii-iHoleftttmat  ,  ten  Westen  Tan  het  Hofje 
▼«n  Bel 013  ^  was  geslicht  in  1570,  in  een  huis,  van  het  St.  Anna- 
fcloofttef  gekocht*  Tot  onderhoud  daarvan  bestond  xckerc  belasting , 
di»0r  a1J«  herbergicn ,  tieten,  tappers  eni.  en  door  de  koornwyn- 
Iftfimderf  Toor  iedereti  ketel  te  bet a ten  ,  welke  bela:»tiug  in  de  vorigt! 
eeuw  afgescba/t  is,  Na  het  vcrdwyncrn  der  pcstciekte  bier^tc  lande, 
tft  dit  geitfcbt  van  besleroming  veranderd  j  in  bet  laatst  der  vorige 
«€«rw  itWode  bet  tot  ecne  wot^pionerij  en  is  naderhand  oU  bQ- 
■ooder  eigendom  tot  verschillende  einden    gebruikt. 

Hel  E  l  i  a  u  w  b  u  r  s  of  Y  r  o  ti  w  e  n  Ve  r  b  e  t  e  r  h  u  i  s  ^  waa  vroeger 
bestemd  tot  op>1uiting  van  krankttuinge  enxedelooie  vrouwen  en  stond 
«aovankrlyk  tn  de  Si.  Annn-tmter-htrani,  Ül\  hoofde  van  l)ouw valligherd 
mzrd  bei  in  I76ti  vcrkocbt  en  afgebroken  en  bouwde  men  een  nieuw 
,  prachtig  Blaauwbui.4  aan  de  Lantfc-Nieutnatraat ,  \vaar  dit 
iw  thans  nog  gevonden  wordt.  Vroeger  is  ten  behoeve  vau  dit 
Licht  ecnc  fpectalu  belasting  geheven  geworden  van  de  bolervaatjet 
VAB  de  tappcr^eu  e^i  &lijter\jen  ,  welke  belasting  in  den  ja  re  1795  ït 
'  aft  gewortUn.  Ditgestieht  heeft  lijne  bestemming  behouden  lot  in 
'  KMI ,  all  vf anneer  het ,  ingevolge  de  bepalingen  der  wel  van  29 
ivan  dat  jaar  ,  aUgesticht  voor  krankzinnigen  is  opgeheven  moeten  wor- 
t-  ttcl  il  daarna  ingerigl  tol  et*nVe  r  bctcrhuis  oï  verblijf  voor  dczul* 
I,  liie,  wegens  wangedrag  abandenins,  krachtens  eeu  regleriijk  gcwijs- 
4i*  »  gieeotklifieerd  moeten  worden,  Aan  deie  beklemming,  uithoofde  van 
IkeC  mrir'  '.Dik  dat  daarvan  gemaakt  werd  ^  nicL  beantwoordende, 

van  bel  geslicht  ,  na  daarloe  bekouieric  magti|jiog  van 
je  llt^Liiüg,  hel  gebouw,  met  alle  aauhoorighrden  ^  op  den  T  Met 
li^  onderhandsehen  verkoop  aan  de  stad  in  eigen doui  ovcrj^t' 
■o  ,  welke  ccn  gedeelte  vau  het  acblcrgebouw  lot  eenc  nieuwe  S  tadt- 
arm  eotc  bool  heeft  doen  inrigten  ,  io  afwachting  om  aan  de  rutmc 
laeaJen  va»  bet  voorgebouw  imgelijks  cecie  nadere  bestemming  ten  alge* 
Bcenen  nutte  te  geven. 
^Verdere  liefdadige  iririgtiugen  tijn  :  de  Magistraals  armenk  a* 
^«r,  dtraende  tot  bedeeling  der  Algemecnc  Armen;  de  C  om  miss  ir 
^t  iitldeeling  van  soep  in  den  winter;  cene  Comniiftsic 
t»t  iiitderling  vau  levensmiddelen,  bra  ndstoffea  ent,; 
Dor  ka*  «  a^ride  eene  tn  T840  door  eenige  vrouwen  uit  den  fatsoen- 
lyk<ii  itaod  opgcrigle  verccniging  ,  leu  doel  hebbende,  om  aan  hulpbe- 
*  Bf rilden  dr  noodigc  klecding*tukkcn  uit  te  reiken  ,  mei  ruim  70  Ic- 
»  i  erfie  A  f  d  e  c  1  i  n  g  v  a  u  bet  N  e  d  e  r  l  a  n  d  <  c  h  •  Ti  rj  b  r  l  g  e  n  o  o  t- 
lekap,   met  6Ö  leden,  eu   40   liPgunilijers ;  cene  Afdeeli-u;;  van 


194 


9CH. 


htt  I^fidorlontlieb-Iendelingffanooiichap  «  met  15  l«deo  ; 
ecno  Afilooliiig  van  hol  N  ederlandich-TraktaatgtDoot'^ 
fcliJii),  Tiiet  5]S  leden,  en  ccne  S  ii  bcoiumisiiÊ  der  Maal* 
«chnppU  van  Weldadigheid,  mei  6G  leden  ^  ecne  werliplaatf 
van  liefdadigheif]  entten  liekcn-  enhcffrafeiiisbuiseti. 
Otidcr  de  uelcnsdiappcttjke  innfjtingcn  ,  \ielke  te  Bcuiidai  be»taMij 
vcidïenl  melding  de  Lq  lij  n  scheschoo  l ,  tot  welker  oprlgling  ,  * 
pif(l>riiff  van  Auhhecht  ▼*«  Bsutiieff,  Graaf  van  Holland,  van  201 
1304  (volgens  andi^ren  recd^  in  1316  door  Keizerin  Mahgahst&a)  ,  ir« 
jTunnin^  is  verleend.  Hel  ii  een  ruim  geUonw  ,  slnandü  ten  Oosten  va 
d(*  Groflte  of  Si. -Janskerk  ,  Icf  plaatse,  naar  vroeger  bel  st.  ör!(tii| 
klooster  stond.  In  het  par  1754  is,  zoowel  de  school  als 
uooiihiii»  van  den  Rector  «  dal  van  onderscheideoe  vertrekken  vuorKtt 
il,  gt»chikt  om  ko5t5cholicrcQ  te  huiüveslen  ,  aanmerkelijk  verbeteii 
vn  vernieuwd.  Boven  den  afzonderlijken  ingang  naar  d«  school 
fiwrn  in  hardileen  iiil|rehouvreQ  : 

Qnt  hene  parntrii 

imperabit  ineliui* 

Jo.  1634, 

•         rVfwiViiiP*!  1734.         A.  V.  D.  B. 

(d,  i.:  die  wel  hrefl  gehoorinarad ,  zal  Ie  beter  bevelen.  In  hel  jaar  16S' 

Vernieuwd  1734»     Aae^a   vi^   i»ii«   Ueb6)*     De  seliool  verkeert  thans  ' 

5 een  blocijcnden  slaat.     Er  viordt  door  cenen    Rector    co    c«men 
erw^ier  in  de    wiskunde  nan  zei  leerlingen  onderwijs   (^ej^even. 

Ook  heeft  men  er  ecne  Stad»  Teeken  school,  op  de  bovenzaal 
de  koopman tbeur9  j  opgerigl  den  I  Maarl  1820,  waar  twtie  Onderwyx^ 
aao  90  leerlingen  onderwys  geven  in  de  handteckenkunde  en  ^5  in  d« 
boawtcckenkunde  ,  deels  tegen  betaling  eener  geringe  geldelijke  bydrage  , 
d^^elft  geheel  kosteloos. 

Er  bestaat  mede  een  Departement  der  Maatschappij:  Toi 
Nut  van  'i  Altftmeen  f  dat  den  30  Wovcmber  1797  is  opgerigt  co  on- 
geveer 150  gewone  en  ïï  honnoraire  leden  telt.  De  daarlue  hcfaoorende 
Volks-Leesbibliothcek  ii  opgerigl  in  het  jaar  1801,  co  na  door 
den  brand  vin  hel  benr»{rebouvi'  ,  waar  zij  vroeger  bewaard  werd  ,  in 
September  1840  geheel  %eroield  tezijo  «  in  1841  opnieuw  geopend,  Zij 
bezit  thans  626  boekdeclen  ,  niecrcndeeU  door  de  leden  de»  Dcpartc- 
nicntf ,  na  den  bewutten  brnnd  ten  geschenke  gegeven  ,  of  uit  de  doar* 
loc  door  hiin  geleverde  bijdragen  aaugekochL  Van  dit  Üeparlemeol 
zyn  nog  uitgegaan  eene  Spaarbank,  opgerigl  den  4  January  1820; 
eenc  Bewaarschool,  geopend  den  6  November  1843,  door  een  ge- 
tal van  120  kinderen  bezocht  wordende,  en  eene  Zangsclioot,  den 
4  Jannarij  1841$  geopend,  op  welko  ibans  ruim  80  leerlingen  onder- 
vȕjs  genieten. 

Voorts  heeft  men  nog  Ie  ScmtOAii  een  Phystsch  Genootschap, 
•^PfF^rigt  den  26  Januarj  1825,  beslaande  uit  15  leden  ,  en  een  Toon- 
knnsltg  Genoot  IC  hap,  onder  den  naam  van  Overeenstemming  uit 
kuustgeroel ,  opgerigt  den  lö  November  1831 ,  en  ruim  60  leden  lellende^ 
\  oorheen  was  er  ook  eene  V  ry  met  se  laars  loge  ,  èc  Rijzende  zon  gc- 
uaanid  ,  die  voor  ongeveer  veertig  jaren  is  Ic  niet  gegaan  ;  het  destijds 
tot  loge  ingeiigte  locaal,  in  de  Lange-JSieuwitraat  ^  ii  thans  een  bur- 
gerhnis. 

Vroeger  hebben  l«  ScuitDi^i  ook  beslaan  lw<*e  Eederykkameri 
of  Kamers  van  Rhetorica,  welke  tn  bet  begin  der  achttiende 
eeuw  ,    te  gelyk  niet  de  mceite  dier  instellingen   hier   te  lande  ,    lyn 


SCH. 


195 


^1  mtt  f^aan,  He  ceM  had  tot  fclascMsn  «ene  roodu  ruoj,  met 
Ml  drrtei:  Aantiei  de  jonkheid;  der  oiiderc  had  lol  hiniocii  ven 
^^gtnhoom  ^  met  het  omscbrifl :  't  Soei  wrqaren.  De  ecrsle  Bchijrtt 
■^ier  de  \»<jlen»chappcluke  inngtio^cn  van  dien  aard ,  hier  Ic  lande,  ccno 
»lc  plaats  bekleed  te  hebben  en  dikwerf  de  pr|jxen ,  op  de  door  ao- 
■a  kamer*  uitgeschrevene  pnjs?rag^ii  en  ^houden  wedilrijdcn  ,  he- 
ld lo  hrblieii. 

keeiV  Ic  ScaiiD*a   eeno  Stad  i- Uollandsche-,  Fransche-, 
Ingalicbe*  en  11  oorrduit  $cbc- Kofischool  voor  jonge  heeren  , 
nel    40   Uerlingeo  ;     eenc    Stads- B  o  1  la  n  die  h  e-    en    Franscho 
rKoflêcfaooI  voor  jonge  jufvrouwen  ,  toet  dO  leerlingen  j  eenc  Stads- 
I  II  itchen  school,  tiicl  300  leerlingen ;  ceoeStads-A  r  men  school - 
700  leerlingen  ;    lei  byiondcre  scholen,    met  400  leerlingen  j 
iBeiraarsc  holen,  met  500  kindereu  ;  eene  Zondagsschool, 
10  leerlingen  ,    lOnde  dcie  laatste    een  uitvloeisel  van    de   al h ter 
veslïfpile  afdecUng  van    het  Nederland >rche  Bijbelgenootschap* 
Scsioas  is  de  geboorteplaats  van  da  H,   Lioe^rr   of  Liacri^i  ,  welke 
Mftd  wat  om  de  wondecen  «  die  sfj  zoude  vcrrigt  bcbbon.     Zij  was 
étn  13  Maart  1380,  f  »"  1^33  en  werd  heilig  verklaard  in  1610. 
oofta   heeft    Sonm^B    de  Tolgendo  beroemde   mannen  tien    geboren 

BVvMI  * 

Da  Godgeleerden:  Jar  va»  8aii£D4a  ,  f  in  1378,  ab  Colfator 
Frttebcndarit  en  Rannnnik  van  de  Licve^Vronwenknrk  te  Dordrecht, 
i9Pi«i  VAA  SctiBOAi,  -f  in  1400,  afs  Prior  in  een  Kartbuiier-klooster 
hlJ  Uirecht;  GcaARDOs  van  ScaiEUAi,  f  in  144^,  als  Prior  van  het 
lartimiïicr-UÓa&ter  der  //.  //.  ApoëitUn  naby  Luik  en  JonAüitts  Cla- 
mmm  ^  feddopt  SI  Ociobcr  1770,  f  ^^  November  1840,  oU  emcrilnt 
Htgitfnar  in  de  Godgeleerdheid  te  Lcyden, 

Den  Kruidkundige:    Fioucktivb  Scsotl,   geb>  13   Maart    1610, 
f  5c|iteiaber  1660 ,  aU  Uoogleeraar  in  de  Genees-  en  Kruidkunde  aan 
^  Hsffochool  te  I^ydea. 

0^   Laiynscbc   Lettcrkandige  :  Ja^i  MAniuft  HouGvticT ,  gcb* 

Mei  1800  ,  t  36  Julü  183tï  ,  aU  llector  der  LaLynsche  school  te  Delfl. 

Dl  lf«derd  ui  tsc  he    Dichters:    Mr.  Pikter   Li:oiiabd  dei  Beer, 

eb«  S  Oclober  1771 ,  f  ö  Januarlj  1850  ^  en  diens  hroedcr  Mr.  Jacobus 

AxmsaiMVs  CoanEUs  bkm   Biaa  PooatoaAEt ,  gedoopt  liFehrua rij  17 7IS , 

t  ift  1813 

I}«  SlAAliman  nen  :  BAnERO  Piete»  GoiDeaaicT,  een  der  ouder* 
teekvnaar»  van  de  acte,  waarbij  Filips  El,  Koning  tan  SjMfije ,  den 
^'^^  ]liart15Hl,  alt  Regent  dezer  landen  werd  afgezworen^  ilATraus 
liUista  MovtwiiK,  die  in  1306  in  Gezantschap  naar  CnRisTicaK  IV « 
Mmaimg  noa  Btnetmarktit  werd  gezondcu  ;  Pisten  MjiintEüi  Ckot  ,  die 
m  tmb  mh  Zaakgelattigde  van  de  Staten  Generaal  der  Vercenigdc  ^feder- 
i^im  naar  Salé  vertrok  ;  CoaiiELis  Uaüa  .  geb.  den  28  Januarlj  1^78  , 
t  ^*is  li  Ai}gustu«  1654  ,  als  Voonitter  van  den  iloogen  Baad  van 
BolUnd  ra  ZerUnd,  na  Ambtisiadcur  aan  de  Iloven  v^tn  Stokhotm  en 
ft««»ianftnQpirl  te  sijn  {^i-werst ,  en  Mr.  WiiLti  NiEUPOontf  gi^b.  1607, 
t^lf  tl  1035  Afgo vaardigde  tot  den  Vredehandel  met  CaonwEt 

en  L*;  sadcitr  in   Engeland. 

Dn  Uiijg»-  i'ii  Zeehelden;  Saloboü  vaiv  dcb  Hoivo  ,  Kapitein  op 
ito  der  ».chepen  van  de  Waiergcnien  ,  welke,  den  1  April  1S72,  Briellc 
taaam^n  j  AaaiAAii  MAAaTKsii  CAaaEMA^  ,  Boekhouder  op  een  Grocn- 
laiidavaanier  ,  die,  in  1636,  met  teven  iiiotrozeo  zich  vrijwillig  aan- 
lig .  om   op    Groenland  te  overwinteren  ,  ten  einde  aldaar ,  ten  dienste 


1W  SCH. 

'van  da    Groanlundicba  TisscherQ  naaowkeiirfga  oodaraoekfngen  in  bel 
werk  ia  stellen  ^  doch  er  met  alle  zyDe  lotgeDOOten-omkwam ;  Kobre- 
LIS  Adbuahsx  Kbuik  ,  die  als  Scheepskapilein  in  den  driedaagscbcn  see- 
•lag  teg'en  de  Engelschcn  ,  in  1652,  wonderen  van  dapperheid  varrigtle  ; 
Roti   Maxihiluah  ,  die  io  1666,    als  Gezagvocder    van   het   fchïp  de 
Wassenaar  een  groot  Engelsch  oorlogschip  van  54  stukken  veroverde  en 
in  Gpedereede  hinnen  hragt ,  en  in  het  zelfde  jaar  in  den  zeeslag  tos- 
schen  db   Roitbb  en  Monx  sneuvelde  ;  Elaiid  do    Bois ,  die ,    in  167S , 
den  verraderiyken  aanval  der  Engelschen  op  de  rijk  heiaden  Smirnasche 
koopvaardy  vloot  hielp    afslaan  ;  Gebabd  Bbothz  var   oeb  Dossb  ,    Vicc- 
Admiraal  van    Holland    en  West-Friesland ,  waartoe  hy   in  1705  werd 
aangesteld ,   en   de  Luiteuaot    ter    zee  Pibteb  Bezbmbb  ,    geh.  30   Oc- 
toher  1747  ,    f  19  Oclober   1823,  na,  by  onderscheidene  gelegenhe- 
den ,  zyn  onverschrokken  moed  te  hebben  aan  den  dag  gelegd. 

En  den  Schilder  Jobaiiiibs  Petbus  Hbtligebs,  geb.  8  Augustus 
1807  ,  t  ^^  January  1836. 

ScBiEDAB  is  ook  in  de  geschiedenis  niet  on  vermaard  gebleven.  De 
eerste  bclangryke  vermelding  ,  welke  men  opder  het  bestuur  van  Jaü  II , 
Graaf  van  lioUand,  van  Scbibdab  gemaakt  vindt,  is  by  gelegenheid 
van  den  optogt  der  HoUandsche  Edelen  en  poorters  tegen  de  V  lamin- 
gen  ,  in  het  jaar  1304 ,  onder  *s  Graven  zoon  Willbh  var  Oostbevart  , 
«a'n  wien  het  bestuur  dezer  landen  was  opgedragen  ,  nadat  de  Graaf 
naar  Henegouwen  vertrokken  was.  De  verzamelplaatsen  des  legers  waren 
toen  ScHiEDAX  en  Vlaardingen  ,  van  waar  het  naar  Zierikzee  scheep  ging , 
dat  het  eerst  voor  de  Vlamingen  bloot  lag. 

De  togt  tegen  de  Vlamingen  liep  ongelukkig  af :  zy  behaalden  de  over- 
winning en  bezetteden  geheel  Zeeland  en  ook  geheel  Holland  ,  met  uit- 
tondering  alleen  van  Dtfrdrecht  en  Eüiarlem  ,  die  ,  getrouw  aan  Graaf 
Jar,  de  Vlamingen  en  de   Brabanders  buiten  hielden.     Doch  het  was 
de  overmagt  slechts,  welke  Scbibdab  ,    nevens   de  andere  steden,  de 
Vlaamsche  bezetting  had  doen    innemen ,    want  naauwelyks   was  ,  na 
de  aankomst  van  Witte  var  Haamstede  ,  te  Zandvoort  en  na  zyoe  over- 
winning by  het  Manpad  aan  den  Haarlemmerhout,  het  ieeken  tot  den 
opstand  gegeven ,  of  die  van  Scbibdab  betoonden  zich  niet  achterlyk  in 
bet  verdryvenvanden  vyand  ,  tegen  welken  hier  ter  stede,  alsbyzonder 
aan  de  belangen  van   Avesres  gehecht ,    zulk   een    haat  bestond ,    dat 
selfs  de  vrouwen  de  Vlamingen  hielpen  doodslaan  en  verdryven.    Toen  , 
na  de  herstelling  van  zaken ,  de  Vlamingen  andermaal  eenen  inval  in 
Zeeland  deden ,  en  Zierikzee  belegerden  ,  zond  Koning  Filips  de  Schoone 
van  Frankryk  eene  belangryke  vloot  herwaarts ,  tot  bystand  der  Hol- 
landers en  Zeeuwen ,  onder  het  bevel  van  den  Admiraal  Reihieb  Gbe- 
HALDi  van  Genua  en  den  Onderbevelhebber  Jar  Patdboge  ,    welke  uit 
16  galeijen  en  20   andere   schepen  bestond.     Intusscben    riep  Willem 
VAR  OosTEBVART  ccu  Banzienlyk  leger  uit  Holland  ,  Utrecht  en  Friesland 
zamen  ,  om  daarmede  en  met  de  Frnnsche  hulp  tegen   den  vyand  op 
te   trekken  en   koos  hy  Scbiedam  weder  voor  de  verzamelplaats.  Spoe- 
dig rukten  de  krijgslieden  van  alle  plaatsen  herwaarts  en  waren  deze 
reefis  geheel  voltallig  ,  vóór  er  nog  iets  van  de  Fransche  hulptroepen 
te  ontdokken  was.     Daar  Willem  het  echter  niet  raadzaam   oordeelde 
te  vertrekken ,    vóór  hy  zich  roet  zyne  bondgenootcn    vercenigd  had  , 
liet  hy  de  troepen  te  Schiedam  wachten  ,  terwijl  inmiddels  aldaar  ook 
de  gchccle  Raad  van  Holland  bijeenkwam ,    welligt    om   den  nieuwen 
Regent  te  begroeten  en  met    hem    over  de  belangen  van   hel  Vader- 
land te  raadplegen.     Nadat  men  diic   weken  gewacht  had  ,  verscheen 


SC  IL 

lijfk  GmiALOi  met  de  tijacn  op  de  Maas,  tot  grootc  vrc%'d€  der  te 

aixii4S    vergaderde   tueni|^le.     ^oodra   men   de  Fr^insche    vloot   la^, 

f«f  fiiiffi  lich  aanilontb  scheep  ^  en  Hel  de  Bevelhebber,  den  Stf  Jalij 

|2>0i«  iltc  xeilen  bijiuUen  om  itpocdt^  met  xijne  troepen  over  de  Maas 

^  r  kofiien.    Ken  lietigc   wcitcnwind   belette  Iien   unnrankelijk  voort   to 

ometi  ,  en  dreef  de  vaartuigen  met  zulk  ecne  woede  leru,^  ^   dat  cenc 

fH  .,.»l^t.tM  ïie  kajje  daarbij  verging.     VViLtes    hield   ccbtcr  vol,    en  he- 

r%lit;t   na  verloop  van   driemaal   vier  en  twintig    ureu.     Hier 

J.tv-...,..^  ..t:  hij  zich  met  d«  Franschen  ,    met    wio  hij,     den    Tolgcnden 

Cdag  ^  gctamenlijk  naar  Zterikzeo  stevctidc 

fiirn   Jfifili-i'  FfiA^«  T*»  Bbededode  aan  hel  hoofd  der  Hoeks«Hen  ,    in 
.   ïlotlerdam  had  bemaglijjd  ,  het  hij  ,  den  4  Deeernber  , 

Lc3     -  .  VAN  Tiiiiiüüc  ,  eenen  uitval   naar  de  zijde  van  ScitiEaiH 

fdorn.     Sti't  1«S0  man  iiok  deze,  in  den  vrorgeu   mor^ren  ,  tot  onderde 
l«r*(rn  dter  »tad  ,  all  om  de  burgers  lot  di-u  «Irtjd  uit  te  da(Ti:n.     Naaii^ 
ielïjki  hadden  de  Schiedammers  het  llockiclid  krij^»votL   van  du  waU 
.i.iid  .   of  tij  oordeelden  het  plijftfuali^  ^  zoo  \eel   mogelijk,  den 
lOg  Ie  boluücu ,   en  den   vrccdi^iinen  landman  tegen  de 
-      ^troope^5  Ie  beschermen.     A4n.^lond»  maakte  men  zich 
n  uitval  jjereed  ,  en  ♦  na  verloop  van  eenTgeoo<ycnblikkcn ,  trok 
<^utk  de  poort  uit*     Niettegenstaande  den    spoed  ^   welke  de 
jcmaakt  hadden^   waren  de  Rotlerdaminurs ,   toen  cerst- 
n  de  i^tad  kwamen  ,  reeds  tot  op  eenen  grooten  alVtand 
erug  geweken,  en  werden  alleen  de  laatste  hunner  nojj ,  bij  het  slut 
Il  arren  burg ,  op  den  dijk,  welke  een  gedeelte  tanden  Üudeii-Maa»dijk 
iierj)aak(e«    InTtipeiird.     Die  van  Scsizdas  snetilen  ijlings  derwaarts  en 
firlcrt  met  fiiid  geschreeuw  op  de  vijanden  aan  ^  die  na  eentge  worsto- 
'an^ziiaiD  langi  den  dijk  terug  weken  tot  voorbij  Starrenhurg,   De 
LiQimen  volgden  hen  ,   en   waanden  den  vijand  weldra  gehei*l  te 
I   terslaan  ,  toen  lij  plotseling  door  eenen   troep  tioekschen  ,    die 
Ui  de  boomgaarden  van  Starreobnrg  vertcbolcn   bad,  in   deu  rug 
iJrn  aaoijetait.     Nu   hervaltcden  ook  do  gewaande  vliigtelinijen  den 
rijd  met  nieuwen   tnoed  ,  loodat  de  Schiedanmicrs  ,   bemerkende  dat 
lij  in  rene  htndcrlcia^  ;^elokt  waren  ,  zich  genoodzaakt  vonden  ,    over 
h^gjco  en  il^jlen  ,  het  naar  SanEDA«  te   onlvbigten.     Zij  lieten   hierbij 
S4r%yooden  eu  twaalf  Q^cvangenen  achter,  terwijl  men  zegt,  dat  de  lloek- 
*eb?n  .     wier  lisl    had    gezegevierd,    slecht*  leven  gekwetsten  hadden. 
!  rldeu  het  overbodig  de  vlngtenden  achter  na  te  jagen,  maar 

l  vfr'tiijdo  met  de  gevangenen  en  eenen  grooten  buit ,    welken 

:  '  ozc  landlieden  gemaakt  hadden  ,   naar  Rotterdam  terug. 

1  den  Schiedammers  zeer  ,   dat  iij  in  di!  gevecht,   onder 

ttntic  wallen  ,  door  list  viTschalkt  en  geslagen  waren.  Geen  vonder 
■■dat  zy  er  sleed»  op  bedacht  waren ,  om  den  ge  led  en  en  hoon 
tili  ie  wisschen  en  den  vijand  wedcrkeorig  eenen  shig  toe  to  brengen < 
To**tï  drn  ^fMl  nmn  der  lloeksehcn  ,  na  hel  slot  IJsselmonde  te  heb- 
1  ,  met  dl   ftchi'prn   de  Maas  aflakten  ,  voorby  ScnitDJis 

r-  I    tot  voor   Maasland,  oin  daar  hunne  gewone  bezigheid 

'i  «11    ptnndertn;^  te  hervatten  «    mrendeo    de   Schiedammers 
utl    iffgen   de   onnislstokêr*  de   kan*    te   moeten   wagen.      Niito* 
**  »w»  WirrtïBotuT  werd  dus,    met  et'uig    volk^    dal    bier  in   bezet* 
Ï3f^,   doch    *an  een  groot  getal  burger*   %ergctcld  ,   in   de  iioodige 
afgezonden  ,    om  de  Iloek-dien  op   de  Maa<   den  terugkeer 
I  ,     e»   bun  zoo  mogelijk   het    geroofde    weder  te    onlnrmen. 
Tus»<hen  SantHAS  on  Vlaardingeti  outra«>«l leden  dir  v^andelyke  «ehepi  a 


S€H. 


Br  OfiUtood  een  AUerbetJgst  geveebtf  naario  taii  beiilt  t^dcif^ 
nd  froolen  moed  gcstrcdrn  «erd.  Gedur«ndc  twee  uren  bleef  de  kt Q  "^ 
O^lMilttt  ,  doek  oa  dtcn  lijd  kregen  de  Rolierdammers  de  overliaB 
Tlofttaals  trof  bet  ongeluk  de  Kabeljaauwscben  ,  die ,  mei  de  biUeri  „ 
tiSeurilctUng  over  bei  mislukkcD  biinner  lofvaardige  pogtfi(jeii ,  en  ni« 
verlies  van  twee  scbtiilen  ,  naaf  de  ba?en  van  Scbicoab  de  ^ijk  moesUn 
nemen.  Het  gclal  hunner  dooden  wordt  niet  genoemd,  docbduAoi' 
terdammers  verloren  twaalf  manscbappen  en  een  roe^jagt  ,  datindeo 
grond  geboord  was.  Des  namiddags  ten  vier  ure  kwamen  de  pluod»- 
raars  met   cencn  aanzienlijken    buit  ,  in  hun   roofnest  terug. 

Gedurende  al  dcto  onrust  lat  MASiiitUAü  niet  stil.  Terwyl  de'Ho  _ 
scben  roofden  en  brandsebaltcüen  ,  veraametde  hij  ee nig  Gctdertch  en 
Cleefscb  krygsvolk  ,  trok  daarmede  naar  Holland  ,  en  hield  te  Jjeyder» 
eenc  vergadering  van  alle  de  ttcdcn  en  Edelen ,  waarop  bij  f  in  %veUpre* 
kende  taal ,  ten  dringendste  vermaande  »  eendrdgtig  niet  hem  aan  de  gru-» 
welen  der  Rollerdammers  paal  en  perk  te  stellen.  Onmiddellyk  hierop 
werd  er  eene  algctnerne  beervaart  otlt  geheel  Holland  besebreven  en 
Belft  Toorloopig  lol  vergaderplaats  bestemd.  Om  ilrijd  kwamen  da 
burgcri  van  alle  steden  d.inr  p»ei  den  mceslen  ipocd  bijeen.  Die  van 
ScniEOii  ecbter  bleven  natuoriyk  in  hunne  stad  ,  om  baar  tegen  do 
Rottcrdammen  te  beveiligen  ,  altyd  brandende  van  verlangen  ,  om  zich 
over  de  gcledene  nederlagen  te  wreken.  Het  verwoe*le  IMfabavcu 
kwam  bun  tbaot  voor,  een  geschikt  punt  op  te  leveren  ,  om  de  Rot- 
terdamscbc  troepen  te  verschalken  ^  en  ben  ^  die  gicb  door  li»l  had- 
den gevreesd  gemaakt  ,  met  gelüko  munt  te  betalen.  Tusscben  de  ver- 
brande huhen  door,  baanden  ïlj  ceiitn  gelijken  weg  en  grüeven  daarin 
centgc  diepe  kuilen  ,  welke  lij  zorgvuldig  met  dunne  latten  ^  r^teo  , 
riet  en  stroo  bedekten.  Hierover  strooiden  lij  ecnig  ligt  puin,  om  ter 
gelegener  uur  den  vijand  in  dcic  lagen  te  lokken.  Tekens  bereidden 
zij  ,  achter  de  overgeblevene  muren  en  tusscben  de  puinhoopcn  ,  eenige 
plaatsen,  geschikt  ter  verberging  van  eenïg  krijgsvolk.  TerwijJ  men 
brermede  bezig  wa»  ,  verspreidde  lich  spoedig  het  gerucht  te  Rotter- 
dam ^  dat  er  Scbiedamsch  volk  Ie  Delftshaven  lag  ^  om  de  Rotterdam* 
mers ,  die  zich  buiten  de  stad  waagden  ,  te  overvallen  en  op  te  lig* 
teo*  Men  moest  ben  verjagen  en  zond  daartoe  den  Hoofdman  Gciaiid 
RooPT4s,  met  honderd  vyfiig  man,  in  vier  roeijagten  ,  de  Maas  af^ 
om  dit  ten  uitvoer  te  brengen,  Toen  zij  te  Delfshaven  kwamen  ,  za- 
gen zij  niemand  j  voeren  zorgeloos  de  baven  binnen  en  stapten  aan 
wal.  Het  scheen  bun  toe  ,  dat  de  plaats  verblen  was  ,  toen  zij  xes 
of  zeven  mannen  gewaar  werden  ,  die  ,  op  hunne  verschyning  ,  langs 
de  baven  de  vlugt  namen.  Gretig  op  buit,  joegen  zij  ben  onver- 
wijld achterna,  weinig  vermoedende,  dat  bet  bun  bier  even  zoo 
vergaan  zou  ^  als  vroeger  den  Scbicdammersopdcn  dyk  ,  by  Slarrcnbnrg-. 
LAlzno  tol  aan  de  sluis  of  de  kolk  voortgespoed,  stortte  op  ernroaftl 
Ule  Hoofdman  RoortAS  in  cenen  diepen  kuil  en  dertig  der  zijnen  trof 
op  den  zelfden  oogenblik  een  gelijk  lot  op  andere  plaalseii.  De  %lug- 
tcndeti  badden  de  overdekte  putten  altijd  welen  te  vermijden  en  vialen 
nu  ^  te  gelijk  met  de  troepen  ,  wrlke  achter  de  bouwvallen  verscho- 
len waren  ,  op  de  RoUerdanimcrs  aan,  die,  voor  zoo  veel  zij  nog  op 
vrije  Vücicu  waren,  ijlings  naar  de  schepen  terug  vlugtien,  maar  die 
pnict  bereikten  ,  dun  «iL*t  verlies  van  vt;lc  manschappen  ,  die  door  bet 
gedurig  scbiclen  der  vervolgende  Schiedan»niers  getroflfen  werden.  Be- 
halve den  Bevelhebber  ïloorrA*  ^  verloren  de  Hoek&chen  hierbij  60  doe- 
den  nf  gekv etsten.     Die  in   de  puiten  gevallen  waren  ,  «n  ten   haUe 


SGB. 


1Ü1I 


in  dtn   roodtlcir  êijik«fi  ,  werdten  «r   iijol  «val  mof  itc   uit^ctrokkcti 

gelKinileri  tti«t  dti    gckwel&ien  nanr  ScitrsDiia  govuerü.    tloovTAf  werd 

mr  Ueïfi  o&n  Masibilua.^  gezonden. 

Niet1r|^«ii»ljiande  deie  nederlaag  waren  de  ïlotlerdüinmors  weldra ,  door 

i  bubiMsfU  aan   kvctismiddelen ,  genoodzaakt ,  niciiwo  ilroopto^ten  Iv 

•demcmen*     Thcin«  warca    het  do  dorpen  van  Overmaas,  welke  men 

lól   prooi    had    uitgekoxcn  ,  waar    men   hei  dan  ook  niet  bij   hot 

WOMUrtii  rn    herooTen   van   de  dorpen    Rhoon  ^  Poortojjaal  en  hel  bui» 

1 1«  T«lkeiiAtcin  Jiet,  maar  bij  dm  terugtogt  nog  vele  Iniïxen  en  sctnjrcn 

In   brand  slak.     Door  do  vlammen  der  brandende   liauen   en  schuren 

verwiitï^  tan  de   plaalf,   waar  de  vijand  tich  bevond,  ttakcn  eenigc 

achtfpt'fl  ,  uMft    krijgsvolk,  de    Maas    over,    «ii    overwjelcn    de   ja^len  , 

L^tj  «fiko    slechts  wcjoig  volk  Ier  bowaking  wa&  acblergebleven.      Vier 

^—  écie    vielen   den    Schiedammers    in  handen  ,   terwijl  de  bewakers 

np  do  ovcrri^e  vijf  rcddeden  ,    door  aanstonds  ,    ïoodra  lij  lagen  , 

fêéi   «r    Ie    ScaiajiAB   oenigo    ichepen    lan    wal  kUkcn ,  tlcrk  roeijendc 

ar    Rotterdam   te    vlugtco.     Nu    &tapu*n  ook  de  Schiedanimcrs  aan 

Pland  en  onlmcietl«o  de    roovers  ui  el  den  buil  weldra  op  den  dijk.    Er 

fonlitüüd   een  bevig  gcTcchl  j  do   Rutterdiiuniierü    werden   van   den  dijk 

I    en    op  dd  vtugt  fjejaagd ,  doch  ibans    kon    geen  buriner   de 

V  <  ude  ftir^  onlkomeii  f  want  dio  bet   sUnil   des    krijgvvolkt  onl- 

«eck  %w\  in  de  banden  der  boeren.     Allen  sneuvelden  of  wcrdiin  dood- 

g^aj^rn  of  i^evAHgen   genomen  ^    en  er  ontkwamen    er  gci*iio  ^  dün  dü 

«^fiig9n,  die  met  de  jagtcn  bei  gevecht  ontrocid    wnreii. 

Hen  tiel  uil  bel   vcrmeLdii ,  dat  ticb  destijds,  behalve  do  burgers, 

^t«fc   vreenui  krijgsvolk   vati  M^ximilua^  in  Scuudam   ophield.     Uut    is 

nïet  baktfto*   wanneer  het  bier  gekomen  tij  ,  doch   bet  is  sekcr, 

■t   het  a>ch  ilccht  met    do  burgerij  verslaan    kon.     Do  scden  en  ge- 

Vmotmitn  der  vreemdelingen    kwamen   soo  waintg    met  dio   der   Hullau- 

ijêvê  otrreien  ,  dat  lij  iicb   moeijelijk   naar  elkander  schikken  koiiden  ; 

iJjHirbij   besland  er,    bij  bet  Nederlandsche  volk,    een  nalutirlijko  haat 

llrgca   alle  vreemde  soldaten  ,  en  waren   deze  mede  icor  on lev reden ,  dal 

iaUa  de  beite  hiiuen  door  de  burgers  tol  verbltjfplaal&en  werden  ingeno- 

!ii|  ca   tij  lich  bt'krompeii  behelpen  moevten.  Het  kwam  dus  spoedijj 

.  vicidttnijdsühe  oneenighetlcn  ,    scheldwoorden,  vccblpartijen  en   ver- 

llNMi4ill|«D  y  ja  selfs  tol  doodalagiMi  en  eiiidulijk  tol  verraad.    Drie  ruiter»  , 

ift»  ;  Ia»  %-én  NuMEGEfl  ,  (jFnAnn  va»  IIoute»  en  AtstaT  va»  Ktstf 

bierbij  eene  boofdtoL     Zij   name»  bet  vaste  b4.-sluii  ,  nieison- 

tfd  te  sullen  laten  ^  om  de  slad  den  Ilolterdanuners  in  banden  Ie  »pe- 

llei  cebeen  bun  niet  guradon  toe,    ten  einde  met  den  v^and  in  ver- 

ading  te  treden  ,  reglstrccks  over  te  loopen.   Het  kwam  bun  be- 

r,  gcbccklheid  aan  d»  laak  der  Kabeljaanwscbcu  voor  Ic  wenden  , 

Ica  totniddeli  met  de  Hoekscben  te  beraadslagen.  Daarom  wisten  zij  eena 

l«faod<7C  cendlng  buiten  de  stad   te  bekomen,  en  lieten  sich  ,  bij  ge- 

>  l^enbeid  daarvan,  tn  schijn  doordie    van  Uolterdam  gevangen  nemen» 

Toen  ty  aich  namelyk  op  den  weg   tu&schen  Overscbiü   en   Dellshaven 

^ii€f«Ddcft,   kwam   bun  een  troep  R^Uerdaiiiinei^,  onder  Wille»  W «i- 

a.|  te  gentoet  ^  dia  hrii  aanhield,  en  ,  londer  eenigen  tegenstand   Ie 

rf  rDden  ,  gevangen   nam.  Tc  Uatlerdaui  gekomen,   weiden  de  ge- 

igsgenen    aanstonds    voor   den    Stadvooj^d   gcbragt  ,   die  bfgeerig  was 

Mftige  bijsondarbcden  ,    Aangaande  de    kryg^loernslingen    vun    Maiiii- 

I44S*  ,   te  vernemen,      Hierdoor  bevonden    i:ij    tich   in  de    gclegenlieid  , 

ittn   Bittrtaoui  ,   in  het  gohetm  ,    hun  voornemen  en  hnnii»*  bcreidvaar' 

dlgfcffid ,  om  bem  Ie  dienen  ,  hakend   Ie  maken,    Zij   ree  haalden  «  dal 


900        ,  SCH. 

Maxibiluar  des  morgens  veel  volk  naar  Scaibdab  had  geionden,  dê€ 
üverscbie  reeds  swaar  bezet  en  versterkt  was ,  en  dat  er ,  den  volgen- 
den  dag ,  vele  burgers  der  Hollandsche  steden  uit  Delft  naar  Scuedav 
zouden  trekken.  Eindelijk  verzekerden  zy  bem ,  dat,  indien  BtUB- 
BODE  hen  weder  op  vryo  voeten  wilde  stellen ,  zy  hem  de  gelegenheid 
souden  vcrschafFen  ,  Sghibdab  en  de  bezetting  in  zynemagt  tekrUgen. 
Omdat  hun  verhaal  overeenkwam  met  hetgeen  eenige  verspieders  bo- 
rigt  hadden ,  en  om  het  belang  van  het  voorstel ,  meende  BaBSBaoDi 
hun  alle  geloof  niet  te  mogen  weigeren.  Hij  liet  hen  gaan,  beval  ban 
de  stipste  geheimhouding  aan  ,  en  gelastte  zijn  volk  hen  goed  te  be- 
handelen ,  en  den  avond  kosteloos ,  op  eeoe  vrolijke  wijze ,  met  hen 
door  te  brengen.  Den  volgenden  morgen,  tot  een  tweede  verhoor 
toegelaten ,  gaven  de  drie  ruiters  aan  Bbbdbbodb  de  stellige  verzeke- 
ring ,  dat  de  mecsten  hunner  makkers  even  zoo  gezind  waren  afs  zij  , 
en  zetteden  zij  hem  hunne  plannen  breedvoeriger  uiteen.  Inmiddels 
verzochten  zy ,  dat  men  beu  in  geen  kwade  verdenking  by  die  van 
ScntBOAJi  zoude  brengen.  Zy  stelden  daarom  voor ,  opdat  hun  weg- 
blyven  en  hnneu  wyze  van  terugkomst  geen  argwaan  zouden  verwek- 
ken ,  dat  eenige  Heeksche  ruiters  op  zouden  stygen ,  en  zich  met  hen  , 
als  gevangenen  gebonden ,  op  den  weg  tusschen  Scbiebam  en  Overschie 
Bouden  plaatsen ,  op  den  tyd ,  waarop  hel  volk  van  Delft  naar  Scbiedam 
kwam  I  dat  deze  ruiters  dan  in  alleryl  de  vlugt  moesten  nemen  ,  en 
ben  alzoo  in  da  verwarring  in  den  loop  laten.  Zoo  souden  zij  ,  als  ge» 
lukkig  ontkomen,  met  het  Delftsche volk  ,  naarScBiBD4S  terugkeeren  ^ 
en  hun  uilblyven ,  met  de  gewaande  gevangenschap ,  versehoonen. 
Voorts  beloofden  sy  ,  dat  één  hunner  aaa  Bbbdbbodb  telkens  tyding 
soude  brengen  van  hetgeen  er  te  Scbibdam  omging.  Bbbdbbodb  nam 
natuurlyk  groot  genoegen  in  dese  voorstellen ,  toekende  de  namen ,  do 
geboorteplaatsen  en  den  ouderdom  der  verraders  op,  en  liet  hen  op 
de  verlangde  wijze  in  vrijheid  stellen.  Twee  hoofdlieden ,  met  dertig 
ruiters,  bragten  de  gewaande  gevangenen  over  Delfshaven,  achter 
langs  het  slot  van  Spangen,  op  den  Overschiesche-weg ,  en  wezen  , 
te  Delfsbaven ,  zekeren  hoek  van  een  afgebrand  huis  aan ,  waar  zij 
beloofden,  den  derden  dag,  een  geschreven  berigtvan  het  voorgeval- 
lene te  sullen  nederleggen.  —  Nadat  sij  eenigen  tijd  op  den  weg 
naar  Overschie  vertoefd  hadden  ,  kwam  een  troep  van  honderd  krygs- 
knechten  op  hen  aan.  De  ruiters  boden  eenen  geringen  tegenstand  , 
vloden  weldra  met  ccnen  geveinsden  schrik  ,  en  lieten ,  in  de  wanorde 
van  hunne  vlugt .  de  gevangenen  achtera  Aanstonds  ontsloeg  men  hen 
van  de  boeijen ,  en  de  bevrijders  en  bevrijden  vertoonden  beide  de  grootste 
vreu(^e  over  deze  verlossing.  Te  Scbicdam  was  toen  alles  in  beweging. 
Alle  eenigzins  geschikte  huizen  ,  kamers ,  schuren  en  stallen  werden 
gereed  gemaakt ,  tot  herberging  der  burgers  van  de  Hollandsche  steden 
on  der  krijgsknechten ,  die  nu  dagelijks  in  menigte  aankwamen  ,  de- 
wijl de  stad ,  bij  een  later  besluit*,  tot  de  algemeene  vergaderplaats 
der  krijgsmagt  was  bestemd  geworden •  In  deze  drukte  werden  alle 
de  vreemdelingen  ,  in  het  geheim  ,  door  de  drie  ruiters ,  tot  verraad 
aangespoord,  en  vcrmecrdende  hun  verborgen  aanhang  dagelijks.  De 
schutters ,  die  hier  in  bezetting  lagen ,  waren  die  van  Haarlem ,  Lcyden  , 
Amsterdam  ,  's  Gi'avenliage,  Naarden,  Muiden  en  Weesp  ,  alle  met  de 
landlieden  uil  de  ouislrckcii  hunner  steden  en  onder  hunne  eigene  plaat- 
selijke banieren.  Het  opperbevel  over  hen  was  aan  Willeh  vaü  Bosboi- 
zcü.  Baljuw  \au  Bijiiland  en  eertijds  Slolvoogd  van  Woerden,  opge- 
dragen. Ter  \crdediging  der  Jiavcn  ,  en  ter  blokkering  van  Ilotterdam  , 


SC  ir 


ïOi 


Ugta  er  Mfg  drio  Land»  oorlofjfschepen  vóór  de  itud  ü[i  de  IHaaü,    Hel 

preekt  Tan  «cItcm  »  dat ,  iiaaraialc   het  misnoegen  der  vrecradeliiifycfi , 

WAn    iHiiVECE:!   cii  do  aiiditre  Ueclkoofdurj    tuci'r   oprcuekl  ,    en   de 

iög    taltïjkcr  werd  ,    ook    de    vecblji^rtrjen   lu»sclieii    Liurgt-rs    en 

aten    locoüiitcii.      De   llopliednu    der   hiirgcfs  bcklaagdfii    trcli     gtr- 

Fduri^  daflro»cr  liij  de  UcvclUebWri  der  &otd.ilcii  ,  dorh    krrgen  slechlt 

Hfilwoord  I  diit  tucn  xnlk  nnlervoer  xoo  swaar  tiiet  op  tiioeat  nemen. 

üexc  bandclwijic  der  Uuofden  ^   liepen  de  tHislen  van   hooijer  Int 

diMMFcr  .  totdat  er  ceiiiuiial  icveii  ol'  achl  schiiUcrs  Tan  ll^taitctii  cu  Ler- 

de    ruiters   rürniOürd   eerden.      De    sUdijenoolcn   der   |;edoo- 

)  ^  lalden   hel  meer  *\an  lijd  ,    otn  zrcb    over   dexc    gruwelen    hij 

Mfc%i«iiM&P  xeiv<:ii  te  bckI<i[fcQ  ,  dit.*  toen  té  Dordrecht  wns.     Zij  condea 

ifjijc  J'tMilulie  den*aajls  f   niel  dftni|end  vi^rzoek  ,  dnt  cene  voorhrehJi{[G 

f>^  aan  de  on^jeieijcldheden  dt?r  Geldcrscben  en  Cleefschen  een 

1.  l    nijiken.     Maar  ook  de  vreeuidc    krijgslieden  zouden  ucnen 

ejrtiiL    1   ;  ir    M4XiMiLt*%.^  ,   en  welden  reeds  vroeg  rr  fernieiden  Nikulaa* 

biAi    Vi  »TTi  ><M>K)f  t  die  aan   het  bof  iii   ifrooL  aaiuien  &lorid»      De/x'  vpist 

[il«  slccbtc  taak  der  fijnen  >oo  schoon    te  verdedigden,    dat  de  hnr{[er> 

h€t  antvoord  ,  dat    het  krijgsvolk  door^nans   rtiw  ii ,   dal  di*  £aak 

r  ondcj^ncbl  en  de  ^chuldi(jcn  gestraft  zoudon  worden  »  vrerdcn  tern|y' 

den*  'illerlO{fM  niupraak  deed  de  baldadigheden  der«u1daten  stccbu 

FtiMiienirQ,  No^rtans  men  ^crdroe^diCf  niet  veruiuedende  ,  dal  bet  knajü  , 

lieiwelk  in  het  duister  schudde^  het  openbare  xoo  verre  te  boven  (jtnjr. 

~  imuial    ^%e\  een  Iroep  van   vijftigf   toan  der  Scbjedaaische  bezelting*. 

Dr  Let  vi*rraad  der  drie  hoveii^enoemde  ruiters,  zonder  s^ta^r  of  stoot, 

co  flodUeben,  onder  BenkeUdijk,  in  banden.    Zoodra  de  uevao^Tcncn . 

im  ëlh  frmméeiin^etï  waren .  te  Roltcrdaoi   k\vanicn  ^  verklaarden  zij 

"ilxrreid  de  parlij   der   Hoek-^chcn    te  belpen    verdedigen.     Van   deie 

ekgenheid  tnaükleii  vax  NijaEaR?t  en  V4K  HoüTKn  ,    die    ouder   de    ^e-' 

L^aof^enen  waren,  j^jehruik ,  om  BaEfiEHODE  met  den  uitsla]^  bnnner  kni- 

rijeo  bekend   te  iniiken.     Zij    berijjtlen   beiu  ,  dfit  al  de  CleelVeJic  en 

;  buiten tandscbe  kru^ïlitdcn  ,  die  te  ScniKaAS  Ingen  ,  ovcreengeko- 

Wïirrn  ,   om  hem,  op  den  15  Fehruarij,  de*  avonds  ten  negen  nrc , 

'ld  te  stellen,  de  ilad  Ie  nvei meesteren.     Alsd.in   loudcn 

-   piüts«lin{j  ^an  binnen  overvallen^  en   hen  met  de  llotter- 

^jd«i*M*iMvt ,  d«»  teijelyk  van  buiten  da  ilad  tnoeslen  ovcrroDipeleu  ,  g^eheel 

ood«r  brengen.      Utertöc  ^as  hot  iioodig ,  dal  eenige  der  gevangc* 

I,  ouder  eencn  goeden  schijn  «  neder  werden  losgelaten*     Opdal  eeh> 

de»e    lontaüng  den  oningcw^den  niet  louderling  mogt  Toorkomen  , 

Ltirl  BaiAiBooe  aun  al  de  gevangenen  de  kenxc  ^  um  ,  of  in  xijne  dienst 

ble  bmncji  j  of  sicb  vrij  te  koopeo.      De   inecslen  ,  die  van  het  verraad 

J»«t»tcci ,   kofeo   toen    bet  laat&le ,  doeb   bleven  natuurlijk  in  gebreke  bet 

|«ii«Jtio^il  la»geld   Ie  voldoen.    Tot  deic  behoorde  v*n  Nijiecisjv  ,  die  de 

lisakrn  Ie  Scttit^tiAS ,  ter  vidlrekking  van  het  plan,  verder  regelen  moest; 

fccrw^i  VAJi  HouTKK  .  met  vier  anderen  iran  de  taak  onderrigt ,  verkolen 

l>ti  BnAit  \en,  om  bcm,  bij  den  aanval ,  de  ïwaksle  punten  der 

V(:*iifk{(«r.  t:kiuiuji  aan  Ie  nijjieu  ^   en  het  binnenrnkken  gemak- 

k<rbjk  If  uuLen.    luwyl  du«  altesi  in  gereedheid  gchragt  werd,   oordeelde 

tnen  b^t  m^diaam  ,   HjiEt^ciioui;  nugniaal»   van  den  jutslrn  staat  van  ia- 

ir»   t  m4    naauwkeurtg  bcrigt  Ie  geven,    opdat  de  aanslag   loch 

btet  I    (luogt.    Ten  einde    snlks  in    het  geheim  Ic  hewerlk^lel- 

t^lpli ,   mD4i»L  uien   we*!er  litl  te  baat  iiemeiT.      I^en  der  «ilimsle  soldaten 

qplM^  X^tcb  krankiumig  boudcti  .  eudoordii  middel^  in  bet  diepste  ge- 

Wb,  aan  KfttofcnottE  evnco  ürie(  bcior|rcn.     De   ruiter,    die  dcte   ral 


5  CU. 


ino^st  spelen  en  tlAariii  veel  behagen  ich«[>te,    ward    t]«s  nuchti    toor 
den   du{^ ,   welke  lot  de  overronip«1in|][   van  Scüïevam   bestemd  woi ,  tl« 
stJtd  iiii^fühiten.     Des  morgens  ten  >ijr  iiro  ,  lom  het  uo|[  duister  wat^ 
kwAiit  hij   in  volle  wapcoruRtiiig  voor  de  ndfuclm  ponrl  Ie  tlotterdAtn  , 
met  CL-ri  j^csobrccuw  en  geraas ,  alsof  er  ecu  gcbeelti  Ir&ep  voorde  poort 
stond.     Lcrit  lieten  de  wachten  zulks  onopgenicrkl ,  dncb  toen  hij  on« 
opboiidelijk.   bleef  raicn «    en  daarenboven   gedurig    met    iwtire  «teeuen  I 
tegen    de   poorl  wierp,    wetden   er    twaalf   m.iti schappen   iMtjjc£on<ieii|i 
Otn  njiar  di?  oorsa.ik  van  dii  geweld  undetioek  Ie  doen.      Dejc  vatte" 
»\jn  paard  by  den  loom  en  namen  Leni  jjevangen.     Men  bt^gt   hem  ii 
bei  wachlhuts,  maar  de  rnitcr  gedroeg  zicb  aUijd  even  uitzinnig,  s.|o 
allen,,    die  Inj   bereiken  kon,    om    do  oorcn  ^   lachte  tin    eens,    dat 
lebalerde  ,   en  Mthitintbcktc  dan  weder  al»  een  woedende.      Hierbij   r 
lijj  ,  «onder  ophouden  ,  nielü  d,in  :     •  Fbahsvan   ltRii>i'noi»e  wil  ik  cïen 
Ik  wil   Jonker  Fhah*  «preken."     Men   traebllc  hem   Ie  bedaren  ,    doek 
in   vergeefs  j  zijn  geroep  um  den  Stadvoogd   hield  nati  ^    en  wilde  riied 
lij  MC  woL'dc  niet,  ge»ladig  doen   toenemen  ,  tao  oordreldiï   men  hel   no<i 
dig  ,    aan  lijn  verlangen   Ie  voldoen. —  Daar  dil  iouderliiifjc   voorval  4 
bij  hel  aanbreken   van  den  dag  ,  de  geheclü  bevolking  uit  nieuwsgierig 
heid  in  beweging  bragt ,  beval  Bmederoue,  dat  men  den  gevangene  vc 
hem  zoude  brengen ^   en  bcm,   overeen komsti{(  zijn   verzoek ^  voor  ecnig 
oogenblikken    mei    bcm   alleen  lalen.     Zoodra    de    ruiter    met   UnEDi 
RODE  alleeu  was,  gaf  bij    hem  te  kennen,    dat  hij  zich  slechts  kranl 
zinnig  geveinsd  had  ,   en  dal  hij  bcm  berigt  van  zijne  vrienden  te  Scmi 
BAU  hragl.     Mij  herinnerde  beoi  aan  den  tijd,   welke  voor  bel  begin  va 
den  opstand  en  den  gcUjklijdigen  aanval  van  buiten  heilemd  was,   en' 
verzocht,  dal  Gcii*n&  vtn  1iooTE3i  en  de  vier  andere  ruiters «   die  to  Bot* 
Icrdam  gebleven  waren  ^  q\s  wegwijzers  den  aanitlag  op  Scrieoah  lou 
helpen  Icn  uitvoer  brengen,  door  het  krijgsvolk ,  langs  gebeinic  we 
tol  digi  onder  de  stad  te  leiden  ,  om  op  het  hoorcn  van  het  afgesprok 
teeken,   met  bet  beitennïe  veldgci^eJireeuWT    te  gelijk  van   binnen  en  ^ 
builen  te  kunnen  aanvallen.   Hierop  upeubitarde  BiteitcnooE  hel  gebeim  ^ 
waarin  lol  nu  toe  slechts  zeer  weinigen  gedeeld  hadden  ,    aan  alle  zijne 
Krijgshoofden  ,  en  las  bun  den  zoo  even  ontvangen  brief  voyr.  Achthon- 
derd  man  weid  daaro[>  in  gereedheid  gebragl  ^  die  lieh  ,  omstreeks  8  ttre 
in  den  avond  van  St.  Yalenlynsdag  ^  in   Iwee  troepen  verdeeld  ,  de  een 
aan    de  Overscbiesche  en  de  andere  aan  de  BoUerdainscbe'[)oort ,  ondi 
de  wallen  van  Sciueoam  moeblen  bevinden.     Terwijl  Bk  ederode  sicb  blJ 
voorraad  in  de  aanstaande  uilbretding  van  ziju  gcza^  verheugde,   warcu 
de  gemoederen  der  vrcetndelingen    te   ScuiEDAmf  wien  het  geheim  ftleedf 
ongeduldiger  maakte  ,   geweldig  aan  het  gi&len.   Met   brandend  ver Uogtn 
waehlten  «y  den  oogenblik  nf,  waarop  hel  oproer  moest  uitbarslcn  ,  en 
waarop  zij  bun  getnoed  aan  de  gehate  btir^^crs  zonden  tïekuelen.  Deze,  dic 
niets  kwaads  vermoedden,   waren  kalm  en  bedaard  ,  doch  vol  moed  ,  om 
lederen  vijand ,  van  waar  die  magt  opdagen  ,  mei  kracht  weerstand  Ie 
bieden.     Ueedü  naderde  de  avond ,  en  naarmate  de  duisterni;!   tocnaiii , 
wies  ook  het  ongeduld  der  verraders  Ie  sterker  aan.   Hunne  Bevelhebbers 
trachtten  ben  te  bedaren,  voor  de  ontdekking  des  geheimsschroomende  , 
doch  hunne  pogingen  ,    welke  door  geene  openlijke  daden  ,    tut  hand- 
having van  bun  gezag,   konden  ondersten iid  worden ,   baallen  bun  wei* 
oig.     Zij  ,  die  aan  de  zaak  ,   welke  zij  eenmaal  voorstonden  ,  ontrouw 
waren ,   kenden   ook  geen  ^eliooi-zaamheid    aan    nevelhebbers  ,  van  wie 
zij  geene  slralïen   te  duchten  hadden.     Ten  9  ure  moest  da  aanval  be* 
ginncn.     Reeds    waren    er    ecnigc  der  ra  menuet  wor«neo  op 


3CH* 


^OS 


^epfaaUt «    om  ,    looflra    iQ  het  HolterdAtnftehc  krijgfvolk  vernamen  , 

piifet  €tn  seker  ((c«ichrectiw   hei  teckcn   lot  tien  op&tatid  Ic  geven.     D^mr 

MKnyIcu    tij  teil  8  iirt'rt   eene  stem   van   builen  gebaar.      tJcl    onjjL'ilulcl 

1  djiann  hel  vddf^e^clircciiw  tier  naderende  krijgslieden  ,   en  ijlings 

twoorden  lij  het  mei  het  afiTf^proken  geroep .     Nii  was  hel  tccken 

fgrgeieD.     Met  dolle  woedt*   valt  etMi  grootc   ïroep    rniters,    onder    hut 

|sricltr«euw  viin  i^lgvwoniie»  t  al  gettimntn  /  op  de  ircrblijfplnats  der  üaar- 

llentiiei!»  aan.     Zij    beschielcn  ben  van  nllc  lijden  met  haakbu.^seo  en 

[1k^lof«n,  dringen   er  binnen,  en  in  weinige  oogenblikken  ^freep  er  ccn 

Wvig   gvirrrht  plaats  ^    waaraan  spoedig  ook  die   Haarlcttinicrs  deelna* 

Uien  ^  wrlkc  elders  hun  verblijf  hadden,  doch  met  den  rneejiten  üpotid 

*  de  hunnen  Ier  htilpc    snelden.     Aanvankelijk   niecnden    de    rnilcrs  in 

I  Wi  wttUJAgen    %an   deïcn    eersleo    aanvtil   alles   gewonnen    te  hcbbea  , 

weldra   veranderde  de  kans*      De  Haarlemmers  boden  ccnen  nio«- 

tc^i'UsUnd  ,  en  drongen  ben  hunne  ^erblijfplaaiü   weder  uit.    In* 

_  M^  naren  de  hnr|*erijcn  van  Leyden  ^   Atnilerdam,   Detft  en  Scnic* 

iv^Wicr  aanvoering  van  Wjllex  van  Bosoutie^  ,  mede  op  de  been  ge- 

01,   vn  vielen  onder   het  geroep  van   Jloltand  !   Holland!  nii^t  zulk 

kracfil  op  Ue  onrniiUtokers  aan,   dat   ipocdig  de  gcheete  opstand 

Ti^Hrmpt  wai.      De  verwachte   hulp  van  huilen  daagde  niet  op,   loodai 

Llliet»  bun  ter  redding  overig  hiecl,  dan  de  vlugt  te  kiexen,     licdtircDde 

woeling  bud  VAS   NrjttEffiin  de  beide  grv.ingenen  Joms  V4Jr  Brkde- 

en  I«trELf&a  uit  hunne  gevangenis  geholpen,  om  K:cb  hij  de  Be- 

rvétli^khcr»  der  opstandelingen   te  voegen.     Met  bet  misïukkcn  der  on> 

vlugttcn  f  ij   de  hooldpoort  uit,  en  verborgen  ïich  daar  bui- 

leti  rn  eeoe  sckuiir  onder  het  hooi.      Nadat  xij  daar  den  gebeelen  nacht 

m  de  ^rooUte  angst  badden  doorgebragt ,  traobllcn   Cb&deroob  en  Le- 

iiAft  ,  tn  den  vroegen  morgen  ^  met  een  schuitje  over  de  Maai   naar 

Uerd4m  te  untvlngten  ,  doch  werden  ,   even  builen  de  haven  ,  door 

>  Bcfeiliebber  der  op  de  Maaf  geposteerde  schepten  ,  Baktoold  Edite  , 

giebcNideD  en  andermaal  gevangen    gezet.     Van    NuaEOE»  iel  f  hield 

■leb,  den  gebeelen  volgenden  dag ,  in  iijnen  scbuilhoek  verborgen ,  tot 

^'*  du  avonds^  door  den  bijstand  ccner  boerin,  in  vrouwen  kleedtreu 

•md  ^   in  een  boolje  over  de  haven  werd  gezet,  en  verder  te  vont 

Katlerdam    ontkwam.     Vele  der  oproerlingen  waren    dadelijk   de 

damsche-poori  uilgcvtugt  ,    welke  zekere    AALBEar  yaü  oea  Kolk 

boikruid  bad  lalen  openspringen.     Toen  te  Scbudai  het  oproer  ten 

plaals  Tan   ten   9  ure  uitbrak  ,    badden  de  Hoekscfacn  Rotterdam 

naatiwcjyk»  verlaten.     Tc  Delf^bavcn  gekomen,  hoorden  ïij  een  ge- 

I  aAnbondcnd  schieten^  en  vermoeden  daaruit^  dat  de  aanslag 

«M.     Z^j  tonden  du*  eenen   der  Schiedamscbe  ruilers  op  ver- 

Diitg  vcK»ruït ,  die  tpoedig  met  de  vlugtcndeu  bet  berigt  terug  bragl  , 

dal  de  lAak  verloren  was  ,  dat  hy  iclfs  ,  een  groot  getal  Leflig  vervolgde 

■Ier*  vvn   den  itüdüWiil  in  de  gracht  had  zien  springen.     Men  besloot 

lim|f  te   trekken  «    en    nadere  tüding  uf   te  wachten  ,  welke    hun 

den  «olgenden  avond  gewerd  ,   by  monde  van  den  loozcn   var  Nu- 

Dei  is  niet   ljekt.fid  ,  boevele  ruiters  in  dezen  opstand  gesneuveld, 

uim  of  gewond  ïijii.     Zeker  eebtcr   was  bet  getal  aanmerkelijk. 

gekwctfien  *  zegt  men  ,  stierven  mceslendecls  in  de  gastltuizen  ,  ten 

to4|pe  van  luiuuc  onuchuanie    vcriofgin^j.     De  gevangenen  ,  van   wien 

brwesesi  werd  ,    dal   t^   kennis  van   bel  verraad    hadden  gedragen  , 

•penlyk   met    het  /Maaut    ontbnofd.      l>c   11  a.'ir lemmers  hadden 

dacMicR  ,    waaronilrr  tle    va^ndcldra'K'r  ;  van  dü  andere  scbuLters 

'  tr   ifi  getnenveM.     KmoitAs   \%n  WrTTEiiaonsT  ^    Hoofdman   vau 


scu. 

.  Icriipi^ «  4ie  de  laak  zijoer  soldalen  te  Dordrecbt  toot 
BiricMwMh^  ^tt(«Mtj>«l  ImJ,  venl,  op  liet  berigt  van  het  verraad,  ge- 
<im<i'i.  ftmiiMMi^  <«  sMi  era  jagt  naar  Schiedam  gezonden ,  van  waar 
«#t  4u*a. «  %r  Jtlf^  OMi  Jmis  vah  Breoehooe  en  Lepeltak  ,  naar  Delfit 
^«(«^«wAït^iir  ^  M»  «jwr  ««or  den  Stadhouder  van  Holland  en  den  hoogen 
^«Hpt-^OM:  t*  w;jt  grftdd  te   worden. 

ïwM-t  «èMcvOk  kad  er  weder  eenc  schermatseling  lusschen  de  Rotter- 
«iiiiiMidi.*  ^«idi&aSMt  ca  de  Schiedammers  plaats  ,  bij  gelegenheid  ,  dal  deze 
4««l|<r  %,i^pN»  awt  haver,  rogge  en  anderen  leel'togt,  onder  beschut- 
4lM  \im  4<^^  weJgewapend  volk  ,  van  Delft  haalden.  Zoodra  toch 
411  >M^f«c^  Rotterdammers  van  deze  levensmiddelen  de  lucht  kre- 
MV  ^  l;-v4  de  Hoeksche  bezetting  van  Overschic  naar  den  weg  tusschen 
X'^^^M  («  Ketbely  achterhaalde  daar  de  traag  voortgaande  en  zwaar- 
|yifaj<if  «a^eoft,  welke  zij  niet  konden  aantasten  ,  dan  na  hunne  bo- 
«.'4sTNiui;jf  oven» onqen  te  hebben.  Aan  beide  zijden  werd  dapper  gcvoch- 
Utt«  lerwyl  de  wagens  inmiddels  voortreden.  De  meestcn  daarvan  werdc» 
WWiaden  binnengebragt ,  eenige  veroverd  ;  doch  ware  hel  niet ,  dal  de 
SdMdainsche  burgerscbultcrs  ,  in  joeden  getale ,  op  het  gestadig  schie- 
K«  «  aan  de  Rethelpoort  en  op  de  wallen  waren  gekomen  en  dapper  ge- 
acfctUa  hadden  ,  zouden  de  Rotterdammers ,  tegelijk  met  de  wagens 
ca  iwf  ac  beschullers  in  de  stad  gedrongen  zyn.  Hierop  trokken  zij  mefc 
dMi  |«ringen  buil ,  welken  zij  duur  genoeg  betaald  hadden  ,  naar  Over- 
$cye«  nadat  zij  twee  huizen ^  onder  de  vesten  van  Schiedam,  tot  een 
tcekeo  en  gedachtenis  hunner  aanwezigheid ,  hadden  in  brand  gestoken. 

In  den  zomer  van  1489,  meeqdcn  de  Hoekschen  uit  Rotterdam ,  op 
rtid  van  den  Hopman  WivTEaMoasT ,  ecnen  tweeden  aanslag  te  kunnen 
wagen.  Wittbhbobst  had  Bredbhodb  namelijk  onderrigt,  dat  de  stad 
aao  de  Ylaardingsche  poort  het  zwakste  was,  zoowel  om  de  slechte 
bewaking  aan  deze  zijde ,  als  om  dat  die  poort  ver  van  de  huizen  stond 
en  van  de  bewoners  afgezonderd  gelegen  was.  Op  St.  Albert,  d.  i. 
deo  31  Hei ,  trokken  dus  n(;gen  honderd  Rotterdammers ,  ouder  beleid 
van  den  J)rost  van  Hagcslein  ,  Heer  Walhave  vaü  Bheoehooe,  Herorjk 
Wtts,  Jan  vaü  Nijmegen,  Nicolaas  van  Wittendobst  en  Willem  van 
WiLLEMSz.,  laat  op  den  avond  ,  in  de  dusiternis  ,  hunne  stad  uit,  lieten 
lich  des  nachts  ten  één  uur  by  Overschie  over  de  Schie  zetten  ,  en  ver- 
volgden hunnen  togt ,  langs  den  Oudendijk  ,  tot  het  slot  Spieringshoek  , 
waar  zij  eenigen  tijd  rust  hielden,  om  met  nieuwe  krachten  Schiedam, 
van  de  zijde  van  Vlaardingcn,  aan  te  tasten.  Toevallig  kwam  er  met  het 
aanbreken  van  den  dag  eenig  Schiedamsch  paardenvolk,  dat  gedurende  den 
nacht  was  weien  rooeskoppen ,  op  die  zelfde  plaats  aan.  Op  het  zien 
dier  bende  verschrikt ,  vlood  het  ijlings  naar  Schiedam  en  kondigde  daar 
het  dreigende  gevaar  aan.  Aanstonds  werden  alle  de  posten  bezet ,  en 
een  goed  aantal  krijgslieden  de  Rethelpoort  uitgezonden  ,  om  de  Hoek  - 
schen  te  overvallen ,  die  echter  bespeurende  ,  dat  hunne  aanslag  ont- 
dekt was ,  reeds  v<3ór  de  aankomst  der  Schiedammers  weder  langs  den 
Oudendijk  waren  teruggetrokken.  De  Schiedammers  zetleden  hen  ach- 
ter na.  Toen  de  Hoekschen  dit  gewaar  werden  sloten  zij  zich  digi  bij- 
een en  wachtten  ben  met  bedaardheid  af.  Er  had  daarop  een  hard- 
nekkig gevecht  plaats,  dat  zeer  veel  bloed  kostte,  doch  eindclyk  ten 
nadeele  der  Schiedammers  ,  die  de  minsten  in  getal  waren  ,  afliep.  Zy 
moesten  de  vlugt  nemen  ,  en  de  Rotterdammers ,  die  hen  nu  op  hunne 
beurt  najoegen  ,  zouden  ongetwijfeld  ,  te  gelijk  met  de  vlugtendcn  , 
de  stad  zijn  binnengedrongen ,  indien  de  Schicdamsche  burgerschuU 
ters  hen  zulks  niet  belet  hadden  ,  door  van  de   wallen  ,  met  naken  en 


SCH. 


S05 


I,  dêfpm  op  hea  vtitir  ti  geven.  Hoi  jclal  der  dooden  wr.ü  vafi 
tide  »ydrii  leer  groot,  dat  der  (gevangene  Schrfdammcrt» ,  die  nnar 
}f  cricbie  licrden  gevoerd  ,  hedroeg  taclilrg.  Kort  dnaritu  eerden  de 
Si'Iuf'dninmcn  van  hiiimc  lauige  hiirvn  vcriüsl ,  door  dien  tintijEnoDe  ^ 
den  ^0  Jitntj  ,  Eolteid«im  Tcrlict^  om  licti  naar  Sluïa  in  Vlaanderen  te 
begeven. 

S^totofT  yah  i>bi  HoKvri  ,    Baljuw  v^n  Schiedab  ,    moest ,  omdat  bij 

èr  ineef  gêiiuTcrde  IcerbcgrippeD  \iastop[|cdaiin  ,  in  hel  jaar  1ÏS60  ,  lijne 

i<i«  genaamde  ketterij   boeten  ^  met  vcrltcs  van  zijn  aiubt  en  eene  kc- 

rtojarige  ge^  jngt'nis  op  de  voorpoort    van    llolland  ,    in  's  Gravenhage. 

Bederl  ,  lictiij   door  de  vlngt  ,  af  op   (!enij|c  Andere  wijze  ,  iijnc   vrij- 

l^knd  bekomen   behhcndc  ,     iiistle    hij   een  schip   uit  ,    hielp    da.irmeda 

3e   Walergfiuen  ,   de  stad   Briclle  beina{flij;i'n  ,    en   vond    in   hot  einde 

isijott  f  rijheid^lierde  beloond  ,   met  hel    llalJ(l^«schap    van  \  Gravenha|;c. 

Na  Uci  bcniiigligen    van  den   Briel ,    fjevol^Tj  \an  dal  van  Del fsha ven  ^ 

9g  ScBitbAt  bet   evtii  aan  de  beurt,   als  wordende  het  ijcnpq^taam  in* 

jrtltitrn  gebouilen  ,    Ie  meer,    sinds  ook.  de  sLid  Belfl  Staalsehe  heict- 

tiDfp  had    ingenomen.     ï^onder  sidg  of  »toot   ging  Scirirnin  in  's  Prinsen 

irliiagni  oicr,    nadat  de  Hertog  vau    Alva  de  Spaansehu  beietliag  daar 

"k'gvligl  bad  4    om  die    lot  de  belegering  van  Bergen  in   Ueiiegottiven 

fcKriiiken.     FiiJfi  t4»  5f4nnii  ,  \Ui't  vanSt.  AUlttjotukj  %ocrdccr, 

tan    '» l'rioH'n   negi? ,    in   bet  volgende   jaar  bevel.     Na   bel  overgaan 

[der   »tad    wn   de  Si aatsehc  tijde ,    begon     tncn  er    ook  aanslondf  oii 

[fle    betangeo    van   de    Hervormde    godsdienst    bedacht    te   sijn.       Hut 

l^rijgifotk  van  BAnriiotD  Eutes  had  reeds  cencn  aanvang  gemaakt  niet 

[ilel  beeblenstormco.     Wog  vóór  het  einde  des  jaar»  1572  verjiocblen  de 

f pfYormden  aan    den  Pnns  vao  Oranje ,    dat  de  kerken  ,  van  de  nog 

lo'  co  beelden,  geheel  moglen  geiotverd   worden.    Van  den  zelf- 

I  «1  kwam  aan  Zijne  Doorlnebtigbcid  een  verzoek,  om  onderhoud 

er  IVedikanlen  ntt  dcgeestelijku  goederen  der  stad.    Hierover  onlslond 

tmg   gcicbil ,  waarvan  de   afloop   niet  gebleken  is,   doch  wel,  dat  de 

liff vormden  ,    sedert  in    bel   ongestoord  genot  der  oefening  van   hunne 

D4*dieti4t  xïjn  gtddeven  ;    aUmede  ,  dat  Willui   1,  reeds   vroeg  bevel 

kf  lot  het  onderhoud  van  l\«ce  Predikanten  ,  *iiit   de   geestelijke  goc- 

Cfcs  t  nit    welke  lij  jaarlijks  vier  honderd  Jakobs  guldens  moesten  trek- 

\rn*     T«n  dollen  godsdienstijver ,  kort  na  de  bekomene  vrijheid  ,  sag 

IB^fT  in  SctiCDAs  ,    cerbng  een  aanstoot  dijk  voorbeeld.     Zekere  Geakit 

rj  ^   VAR  VtAAKOiüCË:!  ^  Boomsch    Priester,  meer  dan  lestig  jaren 

if  na  de  nederlaag  van  bet  Roomsch  geloof «  xijn  verblijf  nog 

uueu   SciieOAS.     £enigc  baldadige  soldalen  kregen  bierman  de  Incbt, 

ém  maand  Februanj   des  jaars  1574.     Het  tij   uit  eigen  beweging^ 

doof   o|atokco   van  anderen  <,  vallen  zij  op  zekeren  nacht,   in 's  mans 

Iktitt  *  slaan  en  mishandelen    hem   wreedaardiglijk  ^    en  laten  bem  voor 

lièood   liggen.     Hij   bekvam    nogtaos    en    dei  anderen   daags ,    met  een 

riehuitje  naar  Delft  gevoerd  zijnde,  overleed  bij  aldaar  aan  tijuc  nonden  , 

•  Aa  tiirloop   ^an  ucinige  dagen. 

\      In  dv  tnaand  Augustus  des  jaars  ltS74  openden   die  van  Scdiioai 
\'  '  liien  ,    om,    door  de  OTerstrooiuing  der  landen,    het  ontzet 

f  de  »Ud  Leydcn  te  belpen  bevnrden^n.  Omtrent  anderhalf 
iur  ial'jr  ,  te  Helen  op  den  zeten  en  twintigsten  Januar^f  1^70,  kocli- 
ptn  Burgemeester  en  Regeerders ,  in  naam  en  lei»  behoeve  der 
Ud  ,  van  de  Staten  van  Holland  en  Westfnesland  ,  bet  batjuv'  rn 
ehoutambt ,  neven»  een  j«i»r  tollen  van  de  varken-  en  paarden- 
Btirkteii  d«r  %\9A,     lifw  maanden  daaroa  bewilligde  Scafti>Aji   in  de  uoie 


SC  11. 


vï  niulero  vereetiifpnff  tasschcn  HoMaiid    tm   Zeeland,  en  gaf  last    mn 
lloAftrut  JAnoBsiaoR  Fabiiv  ,    ooi    dtc    van  stadswc'i^o  tti  oiiderieekcticn.  ^ 

Soorl^elijL  een   last  werd,    op  den   S  Jiily   1581,    upifcdra^jcn  a^ifij 
Bahe^t   PfiTtRtzoofl  f    Burgemeester,    Ijee^dert  Juüi^zimn    (Uvf  ,   Vroed* j 
schap  vn  Mr.  Wh^lib  var  ded  Mckr  ,  Pciisionnris ,  ter  geslepenheid  tim' 
fk  opdraai  der  hoojyo  overheid  van  den  Lande  van  Holland  aan  Wiuts, 
Print  ran  Oranje* 

Het  voorgevallene  te  Zulpben  en  Deventer,  in  het  jaar  ttïSO ,  ver- 
oorzaakte ginds  en  elders  aanmerkelijk  wantrouwen  in  het  bewind  van  den 
Engelsdien  Landvoogd,  Graai  vati  Leiccster.  ïer  vcrhoediog ,  om  nie  " 
cveu  cent  door  ferraad  in  do  handen  der  Spaujaardea  geleverd  Ic  wof 
den  ,  \  er  noch  ten  en  ver  kregen  die  van  Sciuedam  van  '*  Land  sS  la  ten  verlo^ 
om  Ier  hunner  ventckering  ^  honderd  waardgelders  la  rn ogen  aanneme 

Omtrent  deicn  lijd  wa*  het  onzinnig  hcgrip  ,  \iegcns  het  bestaad 
van  hekken  ^  tGOverkoUen  en  inraarzegslers ,  ook  tot  ScnicoAJt  door^rc; 
drongen,  eo  lot  oneere  en  ichandc  van  die  *tad ,  stroomde  te  ccnigreii 
tyd ,  htnnen  bare  muren  hel  onsehuldtg  blued  van  soiunii^je:  tiiigclukki*^ 
gen,  die  ouder  verdenking  \au  diiiveUkun^tenarij  vtden  ,  of  ^iergcJ 
krenkt  hericngestcl  hun  deed  geloovcn  ^  dat  zy  ,  met  het  hun  aange 
t^|de  vermogen,  met  er  daad  begaafd  iiaren.  Vyf  vrouwspersonen i 
hij  vonnis  van  den  25  Mei  dcf  jaars  1li8!5 ,  veroordeeld  niii  gepynig^ 
te  worden,  beleden,  met  den  duivel  een  verbond  aangegaan^  en,  ui| 
kracht  daarvan  ,  loovcHj  gcpb^egd  Ic  hebben  ,  tot  beschadiging  van  men 
schcn  en  beesten.  Ingevolge  dcKcr  bekentenis,  werden  twee  dier  ooge- 
lukkigcn  levende ,  en  twee  andere  ,  na  alvorens  geworgd  te  zijn  ,  ver* 
brand  j  de  vijfde  werd  in  de  gevangenis  g«worgd  gevonden.  Behalve 
deie  tooverkollen ,  van  de  ergste  soort ^  vond  men,  onder  de  Schic' 
daniscbe  wijven  ,  veterbande  v»aaricgslers  ,  en  zoogenaamde  leemsdraai* 
slerS|  die,  uil  het  draaijcn  van  eene  Iccms  of  zeef,  goed  geluk 
ten  te  vooripellen.  Alle  deze  werden  uit  de  slad  gebannen.  Bene  der  ge» 
waande  dniveUkunstcnaressen ,  in  bet  einde  van  bet  jaar  1^90,  ge- 
vangen zittende,  werd  in  den  kerker,  vcrworgd  gevonden.  Op  reke- 
ning vanden  boozcn  geest  werd  dit  feit  gesteld  ,  en  bet  lijk  der  rampza* 
ligc  diensïolgcns,  waarflig  gekeurd  om  tot  asch  verbrand  te  worden,  i)© 
volvoering  van  dit  bel  ach  gelijk  vonnis  geschiedde  rn  de  maand  Febrnary 
dei  jaar»  1591.  Gelukkiger  veor  de  bctaogbebbenden  was  de  uitslag 
Tin  «oorlgeUjk  eene  beichuldïging  in  den  jare  1092,  ingebragt  legen 
tekere  Maujtjz  Areuds,  huisvrouw  van  Jakoi  ADHiAATfsxtion ,  die,  om 
ffewaande  toovcrij  in  hechtenis  was  genomen.  De  Baljuw  der  stad 
MELCBioa  \VatRMS2005  VAK  WiLiOEE,  nevens  den  Procureur-Generaal^ 
veroordeelden  haar  om  verbrand  te  worden.  Van  dit  vonnis  benep 
zich  de  ongelukkige  op  het  Hof,  hetwelk  vervolgens,  op  den  ^dFcbruary 
des  jaars  1^9SÏ,  een  vonnis  streek,  volgens  hetwelk  de  gemelde  Ma- 
aiJTJE  Aa  BH  DS ,  tot  scherper  onderzoek  op  de  pijnbank  moest  gebragt 
worden*  Doch  dit  vonnis  had  insgelijks  gecnen  voortgang;  na  oof 
ruim  drie  maanden  zittens,  werd  het  volgens  uitspraak  van  den  Hoo- 
gen  Raad  ,  vernietigd  ,  de  gevangene  op  vrije  voeten  gesteld  en  de 
Baljuw  van  Scdiedak,  nevens  de  Procureur-Generaal  ,  verwcicn  in  de 
ko»len .  Sedert  boorde  men  niet  meer  van  het  vangen  en  slraÜen  van 
inovcrkollcn  ,  door  de  Bcgering  van  Scbicdav. 

Aaniuerkelyke  beweging  onUtond  er  ,  in  bet  jaar  1C72  ,  te  Sckikoai  « 
om  de  verhcflTing  van  Prins  Wille»  Ilï  Ie  bewerken*  De  Vroed scliap 
WiLLM  NiEUWPooRT,  verdacht  van  's  Prinsen  bevordering  te  willen 
tegenhouden,    werd    door  het  gemeen    gevat  en  smadctyk  gehandeld. 


SC& 


■  éoi  Bif  vi jf  iwt  bovcB  kd  I 

xalk  eene  Tree»  ie  woeéem,    «aai  ket  waict  «»  durbij  m^  em  ivd 

en  aa^erbalve  duia  ^Mfcr  4aa  kei  des  aiorgtsks  fr««LSt  vas ,  mdat 

bet  leven   roet    ca  aaderfaalfc  dvim  kov»  krt  gevaae  koo^  vateqMil 

siood.     Hei  ftlrooiDde  toen  over  de  tloeddeom  laa  de  buitea  sleit  ca 

oTcr  de  Fraokenlaadscbe  ca   üaikeaeMe  dykea    keea ,    toodat  er  ccat 

aaoaierkelijke  koevcdbeid   vaten  ia  die  poldm  stortte ,    «aarby  aof 

kwam ,    dat  de  poort ,  aaait  de  vonia^  vaa  ickeren  Jmu  Hoocnaaa , 

op  het  Scbiedamscbe  Hoofid  ,  door  de  kracht  Tan  het  vater  TcrbrokMi 

xynde  9    wef^poelde ,    «aaraa    bei  sich    door  deze  opeaiag  eeaea  wtg 

boaade,    ea   ia    weioig   tyds    bet  gebeele    Nicav-Fraakenland    ovar- 

stroomde.  —  De  dijk  vao  Nieov-Matbeaes  tosscbea  dexe  stad  co  Delfin 

haven  ,    brak  op  les  ooderscbeidene  plaatsen  door ,  welke  doorbrakea  te 

zaaieD  eeae  lengte  Taa  60  c\\.  baddea  ,  ea  2  ell.  of  Sj  ell.  diep  waren.  CM 

brak  er  in  den   Scfaiokeldijk ,  een  gat  Tan   11  ell.  lang,  en  tussckta 

2  en  3  ell.  diepte  ,  beneden  den  kmin  Tan  den  dyk ,  ui  aardoor  de  laatst* 

gemelde  polder  en  Oost-Frankenland  ,    dermate  OTerstroomd  werdea , 

dat   het  mater  tot  aan  de  stad  vloeide ,  en  de  tuinen ,  gciyk  ook  dt 

Plantaadje  onderliepen ,  loodat  men  er  met  schuiten  konde  doorvarea. 

De  oudste  lieden  konden  zich  niet  herinneren  ,  zulk  eene  overitrooniiag 

beleefd  te  hebben  ,  dewyl  het  water  loen  2  palm   hoogcr  was  dan  in 

bet  jaar  1682 ,  en  5  duim  hooger  dan  in  bet  jaar  1717. 

SciiBDAa  beefi  ook  rijkelgk  gedeeld  io  de  onlasten  van  de  jaren  178G 
en  1787  ;  niemand  is  daar  echter  eenig  aanmerkciyk  leed  wedervaron 


208  SC  H. 

«lan  den  Heer  Rebhard  Iohah  Piblat  vau  BoLOBRmi,  eeriyds  Secretaris 
en  naderhaDd  Vroedschap  dier  stad ,  die  der  Patriottische  geroelens 
toeg[edaan  ,  bij  de  ontwen  tel  inj;  van  het  ]aatst{][emelde  jaar  ,  voor  eencn 
korten  tyd  het  land  ontweken  zijnde  ,  te  Scoiedah  wedergekeerd  ,  der- 
male  bloot{]^steld  was  aan  de  mishandelingen  van  het  tegen  hem  opge- 
ruide gemeen,  dat  hij  ter  naanwernood  zijn  leven  in  een  naburig bais 
redde.  Daar  kreeg  hij  van  de  Regering  last,  om  de  stad  onverwijld  te 
verlaten  ;  in  welk  gei^al  zQ  hem  vry  geleide  zoude  bezorgen  ,  en  zijn 
buis,  vrouw  en  kinderen  voor  overlast  beveiligen.  Vruchteloos  riep  hij 
de  bescherming  der  wetten  in ,  met  aanbod  om  de  voornaamste  bel- 
hamels op  te  geven  ,  vruchteloos  toonde  hij  aan ,  dat  men  ,  met  die 
zelfde  hem  toegezegde  magt ,  om  zijn  ver l rek  te  beveiligen  en  de 
'  zijnen ,  nevens  zijne  goederen  ,  te  beschermen  ,  ook  in  staat  was  ,  hem 
persoonlijke  veiligheid  te  verschaffen  en  zekerheid  ,  om  zijne  zaken  in 
zijn  huis  waar  te  nemen.  Anderwerf  liet  men  hem  aanzeggen  ,  dat 
hij  vertrekken  moest.  Onder  het  geleide  eener  ruiterbende  werd  hij 
veih'g  ter  stad  uit  en  naar  het  Hoofd  gebragt ,  doch  men  weigerde 
volstrekt  eenig  onderzoek  in  het  werk  te  stellen,  naar  hen  die  hem 
moeite  wilden  aandoen.  £veo  vruchteloos  riep  deze  van  have  en  huis 
verwijderde  burger,  na  zijne  afzetting^,  bij  cenen  brief,  de  bescher- 
ming in  ,  welke  den  Stadhouder ,  bij  de  volmagt  der  regeringsveran- 
deriog  door  de  Staten,  gelast  was  aan  de  afgezette  Regenten  te  vcr- 
leenen.  Zonder  met  eenig  antwoord  verwaardigd  te  worden  ,  of  daar- 
omtrent iets  te  vernemen  ,  moest  hij  nog  twee  volle  jaren ,  uit  zijne 
geboortestad  verwijderd  blijven. 

In  bet  jaar  1795,  wilden  de  Schiedammers  de  komst  der  Franschen 
niet  afwachten ,  maar  bewerkten  zelven  de  omwenteling.  Acht  aan- 
tienl^'ke  burgers  vereenigden  zich  tot  een  committé  revolutionnair ,  en 
ontwierpen  een  plan  van  omwenteling.  Ondersteund  door  ecnige  ge- 
wapende burgers  en  verzeld  van  de  bloem  der  burgerij ,  gingen  zij , 
op  den  20  Jannarij  ,  terwijl  de  Vroedschap  vergaderd  was ,  naar  het 
stadhuis ,  eischten  de  wapens ,  welke  hun  in  1787  gegeven  waren ,  terug  ,* 
benevens  de  ontwapening  der  tegenwoonge  schutterij  ;  het  ophalen  der 

Seweren ;  orde  aan  den  militairen  Kommandant  van  zich  niet  tegen 
e  burgerij  te  verzetten,  en  zijn  volk  in  de  kazerne  te  houden.  Na 
een  kort  beraad  nam  de  Regering  een  beluit ,  waarbij  de  Oilicieren , 
OnderofTicieren  en  schutters  van  de  bestaande  schutterij  ,  uit  de  dienst 
werden  ontslagen  ,  met  last ,  om  tevens  hunne  geweren  en  \erdere  wa- 
penrusting ,  uiterlijk  binnen  den  tijd  van  vier  en  twintig  uren  ,  aan 
het  stads  Boterhuis  te  bezorgen.  Alle  de  verdere  eiscben  werden  ins- 
gelijks toegestaan.  Daarop  werd  het  Raadhuis  door  gewapende  bur- 
gers, met  twee  stukken  geschut  bezet,  en,  na  gehouden  ruggespraak 
van  het  Committé  revolutionair  met  de  burgers ,  trad  gemeld  Com- 
mitté andermaal  ter  raadzaal  in,  verklarende,  dat  de  Vroedschap  het 
vertrouwen  der  burgerij  verloren  had,  en  de  leden  daarvan  van  hunne 
posten  vervallen  waren.  Nadat  de  Vroedschap  de  raadzaal  verlaten 
had ,  maakte  het  gemelde  Committé  het  volk  met  de  omwenteling  be- 
kend. Des  anderendaags  verkoos  de  burgerij  de  nieuwe  Hunicipaliteit 
en  gaf  er  kennis  van  aan  het  volk  ,  het  Committé  revolutionair  ein- 
digde z'jne  verrigtingen  ,  onder  gelukwenschingen  met  de  gedane  keuzen. 
Na  dien  tijd,  vinden  wij  niets  meldenswaardigs  omtrent  Schiedam  op- 
geteekcnd  ,  dan  dat  de  stad  ,  den  29  July  1814  ,  meteen  bezoek  van  den 
toenmaligen  Souvercinen  Vorst  der  Nederlanden  ,  en  den  31  Jnlij  1846 
met  een   dcrgeiyk  bezoek  van  Koning  Willeh  II  vereerd  werd. 


SAN. 

tfet  ira|H*a  der  sud  beslond  Troeger  uit  dtïo  bruine  xandlc»0]>ers  op  ce» 
fcid  van  jjoud  ,  mei  bet  omichrift  t  Fluit  arena  ^  ruit  hora  (d.  i.:  bel 
|cty  verloopt,  het  imr  ver?  liegt),  waarscbijnlijk  doelende  op  het  voor- 
matige  gctiefkoo^de  bedrijf  der  Schiedariimers  aU  vtsscbers  en  vareut* 
fcicüefi,  düt  bdii  noopte  Miei  op  de  terschiltcDde  getijen  vaa  de  rivier 
te  leUrn  eü  gccti  tgd  verloren  te  lateo  gaan*  Anderen  rneenen ,  dat 
het  f  oude  doelen  op  het  lijdfttp  ,  toen  de  Sc  hieda  turners  den  Hertog 
WiiLiA  %h!»  BiriMRN^  in  den  stryd  tegen  zyne  moeder «  de  Keixerrn 
Mail64iikt«4  f  met  hunne  «chepca  ,  op  do  rivier  de  Maa«,  aüezins  lydig 
te  butp  kwamen*  Het  tegenwoordige  wapen  der  stad  ,  zoo  men  wil , 
•m  liMf  gefchonkeo  door  een  der  Grairca  uit  bet  huis  van  Üenc- 
goctwfo  ,  ii  ,  van  gond  ,  met  eenea  leeuw  van  tabel  ^  en  eene  coliiso 
geQQaip9i»e«rd  van  keel  en  zilver ,  brocherende  over  het  geheel ;  het 
1MMII  gedekt  met  eene  gratelyke  kroon. 

bc  tlag  vah  de  5tad  Sc m ei» ai  bestaat  uil  t^ft  borisontale  strepen 
van  geel  en   iwarl. 

SCIlItlïAM  (POELOE*OEBl-)of  AAiOAPPfi,M-Mt4iti»,eil.  m  Ooit-In- 
;^'^  Op  de  tteede-vau' Batavia ,  1  m.  N.  van  Onrust,   |  m,  Z«  O.  van 

M  (OUD'),  naam,  welke  wel  eens  aan  bet  d»  Otertckie , 
m   ó....c..i«ci,  prov.    Xnid-HolUnd  gpgevcn    wordt.     Zie  OvtntCBie. 

SCHIEUAMSEILANDEN  (RE),  ciL  in  Oait-ftidii;  in  do  Xtt-mn- 
Jüwa  ,  4   m«  bezuiden  Ka1aurü\   Zuid  boek. 

Zy  tyo  drie  in   getal  en  hebben   ieder   naauwelrjks  tiree  mijlen  in 

K— nvfinir. 
SCUiEKAHP,  pold.  in  het  Land-van-Putten ,  prov.  Zuid-Holland , 
P,  en  kant.  SrieUê  ^  gem.  Simomkavtn^en-Biert ;  palende  N.  \V.  aan 
I  Ceervlictiche-polder ,  N.  O,  aan  den  SpykcDiisc-poldcr ,  waarmede 
[«««...  ■'■^•ricene  hedijking  uitmaakt,  Z»  0«  en  Z.  aan  den  Siinonsba» 
ff!  l'-r,   W,  aan  FikkerihiK 

b^.i^.;.L.AND  <,  Toorm.  balj.,  prov.  Zuid  Holland ,  arr.  Rtttier- 
d^m  f  palende  N.  aan  bet  balj.  van  Rijnland  <,  N«  O.  aan  de  Gou- 
we,  die  het  van  ht5t  balj*  Tan  Gouda  Kcbeidde ,  O,  aan  den  IJssel , 
waardoor  bet  van  den  Crimpenrewaard  gcscheïdco  wordt  ^  Z.  aan  de 
Ma^ ,  die  bei  «aii  het  Land-van-iJs&clmonde  scheidt ,  en  W,  aan 
Oelflaod, 

Hei  bevatte  de  itcden  Schiedam  en  Boitcrdam,  beneveni  de 
dorpen,  ambachten  en  heerlijkbeden,  Iloogeban^  Ovcrscbie, 
Eool,  Schoonderlüo  ,  Rratingeu,  Capp  elLe-op -den- IJs- 
tei  ,  H  ie  uwer  kerk  ,  Moordrecht,  Zevenhuizen  ,  Mocrca- 
peUe-en-Wildevcencn,  Hillegersbcrg,  Schiebrock,  Bla- 
ibeue%«e«  bet  Slot-te-CanpcUe  en  DcNsbaven;  tbans  uitma- 
kende de  fticdenSehiediim,  Il  otterdam  en  Oclfshavcn,  benevens 
de  pUtielandjgcmcenten  Bergscheoboek^  Cappe  11  e-op-de n- 
U*«el-en-bel«Slot-le-€appeUe,  Ui  lleger»berg-cn-Aotie' 
ban,  Rralingen^Oud-en-Nieuw^lUaibcnessc^  Moercapelle- 
eo'de- Wilde- Veeucn,  Moordrecht  ,  N  icu  wcrkcrk-op-d  en  • 
i|«fet»  Overacbie-cn-lloogeban,  Scbicbroek,  Zcveubni- 
ten  en  Zuid-Waddinxveen,  welke  gezamenlijk  ^  volgens  het  ka- 
^ailrr,  ome  oppervlakte  beslaan  van  2]^7üt  hund.  08  v.  r*  41  v,  elL, 
«Mroftder  21,188  hund.  80  v.  r.  47  v.  cll.  belastbaar  land,  uit- 
niakendc  bet  katvU  Rotterdam  geheel,  bet  grootste  gedeelte  van 
bel  kant.  Hi  llcgersbcrg ,  ongeveer  de  hclfl  %an  het  kaul.  Scbie- 
dam  en  kleine  gedeelten  van  de  kant.  0elft   en  Gouda*     Men  teil 


110  S  C  H. 

•r  12,518  b.»  bewoond  door  26,155  buisgei.,  tiitinakeode  tcna  beroU 
king  yaa  ongeveer  115,500  inw. 

Men  beeft  er  72;500  Uerv.,  vraaronder  25,000  Ledematen,  niima- 
kende  iryflien  kerk.  gem.,  met  21  kerken  ,  vrelke  door  55  Predikanten 
bediend  worden ,  onder  vrelke  1  Waalscbe  gem.,  met  1  kerk  en  5  Pre- 
dikanten ,  1  ËngeUche ,  met  1  kerk  en  1  Predikant ,  en  1  Schoticbe  , 
met  1  kerk  en  1  Predikant.  —  Ook  B\jn  er  ruim  52,800  R.  K.,  on- 
der welke  20,000  Gommnnikanten ,  die  8  stat.  uitmaken  en  door  even 
100  veel  Pastoors  en  4  Kapellaans  bediend  worden.  -^  Voorts  heeft  men 
er  5950  Evang.  Lutb.,  in  twee  gem.,  met  1  kerk  en  4  Predikanten , 
wordende  er  voor  de  Evang.  Luth.  gem.  te  Schiedam  in  eene  der  Uerv. 
kerken  dienst  gedaan ;  ongeveer  1000.  Remonstranten  ,  met  3  kerken 
•n  5  Predikanten ;  250  Doopsgex.|  met  1  kerk  en  1  Predikant ;  150 
Engelsche  Ëpiscopalen ,  met  1  kerk  en  1  Predikant,  en  2850  Isr.,  met 
1  hoofd-  en  1   ringsynagoge. 

Aan  den  IJssel  en  de  Maas  wordt  Scbulard  tegen  het  water  be- 
schermd door  stevige  dgken.  Aan  de  Gouwe  ,  de  Schie  en  de  Rotte 
is  het  met  goede  kaden  omringd.  Inwendig  heeft  heb  ongcmeenc  groote 
veen  plassen  ,  alsoo  de  grond  hier  Teelal  yeenland  en  mecrendeels  tot 
turf  uitgedolven  is.  Hierdoor  zyn  irele  polderkaden  weggespoeld ,  waar- 
van aan  oude  Kcdcn  ,  in  het  begin  der  vorige  eeuw  ,  niets  meer  heugde 
dan  alleen  ,  dat  zij  in  hunne  jeugd  maar  weinig  akkers  gezien  hadden 
in  de  plas  tusschen  WaddinxTeen  en  Zevenhnisen.  Naar  den  kant  der 
Maas  is  de  grond  meer  kleiachtig ,  en  deie  landen  zyn  zeer  waar- 
scbynlyk  uit  de  aanspoelende  slib  dezer  rivier  aangewonnen.  Men  heeft 
er  veel  bouwland.  Het  wei-  en  hooiland  wordt  meest  langs  \  Graven- 
weg  ,  die  van  Rotterdam  naar  Gouda  loopt ,  aan  den  kant  Tan  de  Maas 
en  den  IJssel  gevonden. 

Er  zijn  52  scheepstimmerwerven ;  45  touwslageryen;  1  katoen- 
spinncry  ;  2  haarwasscheryen  ;  2  wolkammeryen ;  1  aardwasscherij  ; 
5  lymkokeryen  ;  4  zeepziederyen:  1  vernisfabryk ;  11  yerwfabryken ; 
19  loodwitmakeryen :  2  loodsuikerfabryken  ;  2  lakmoesfabryken  ;  2  ha- 
gelgieteryen  ;  1  gastabryk ;  1  glasblazery  ^  19  leerlooyeryen ;  3  zeem- 
weveryen  ,  12  steen-,  pannen-  en  pottenbakkeryen  ;  1  cbocolaadfabrijk ; 
7  suikerraflinadcryen  ;  3  siroopfabryken ;  1  aardappelensiroopfabryk  ; 
22  bierbrouweryen  ;  239  branderyen  ;  50  mouteryen  ;  50  houtzaag-, 
5  olie-,  1  tras-,  1  ros-,  1  run-,  4  pel-,  10  snuif-,  3  papier-,  1  pot- 
lood-, 2  fineer-,  1  marmerzaag-  en  51  korenmolens. 

De  Rotte,  aan  sommige  plaatsen  ook  de  Oude-Leede  en  het 
Nieuwe-Diep  geheeten,  deelt  Scdiblard  van  het  Noorden  naar  het 
Zuiden  in  twee  ongeiyke  deelen. 

De  naam  van  Scbiblaho  moet  gcwisselyk  afgeleid  worden  van  het 
water  de  Schie  ^  dat  van  Delft  naar  Overschie  en  door  Schiedam  loopt, 
welke  de  oudste  vaart  is,  die  de  Schie  genoemd  wordt;  zy  besproeit 
echter  Scbiblard  slechts  voor  een  klein  geideelte  aan  de  scheiding  van 
het  hoogheemraadschap.  Wanneer  men  het  eerst  van  Scbibland  ,  als  van 
eene  byzondere  landstreek  gewag  gemaakt  vindt ,  is  niet  met  zekerheid 
te  bepalen  Graaf  Flobis  V  spreekt  in  eenen  brief,  gegeven  in  het  jaar 
1273  ,  van  den  Baljuw  tusschen  de  Schie  en  de  Gouwe.  Zyn  zoon 
Graaf  Jan  I  meldt  insgelyks  ,  in  het  jaar  1299 ,  van  den  Baeliuschepe 
tussche  de  Schie  en  de  Gouwe,  Hierdoor  wordt  ongetwyfeld  niet  an- 
ders dan  het  baljuwschap  van  Sgbielaiid  verstaan.  Te  meer,  dewyi 
Graaf  Willbh  III ,  in  twee  brieven  van  het  jaar  1316 ,  waarvan  de 
een  gewag  maakt  van  de  Ueemraden  en  de  andere  van  den  Baljuw  , 


S^ttLAü  ipnekl.     Uit  4e  btfftiuicïff ,  «elke  4«  oucktt 
m^a  dciu  laDtfiirpck  ifeifl,  kin  itii*n  afnenicrn  ,  dal  h^n 
ÉtoHliiklliLii!   tATii   «viarg  ran  de  iP)|vnwóordigi?  vertiHiÜdf , 

Il  ÜBMUigfl  itontltii  d«  fnente  ai»  Wh  ten  ^  in  het  eriutiaoet  ,  trrvirt 
Wir  iii  IftfjavHTfaap  öf  d«  hiHiKV  tïvrtfhttAr  vau  ScviiiAiii  ^  «ïi  in  bet 
0«idhiÉil4r|i    &y    l)iiiiO€i|l  kQiaD4iereii  Schout  en  Scheprnc'n.      ff^i  hëi* 
^Êim^Êf  Mivonip  «    »mleil  liel  jaar  1576  ,    oafi  do  tt«d   Holle rdaai , 
•^k<  Kl  in  dieo  Mjit ,   beurt  eet  bet  dykjj^raAt^dip  met  beider  ctten  , 
Im^Mm,  ««onkdba  «o  gi;vo!Ken  ^  woor  4000  pon deu  (3000  giitd^nï^ 
pkMiMLftt»  4«  8lai«ii  va»  HülUïtd  co  West-Fneibud.    Uit  krachie 
vaa  éam  keep  iti^ldeo  6ar(rcTi)ceat£n    en    Regeerder»  van   Rott^^rdam 
•Mi  dff  Uden  T«n  bunne  Wtied^ebap  tot  Hatjuw  eo  D^  kg  raaf  Tin  Sciii* 
M».  M^reeöeü  tyd  Vifi   v^f  jaren  ,  aan  ,  op  ccocn  bmdce  lailbHcr^ 
«dk  Imt  fa«fi  ia  handen  ?an  Bur|^<?mefilen  beëedlgd  werd.     He  Bal- 
fow  hai  tmk  êe  fiMfl  óm  een       nxirgcr  of  ipwooer  van  Rotterdam  lot 
ï^ikvïitttiii  mmn    l«  ttellen  «  m       nieiteniiniiig  Tan  Buqren)ee»l<;n  ^  van 
•dl#  m  lymm   butbHef  pnt^ 
ïk  Ibljiiv  TAQ  Sc«ici,Aii»  sp.«iuc  de  Hooge  Viertishaar  met  ^eê  Sche- 
rm ic«    Wel|jrbürene  fnannen  ,  die  alle  {|ckaiao   «»«fden  door  de 
«sa    Uollatid  eti  Wefl-Friesïand  of  dOQt  hnnne  gecommitteerde 
Sebrpenen   «erdcn  in  diibbr;!   getal   benoemd  door  HurffemeeA- 
*cn  Tm  lottcrdam,  uil  de  a  atienlijk^te  burgen  dier  stad.     Van  bet 
dülU  fMal  ter    verkieaing  ti      WeWboreite  n^annen  ,    werd  da  hdfï 
I      nrib  Mr  Borg;etueê«ter'B  en  andere    belfl  door  den  Baljuw   opge- 

I      Êf^9m*    OiBC  Hóo^e  Reglbank  Tuerde  den  titel  \an  den  Edele  Hore  eti 
Mff  fltrêthmBT  tan  Sca)aL4iTo  ,  en  ia  1  tot  het  afdoen  van  criminele 
tAêm ,  bel  tukken    ^an  gemeenclandi  kenrcn  en  ordonnantien  ^   welke 
.      hx  Hentire^   niet  bctrofTen.     De    rcgligedingen   over  eivile  taken  ,  in 
'      ie  logere    reglbanken    onder  ScuetAHfi   toor  Schepenen  der  byt^ndert 
■Bekochten  Tvrlaren  ,  konden  ,  b^  booger  beroep ,  medQ  vfH^r  deie  üoogc 
WrM^Jiasr   |r«irokken  worden « 
SCBIEt>i\BïD  ,  boogbeemr.,  pro?.  Zuid-Hnlfand* 
th  «mv^ag  Tan  dit  hoogheem  raadschap   h  als  Tolgl :    Vao  de  Rol* 
ItrAniüiliL  poort   te  Schiedam ,  langs   de  Maas ,  door  de  iteden    tlelfi- 
^^Vftft  «fi   Roilerdam  ,  tot  Toor  IJ  «iel  monde  ;  voorts  langi  den   IJtsel , 
^^Plr  Ca ppeile^Hïp'^en* IJtsel  en  Moordrecht «    lol    aan  de    «ttd  Gouda  , 
^Vfal  ésmr   langi   de   Gouwe  toL  nahtj   de  WaddiniTceoidie-hrug  ^  langi 
i     éê  Dwr»*k&de  ^   door  het  dorp  Wad d in s veen  ,    met  eenen  d^k  achter 
l     I^KKrcapetk,    bentorden   de  dorpen   Bletswyk  ,  Berg»chenhoek  h,  UiU 
I     h|mlier|^    en   ÖTerseKie ,    i  lui  lende  aldaar  aan  den   Belf$<;hen   ri|weg  , 
*H  4mmt  itu^waarts  op  door  het  dorp  Overichie  .,  Innj^s  de  Sehio  ,  tot 
•M  Srkirdam.     Omstreek»  de  tiende  eepw  ,   is   men  hejjonnen  den  e«r- 
ilfiï    d||k^  ter   beveiliging  van  SctiBLSüD  ^  ai»  te   leggen  en  deie  licp^ 
Telgen»  hel  algemeene  gevoelen   van  het  slul    lioaingen  ,  langi  Kroos* 
w^k,  d«  aiiibacfalen  filommer»dijL  en  Beukcladijk  ,   hct&lolTan  Spangen 
ea   Ikrt  Knii  Starrenburj  lot  aan  de  mwrto   érr  i^lad  Schiedam,     Bete 
oude   dyk,^  echter  slechts  eerie  lonierkade  irjnde  <  scheen  niet  voldoende 
Ie  a|JA,  am   het   bod  tegen  d«  o^erstrooming^^n  der  rivier  Ie  heichut- 
tisi  ;  •ntlalte  men,    in   bft  jaar  I!i80,  zoo  all   uil  een  handvest  Tan 
Fi«fiB   |f^  fira*if   ta»    IfoHütuff    H  dier   tyd   gegeven ,   hUjkt,    eenen 
UteiiwtQ  ilijk  tic^u  aao  li;  leggen  ,  welke  van  de  ^ylad  Gouda  ,  door  Rot^ 

t^j__   ...    fl_t...j —  I* y^^^  jjp^   legjjen  van    welken  dyk    de  ingc- 

I  «cvenhuixen ,    Bléisw^k ,    Tan   bei  Rottc-am- 
eht ,  de  onderdanen  van  den  Heer  ALiwruN  tah 


ttê  s  c  u. 


I,  Uc«r  Bbvst  T4I  WiLTn  ii  Biois  en  den  Heer  Giuit  tak 
TMttscmorn ,    alsmede   de  ingexetenen  tan  het  ambacht  Benkebdyk , 
■iet  slechts  naet  geld,  maar  ook  met  arbeid,  behulpiaam  war^.   Dit 
«as  die  dyk,    «elke  nog  bestaat  en   de  «Uooge-Zêedy  k  genoemd 
woedt.    Van  laler  tyü  is  de  Wierickerdyk,  die,  in  het^aar  1674, 
doof  de  hoogheemraadschappen  iran  Delfland ,  Rynland  en  Sciiblabd  is 
aangelegd ;  soo  ab  hü  nog  tot  heden  door  hen  onderhouden  vrordt  en 
onder  hun  loesigt  gebleTen  is.     Deie  laatste  dient  tot  eenen  slaperdyk  , 
om  «*  hy  doorbraak  van  den  Noorder- Ijekdyk-BoTendams ,  het  inundatie- 
«ater  te  keeren.     Doch  niet  slechts  tegen  de  kracht  des  waters  van 
buiten  ,  maar  ook  tegen  het  OTertollige1>innenwater  zgn  onderscheidene 
middelen  uitgedacht.     Een  groote  overvloed  van  water  in  ScHiBLAfiD  is 
ontstaan  door  het  slagtnrven  of  veenen.     De  door  het  alzoo  uitveenen « 
van  4anden  ,   ontstane  meren ,  worden  plassen   genoemd ,    van  welke 
reeds  weder  een  groot  gedeelte  droog  gemalen  en   aan  den  landbouw 
,  terug  gegeven  is.     Tot  dé  middelen  om  sich  van  het*  overtollige  bin- 
nenvlater  te  ontlasten,   behooren  vooral    de  watermolens,-    welke   het 
.  wj^ter  op  de  Rotte ,  do  Schie ,  de  IJssel  en  de  Gouwe    uitwerpen    en 
de  sluiaen,   van  welke    eenige  tot   bet  terughouden    van  bel  water, 
anderen  tot  uitlozing«dienen ,  sommige  worden  tot  beide  einden  aan- 
gewend.    De  slniscn  tot  het  hoogheemraadschap  van  Scbibland  behoo* 
rende  syn  :  de  Delfshavensche-sluis ,  de^Rotterdamsche- 
sluis,   de  Keiserinne-slnis  ,    de  Dubbele-sluis  ,•  de   Don- 
kere-sluis,   de     Kralingscbe-slnis ,'    de     Hoogeboezem- 
sluis,    de   Keetensche-sTuis ,    de    Middelmolen-sluis ,    de 
lloogdorpsche«en-Bhaardorpsche-sluis,  de  Essen-sluis, 
do  *  Uitlosende  -  sluis -van -den  -  Zuid -Plas  -  polder    ,te 
Kortenoord  en  de  Schntsluis-ooder-Moordrecbt.    Vroeger 
h«d  menernogde&ortlandsche-sluis;  doch  deze  bestaat  niet  meer. 
Men  rekent  dat  het  hoogheemraadschap  soo  oud  is  als  dat  van  Delf- 
land ,  doch  de  tgd  dep^oprigting  is  geheel  onbekend.     Indien  de  brief 
van  Graaf  Flobis  V,  hier  boven .  aangehaald  en  waarvan  hel  uittreksel 
alleen  bet  begin  en  het  slot  behelst ,  over  het  heemraadschap  spreekt , 
geiyk  hy  onder  eene  verzameling  van  dien  aard  gevonden  wordt ,  kan 
men  naauwelyks  twijfelen ,  of  er  was  reeds  in  1275  ,  eenig  geregeld  be- 
itaur  over  het  waterschap  van  Soiibiuid.     Naderhand  heeft  Graaf  Jan  I , 
hy  handvest  van  het  jaar  1299,  aangekondigd :  Dat  hy  den  Hiemradfirs 
«^  demMrywÊ  van  den  Dycke^  emde  van  den  Wateringen  van  den  bae- 
luueepe  CiisaeAeis  ScAse  eniflfe  Goude  had  genomenr  ep  zijn  gelede.     Graaf 
^'luin  VAB  HnMOOWBsi  noemt  hen,  in  het  jaar  1516  onse  ffelgeboren 
Beewwaden  van  Sehieland.     Hertog  ALsaecHT  var  RujEaia  heeft  in  de 

{aren  1590  en  1595 ,  de  handvesten  zyner  voorzaten ,  ten  nutte  van 
iet  Heemraadschap  bevestigd  en  vermeerderd.  Het  algemeen  opper- 
9^^9  ^«n  Dykgraaf  en  Hoogheemraden  van  Schieland  gaat  over  alle 
gemeene  wrcgen ,  wateren,  dyken  en  sluizen.  Uit  hoofde  ^  van  den 
Maasdyk  en  de  slniscn  te  Rotterdam  hebben  zy  ook  regUgebied  in 
IV*  L  *^^^'  Hierover  zyn  tusschen  Borgemeesteri:  vai|  Rotterdam  en 
Dykgraaf  eii  Hoogheemraden  van  Schieland  voormaals  onderscheidene 
geschillen  gerezen,  welke,  op  den  19  February  des  jaars  1571  ,  by 
minnelyke  overeenkomst  syn  afgedaan.  Men  bepaalde  toen  ,  op  welke 
V  hoefslagen  de  dyk  in  de  stad  sou  worden  verdeeld  ,  hoe  -de  sluizen 
en  zylen  souden  worden  beheerd  en  gehandhaafd  ,  het  diepen  der  wa- 
teren ,.  en  hoe  verre  het  keuren  en  schouwen  van  Dykgraaf  en  Hoog- 
heemraden zou  gaan. 


SCR. 


itS 


Eer  lit  itad  Rotterdam    bet  dykgriiafscliap  Tan    Sciiua^d  met  bot 

I fcaJJitutcbap  en  aldui  het  aatistcUcu   rao  deo  D^kffrayf.,   gekocht  had, 

li»   bet,  otutrcot  bet  jaar  1^12,  bij  de  stad  Delft,  in  pacliL  bczeicn  , 

t#ai  bierdoor  vele  nieuwig^bederï  en  moeite  te  icbuwco  ,    wetlwe  aan   iTic 

^••«n     Bclft,     geluld    *"*■"    leide  ,    door     toedoen    der    Eolterdammers  , 

«ar»  den   Baljuw  aU  Dykgrauf»    cu  van  Ueemraden  f[escliiedde.     Maar 

de^yi   dit  de  oulusltrn    itii'l  di*ed   opiinuden  ,    en   in  tegendeel   nieuwe 

gciebilleo    terooriaaklc ,.    hebben    die    van    Delft    en    Rottei dam ,    om 

Werdervn   twiit    te    ontgaan  ,    de    ititïipraak    hunner  gescbilJfn    onder> 

worpen  aan  de  beiotddelio(^  van  jjoede  ntannen  ,  die,  onder  anderen  , 

ii»1»praak  dtrden,   dat  dfe  van    Dt^lfl  hnnne  paebt  aan  bet  ljaljuw»chap 

«an  ScaiuAKO  zouden  ïifbtaan    aan   eenen   persoon,  die  Ier  wederiyden 

ineC   irerdachl   «as,    mits  ^    dat   a^n  hen    de    uitgeschotene  penoin^eD 

aoitden  ottgekeerd  morden. 

In  den  brief  \an  Hertog  Alibkcit  vau  Bbijebbn  ,  van  het  jaar  1500  ^ 

wordt    het    gclal  de   H oog bt;eru raden  op   \\jï  bepaald,    waarvan   er  een 

I  tiitvallende ,     toor    bem    een    anderen  gekozen    wordt,    door  de  uvcr* 

I  liljjf  endc   Hooghceui raden.     Volgen»  t^jn  handvest  van  het  jaar  1395, 

■üij    btj  ,     djil  de  overige  llüogheeiiiradün    tullen    mogen  '  scïiuu wen     en 

fceurrn  ,     ingeval  een  van    hun  Colle^ie  balling   *»  lands   uillandig   inogt 

I  mijn.     B^j  öfweJLen  van    den   Dijkgraaf  op  de   Schouwe,   nadat  hein  be- 

Itoarlljke  weet  gedaan  is ,     mogen    lloogheeinraden   oen    uit   hun    getal 

kicteo  ,  om   i^ne  plaats  Ie  bekleeden  ^   bchoud'^ns  dea  Dijkgraai's  hevel 

en  magt  in  alle  andere  zaken  ,  wclk«    hen  lan    den    Uykreglcr   hc?o- 

len  tiju.     Een     Hoogheemraad    moet,    volgens  gemeld    baiidvest^    in 

SciicLèiD,  aite  liggende   erven  en    reoleo  duixend  ponden    ilollandscb 

kifTMa-uld.)' gegoed   zyn  ,  hetwelk  vervolgens,  hïj  besluit  van  de  Staten 

Nao  lloUand  en  We»t-Friei1and  ,   van  den  8  December  des  jaars  165!$, 

paald  if  op  tien  duizend  gulden.    Het  getal  van  vijf  lloügheemradcn 

i'lieeft  i^tand  gebonden   tot  den   jare  1671  ^    wanneer  er  een  icsde  werd 

l^jgevot^gd.      Van  de  reden  dezer  vermeerdering  is  ons  niets  gebleken. 

[Hen  »chijnt ,    in    of  omtrent  hel  jaar    1ïi03  ,    de    stad  Gouda    uit  het 

kcoUegie    van    Hoogheemraden  te  hebben    wallen    uitsluiten,   hetwtlk   xoo 

lèoog  genomen  werd  ,  dat  die  van  het  jjeregt  dier  stad,  op  den  10  Juny 

l^et  l^mclden  jaari ,    b«floten  ,    om   Dijkgraaf  en    Hoogheemraden   van 

E^csiiLaaD  niet  toe  te  laten  oni  de  gewone  schouw    binnen    de    stail  te 

Mnrn     en  \oor  bende  Üijkspuort  te  »luilen,     Zij  vergunden  cehler  nan 

lOlJIg^raafen  Uooghrauiraden  ,  om,  aU  bijsondere  personvA  ,  buiten  hunne 

[%aardigbeid ,    door  de  Potterspoort  ter  sUd  in   te   komeu  ,    indirn   %\j 

rverioehivn  ,  aldaar  Ie  mogen  kceren.      Dii  verschil   werd  in  di;  &tdntR- 

tirtr^dering  gebragl ,  en  goedgevonden,  dal   zoodanig  eenc    inbreuk  in 

1^  voo>rrrglen  lou  geweerd    en  hersleld   worden  ,    of  dat  andentns    ter 

iftifeerttf  der  Uegcerders  Tan  ter  Goude  ,  ten  bunnen    genoegen  ,    voor 

Ijeaen  maal,    doch  londcr   cenige  reglsbenemmg  of  geiolg,    miJe    tou 

IftiteUl   worden  ,    om    cc»  bekwaam    en    beambt  persoon    utt  de  ditd  , 

•U    boven  tuil  tg    Huoghteturaad    te    brnaemcn    en    te  magtigen.      Prins 

Mètitn  iietdti  ,    io    het  jaar   1600  ,    EaiLtrs  va]i    HoozKnnAAL  ,    Sehe- 

pen    éef  stad    Gouda,    op    de    rol    der    Hoogheemraden,     waarop    bet 

mcichU  be*lecbt  werd  ,    het   vorige  in    vergetelheid   gesteld ,    en  Hoog- 

Seeinraden  aU  voorheen,    door  die  van  do  itad ,    werden  verwelkomd 

tn    onthaald. 

Tbani  bestaat  bet  collcgie  Tan  D^kgraaf  en  HDOghecmraden  nit  ernen 
D^kgraaf,  vyf  Uoogheeturaden  ,  cem-n  Secretaris  n»  Pifiningraeisler  , 
itotn  te  rttfn  gei  w  oren  klerk  en  eenen   Fabriek  en    Land  mei  er. 


-  ..'t 


*-       '    »    -to-     '^ .  vertooncfeo  Je  steden  Gouda , 

•-witast    oa     -    ••fiï  i"?   .^verheid  ,  dat  er  hoc  lan^rer  zoo 

L<v^  ^    lum   -au    Dijkgraaf  en   Hoogheemraden , 

^-^••iik.j       •i'.'Ti    ««.'riea  en  dat  zij  op  bet  luakcn 

— :  cni.    Zij  vonden  zich  ook  bczM-aard 

^%^":.:!.— 1  .  hetwelk  alleen  door  Dijk- 

•..'•     -*».:■  .'. .         V'C   werjaeminrj  dier    klnnrlen  . 

.tl     ...     i«        M:i  i  ;:e  «tedcn  een  privilonric  ver- 

.1    ..  .iiiij;    • -..v^  %  IJ -bij  haar  vergriind   Mcrd  , 

•.-.  ia-.;i!«-:."uc'!      ï    i:   !  j.:  ieri  van  ScniEL4?to  ,  {je- 

■  !ui«i     ,•    :♦.  •    J '«.i^-'T    tf-:   >;uilen   der  reken iii(ren 

uim^-j;,-;-!    ."i'r   *>jk jraaf  en   Hoogheemraden. 

.    t»    ••:  .•.-.■     1.1  H.oi'.i- Ingelanden  van  Scbiedas 

.*    .^1  ••!-**  .-    i"  i* '1  V'^kjraafen  Iloojjlicemraden  bc- 

*  -.j.    Kv.u  .A^riA  :.i^n  is  les ,  uit  ieder  der  sle- 

^  ;  1  ;  i  j  in  ,  twee.  Zij  worden  door 
'il  .:«.  Il  Ut-*  >'.*ea  de  stad  ,  waartoe  dat  lid  bc- 
•Nii  .-.ii;;t;a.!.ion  vergaderen  op  het  geniecnc- 

•  .  i  .•»•  »  i^^-CM  S:cuilen  door  vijfenvijftig  water- 
.•..-..    i.»  ;t«i  ;-.ï;i.\*Men  boezem  werpen  in  de  Schie- 

•  .  'ïw  :..i^  K     .•»  K.>(terdaniscbe-Schic ,  alsmede 
■'.  »         il*  «•:*.■  ":et  wjterdoor  de  sluizen  gevoerd 
.,      .1    ..'>!<«        Vjjt  e!i  twintig  molens  malen  op  de 
X  ■•        -.v'*- 'ic,  i'ii   li.idr  de  sluizen  op  den  IJssol  en 
■i».»f   i:l    .f.*.».  ^»vrüc:!  Je  zoodanige  niet  begrepen, 
.     I».»:»    M.;ii«-    ruü.'tri  opmalen  ,  hetwelk  in  som- 
s\-.»».i    ..•^L'i...ii*..     w/;wjard,    hetwelk  eigenlijk 
k.  .....vv.Ki.t  ^1.1   >i.'i' ..u.»'»-i  Ii.jt.   hivft  drie  molens, 

.»•  -.u.»»!  '««•  »:;  /..-jwjard  verkregen  in  het 
.-K    *  i.i    V.i.i  '.'Il   ^  i*    DeiJBaev  ,  het  \oorregt  oni 

%.t.i..\it  .  H  UI. ,. 'c  j*v;.-erii  ,  in  hel  zelfde  j.iar  , 
x«*  •»•»*»  .♦  ■  ;'.s?iO';.itf  turen  vjn  hel  ambacht, 
,    .>K-.\    Hl'».     '.I   J.'»    wj'.'rjjrïj  te   legjen   door 

..  iv.  .1.»  !  4CS.» .  >.;  ■fj::*-.'  :%^reenk^in>t  en  bij 
.„.^v-     .i      •   »*  I  ■..•.-•!  I' r    rvij-rJ    door  Ilolterdnni 


SCH. 

teo  dec\e  f^tm,  Br&rk*Thml'€n-*i  B'eegje  ^  len  il*:clc  fjeti».  ^ttiordreafii  , 
l«Mi  dcele  g«m.  Zudl-ff'aMnsveenj  gedeeltelijk  kant.  ifiUc/jertherff  ^ 
t«n  decle  gcm  .ZrvefiAuisen ,  en  ten  declo  ^cm*  PiieH¥>erkerk*tmn-den- 
IJsÉtL  Zij  wordt  bL'grcnsd  Icn  N.  door  de  geni.  Moer-CapeHe-cn-cic- 
Wililc-Veenen  en  door  Noord- WaddinxTeen  ,  O.  door  Bpoek-Thiiil-cn- 
Weem  en  Moordrecht ,  Z«  door  Nieuwerkerk  ctt  W,  door  Zt^vt^nljitften. 
lli^^  droor^mAkïng  van  den  Ziiidplas  is  men  in  18!^5  begonnen  an 
9M  diifniede  tijdens  den  opstand  der  Belgen  reeds  TriJ  ver  gevor* 
drrd.  Toen  echter  bleef  tij  tol  m  183IS ,  niet  aanmerkelijk  geldelyk 
nadeel  woor  de  ondernemers,  slil  ttaan^  doch'  werd  in  het  laaUlge* 
melde  jair  neder  opgevat. 

lo  1837  waren  daarop  twec  en  derlij^  walermolt^ni  «rcrkendr  ,  ter- 
i»ijl  in  dat  xelfdc  jaar  nog  8  vijielmulcns ,  van  de  brricdensic  Hj  , 
«aren  aaobesteed  gewurden  «  welke  hel  water  van  den  budeni  tiioeslen 
roere D  ;  terwijl  een  ccrite  stoomwerkliiig  st^derto  drn  1ï  Maarl  \an 
i  tdfde  jaar  onafgebroken  in  werking,  vn  bet  gebouw  voor  een  iwcctk 
eidf  oaabesteed  ^as.  Men  achric  destijds  de  vraterspicgel  reeds  ruttu 
eïK  gedaald  te  tijn  ,  en  in  1838  werd  bengt ,  dat  men  reeds  tot 
1.73  èU,  ^cTorderd  was,  zoodat  men  liwïn  rekenen  kon  bijna  |  ie  bcb^ 
ben  nttgctnalen»  Tbans  wordt  de  Zcidpl4»  tn  fact  geheel  door  dertig 
«liiidmoleni    en  lwe«   stoom  werk  tuigen  bemalrn. 

lo  bet  jaar  1841  was  dexc  bf^langrijke  arbeid  (jrrootendecls  voltooid, 
e  Zeff^nlitiien  wrrd  op  den  10.  1]  cd  13  JiiUj  1843  bet  bialstt: 
derllt  der  binden  ,  gelegen  in  den  drooggemaaktcn  Zuidpias  polder 
n  ScitiiMO  ,  uilnkakende  129Ö  bund.  7ü  v.  r.,  ten  overslaan  van 
n  Itecr  W,  A.  t49  Gtiinip,  Lid  f  an  en  repretentciendc  de  coinmifisiu 
W2i#cr  rn  toeiigt  over  gemelde  droogoiakery  ^  door  den  Notaris 
Ititr,  ie  CapcUe  op  den  IJssel ,  verkocht  voor  :2^-l;26!i  gu!d.,  Uc- 
'arende  S*g7  guld,  per  bunder ;  b  ebbend  e  ah  nu  ,  Qict  inbegrip  \Qn 
kouppr^ien  der  twee  laatst  voorgaan  Je  jaren  ,  de  gebcclc  massa 
ISO  4143  Imnd.  opgebragt  76'^J1'5  guld.,  bedragende  per  bunder 
osgflocieg  184  guld-i  de  hoogst  besleedc  prys  beeft  bedragen  4S 3  gn ld. 
tm  éë  Uagstc  p.  m,  40  guld*  per  bunder-  In  1813  bad  locn  dayuiyiiii 
900  percelen  verkocht.  Na  aftrek  van  den  opbrengst  der  lauden  , 
b9e*k  bet  dat  de  ondcrneniïng  nog  geivosl  had  i2, 1^3,374,91  gutd.,  waar. 
Miil«r  erjic  som  van  3:20,CK)0  guld.,  welke  ah  provinciale  bydrage 
gtEitori  was  gcM'Ofdfïn. 

Van   1810—1843  braglen  de  toen  nog  voor  ïlijka  rflkeuiMff  ^  in   minde- 
Hoeder  aaniirnlgke  voorschotten  ^  geheel  of  gedeellelijk  belHiuvide  grou 
eeoc  som  van  i34,836,57;l  guTd.  op^ 
Bete  droogmakerij  staal  onder  bet  bctluiir  van  een  en  Dijkgraaf  en 
ITLM-ri  iraden. 

VNDJ^CHE-ïïOOGE'ZEEOIJK  ,  duf  noemt  men  veelal  dat 
iti  den  »eedyk,  hetwelk  van  Schiedam  door  lloUerdatn  lot 
amii  den  mond  van  den  U«sel ,  langs  den  regtcroeirer  der  Merwcde  loopt* 
Zïi'  vcrorli  Zkiqije^ 

'MEI.EVKN  ,    voorm.    buil.    iu    Defflaud ,    prov.   Xuid-Uolhnd , 

i  1   ri.   N.   W.    van  Schiedam,  kant.   i^n  |  u.   N.  van  Sihicdam, 

ckie-eH'/hogchan,   —  Dit   buit    is  in    1S13   afgebroken. 

'  '  i  ST,  buit.  tn  Dttfland ,  prov.  ZuidJiolknd,  arr.  en  1  u. 

!!•  W.    van  Rotterdam,  kant.   en  J  n.   N.  van  Schiedam,  gem,  Over- 

tcit't'*n-ffoo^i(hiin.  —Dit  boil.  U ,  in  btft  begin  deicr  eeuw,  gesloopt. 

vonrni.   niperlje  ,    jirov.   Fneilnndp    kw.   ffnin^oo, 

'AW  ,    len     Z.    W     van     Kfinorr*»   rn    ten    N.   O.    van 


116  S  C  H. 

jiümffawier,  dal  lep  N.  mei  de  Buirepoel^  ten  Z    metket  Piers- 
mier  en  ten  Z.  O.  met  bet  Kerkmeer  ^  in  verbinding  stond. 

Dit  meertje,  in  1835  drooggemaakt  4ynde  ,  ia  tbans   een  polder, 
vralke  tot  bet  arr.  Sneek^  kant.  BoUward  bcboort. 

SGHIEREN  (NIEDER-)  of  Nidba-Schiebeii  ,  ook  wel  enkel  Soucieü, 
d.  in  de  beerl.  Feliz,  groolb.  Luxemburg,  kw.,  arr.,  kant.  en  !{  u. 
Z.  W.  Tan  Diekirch ,  gem.  en  20  min.  Z.  van  Ettelbruck ,  op  den 
regterover  der  Aliette.  Men  telt  er  met  Ober-Scbieren  140  buizen. 
De  invr.  Tinden  meest  hun  bestaan  in  den  landbouw.  Zij  sijn  allen 
R.  K.,  maken  met  die  van  de  daartoe  beboorende  geb.  Ober-Scbie- 
ren en  Scbierenmubl  eene  par.  Tan  ruim  750  zielen  uit,  welke 
tot  bet  vic.  apo5t.  van  Luxemburg,  dek.  van  Diekirch  beboort.  De 
kerk  is  aan  den  H.  Blasios  toegewijd. 

'  SGHIEREN  (OBER-),  geb.  in  de  beerl.  Feltz,  groolb.  Luxem^ 
burg ,  kw.,  arr.,  kant.  en  1^  u.  ten  Z.  W.  Tan  Diekirch,  gem.  en 
i  u.  Z.  ten  W.  Tan  Ettelbruck ,  ;(  u.  Z.  ten  W.  Tan  nieder-Schieren, 
waartoe  bet  beboort. 

SGUIERENMUHL,  geb.  in  de  beerl.  Fe/to,  grootb.  Luxemburg, 
kw.,  arr.,  kant.  en  \i  u.  ten  Z.  W.  Tan  Diekirch,  gcm.  en  i  u. 
Z.  Tan  Ettelbruck,  nabij  ISieder-Schieren,  waartoe  bet  behoort. 

SCHIERMONNIKOOG,  eil.  tolde  proT.  Fn>f/att<< beboorende ,  ibans 
•ene  grieteny  daarTan  uitmakende,  en  tot  bet  arr.  Leeuwarden^  kant. 
Dockum  (1  k.  d.,  6  m.  k.,  3  s.  d.)  gerekend  wordende.    .Het  ligt  op 
W  W  M"  N.  B.,  23''  29^  33"  O.  L.,   U  u-  ten  N.  Tan  de  Friescbe 
kust,    ongeTeer  3  u.  O.  Tan  Ameland  en  3  u.   N..  W.  Tan    de  proT. 
Groningen.    Ten  N.  heeft  dit  eil.  de  Noordzee ,  ten  O.  deLauwers,  ten 
Z.  de  Wadden  en  ten  W.  bet  Groninger-diep  of  den  uilloop  derHunse. 
Het  Groninger-diep ,  zich  melde  uitwaleringen  Tan  de  Dockumer-Nicu- 
wczyien,  de  Munnckezyi  en  de  Ezumaiyi,  te  Oosimaborn,  Tcreenigende , 
loopt  tusschen  bet  eiland  en  Friesland  ,  door  bet  zeegat,  hel  Friescbe^ 
gat  genaamd  ,   in  de  Noordzee  ;   hel  is  op  sommige  plaatsen  wel  zes 
Tademen  diep  ,  en  er  vloeit  zulk  eenen  sterken  stroom  ,  dat  hel  met  de 
strengste  winters  niet  digi  Triest.    Hel  tegendeel  beeft  plaats  ten  opzigle 
Tan  Groningcrland  en  dit  eiland  ,  zynde  daarlusschen  niets  anders  dan 
wadden ,  welke  met  bestendig  weder  ,  telkens  bij  laag  water ,  bijna  geheel 
droog  liggen  ,  zeodal  men  somtijd  den  doorlogl  te  Toel  kan  doen  ,  waar- 
Tan  echter,  om  den  Terrcn  afstand,  bencTens  de  losheid  en  sUjkcrigheid 
Tan  den  grond  op  eenige  plaatsen ,  geen  gebruik  wordt  gemaakt ,  maar 
wel    by   harde  winters  over  het  ys.     Hel  eiland  beefl  met  zijn  vast 
zeeslrand  bet  Oosters Irand  genaamd  ,  2^  uren  gaans  in  de  lengte  en 
!{  uur  in  de  breedte,  doch  hel  eigenlijke  vaste  land,  dal  hoofdzakelijk 
ait  duingronden  bestaat ,    is  slechts   1   uur  lang  en  ruim  ^  uur  breed. 
WaarschyiiUjk  beefl  dit  eiland  zyoen  naam  ontleend  van  zeker  kon- 
Tent  Tan  Monniken,    die  er   in   vroegere  tyden  eigenaars  van   zyn  ge- 
weest ,  doch  of  zy  hier  een  klooster  gehad  hebben ,  dan  of  bel  onder 
cenig  klooster ,    in  Friesland  gelegen ,    behoord  hebbe ,    is    met  volle 
zekerheid  niet  te  bepalen.  Van  ouds  was  dit  eiland  alleen  bekend  bg 
den  naam  Tan  Morüiioog  ,   in   hel  Latijn  Monicoga  ;    naderhand  heeft 
men  er  bet  woordje  Schibb  bijgevoegd  ,  doch  omtrent  de  beleckcnis  er 
Tan  denkt  men  zeer  verschillende.  Volgens  sommigen,  zou  hel  niet  on- 
waancbijnlijk  zyn  ,  dat  de  Monniken ,  bezitters  van  dit  oog  of  eiland 
«jnde,  in  de  bekende  onlusten   en  binnenlandscbe  beroerten  tusschen- 
da  ScbienDgers  en  Vetkoopers  mede  deel  genomen  hebben ,  en  van  de 
parti]  dar  eerslgenoemden  zijn  geweest  ,    hetwelk  genoeg  Mas  om  hun 


SCIf. 


ilT 


iltfl  naaoi  t^n  Sehitrinüer  Monniken  ^  en  bij  tcrkorling  dten  %ari  ScHter^ 
omuikêm  te  geren.  Dat  tlie  van  Mo»iii k-Oog  lot  de  pa/tij  ücr  Scliic 
Eifert  behoord  bcbbe n  ^  blijkt  uit  een  oud  bandscbrift ,  uaartiiL  iiicn 
■I,  dal  f  op  lekcren  lijd  ,  vraniieer  er  i'on  verdrag  lui»»clieiJ  de  Schr- 
agen <n  Vclkooperi  lOiidc  ge&lolen  u  orden  ,  op  de  daarloi:  be&lciudc 
•ta  ,  onder  de  CccotiinuUeerden  tao  beide  parlijen  ,  tow  den  kant 
eerslifcnocmdcii ,  onder  anderen  ook  terscbcnen  dte  van  Honma^ooo 
Rottutniïr-CKïg  ,  welke  ^  bij  dil  Tredesvcrdrag  ,  aan  de  Vilkoapers 
vergunden  de  vrije  en  ontjebinderdc  vUscberij  op  iuinue  ku6tt-n«  ün* 
■ilomi  bet  cebter  mioder  tviijfelacbli(j  voor,  dat  bet  LuJ^oe^i^et  ichisr 
loortkomt  tan  do  tckiere  of  graauwe  kleedcreu  ,  \ielLe  de  klooster- 
'logen  droegrn. 

Bet  gebeelc  ciL  betlftat  eene  oppervlakte   van  1087  bnnd.  98  v*   r. 

"^7.  eli.,  waaronder  1079  biind.  34  v,  r.  S6   v.  eti.  bel*i«tl»aar  bnd. 

Fnirger  beaiond  dit  eiland  uit  drie  gebuurten  ,  genaamd:  VVestcrbti* 

reo.    Binnendijken  eo  Oosterburen.   Tul  ffvsttvrhurnH  U-boorde 

fpok  de  buurtfcbap    Dompen,    itcike  onilrenl  hel  niiiUten  diT  vorige 

btuv  ten   gevolge   van  afslag  en  oier&luiving  afgebroken    is,  ook  fiin** 

leodijken  ts  dien  ten  [jevülgc  Ie  niet  gegaan,  en  iel fs  heeft  een  ge- 

"^deelte  lan    Oosterburen    in  dit  lot   gedeeld. 

Tol  aan  bet  jaar   17:20  was  er  alzao  geen  dorp  op  bet  eiland,  docb 

fteebts  drie  buurten  van  ongeveer  \W  buizen,   vitjd  en  xijd  vau  elkan- 

dereti  venpreid  ,  en  dus  een  groot  veld  beslaande;    doch  scderl  de  ge- 

\  ««Utitft  «atervlocden  van  Kersnacht  1717  en  van  Nicuwejaarsdag  17iO, 

lüMraoor  de  duinen  ,  i^elkc  de  buurlen  tegen  de  woede  der  tce  bevei- 

^  f  óp  ftoaiuiige  pluaUen  geheel  waren  weggespoeld  ^  werden  eenfge 

Liogeielttieo  geooodKaakl ,    hunne   buizen    af  te  breken,    en   rueer  naar 

l   Oosten  te  verptaalsen ,    waardoor    van  tijd    lot  tijd,    in    de  buurt 

•terbririfn    c^n    nieuw    dorp   is    ontstaan    van    twee    rijen    btjiien  » 

Tieer  regebnalig  aangelegd.     De  Achter*  of  Westerslraat  t9   bel  langste 

Irn  brt  nire&L    bevolkt  \    de  Oo«ter«  of  Yoonlraat  is    door    ruimere   en 

Ije  becrenhuizen  aanAienlijker»    in  welke  ook   het  logement  gevonden 

de  waningen  fan  den  G«'neesheer«  OnUanger  nu.     Dit  doip  heel 

Ibani  Oo&TciiBt;nM,    huilen  welke  geeno  huieen  op  het  ctlaiid   ge- 

^fvodm  worden.     Men   lelt   er   tïJO  h.,  bewoond   door  2i4  hui*gei.,  nit- 

nukende  qvuq  bevolking  \au  900  rnw.      De  buixcn  lijn  van  gele  mop- 

•ivrnen  opgetrokken  en  slaan  inet  de    geveU    naar   de  straat  die  m^c<> 

rendcels  ujei  klttnup  of  eiloof  bedekt  syn. 

In    frurgrio   irjrlen  was   dit  eiland  leer  beroemd  <,    wegent  bet  getal 

liclivpeu,   welke  aldaar   te  huii   behoorden,    en    tot  110   waren  aauge* 

gmeid ;    t arende  alle   voor  eigen   rekening  der  ingeielencn.    liet  waren 

I  incffst  viMcber^ftchuilen  ,  «rn'it^efi  genaamd,  wanl  hel  bestaan  der  ingc- 

I  tetrtiea  wat  toen    meest  gelegen  in  de  leevisscberij  ,   en   dit  eiland  was 

'  destydi  leer  iK-roeiud   wegens    d«t  gedroogde   schol,    welke  aldaar    nog 

tr^mwoardtg  besl  gedroogd  en  behandeld  wordt;  dueb  wegens  bet  wijkeu 

der  ^  ■*  ~'    -  -^   ti<ïie  kusten  ,    en   de  daardoor  loeneineude  vcruïindcfing 

der  t,   is  die  hierop   verre  na  ïoo  m»'nigvuhlig  nicl  als  voor- 

betii  ,  CU»  ^.ili  de  ichol  ,  welke  men  nog  vangt  ,    veel  kleiner  en   raa- 

If^rdrr,    en   beelV ,    gedroogd  xyndc^    dien    anngenauien    smaak  niet, 

welke  lïj   ander»   beeft  ,    9ls  lij   vet  en   groot  is.      In   weinige  jaren  is 

dere  sreviiïcberij  looduntg  afgenomen  *  dat  men  daar  thans  doorgaans 

sduMiricber   von    Kccvisch  vooriicn  is    dan  aan  do  vajlc  kust.     Stïdert 

due  vermindering  der  xeevisschertj  ,   hebben  vele  ingeielenen  lieh  \an 

lltinCK    vi«cb<ehui(en    ontdaan,    rn    in    plaats    daarvan    «nlk«    scbvpvu 


218  SC  II. 

btcii  tiiniueroti  of  aangekiicht,  wnarmcclc  zi}  in  slaal  zyn ,  oui  aller- 
hjiuic  koopwaivti  over  ii*c  te  vervoeren.  Thans  belmoren  hier  noQ  tu$- 
«x-hoii  i!e  40  011  51)  schipprri  te  huis.  Hnnne  voornaninile  vaart  he- 
«'.jj(  op  Jir  •vHi^iiaaniüi*  Kleine-Oost,  of  liever  Hitmarssen  ,  ca  de 
«.'■\!."v  ku^ttfu  \an  het  llüUtiMnsche  ,  van  waar  zij  allerlei  |[ranen  naar 
\  •*'»'..*i%*a:ti  «cnvHrren:  ook  varen  zy  heen  en  vreder  met  stukgoederen  , 
,»:  i:tJvN>^  isvp'ur^n.  op  Hamburg,  Rremen  en  Amsterdam,  en  sedert 
^0%  »;Ji..Ni  der  tcveutiende  eeuw  bezoeken  zij  niet  hunne  schepen  zelfs 
.k*  vV^iKv.  Jt!itu«dtf  de  Fransche  en  Ëngelschc  kusten.  Op  1  Januarij 
*>!>  «ivsi  cc  33  iee»chepon  ,  meest  smakken  en  tjalken,  voor  deze 
«1.1  ^  iaj«ost|^.  Sedori  dut  de  Heer  van  het  eiland,  door  eene  onver- 
•i..v^ ,'  »  ;:;  wMi  i.»r;  ,  tyne  landen  aanmerkelijk  heeft  doen  verbeteren  , 
k  •  .-i  ••■■•  kUm-  \H}k  renigc  weinigen  onder  de  ingezetenen,  die  zich 
«ic  .-.'.r  !t:*dlv»w  ophomli'n  j  de  landen,  welke  hiortoe  gebruikt  wor- 
jxsii  h-^.-j  %;'\K*rl  hol  midden  der  vorige  eeuw  uiet  kadijkcn  trgcri  de 
^oc,j».«  v.vtlxvOcn  ^^Htrsirn  ,  en  hel  is  in  den  zomer  een  lust  om  II*  zien  , 
'».v  01. ir  J.»  M*hooii»lo  boom-,  tuin  ,  veld-  en  graangewassrn  groeijcn  , 
>i*  ji«/.»v»c»»  «\*lko  VI «H'ger  niets  anders  dan  mos  en  andere  dorre  diiin- 
;o«t  i.vNvu  ^ocicbij^ten.  Men  vindt  er  grasryk  weiland,  alsmede  goed 
•i-ii\«o.     iVk  ii  vT  eiMi  korenmolen. 

LV  11^.  i'ju  «cvi*  iM'uvoudig;  en  wegens  goede  zeden  en  braiifhcid 
jt\K.K  .  y/iNcitt-KMi  do  mecKtm  thans  in  zeer  verarmden  toestand  \erkee- 
cti     ivti  jc«^;.'J^'  «-lu  verminderde  welvaart  en  rampen. 

l\'  ■•!««  .  4k  jIUmi  llerv.  zijn,  onder  velke  270  Ledematen,  maken 

cou:    -«'lil    Uit,  «rlke  tot  de  klass.  van  Dockum ,  ring   van   llolwerd  ^ 

iX-a«N>ti.      ïi»  dc«e   ffem.  werd  vroeger,  bij  wege  van  combinalie,  door 

.icti  l'ivJi'iJiii  ^«n  .TM,  in  Friesland,  gi'predikl,  en  dit  heeft  geduurd 

!«u   uHi  !ic4  jdar   Ui  17  ;    zijnde  de  gemeente    van  dien   tijd  af  tol  aan 

lÜ^iU    bcdiv'od   |;ew orden    door  den    Predikant  van  'Peazenx,    Cornelis 

('iLfii     J:o  «^p  t\\\w  terugreis  van  Scbierho.ntiiküog  ,  bij   kwaad  weder , 

oti},«.ii4i^   oJiik\iain.     Sedert  is   de   plaats  vakant  gebleven  tol  in  liet 

.;.,4..%i.  \.i:f  uoj»   |,iio  IÜ41 ,    wanneer   de   gemeente  voor  het  eerst  haar 

.■*ij«,i  tNcJ«k.iiit   hiH»lt    gekregen  in  Con?iELis  PiETEns ,    die  in    het  jaar 

iifk^  vi^cilvxxl       llvt  IhToep  is  srdert   eenige    jaren    eene    koninklgke 

.^;iik.  *■.     lil  hv'l  begin    der    zeventiende  eeuw    was  er  eene  kerk  met 

.*.K..  "«iv^jicw  l.Mvn  ,    hebbende  eene  met  ^)annen  gedekte  kap.     Deze 

i..*  Kv.l;jc^Ui«  tol  het  jaar  1715,  «auneer  zij,  wegens  het  overstui- 

»*..  .1.  .iï.: !«*•*»  ,  uKK'sl  afgebroken  worden.   lialeriser,  meer  landwaarts 

^     .*..»•    I  <!<*%•  ki-rk  gebouwd  j  doch  hoe  veilig  men  deze  plaats  te  dier 

.^^4  .vJl  ^knJ^vMo  te  cyn  ,  is  deze  nieuwe  kerk  echter  ,  nadat  zij  slechts 

v-i    -  *vx.4";j  {«i'u  gestaan  had,  in  het  jaar  1760,  door  de  zee  weo- 

^j^^>»u      ^■*    ^'l*^    \kvrd    meer    oostwaarts,    de    tegenwoordige    kerk 

.\M   .'V'  ^vvt     en  aehterstranl  van   Oosterburen  op  een  ruim   plein 

,.„v-*-      »<}'»J^*  **<•"   langwerpig  vierkant  gebouw   met  eenen  zeszijdi- 

.-%••    ,v*^'*den    en  spitsen   toren  op    het  midden   van  het  d.ik  , 

1  <    *.*-\*   '^$***       '"  *^''***  ^^*^^  hangen  vijf  borden,  met  de  wapens 

,    *v*«  *^«=»  ^**'^  ge>laelit  Stacboowbb.     De  tegenwoordige  pastorie 

**  «v     •   .•**'<  »    vroeger  eene  builenplaats  ,    met  bosch ,  tuinen  en 

.\i.<A  ^vo  doelmatig  woonhuis  met  tuin. 

,i:   ..<.ti«d  onderstand  van  de  Diaconie  verzoekt ,  is  genood- 

,^o  ,».ó^vl  4an  haar  over  Ic  geven  ,  wanneer  hij  aan  eene  ge- 

.v«a  .lU  10  e<*n  gasthuis  ,  onderhouden  en  gehuisvest  wordt ; 

^,^.^   A  »MU  te  werken,  is  gehouden  om  dagelyks  naar  hel 

-*.       /««ijr  ('.ireii  van   hennep  voor  de  rolreederij  wordt 


scrr. 


^19 


mponnriii  Dit  werkha»  beeft  tic  lieer  vao  bel  cilaod  ,  rn  Uet  laaUt 
dff  vorige  eeuw,  te  dien  einde  op  lijne  kosleu  ].iten  Unirticren. 
Atii    geciie   moediviltige    iedig;;angers  wordl  ecnlge  onderstand  vei|^«md. 

De  dorpscbool  wordt  [gemiddeld  door  een  getal  Tan  100  li!ertin{jeii 
katebi.     Hen  vindt  in  de  nabyhcid  der  kerk  eene  looLu  met  eene  wet- 

rrigle  boal  fan  de  Zuid-  en  NoordhoUandsclie  reddiii^stnaatichiippy. 

~  bet  jaar  1658,  werd  bet  eiland  ScitieRia?i!ttKoo6,  eene  vrijt^  Ucer- 
<Ad  ,  door  de  Staten  fan  Friesland  ,  niet  de  ^and*•n ,  2ccre|;ten  , 
riliëtt  I  civiele  eo  crïmineele  justitie  ,  onder  voorbebond  van  liet 
ml  Tan  SDttTcreiniteil  en  bomniafjc  te  erkennen  en  te  prar'»lcren ,  bij 
«oIoDDetleii  eede  Tan  getrouwheid  aan  liunne  prnvincie  in  bet  b^j^«m- 
étr  ^  en  in  jjcTolge  van  dien  aan  de  gebeelc  Unie,  voor  cene  »i>ai  van 
1ftJ51  gnid*.  m  vollen  ei{^cndom  overgedragen  aan  Iohan  Stacuouwea  ^ 
üter  «Bil  Mijthei^en  ,  St,  Anna  en  InelieUs ,  wiens  naziilen  bet  tjug 
lyn^oordig  bciitlcn  ;  zijnde  daarvan  tegenwoordig  eigenaar  Jonkbeer 
10  Ti4Aip  f411  StAftKLiBiinc  Stachoowea  TOT  Were  ,  Lid  van  de  Kid- 
I  der  provincie  Groningen,  wonende  te  Maarssen  ,  prof.  Utrccbt. 
boedeUcbciding .,  in  hel  jaar  1761  was  de  waarde  deier  Uecrl. 

i  SSwSOO  gtild.  gcble<]en  ,    door  de  groote  ontwikkeling    der    vrucht- 

■rbeid  ,  door  b<nie!>ling  enz. 

Te  Bianeodijkcn  stond  weleer  een  buitengoed ,  mede  Brnnen- 
éijlke«  Ktuoerud  ,  zijnde  het  ftamhuis  der  Heeren  en  Vrouwen.  Nadat 
dii  liier,  door  bet  afnemen  van  het  eiland,  verwoest  was,  hebben  de  lJee« 
rea  en  Vf  tiuvea  iicb  op  Rijsbergen,  ecnen  burg  ten  Oosten  fan  het 
döfp  ,  gcvotigtl ;  laler  evenwel  beert  de  familie  Siacbodwea  eene  reeks 
«ao  jafto  ferbtijf  geboudeo  op  het  doüïr  baar  gesticble  ,  meer  wes- 
IcUjè   gelegen,    Tattuoi,    waar  ibans   de  Grietman  van  ScaimHONni- 

la  liet  jaar  1736  bespeurde  raen ,  door  bei  vertoopen  der  leegateo 
CB  4er  Urootnen  ,  dat  het  ttrand  ,  op  het  Zuidwesten  van  dit  eiland, 
•M«it<4elijk  begon  af  te  nemen,  nnetdat  droevig  gevolg,  dat  men  sedert 
lel  jaar  1756  Y  de  inkortingen  van  dten  kant  wel  up  êénuurgaani,  mag 
bl|alrtt,  Ufwijl  de  weggespoelde  grond  in  zee  \%  veranderd.  \qU 
^pm  4«  waarnemingen  in  de  jaren  1814—18^5  bad  dit  eiland  van 
in  aoid'  en  tuidvrestkant  bijna  zoo  veel  grond  in  de  breedte  verlo- 
nea ,  als  er  toen  nog  land  van  de  xce  lot  aan  de  duinen  op  bet 
liiailile  aanweEig  was«  zoodai  bet  te  vreezen  was,  dat  binurn  weinige 
jvm  ^  tD^ieti  niet  de  loop  de>  $l  rooms ,  door  bet  verse  hen  ren  der  gron- 
ésa «  mÊAt  andere  rigting  verkreeg,  do  vaste  grond  lol  aan  bet  dorp 
am  tijif  afgebrokkeld,  Dii  kon  ook  nu  te  Spoediger  plaats  bebhen  , 
aiUwule  de  vaste  kleigrond  verloren  eo  er  alleen  zandige  grond  ovc* 
H^«tt«  De  duinen  waren  op  vele  plaatsen  reeds  weggeslagen  ,  en  de 
•alt  Hoordice  rolde  nn  on  bet  vlakke  land  aan  ,  terwijl  de  geitadige 
•aariloïftzig  van  bet  zand  al  bet  overige  land  bedierf.  Van  lijd  lot 
iM «  bij  ftorm  en  vloed «  badden  er  verhuizingf^n  plaats,  zoo  als 
hipamémt  in  de  helft  der  vorige  eeuw  ;  doch  daar  men  bij  de  over- 
•irpoiaioji  van  t8ï5  bid  ondervonden  ,  dat  de  huiden  van  bet  dnrp 
«|i  hA  iMt^-Ale  gedeelte  dei  eilands  slaan  ^  waren  de  vooruïtzigtcn  alzoo 
liier  lawiiTvol  en  ircnrig  :  want  hij  ceue  gelijke  voortgaande  iifï»poe- 
li»^«  ëaar  de  aanwinst  teer  gering  was,  moeit  dit  eiland  eindelijk  in 
nmm  taii4lkank  verkccren,  In  de  laatste  drie  of  vier  jaren  is  eebter 
Aam  ▼fcei  gvwckrn  ,  alzoo  aan  bet  westeindf* ,  in  de  rigling  van  bet 
laidrfi  ,  •€««  bank  is  ge-spoeld  ,  welke  zich  thans  op  een  gezigUaf- 
•Uad   naar 'Peazfni  uitstrekt.     Ikze  bank  ^  w^lke  zich  gevormd  heelt 


M»  ,8CH. 

'  vtmócr  jiat  tnco  de  naUiar  daarbij  is  te  hulp  gekomen ,'  ligt  in  den 
«Irooui ,  bekend  onder  den  naam  van  Noornaan ,  die  xeer  diep  in  het 
Friesche-gat  uilloopt ,  en  xal ,  door  het  dooden  van  dexen  siroom ,  de 
vermindering  van  het  eiland  door  afspoeling  voorkomen. 

De  dyken  op  dit  eiland  i^n  van  buiten  bevestigd  door  eene  dubbele 
ry  overeindstaande  planken ,  langs  ,velke  balken  liggen ,  die  ondcrsteuild 
vrorden  door  palen ,    vrelke  ongeveer   1(   voet  van  elkander  langs  den 
geheelen   dyk  staan.     Overigens  is  do  dyk  niet  zeer  breed  ,    en  loopt 
aan  de  binnenayde  glooyend  af.     Dexe  kostbare  waterkeeriog  is ,  even 
kis 'too  vele  anderen,    ook  in  het  jèar  18:iS5   te   zwak  bevonden.     In 
den  avond  van  den  5  February  steeg  aldaar  hel  zeewater  met  zulk  cene 
saelheid ,  dat  bel  te  teven  ure  twee  palmen  hooger  was ,   dan  bij  den 
hoogsten  vloed  in  de  maand  November  des  vorigen  jaars.     Nu  ontdekte 
men  reeds  in  het  dorp   den   geweldigen  aandrang  van  het  vloed  water, 
dat  over  den  dyk  henenstorlte ,  waardoor  elk,  die  op  den  eersten  aan- 
Tal  lag,  met  ayn  gezin  de  vlugt  nam  ,  en  ,  zoo  veel  hy  kon  ,  zijn  vee 
op  de  hoogten  irachtle  te   bergen ;  hetgeen  hun  ook    gelukte.     Daarna 
vrerd  dev^ind  heviger  en  het  weder  onstuimiger ,  zoodat  het  water,   tot 
den  boof^lett  stand  gekomen ,  meer  dan  ééne  cl  hoog  over  de  dijken , 
vi«lke  de  landen  omringden ,  sloeg ,  na  zich  door  de  zuiderdninen  roet 
geviddi|e«  gol^lag  eenen  doortogt  gebaand ,  en  die  hier  en  daar  geheel 
vnggeKbcttfu  te  hebben.  Vele  boerenhuizen  ,  schuren  en  andere  gebou- 
««•  wcfdea  beschadigd  en   de  landen  met   zand  als  geheel  overdekt^ 
Iwl  Immi  eo  koren  spoelden  weg  en  al  de  levensvoorraad  werd  bedorven. 
Toen  de  Engelscbeu  in  1799  in  Noord-Uolland  geland  waren  ,  kwam 
tr  een  Engelscb  korvet  van   twintig  stukken  ,  eene   brik  van  achttien 
•«  lw€«  kotters  van   twaalf  stukken  het  Friesche-gat  binnen  werken  , 
terwyi  vóór  het  gat  nog   twee  vyandelijko    fregatten  ten  anker  lagen. 
D^  aldaar  geposteerd  liggende  Bataafsche  brik  the  Crash ,  onder  bevel 
vau  den  Luitenant  Bijbel  ,  raakte  slaags  met  de  kotters  ,  welke  hem 
kei  eerste  naderden  ,  vervolgens  niet  de  brik,  en  eindelijk  ook  melde 
korvetten ;  houdende  de  vijand  hem  gestadig  lusschen  dcic  vuren       Na 
ceueu   dapperen   en   hardnekkigen  tegenweer,  zag  men    de  Bataafsche 
vUwAlryken  ,  hebbende  intusschen  de  kanonnecr-galei  ,  de  tf^ eerwraak  , 
Ottder  ScaiiBiORKiiooG  de    wyk  genomen.     Dan    aldaar  zag  deze   zich 
mede,  op  den  14  Augustus,  door  eene  vyandelykc  brik,    een  kotter 
«a  negen  gewapende  barkassen  ,  sloepen  en  andere  vaartuigen  aangetast. 
D^a  Kommandanl  dezer  galei  ,    de  eerste  Luitenant  vaü  Maare?i  ,    met 
rtdeu  beducht ,  voor   zulk  eene  overniagt  te  zullen  moeten  bezwyken  , 
besloot  zyn   vaartuig ,  liever  dan  het  in  handen  der  vijanden   te  zien 
vallen  ,  des  noods  in  brand  te  steken.    Hij  schoot  ten   dien   einde   zoo 
lang  mogelyk  met  zijne  voorste  stukken;  zond  zijne  geheele 'equipagie, 
és\»  man  uitgenomen ,  naar  wal ,  en  op  den  oogenblik ,  dat  de  vyandelijkc 
brik  hem  de  volle  laag  gaf  en  de   voorschreven  vaartuigen  al  varende 
tot  op  een,snaphaanschool  genaderd  waren  ,  gelukte  hél  hem  ,  al  vech- 
tende het  zoo  verre  te  brengen  ,  dat  de  vlam  het  voorluik  der  galerij 
IMlbarsttc  ,  wanneer  de  vijandelyke  sloepen  ,  welke  reeds  zoo  goed  als 
Ma  boord  waren,  op  het  zien  van  rook  en  vlam,  met  allen  mogelijken 
tpoed  afhielden;    waardoor,    behalve  dal  ten    minste  het   nemen  der 
falei  belet  werd  ,  ook  tevens  de  Luitenant  en  zyne  drie  manschappen  , 
wscboon  onder  eene  hagelbui  van  kogels  ,  gelegenheid  kregen  ,  om  met 
de  jol  naar  land    te  wyken,    alwaar   zy    ook   behouden   aankwamen. 
Deo   15  Augustus    vertoonden    zich    te   ScHiBaHoaiiiKooa   verscheidene 
bgelscht  oorlogscbejian  ,    welke  eenige  gewapende  tn  sterk    bemande 


SC  11. 


211 


jea  naar  wal  souden.  De  verdcdtji^injr  %an  diC  cilnnd  bestond 
ilti  op  fttrand  ^cpbitUle  vetdsUikjcs  en  ueii  dclaclicrrienl  van  zet  en 
Ivtntig  öiati  «  oiiucr  bevel  ^an  dco  Luileriatil  Bnotnic.  Door  brH  licvig 
^niir^  hetwelk  de  v^ond  ,  xoo  iiit  de  sloepen  alt  uit  een  zvwiargcwii^ 
prnd  hl tkscbip ,  op  het  vlakke  sliand  maakte;  uns  dei€  manschap 
vcqdf}}!  naar  net  dorp  de  ^ijk  te  nemen  ,  bütv^clk  zy  eclilef  tiiet  deed  , 
dan  ua  de  Ix'ide  itukken  verria(|dd  Ie  liebbep^  daar  bet  onniofjreUjk 
^is ,  die  te  fcddeti ,  i»tjl  tij,  die  de  paarden  met  de  voorHa^jetifi  be- 
lt Mrden  ,  bfhtirtïg  ofvcrraderlgk  gevinkt  uarcn.  Dl*  Engeliicbcn  loen 
lait  Innd  gckoiuen «  uiaaklen  zich  van  deze  stukjes  inee»ter  ,  mdkc 
ifl  lervotjfcnft  met  ii<*b  voerdeo  ,  na  twe4^  uren  Unn  vrurhtclooi  op  de 
outrn  tfcKiiurd  te  brbbep  ,  wier  moed  en  welgekozene  stelttn^r  bet  dorp 
bebielcL  Hei  gedra«j  der  injyctcltnefi  isas  overeen  komst  ig  buunc  drnk- 
wfjae;  eeoigeu  ^iUlen  mei  den  vijand  capituleren,  bcii«elk  door  de 
brsaflieid  x-sn  den  Onjcier  en  zijne  nian<!cbap  hclct  werd  ,  met  te  ver- 
klaren :  »ee/  lirter  hei  gthetlt  dorp  in  brand  (e  zullvn  steken  ^  dün  te 
dmldtn  f  dat  men  het  orergave  of  cnpüuteerde.  Oi)|;clukkig]]jk  kon 
deze  korddiUbeid  jjeene  bulp  locbrcnpen  anu  de  wecrlooze  Bataaf^che 
vaartiMgeti  in  de  luiven  f  negen  ijalken  ,  door  bel  volk  vcrlalen  ,  wer- 
den door  de  ËngeUcben  tnede  gevoerd  en  a^n  tiende  door  ben  in  brand 
'ge»eb0teii  ^  ternyl  tffcc  andereu  nog  bij  Ujd*  ontkomen  waren. 

Hft  wapen  «an  SCuiKitmoimifcona  beslaat  uil  een  veld  van  zilver , 
met  c<eoe  barrevoetcr  monnik  boudendc  ecne  rozenkrans  in  zrjne  reg- 
lerb^nd, 

SCflfKRMONiSIKüOG,  \Qorm,  landb.,  prov .  FrtVt^aitif,  kw.  Otitler* 
fO0 ,  griet.  Danlumadeel y  arr.  en  5  u.  O*  N.  O.  van  Leeuwarden  ^ 
lant.  rn  dj  u.  Z.  Z,  W.  van  Doek  urn  f  (  ii.  Z.  W.  van^Feenwüuden^ 
*  ;  I   ticb(Mirde. 

>M30T  (DE),  water,  prov.  Frteiland^  kw,  Oaitertfoö,  grieU 
Büniamntirtl  f  in  de  At/i  Zijnen  oorsprong  nemende  cu  met  ecne  snid- 
tuidnoslelijke  strekking   naar  de    Ifouten-wieten    loopende. 

Sl^HlEKSTINÖ,  ittnf,  prov,  Frietland  j  kw.  Ooj^er^oo ,  gricL />an- 
tutmadrel f  arr.  en  SJ  u.  O.  N.  O.  van  Leeuwarden ^  kant.  en  2  u. 
Z.  ten  W«  van  Oockium,  in    Veenwomden,  ' 

Detc  Atin»  ,  welke  vroeger  aan  bet  Klaarkamp&ler-klaoster  behoorde  ca 
tm  lit»tbof  der  Abten  van  dit  klooster  was  ,  beeft  frnaije  planUocnen, 
Eitafttetrjk  ïi  zij  bcwoood  en  verbouwd  door  wijlen  den  Heer  T«  FtEn&TftA  ^ 
Bi  rr  van    Leeuwarden. 

I  KOVEN  ,  gch.  in  bel  Land-van-Oeertnaat ,  prov.  Ltmbarg^ 
diftiF.,  arr.  en  2^  u«  N.  ten  D*  van  Maatlrti-ht ,  kunt.  en  1  u.  N,  van 
Êttrtten ,  gcm.  en  l20  min.  Z.  \V.  van  üle*traefen  ;  mei  t4  b.  en 
oogefeer  (ïf>  inw. 

bCUlETHOËK  of  YieRDE-poLDEft  ,  pold.  in  den  BiesboicK  ,  pro?.  Noofd* 
Brükimd ,  Tweede  diilr*,  arr.  's  flertofjenbotch  f  kant.  fhusden  ^  gem, 
ihÊMêfm-Muntter-en- Muilkerk;  palende  N.  aan  den  NatltaU-polder  ,  O.  aan 
4«fl  Hieiiw-DuEfenfeUe  of  Zuid  Hoüandsche-poider  ,  Z.  aan  den  groolen 
W9m  fW^S,  W.  aan  den  grootc   Kure-polder. 

(irte  pold,  beslaat ,  niet  de  kade  ,  volgens  het  kadatler,  eene  opper- 
«lakïe  tan  24  bund.  38  v,  r.  70  v.  ell.,  waaronder  ^2  bond.  71  v,  r. 
ÖO  V.  elt.  icbolbaar  land  ,  zijnde  bel  overige  gedeelte  Ier  grootte  van 
1  blind.  00  V.  r.  90  v.  clU  wilgebosch.  7,1}  beeft  een€  stceiien  slui» 
10  de  kade ,  tusicben  dezen  polder  en  tiatbaU ,  w^jd  één  el ,  voorzien 
van  eene  tcbuif.  In  de  kade  ^  aan  den  zuidwcstboek  van  dezen  pol' 
dtr,  tigt  een  houten  duiker,   w\)d  0,50  elL^  voorzien  met  eene  klep. 


5^  S  C  11. 

Jieseiule  om  bel  naUr  tusschen  de  Rcesloot  en  gemelde  kade  vallende , 
m  dea  polder  over  te  brengen ,  wordende  van  bet  overtoUige  water 
QOtUst ,  door  den  Natbals- polder  op  het  Wijdvlietsche-gat ,  en  vervol- 
gens op  het  Oiide>Maasje.  Hy  staat  met  den  lYathalt -polder  o{ 
d^trntm-polder  en  den  JV ieuw-D  ussensthe  of  Zuid-Hol" 
imudscke^polder ,  onder  het  bestuur  van  eenen  Dijkgraaf,  v\jf 
Ueemraden  en  eerren  Secretaris-Penningmeester.  Het  zomerpeil  is 
S  paloi  boven  A.  P. 

Ten  gevolge  van  het  aanleggen  van  den  grooten  weg  der  eerste  klasse 
no.  5,  van  Breda  naar  Go/inchem ,  in  de  jaren  1811  en  1812,  is  een 
gedeelte  van  den  Perenbooms-polder,  groot  6  biind.  50  v.  r. 
SO  V.  ell.,  hetwelk  in  de  eerst  gemelde  grootte  is  begrepen  ,  met  dbk 
ScaitnoEK  gecombineerd  geworden  ,  zynde  de  kade  tot  dat  einde  ge- 
alecht  en  de  uitwateringssloot  geopend  geworden. 

lil  de  xuideiyke  kade  van  dezen  polder  op  15  ell.  i^it  den  teen  des 
iMiiieuberms  van  den  grooten  weg  no.  5 ,  wordt ,  in  geval  van  over- 
strooming der  Landen  van  Uensden  ,  Altena  en  Dussen  ,  een  hulpgaf 
gegraven,  ter  lengte  van  115  ell. 

dCUIEVEEN,  voorm.  hccrl.  in  Schieland,  prov.  Zuid-Holland, 
arr.  Rotterdam,  kant.  Schiedam,  gero.  Overschieten- Hoogeban ;  pa\eDde 
N.  aan  de  heerl,  Rodenrys  en  den  Tempel ,  O.  aan  Overscbie  ,  Z.  aan 
het  Hof  van  Delft ,  W.  aan  Ackersdyk. 

Deze  heerl.,  die  sedert  onheugeHjke  jaren  met  die  van  Overtchie 
en- Hoog eban  ^ereenif^d  is ^  bestaat  uit  den  Ouden-of- Bo  ve  n- 
polder-van-Scbieveen  ,  enden  Dr  ooggemaakte*  polder- 
van -Schieland  en  bevat  noch  d.  noch  geh.,  maar  alleen  eenige 
verstrooid  liggende  woningen. 

Zy  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  819  bund. 

De  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  hun  oestaan  vinden  ,  behooren 
kerkelyk  onder  Overtchie,  —  Men  heeft  in  deze  voorm.  heerl.  geen 
school  maar   de  kinderen  genieten  onderwijs  te  Overtchie, 

SGHIEVËEN  (BOYEN-POLDER-VAN-)  of  OoDE-poLDBn-vAii-ScDiBVEER , 
pold.  in  Delfland,  prov.  Zuid-Holland  ^  arr,  Rotterdam ,  kant,  Schie- 
dam, gem.  Overschie-en-Hoogebans  palende  N.  aan  de  Zwed ,  waar- 
door hy  van  den  Ackerdykscbe-polder  gescheiden  wordt,  O.  aan  den 
Berkelsche- polder  en  aan  den  Drooggemaakte-Polder-van-Schieveen  , 
Z.  aan  den  Zesticnhovensche-poldcr ,  W.  aan  de  Schie ,  welke  hem 
van  den  Oost-Abts-polder  en  den  Noord -Kethel-polder  scheidt. 

Deze  pold.,  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van 
^56  bund.;  telt  14  h.,  waaronder  7  boerderyen ,  en  wordt  door  twee 
molens ,  op  de  Delfsche-Schie ,  van  het  overtollige  water  ontlast.  Het 
polderbestuur  bestaat  uit  Ingelanden. 

SCHIEVEEN  (DROOGGEMAAKTE  POLDER-VAN-),  pold.  in  Z>ey- 
Umd ,  prov.  Zuid-Hollónd,  arr.  Rotterdam,  kant.  Schiedam,  gem. 
Overschie-en-Hoogeban  ;  palende  W.  en  N.  aan  den  Boven-polder-van- 
Schieveen  ,  O.  aan  Berkel ,  Z.  aan  den  pold.  Zestienhoven. 

Deze  pold.,  welke  in  het  jaar  1786  bedykt  is,  beslaat ,  volgens  het 
kadaster,  eene  oppervlakte  van  265  bund.;  telt  8  boerderyen  ,  en  wordt 
door  écnen  molen ,  op  de  Boven-polder ,  van  het  oveVtoUige  water 
•ntlast.  Het  polderbestuur  bestaat  uit  drie  Ingelanden. 
-^SCHIEVEENSCHE-KADE,  dijk  in  Deinand,  prov.  Zuid-Holland , 
vrelke ,  in  eene  oosteUjke  strekking ,  ten  Noorden  van  den  Schicvecn- 
sche-polder  heenloopt. 

SCÜIEVEN,  geh.   in  Rolderdingtpel ,  prov.   Drenthe.     Zie  ScBevE.>. 


S€H. 


SS5 


K. 


SCfUE^EN ,  haïL  tii  lielgraaÊt.  Zutphen,  prov*  Öfldfrlnudf  distr., 
•rr.  en  4£  u.  Z.  Z.  W.  Van  Zaipheitf  kant.  en  ^0  niitK  K.  ▼ao 
D&êtimthciH  ,  Kern.   Amhl-Doêlinchem* 

SCHIE WACHT,  pold,  in  ^tf»  Crimpenrettüurd ^  ^rov.  Zuid- f hlhntl, 
ScmvM/hCnj, 

SCHIFFLINfiEN  ,  d.  in  het  halj.  ^an  Luxfmhurtf ,  1tiiH]rn<'yf!rij  van 
Lnrtmlfvr^  f  g^rooth.  Luremburg^  kw.,  arr,  en  oj  it»  Z*  W,  van  Luxem' 
hur^  ^    katiLf   gcQi.    co  {  ii.  O.  N.  O.  vnn    Kich-aaH'de-Alzetlv, 

SfcD  Irlt  er  byna  100  bulien  met  6^0  iriw»,  die  alle  Fl,  R*  xgn  « 
tn  errjc  par.  uitroaken  ,  welke  lol  hel  aposU  vic.  van  Luxtin- 
hurg^  dek.  van  Btittinhur^ ^  behoor!,  en  door  ecnen  Pasloor  he« 
dtrod  wordt* 

SCHIJF  (HET),  gch*  in  bel  markgr,  van  Bergtn'Op-Zoüm  ^  prov. 
Jfo^rd^Braband ,  Fierdt  distr.,  arr.  eu  5  ii.  Z.  W.  van  Breda  ^  kant. 
co  8  p.  Z.  ten  O.  van  OudenboBch  ,  gciu.  Rucidien- Foretttemde'en* 
&mindft  y  i  11.  Z.  vjin  IVticpheD,  aan  den  wc][  van  Groot-Zundert  naar 
Boosendaal  ;    tnet  40  b«  en  niim  200  inw, 

SCHIJF  (HET)  of  het  Hoosien  .    geb     in  de  har.  van  Breda^    prov» 
ffoord-Brabattd  ^    Vierde  dïslr.,   arr.  en  SJ  n.  Z,  W,  van   Breda  jV^ni, 
S{  u,  Z.   W.  van    Ghneken  ^    fjcra.   Zundert-cn-ff^ernhout,    1|  n. 
W.    van     Groot'Zundert ;    mei  16    h.  en   90  inw»,   die    kerkelijk 
lol  de   par.  van  ItttcpAeri  behooren. 

Dil  geh.  maakt  oogeosch^nlijk  niet  het  voorgaande  slechts  één  geh. 
Dit^  heli^elk  door  de  grensscheiding  tusschen  de  gem.  Zundtrt-tn- 
iftrnhout  rn  BucpheH-Forefiseinde'Hn-Sprundi'l  wordtin  tweeen  (j^edeetd. 

SCHIJ^DEL,  gem.  in  de  Meijtrij  van  *i  Ihrtogenhosch ,  kw.  Pctl* 
f»nd  ^  pro^,  yoörd-Braband  ^  Titetde  dislr.,  arr.  'f  Iterhgfnhotch  ^  kant. 
Büxiei  (5  k,  d.,  S6  nt,  k.,  1  i.  d.) ;  palende  N,  aan  de  gem.  Ber- 
ticoiD'€n-lllïddetrode  .  ncctwijk  en  Dtnlber  ,  O.  aan  Vegbel  «  Z.  aan 
St.  Oedcnrode,  Z  W.  aan  Licnipdc ,  W.  aan  Bottel  ^  St.  MichicU- 
gesl^l  en  dcn-I)niigen. 

ripjc  gent.  bevat  bet  d.  Schijn  del  en  de  geh.  Bornc,  Broek- 
itraal,  Op-Oelelaar  ,  Eld,  H<:rmalen,  Keur,  Plein, 
ToorI/  Eticbot,  Heuvel^  Llssenhetkcn  of  Liescind, 
Bsttlert  en  Weibosch.  Zy  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene 
lakte  van  42S8  bund.  1  v.  r.  tSï2  v.ell.,  waarondi*r  4136  hnnd, 
63  V,  elU,  belastbaar  land;  telt  780  h,  bewoond  door  850 
uil  makende  eene  befolking  van  4071)  inw,,  die  meest  bun 
lO  vinden   in  den  landbouw  en  den  verkoop  van  boter. 

Daar  de  landeryen  over  het  geheel  gvDonaen  niet  toereikende  xljn  , 
tm  daarvan  (eenige  boerderyen  uiigexonderd)  te  kimman  bestaan  ,  wordt 
b«t  lwe«de  beftaanmiddcl  geivoonltjk  gezocht  in  bet  drijven  van  eenen 
kldoeii  koophandel  in  hop ,  haver  en  ipck  ,  bet  bonden  van  bijen  en 
ket  makrn  van  hoepel»  en  klompen  ,  zijnde  de  Sehijndclscbe  akkers  dan 
Aok  ovfffiocdig  van  boutgewas  voorzien.  De  gronden  i^n  brcr  voor 
romi  eco  derde  leemachtig,  de  overige  sandig^  maar  behoeven  voor 
geen*  andere  sandg ronden  in  de  Mcijcry  te  wykcn  ,  nogtani  tija  zij 
^ikdcffebeideii ,  en  uien  vindt  hier  leer  goede ,  middelbare  en  ï^tecbte 
groeém :  ook  beeft  men  bier  icer  goed»?  hroeklandcn.  De  granen  en 
?cJi%BWM»efi ,  welke  hier  verbouwd  worden  ,  beslaan  tn  rogge ^  tarwe, 
g%rat«  vtti  baver,  weinig  boekweil  ^  nok  erwten,  boonen  ,  vlas,  aard* 
l^peleii  en  hop.  Men  heeft  er  drie  brouweryen  ,  drie  ttt^enen  wind- 
koff^tBiuolüni  I  waarvan  de  eene  tevens  lot  pel-  en  scborfmoleu  ingcrigt 
»,  Iwt©  r04'oliemolcni  en  negen  leerlooijcrijen. 


m«rv1aJ 
SI  T.  r. 


224  '  SCH. 

De  R.  K.,  die  er  4020  in  getal  lyn,  onder  welke  2640  Cdhimuni- 
kanten^  maken  eene  par.  uit,  welke  *tot ,  Let  apost.  vic.  gen.  van 
U  Herlogenbosch ,  dek.  van  Orthtn  ^  behoort,  en  door  eenen  Pastoor 
en  drie  Kapellaani  bediend  wordt.  Bebalve  de  parochiekerk  teSchyn- 
del ,  st^at  in  deie  parochie  nog^eene  kapel  op  het  Weibotcb,  welke 
echter  niet  meer  gebruikt  wol^dt  en  bouw%'a)lig  is.  ^ 

De  Herv.,  dieper  ongeveer  30  in  getal  lyn,  behooren  tot  de  gem. 
van  St,  Miehieltgettel'den'Dunfen-tn'SchijndtL  Sciijsdel  had  eerst 
eenen  eigen  Predikant,  in  het  jaar  1648  werd  daar  beroepen  Roiea- 
Tos  laiEBs  ,  die  in  het  jaar  1659  naar  Oirschot  c.  a.  werd  verroepen. 
HiRBicos  Bliiikbbt  volgde  hem  in  het  jaar  1659  op  ,  tydens  wiens 
dienst  Liempden  daarbij  gevoegd  werd  ,  en  wel  in  het  jaar  1668.  Na 
het  pveriyden  van  den  Predikant  PETKOf  Gbootvbld  ,  hetuelk  in  het 
jaar  1773  plaats  had  ,  is  Scburdbl  eene  afzonderlijke  gera.  geworden-, 
en  Liempde  bij  Boxtel  gevoegd.  ^Scbiihdil  bekwam  toen  tot  afzonder- 
lijken Predikant  Maobitios  Gboiib  ,  die  in  1794  naar  Oo^tel-Middel  en 
AVesteUBcers  vertrok.  In  het  jaar  1824  toen  de  Predikant  AoBiANot 
Slirqsbib  emeritus  werd,  is  Scimhdel  met  St,' JU tchtelt gestel  en 
Den-Dungen  vereenigd. 

Het  tiental  Isr.,  dat  er  woont,  wordt  tot  de  bykerk  van  VegM 
gerekend.  —  Men  beeft  in  deze  gem.  eene  school ,  in  het  d.  SchtjndeL 

Deze  gem.  werd  sedert  1559  onderde  heerlijkheden  gerekend  ,  zijnde 
voor  2350  guldens  verpand  aan  Edeab»  II,  Graat  van  Oost- Friesland: 
doch  toen  de  ingezetenen  in  1612  deze  pandpenningen  aflosten,  werd 
het  weder  een  Uertogs-  en  naderhand  een  Statendorp.  In  het  jaar  1505 
verpandde  Hertog  Filips  III ,  voor  de  eerste  mAal ,  dit  dorp  met  het 
hoog  en  laag  rdgtsgebied ,  benevens  de  jagt  en  andere  domeinen  ,  aan 
lekeren  Gobrblis  vah  ZivEiiBBaGBii ,  doch  het  werd  daarna  weder  ingelost. 

Het    d.     SCBIUIDBL   of  SCBIRDBL  ,    OOk    wel    SCHBBDBL  ,      CCrtyds    SCBIJNLI 

en  ScHTKDBLB  geuocmd  ,  en  ih  eenen  oorspronkeUjken  brief  van  1299 , 
onder  den  naam  van  Skivlb  voorkomende,  ligt  2^  u.  Z.  O.  van  's  Her- 
togenbosch ,  Ij  n.  N.  O.  ten  O.  van  Boxtel.  Het  is  een  schoon  en 
groot  dorp,  in  welks  kom  men  110  h.  en '570  inw.  telt. 

De  oude  parochiekerk  van  Scbmhdbl  ,  ingewgd  onder  de  bescherming 
'van  den  Bisschop  van  Tongeren ,  Sbbvatios  ,  die  sedert  den  vrede  van 
Munster  door  de  Hervormden  bezeten  Was,  werd  aan  de  B.  K.  weder 
hergeven ,  in  het  jaar  1812 ,  en  was  door  hunne  zorg  aanmerkelyk 
hersteld  ,  en  tot  bëhoorlyke  oefening  van  hunne  godsdienst  ingerigt. 
Deze  kerk  is  echter  in  1840  afgebroken ,  en  vervangen  door  een  geheel 

.  nieuw  gebouw,  mede  aan  den  H.  Sebvatids  tocgcwyd  ,  staande  tegen 
den  ouden  toren  ,  die  lAet  eenen  lagen  kap  gedekt  is.     Ook  is  de  kerk 

'.  van  een  orgel  voorzien.  In.  deze  kerk  wordteen  merkwaardige  gothi- 
ache  kelk  bewaard  ,  waaraan  een  geëmailleerd  plaatje  gevoegd  is ,  be  • 
vattende  behalve   het  wapen    van   den    Aarts-Bisschop   van  Besanqon , 

«  FBARCiscot  VAH  BcsLEiDBH ,  het  volgcndc  omsckrift  :  km9  in  Xro  Pr. 
Dns  FraeiscQ  de  Bushide  Archieps  Bisoting  me  ded  ecclie  i  Sumlel  a* 
1502  (1).  ^ 

<d.  i.  De  teer  eerwaarde  vader  in  Christus  y  heer  Fbarciscds  db  Bus- 
XBiDBii ,  A&rtshissehop  van  Besangon  heeft  mii  aan  de  kerk  te  Sehijndel 
geschonken ,   in  het  jaar  1502).     De  R.    K*  hebben   hier   mede  eene 

(1)  D«  TerküiUugen  aldiu  t«  leten ;  BevèreodisOmot  in  Cbrlato  (X  <•  grielcMh  TOor  o^)  PaUrr 
Domioat  FftAüCiScot  di  Boslkiokn  AreblepfiMpi»  BisoBUoa»  me  dedit  eccleiuo  Id  Scbv»d«l 
mo  .1502. 


SCH. 


U% 


hegmafpliatf.     Na  deo  vred 


n  Munsler  ,  moesten  de  B.  K. 
bunDo  (^oHfdientt  oefenen  op  ondcrsclicidcne  plaatsco  builen  het  gebied 
tên  den  SUfit.  Uit  annteckcningen  blijkt,  dat  zij  onder  Pastoor  Uttr- 
■tccf  tA»  GttOAoi» ,  omtrent  bet  jaar  1666,  op  het  gehucht  don 
Haen,  b^  do  hoo{re  heide,  onder  Uden,  Land^van-Eavestein  ,  eeno 
kapel  of  btdpUalf ,  hadden  opf^crigl.  Naderhand  hebben  zij  ecne  kerk^ 
leaiiitr  j^eboiiwd  ^  ten  tuiden  van  de  parochiekerk  in  de  straat  tien 
Btiknni  genaamd ,  welke  kerk«chuur ,  bij  het  betrekken  der  oude 
parocbirkcrk «  \%  afgebroken.  In  het  jaar  151li  werden  de  tienden 
en  \\w\  perionaal  der  parochie  van  Sciijjndel  ,  door  den  Deken  Tan 
*i Hertog*' ri bo»ch  ,  Philip^ü*  i»e  Spiüa  ,  Tcrlecnd  aan  en  vereenigd  met  de 
tbeoh:)gi5che  faculleit  te  Leuven  •  xoodal  alle  de  inkomsten  dier  tien- 
den morsten  besteed  worden  tot  beurzen  van  Studenten  in  de  godge- 
feerdhetd  ,  en  deie  f^hikking  werd  door  Paus  Paclcs  UI  en  door  Keizer 
iUin  V  bekrachtigd»  Door  deze  stichting  zijn  vele  Studenten  van 
OM  vaderland  in  hunne  godgeleerde  studiën  ondersleuiid  geworden  ,  loi 
geüitlijke  voorziening  van  bet  bisdom  ,  tot  op  de  Franschc  omwenteling, 
wanneer  alle  dergelijke  slichlingcn  lijn  vernietigd. 

Scainratt  beeft  bet  »cboonsle  U a a d  li  u  is  van  de  gcheelc  Meijerij  ;  bet 
werd  Toor  weinige  jaren  gebouwd  ,  en  het  voorste  gedeetle  t)e«taat  uil 
blaauweii  zerk-  en  arduin^teen  :  ook  zijn  er  onder  dit  dorp  nog  twca 
kastrclljes  geweet  t  •  welke,  naar  men  wil,  te  voren  jagihuitcn  wareo 
^mn  dü  oude  Hertogen  van   Braband. 

Men  hcefi  in  dit  dorp  vier  hceston-  en  paardenmarklen  ,  als  :  ééo 
Woensdag  voor  den  laaisten  Maaudng  \n  April  ^  cén  Maandag  na  Si, 
Jan  Baptist,  één  Dingsdag  vóór  Si.  Bavo  en  ééu  den  tweeden  Maan* 
dag  in  Aovemher.  De  kermis  beeft  plaali  Maandag  na  den  laatstca 
Zondaar  in  Se|)teuiber« 

tKi  dorp  is  de  gcboortepL  vaD  den  Godgeleerde  PaiLipruf  vm  01 
Ft;»,  geb.  Si  December  t787  ,  f  15  November  1837,  aU  Uoogleeraar 
aan  bet  Seminarium  te  Hcriaar,  eu  van  den  dapperen  Zeeheld  Jav 
via  AviVKL  ,  die  er  in  het  begin  der  zeventiende  eeuw  bel  eerste  licht 
ta^^.  Rij  wa«  de  zoon  van  cenen  boer ,  die  uit  vrees  voor  straf  wegens 
bét  kreupel  rijden  van  zijns  vaders  paard  het  dorp  verliet,  en  te  km- 
tterdam  dien^it  genomen  hebbende  ,  binnen  weinige  jareu  tot  den  rang 
Tan  kapitein  opklom,  la  1669  overleden  zijnde  ,  werd  hij  in  de  kerk 
mi  aijoe  geboorteplaats  hegraven  ,  en  zijn  graf  met  een  en  steen  ge* 
étkt|  waarop  men  dit   vers  van   deo  grooteu  Voddbl  las: 

Hhf  Tu$t  de  eer  der  Amslelkeeren  ^ 

DU  turken  won  en  ook  den  Zweed  ^ 

Hielp  mei  kraefu  de  fttnen  ketren  ^  • 

En   Gdstavus  zeetnafjt  sleet. 

Tftoat   de  hand  bood  l^ee  paar  da^en  f 

in  den  ilag  mei  BnUenland 

Zwaar  gettond,  maar  nooit  wertlageUf 

Stierf  9oor  de  eer  van  't  Vaderland. 

LtHift  dien  rroomen   Zeehetehermcr^ 

Schrijft  sijn  nnam  in  dtturtnnm  wnrfner. 
Toen  deie  kerk,    aan  de   R.  K.  afgestaan    werd,  is  deze  griif»t«eii, 
Mi    gelegeiibcjii    van    bet  vcrhaogen    des   vloer*,    onder  de    aarde  be* 
U^^u  ,    zoodat    er    in  drn    laatsten   tijd   niet»  foeer   van    te  zien  waa. 

«>pbüuw    der  kerk   in    hel  jaar  1840  is  dcic  grafilceii  weder 
dd  ,  en  geplaaUl  io  den  gang  aan  den  auidkaul  voor  hci  kli^iue 

lÈT. 

X,  Dtai.  )^ 


SCH. 


Sedttii  teven  |irea  béttnat  «r  eea  Li«f<iektiti|  «aArin  ti«  G«es- 
leiyke  xuitcn  aich  beiig  bouden  ^  mei  bet  onderwijs  der  kinderen  van 
bei  vrouwelyk  ge^lacbt  en  bet  verplegen  van  gebrekkige  en  onda 
vr«oweDp     £en  der  Ka|ietUnco  neemi  de  dienst  van  Uector  waar, 

In  bei  jaar  1S12  werd  dil  dorp  tweemalen  door  de  GeUlerschen 
in  brand  geblokcn  ,  loodnt  bet  na  de  Iwecdc  reiie  geheel  in  de  afteba 
gelei^d  was,  en  de  inwoners  dusdanig  verarmd  waren,  dat  xii  sicb 
builen  slaat  bevonden  ^  om  btinne  kerk,  welke  almede  eene  prooi  der 
vlammen  geworden  waf,  te  herbouwen.  Maar  Lio  de  Medici»  ,  dio 
onder  den  naam  van  Leo  X  Ie  dier  tijde  op  den  pansselijken  &Loel  zal , 
redde  de  Scbijndclaren  uit  hunne  verle{jcnbeid ,  wanl  loen  htj  voiles 
afloat  verleende  aan  elk,  die  lot  den  herbouw  der  SchijiiilelicUc  kq 
medewerkte,  sagen  sij  zich  aldra  door  milde  giften  in  slaat  gestel 
om  handen  aan  het  werk  ie  slaan  ,  en  de  kerk  herrees  uit  hare  asc 

In  bet  jaar  lfS83  werd  dit  dorp  door  do  Staatscbe  krijgsbcudeo 
heel  vernield* 

Ifi  1721  regeerden  bier  teer  kwaadaardige  koortsen  ,  waardoor 
men  SC  ben  ten   gravc  werden   gesleept. 

Doofden  slorm  ,  wet  ken  den    21^  Moveraber  1836  gewoed  beseft, 
de  standaard- wind  korenmolen   bezweken  en  nedergeslort. 

Uet    wapen  dezer  getn.  bei  taal   nit  een  veld  ,  waarop  het  aang 
van  den    H.  SsnvATivs, 

SC}liJT£LVËIH  ,  meertje  of  poel  in  de  JUeijenj  9an  't  Berto^tmhofi 
kw,  Oisterwïjk,  prov.  Nwitd-Brahand  ^  gem.  «q  |  o.  N.  W.  van  Uil 
warenbtek. 

SCHIJVE  (DE),  tiendklamp  in  de  Mcijcrij  man  *t  Hertogeniotch , 
kw.  Kempentandf  prov,  Pitwrd'BrQbaiid^  Derde  disir.,  arr.  en  4  n* 
W*  Z.  W.  van  Eindfioven ,  kanl,  en  Z  u.  Z.  ten  W«  van  Oirtckoi  , 
gera.  Bladel-en-Netetsel  y  welke  somluds  wel  eens  als  geb»  voorkomt* 
SCHILBERG,  geh.  in  de  hcerl.  Dtmlkem ,  prov*  Limhurtf  ^  arr.  <• 
%{  u.  Z*  O,  van  Maastricht  f  kant.  en  1^  u.  Z,  len  W.  van  Guiten  , 
gem.   van  Noorheek;  mei   ISI  h*  en  niim  50  iow. 

SGHILD  (HET)  ,  of  ScniLOiAAn  ,  afwatering  in  Fivtlyo  f  pro^^Gn* 
nm^H  f  ontstaande  aan  de  grenzen  van  bet  d.  S I  och  tere  n ,  en  loo* 
pende  in  eene  noordoostelijke  rigting  op  ^  uur  afstand  achter  Schild* 
«olde  en  een  klein  gedeelte  van  Uellnni*  Zij  ontlast  zich  in  htl 
Sekildmeerf  en  dient  thans  b\jna  alleen  om  bet  water  van  ecnige  molettf 
ie  onlvaogeo  en  in  bet  SMldmeer  af  te  voeren* 

SCHILD  (HET),  boeve  ïo  Zutd-Bevehnd ,  prov.  Zeeltmd f  dittr, 
arr»  en  2|  n.  Z.  ten  W.  van  Goei ,  katjt.  en  2  u,  Z.  Z.  O*  van 
Heinken$tnnd ,  gem*  en  20  min.  W*  van  Otidelandë  ^  welke  op  som- 
mige kaarten  als  een  geb*   vourkomt. 

Deze  hoeve   beslaat   eene  oppervlakte  van  40  bund*,  en  behoort    

den   onverdeciden  boedel  van  Jonkvrouw  C.  J.  R^otaAKEn,  in  1846  te 
"'t  Graven  ba  ge  overleden* 

SCHILD  (HET  ÜUDË-),  d,  op  bet  dh  Te^el,  prov.  JVoQrd- Bolland. 
Zie  OoDE  ScDïii), 

SCHILD  {OVER  ) ,  gcb.  in  FtrefffOf  prov.  Groningen  ,  arr,  en  4^ 
u*  O.  van  Groningen,  kant.  en  3  n;  N*  N.  O,  van  het  Ifoogesand , 
gem.  en  1|  u.  N.  N.  O.  van  .9/ocAleren,  en  I  u.  ten  N.  van  //«/- 
lurn,  waartoe  bel  in  bei  kerkelijke  behoort,  met  25  k*  en  130  inw* 
De  huizen  staan  teer  onregelmatig  N.  en  N.  W.  van  bel  Schildmew 
in  bet  land.  Het  geh,  ontleent  zynen  naam  \^n  de  ligging.  De  inw« 
•ndcfhouden  op  eigen  kosten  eene  zehool  en  onderwijzer. 


É* 


SCH. 


Ml 


SCniLDFIOia&EaSBEEK  (DE),  beek  b  Tmenihe,  prov.  Openjwnl, 
«elko  tïe)i  iTiet  ceoe  ao«l<rlijk«  f  trekking  ,  Lenoorden  hiC  dorp  Lotsvr , 
in  dt  Dinlel  ontlast. 

SCHILDlEPf  watertje  aan  de  westkttst  van  bet  mt.  VHcÏAml ,  liol* 
«elk  niel  eenen  xiiidclyken  loop  in  de  Hors  inschiet.  Het  ia  o  rils  taan 
étm  «ene  doorbraak  io  17tSd  en  kreeg  dien  naam  oaar  g^cnoenide  Uon , 
fft^ef  het    Scliil    f^eooemd. 

SCUIfAlMANSRlNDKREN-AHBACHT,  hccrl,  tn  den  Zwijndtecku 
tchf-ttattni  j  pro»»  Zmti-ütfiUttid  ^  arr.  en  kant.  Êhrdfi^chl  f  gcm, 
tuiJHdeti:ht ;  paUmdc  N.  aan  Hendrik-ldo-Arnbacbt^  0.  aan  de  Noord  , 
JL  aan  Z^ijudrcchl  ^    W,  aan  Oudetand-Arnbacfat* 

Dtoe  hi^rL  ktetat  noch  d.,  noch  gob*,  maar  «lecbts  eenige  verstrooid 
ItMtmle  htiicen.     Ook  lieeft  itien  er  loolkfelen* 

UÊ  inw.}  dia  atlcn  tJerv.  tijn  f  beboorfn  tot  de  [renu  van  Zttijttdrêcht, 

Men  beeft  in  deic  bccil.  gevn  »cbool  ,  maar  de  kindereo  gentcten 
oodemtj»  te   Zwijndrrckt, 

SCHILUIlEtUL  (HET),  ook  nel  enkel  nir  Scaita  ,  oudtfjd»  vrr Skcli» 
genoerad  ,  meer  in  Ftvetijöf  prov*  Gr&ninytti ,  ^cm.  en  1|  u.  N,  N,  O, 
Jêü  Slp<kUren ,  f  o.  N.  W.  teci  f9.  tan  SchUdwolde ,  onmiddellyk  ten 
W.  ?an  Steendam. 

Dïi  meer,  Uetwcik  tuiicl»en  Siddeburen ,  Helium  en  Schildwolde 
ftrdecld  it ,  en  door  den  vervolger  van  Mgüco  ^  het  ScoELD^wATen  of 
Scnt.B*«tim  gcfiaemd  wordt ,  is  twee  uren  ganns  in  omtrek  en/  loont 
liDfi  de  Groefc  in  bet  Ibmsi  er-d  iep  uit.  Dit  walcr  is  *cct  visca- 
qjA  en  beroeiifd  door  de  voortreÜciijke  baars,  welke  bet  oplevert  en 
%wif  de  beste  in  de  prov,  Groningen  gebonden  w^ordt.  Ook  vangt  men 
w  anork   en  naüng  in. 

In  de  nabyiieid  biedt  bet  coo<renaamdc  Schildhu  is,  tlians  het  flce- 
rtnllttii  genaamd,  voorde  lief  hebbers  van  visseben  ,  eenc  gcscbikle 
■tlegenbeid  aan  ,   om    sirb    te  vermaken. 

SCaiLüPADDEN-EILAND  of  DjAt.A-DioKTi!(6 ,  eiL  in  Ootl-Indü,  in 
di  Z*^9ün'Jarü,  nabij   het    Sundaschê  cii.  Madnra, 

SCHILOPADS-EILANÜ  (HKT),  dL  in  Ooü-lnéië,  tot  de  Zuid- 
W^i9t^landtn'tun' Uanda  liehoorende  ,  op  ï^"  15'  'L,  B.,  145°  14^0.  L. 
Hft   i*   reuil  halve  niyl   latig   en  ecue  bahe  mijl  brfcd* 

'AÜS-ElLAMliE^i  <ÜE)   of  nt  To«j»s ,  groep  eil.  in    Oott- 
luri  Straat'der^Hofukkoi  f  beoosLen  de  Golf  van  Tomini. 

2.g  syn  door  klippen  en  riflTen  omringd,  welke  bet  raarwater  leer 
gtvaariyk  maken  en  meenig  schip  hebben  doen  verfraan.  De  grond 
il  er  mecilal  rotsachtig  en  niet  bout  beiel.  0e  cil.  aijn  onbewoond  en 
nefdtn  fle«hts  door  Boegioesen  en  Badjoc's  betocbt,  die  fn  de  nabijheid 
fifi  vtscli^  Iripang  rn  schildpadden  vangen.  Men  telt  erS?^  waarvan 
Tagia  en  Ta  wen  do  grootste  lyo,  en  Rond -eil  and  bel  ooste- 
mkate  ia. 

SCttlLDPADS-ErLANDJES  (DE),  eil.  in  Oasl^lndti,  m  de  Jndische- 
Zee  f  aan  de  kust  van  J)fieuuf*Guinea  ,  nabij  3lhau wal.  Zy  ayo  door 
•tn  rif  mei  Itoe^ttque  of  Morstika  vereen igd. 
LfiGIHLDWQKDE  of  Scoilvwolda  ^  oadtyJ«  SatLwiLDA  of  ScAtrwoLDt  ^ 
in  Ftpelya  f  prov*  Oroninfjfen ,  arr,  en  5}  u,  O.  tan  Groningen, 
katit,  rn  i  II.  W.  N.  O.  van  het  /toütjgtand ^  gcm,  en  J  ij.  N.  N*  O.  van 
SMttcren  f   Z..  en   N.    \nn  dru  rijweg,  de  Grocncdijk  gcoüütnd. 

Eno  ^an  Wicrom  beeft  bet,  iri  tijne  kronijk^  een  kerspel  '  , 

vaarin  4H>k  een  Vrouweo-kloo*tcr  was,  en  hen,  die  ondt-r  di 
vaonden,  noomde  b^  Sketder-wtomdtUedem. 


t»S  SGH.  ' 

Het  it  een  aanzienlek  dorp  ,  dat  in  i^Jnen  kom  70  h.  en  SISO  inw., 
«n  mei  de  geh.  het  Klooster,  de  Zanden ,  Uiterburen  ,  Ak- 
kereinden, Denemarken  en  de  Hammen,  196  huizen,  en 
mim  1110  inw.  telt,  welke  meest  hun  bestaan  vinden  in  den  landboaw. 

Men  teelt  er  rogge ,  boekweit ,  aardappelen  ,  seer  smakeiyke  knol- 
len ,  vlas ,  haver  enz.  —  De  grond  is  ,  van  de  kerk  van  Siddeburen 
naar  en  door  Helium  en  Sciildwoldi,  nagenoeg  van  gelyksoortigen  aard. 
De  ryweg  loopt  midden  door  het  dorp.  De  bodem  bestaat  meestal  uit 
iamelyk  vruchtbaren  zandgrond  ,  welke  zich  ,  digt  achter  de  huizen  ,  heu- 
velachtig van  15  tot  30  palmen  hoogte  verheft,  ter  lengte  van  100  tot 
liOO  ellen ,  en ,  tameiyk  regelmatig  doorloopende ,  zich  van  de  kerk 
▼an  Siddeburen  tot  die  van  Sciildwoldi  uitstrekt ;  achter  deze  hoogte 
heeft  men  terstond  gemengde  zand-  en  veengronden  ,  vrelke  mede  leer 
geschikt  zQu  voor  den  roggehouw  en  waarin  het  zoogenaamde  kicnhoal 
in  omzettende  hoeveelheid  aanwezig  is.  Verder  zuidwaarts  verkr^gt 
men  veen  ,  waaruit  voor  eigen  nooddruft  nog  al  veel  turf  gegraven  en  g#* 
baggerd  wordt.  Aan  de  Zype  heefl  men ,  achter  Helium  en  Siddeburen  , 
eenen  droegen  oergrond  en  achter  Schildwoldi  goede  klei.  Aandenoord- 
syde  der  genoemde  dorpen  ,  daalt  de  zandgrond  al  ras  sterker  of  lang» 
zamer  af  en  verandert  lager  in  zand-  en  moergronden ,  zeer  geschikt  voor 
den  grasbouw  j  de  zandgrond  verheft  zich  wel  eens  achter  dezen ,  maar 
gaat  in  laag  derrieachtig  land  over ,  welke  voor  de  bebouwing  in  ecnea 
verzuurden  staat  verkeeren  en  het  zoogenaamde  blaauwgras  voortbren- 
gen. Aan  het  Schild  heeft  men  knipklei ,  over  het  meer  is  de  grond  door- 
gaans van  de  zelfde  hoedanigheid ,  doch  hier  worden  ook  vele  stukken 
gevonden ,  waarin  goede  witte  klei  voorhanden  is. 

Dit  d.  heefl  zynen  naam  ontleend  van  het  groote  naby  gelegen 
Schildmeer. 

Een  weinig  ten  Noorden  van  het  geh.  het  Klooster ,  loopt  de  Groene- 
dy  k  ,  welke  zich  door  de  landen  van  Slochteren  been  uitstrekt  naar  de 
Scharmer ,  en  zich  sluit  aan  het  kerkhof  te  Schildwolde.  Verder 
oostelyk  was  hy  ,  uit  hoofde  van  de  meerdere  hoogte  ,  overbodig.  Uil 
dit  dorp  gaan  twee  wegen  noordwaarts  ,  waardoor  de  gemeenschap  met 
Fivelgo  gemakkelyk  wordt  gemaakt ;  de  eene  geleidt  naar  Woltersum 
en  de  andere  naar  den  Graauwen-dyk  en  naar  Hocksmeer. 

De  Herv.,  die  er  850  in  getal  zyn  ,  waaronder  80  Ledematen ,  maken 
eene  gem.  uit,  welke  tot  de  klass.  van  jéppingedam,  ring  van  Sloeh^ 
teren,  behoort.  De  eerste ,  die  hier  het  leeraarsambt  heeft  waargeno- 
men ,  is  geweest  Thbodobos  Folzbbi  ,  die  er  in  1611  stond  en  in  1656 
overleed.  Sedert  de  reductie  dezer  provincie  is,  volgens  de  beroeps- 
brieven  der  Predikanten  ,  bet  Patronaatrefft  bier  geweest  hy  de  huizen 
van  Slochteren  ,  Schildwolde ,  Helium  ,  Oosterwy  twerd ,  Farmsum  en 
andere  Gollaloren.  Onder  de  hier  gestaan  hebbende  Predikanten  ver- 
dienen melding  de  door  hunne  scnriften  bekenden  :  Abids  Adbiahi  , 
die  hier  in  1783  kwam ,  den  15  October  1786  eene  eeuwrede  op  de 
slichting  der  kerk  hield,  welke  ook  dat  zelfde  jaar  werd  in  hel  licht 
gegeven  en  In  1795  naar  Dockum  vertrok ,  en  Gibabdds  Bbntbeh 
RzDDiiiQiDA ,  die  hier  in  1796  kwam  en  in  1807  naar  Waardenburg- 
en Nvcr-lJnen  vertrok. 

De  kerk  ,  gebouwd  in  1686,  heeft  slechts  eenen  ingang  ten  W.,  een  van 
allezyden  aanvallend  dak,  en  den  predikstoel  aan  den  zuidermuur,  byna 
in  bet  midden  der  kerk.  Het  is  een  nieuw  gebouw,  zooder  orgel. 
De  schoone  hooge  naaldvorniige  toren ,  welke  op  eenen  afstand  noord- 
waarts  van   de  kerk,  aan    den  pnhlieken   weg   staat,    is,    volgens  de 


SCH. 


^^!} 


folii%frlialtfri «  mei  do  gelijLsoorlige  tteefien  loreos  van  Ofiitwedde  en 
UoJwierdCf  waarvan  de  laatste  ii iel  meer  beitaat^  dooreene  van  de  drio 
laffere  ,  die  elk  een  dcier  torens  deden  oprr(;le<] ,  gcbonwd.  Ook  de  ipïU , 
|efifvt  fonrebakken  steen  op^emet^ld  en  BS(  cll.  booj];'^  door  den  blik* 
lem  ffetrolten  en  vernield,  heeft  m  1829  oene  Aanzienlijke  en  ko^t- 
karc  bcrslelling  ondergaan.  Dcxe  kerk  onUin^j,  in  Oclober  184Ï1 , 
tioeti  tweeden  nteutien  zilveren  avondmaaUbeker  ten  jreschenko  van 
Tfoirwe  MtiLBGo«D4  LotriSA  Wtchscl  rif  Scbildwoldb  ,  welke  bier  ccne 
kleine,  doch  nette  buiiciiplaats  beeft «  tvaarop  vóur  een  i|^e  jaren  een 
g«hrel   nieuw  buts  is  gebouwd. 

De  Cbri»ieiyk  ArijescbeidcDcn  ,  bouwden  bier  in  1811  cene  nieuwe 
kerk,  londer  toren  of  orgel, 

Bo  R*  K.  die  er  40  in  ^etal  t^[n  ^  worden  tot  de  stat.  ran  Sappt* 
mtfr  g^erekend,  Vrocfjcr  stond  hier  eciie  Proosïdij  ,  in  hel  begin  der 
dertiende  eeuw  ,  door  Hinaicr? ,  Proost  in  de  Marnc  ,  gebouwd  ,  ïijnde 
een  ^iönnpn{fCBlicbl  tan  de  Prcmonsl rei tcrordt?  »  gewoonlijk  de  Paro- 
eb  fe«Taa-ltct-Seb  t  ld  genoemd,  Wi:lke  in  der  lyd  bediend  en  be* 
•cbermd  werd  door  lekcrcn  noËEHTHê.  In  bet  jaar  1261  stond  deic 
EoBtnte»  aan  bet  hoofd  der  Fivclgoi?rs  ,  tn  de  onlusten  »  welke  er 
t^n  be»tonden  lussehcn  de  inwoners  Tan  deze  lydc  der  Ëcms  ,  en  die 
éer  o^«ri\jde  ,  ten  gevolge  waarvan  R<ntiiTu&  bnrs ,  en  ccnige  buiten 
tan  lijiic  ftitiiilie  (aFbankeliJk  van  hen»),  door  bet  gcmeeu  ,  welk»  go- 
ficgcnlieid  b^  ntcl  kon  verwerven,  verbrand  werden*  In  den  lyd  , 
dat  dc»e  ProostdiJ  bloeide,  bcfaanide  Emo  ,  Abt  te  Wiltewicrum,  bet 
plan,  om  te  Scbildwolde  een  Nonnenklooster  op  te  rigten  .  hetwelk 
dan  ook  bereids  onder  afwisselenden  voorspoed  ^  in  hel  begin  der  der* 
tiende   eciitr ,  tyn   besta^^t  kreeg. 

De  luist,  in  1^125  gerezen  tussclien  de  Proosten  van  Scbildwolde 
rn  Wïrrnrn,  waarin  het  volk  zoo  veel  deel  nam,  dal  hel  de  kerk  en 
ket  klooMer  te  Scbildwolde  in  brand  stak  ,  wa«  hieruit  ontslaan ,  dat 
Hfnoais  V4II  8cMit,DwoLDfi  ^  des  Bikscbops  van  Mnnslcr  olTiciaal ,  een  man 
UQ  eetie  allerslechtste  inborst ,  door  het  bevorderen  van  des  Btsscbop» 
oaebefi  ,  tich  aldaar  zocht  te  verzekeren  van  de  Inr^cherming  ,  welke 
IVi  w«^D4  z\jne  verregaande  schenddaden  ,  tegf^n  *s  volks  ongenoegen 
éig  bad.  Dit  konde  Eao  ,  een  vader1andlie?ciid  en  godvnichfïg  gcci- 
Dke  ,  ni^t  dulden,  maar  bood  bem  wakkeren  tegenstand.  Hy  wi&l 
bij  hei  Prenionslrciter  kapittel  Ie  bewerken  ,  dal  Hc;iDniK  opge* 
werd  ,   ingevolge  de  wetten  der  orde ,   licb   te  begeven  onder  de 

fl\|ke   magt  van  een  hunner  Abten  in  Friesland.     Deie ,  wetende 

vmtrop  zulkf  ailliep  ,  weigerde  dit  ,  en  beriep  zich  ,  toen  bij  daarop 
ift  den  ban  gedaan  werd,  op  den  Paus.  InmiddeU  kla«igde  bij  £mo  by 
ém  Monslerfcben  Kerkvoogd  zoo  boog  a^n  ,  dat  bij  door  dezen ,  met  zijo 
Jo  kloofler,  onder  een  allerstrengst  banvonnia  gelegd  werd  ,  nadat 
de  Dekens  van  Loppersum  ^  Farrnsum  en  MiddeUtiinj  door  beloften  , 

erycn  en  bedreigingeti  overgehaald  bad  ,  dit  gewijsde  mede  ten  uil* 

▼oer  te  brengen,  Hier  tegen  stelde  Eio  beroep  in  op  het  kapittel  la 
Keulenen  op  den  Paus  ,  en  sloot  inmiddels,  luet  de  andere  kloosters  der 
*»,  «en  verhond  van  onderlinge  hulp  legen  des  Brstchops  geweld. 
g'cschtl  »aiM  locn  eencn  giinsügen  keer,  dewijl  de  Paus  hetgc- 
d<^  Muosterftchcn  Kerkvoogds  afkeurde;  maar  Beidbii.  bleef  haU 
•larri^.  Want ,  toen  bet  algemeen  kapittel  der  Premouïtreiters ,  om 
den  wortel  des  kwaads  weg  te  nemen  ^  bem  verbood  den  post  van 
VBiitchopt  oOiciaal  langer  waar  te  urmen  ,  weigerde  hij  volstrekt  daar- 
tan  te  gehoorzamen  ,  tn  drong   zijne  boothcid  mrt  geweld  door ,  ziali 


ISO 


SCII. 


selvto  met  vcrdrytiog  van  deo  Priester  in  bet  betit  iran  d«  kerk  it 
Schïldwoldc  stelloaiJe.  Dit  nam  echltsr  het  landvalk  zeerkwalük  en  ,  op  de 
been  geraakt  ,  ^cr^rocslle  het  onderscheidene  landgoederen  van  HtüDHK» 
Terwijl  dcxe  djiarover  met  i^wapend  volk  wraak  zocht  Ie  nemen  ,  kwa* 
men  ^s  landt  Uitteren  met  dj«  «an  den  IFpsLatboom  tiissehcn  beide  ,  ooi 
eenen  Trede  ie  bewerken»  maar,  terwijl  men  hierover  onderhandelde,  werd 
een  voornaam  man  van  Minlerwolde,  door  hel  voïk  vanden  L' roost ,  mei 
ecoen  werpspie»  aan  hei  hoofd  gclroiren  ^  waardoor  hij  sneuvelde.  Alitoeo 
MSm  do  woede  van  het  f][emeen  niet  te  temmen  ;  alle  de  buizen^  welke 
aan  den  Proost  of  de  lynen  behoorden  ,  werden  vernield  ,  vcrvolgcm 
bet  klooster  xclf  geplunderd  en  in  brand  gestoken.  De  tyding  bterran 
bewoog  den  Mun&ter$chen  Kerkvoogd  ,  om  schielijk  een  einde  aan  de» 
twist ,  welke  te  rer  lïep  ,  te  maken  ,  en  ,  Ë«o  van  Proost  tol  Aht  verb 
iende ,  sloot  hij  mei  deten  een  verdrag.  Hij  ilaagde  ook  ,  ofschoon 
zeer  veel  moeite,  om  het  vertoornde  gemeen  met  den  Proost  van  ScriJ 
woLDE  te  versoenen.  De  voorwaarden  kwamen  hierop  uit «  de  kerk 
voor  altoos  vry  zijn  en  niet  onderworpen  aan  ^s  Proosten  magt  ^  dai 
tegen  loudc  deze  lot  betering  der  brandschade  genieten  ItiiOO  en 
Biftschop  voor  vergiffenis  der   heiligschennis   000  mark. 

Toen  de  opperste  Abt  in  tSDO  een  naauMi keurig  onderzoek «  door 
Proosten   van   Wiitewiernm  en  Scdildwoldb  ,   tiet  doen  naar   den   st 
en    hel  getal  der  Monniken  in  de  onderscheidene  kloosters,  aan  welko , 
door  den  rampvollen    vloed   van   1287,    zulke  nypende    slagen    waren 
toegcbragt,  was  het  getal  Monniken  te  Scriidwoldi  nog  160.    Tvfisi 
eo  verdeeldheden  deden  dit  klooster ,  vroeger  dan  vele  anderen^  op  ayi 
grondvesten   wanketen ,  tot  dat  het  meer  gcltikkige  Huif  det  Ltektt 
Scharmer  het  Schildwoldcr-kloostcrf  in  1401 ,  mei  zijne  lusten,  lasten 
servituten   cni.  overnam  en  de   Monniken  onder  de  Krui.^hroeders   rm 
dat  huis  ,  gelukkiger  dagen  bezorgde  (1).     In  het  jaar  1 1$76  werd  bii 
mede  ingelijTd  het  Nonnenklooster  van  Barlhe ,  in  Oost-Frie«land  ,  welf 
vereeniging   ten  jare   lö87  door  *s  Konings  Raad  te  Brussel   bcveatij 
werd.  Ter  plaatse,  waar  het  klooster  van  Sciiili»woi.os  gestaan   heef 
liel  men  thans  nog  een  ruim,  vierkant  stuk  gronds,  door  brecdegn 
ten  omgeven,  waarop  twee  boerenplaaltco  staan,  aan  eene   ysd 
de  zware  kloosters teenen   nog  in  nieniglo  zigtbaar  stjn* 

De  dorpschool  wordt  gemiddetd  door  een  getal  Tan   ItïO  leerliDj 
besockt. 

Bezienswaardig  is  het  hiervoren  reeds  gemelde,  geheel  uit  deu  gi 
opgebouwde,    huis  en   in    den  nieuwsieu  smaak  aangelegde  Luilengocd 
Sc  bat  Icrsum  ,   nu  WychgcIsUcim*  ~ 

SCHILK  (DE  KORTE-) ,    ook    wel    Sciilck    geschreven  en  op 
oude    kaart    van    1ti75   ScBUtvCK   gespeld  ,    pold.  in   Üijnhttd  ^    p 
Zuid' Holland  f  arr.  Letjden  ^  kant.  tf  ouhruffgê  y  geni.   i\teHwveem* 
de'Viiffhuuri ;    palende    N.    en  O.   aan  de  droogmakerij   oiuler  94t«9U) 
veen,    Z.  aan  de  Lange-Scbilk ,  W.  aan  do  Aar. 

Deze  pold.  maakt  eigenlijk  het  noordcr  gedeelte  van  den  Sehifkfr* 
polder  uit. 

SCniLK  (DE  I.ANCE') ,  pold.  in  RijnhiHd ,  pror.  Zuid-Holland ,  arr, 
Lwydtn  f  kant.  H  oubruqge ,  gcni.  Ter-Jar*  paleode  N.  ann  de  Korte* 
Schilk  ,  O,  aan  Schoüt ,  Jl,  aan  den  Bloklandsche-pldcr,  W.  aan  de  Aar. 

Deze  pold.  maaki  eigenlijk  het  luider  gcdiclle  van  den  SMlk§r- 
jtaldtr  uit» 


{^^    £tt    fhê4k§4m  »n  (hHitklwn   t§n  twi^mnfm  ,  h\  lOt  m  f&lc. 


SCH. 


^i1 


Taarlui^o  nair  wal  xoiiden.  De  verded^ing  van  dit  ctlnnd  beitorid 
utl  op  strand  gcplaèt^le  vcld&lukjcs  en  ücii  dclacbcmcnt  vori  xcs  en 
t«iiiCf(f  tiiaii^  ander  bevel  i^aii  den  ]jtjiicriar»l  Bholb^.  Daor  htft  hevig 
^Qur,  beiwt'lk  dü  ^gaiid  ,  too  uil  de  floepen  ah  uit  tst^ri  zvuiiir|jcwa- 
pcud  brikscbtp ,  op  het  vlakke  »lrand  tnajkte «  Mns  deze  matiscbap 
Vcr|di|{l  iiSiir  ikci  dorp  do  wijk  te  neiijeii  ,  hetvielk  zij  écJilei  iiiel  deed, 
dan  oa  de  bvide  «lukken  vernageld  te  liebliep^  daar  hvl  oniiiujjclyk 
vas ,  die  ie  redden,  ^ijl  sij  ,  die  do  paardrn  met  de  voorwagcji»  bc- 
tiaardeo,  lafbarlig  of  verraderlijk  gevlu^ri  \«arcn.  De  En^eUctien  toen 
lau  land  gekomen ,  iiiaakleii  zicb  vao  deze  stukjes  meester ,  welke 
ly  lervülgens  uiei  zich  voerdeo  ,  na  lw<:c  uren  lan,";  vruf^hteloos  op  de 
"  a&rn  gebuurd  Ie  hebhep  »  wier  moed  er»  wel  jjckozene  slelliiijr  het  dorp 
eliteld*  Mei  gednijf  der  iiijjezeteiieri  %m  u^ereenkomstij^  L«jrine  difuk* 
vyze ;  eetii^en  uilden  met  den  vijand  capituleren  ,  hetwelk  door  de 
braafheid  vtïn  den  OHicier  en  zijne  mnn^cbap  bclcl  v»'erd  ,  met  ïe  ver- 
klaren  :  reef  lièter  het  géheelf  durp  tn  brttnd  te  zulten  stektfu  »  </un  f* 
dmidtn  j  dat  mtn  kei  orrr^art  of  cajfituieerdf,  On{jelukki|Tlijk  kon 
óttt  kordaatheid  ijeeiie  hulp  loebrenfjen  aan  de  vccrlooic  Uataafüchc 
vaarltifgen  in  df^  ïuiven  ;  negen  tjalken  ,  door  hel  volk  verlateti  ,  wer- 
"  'tn  door  de  ËugtUchen  mede  gevoerd  en  c(;n  tiende  door  ben  in  brand 
e^clioten  ,  terwijl   tyrce  andereu  noj^  bij  tijdt   oiitkaiuen  Mraren* 

Het  ^apcu  «an  Sciii>(nao:t^ifcon«  bcflaat  uil  ccn  veld  van  zilver , 
piel  eene  barrevoeter  monnik  houdende  ecne  rozenkrans  in  zijne  re|T. 
erban^. 
SCNIERUOM^ilKOOG,  voorni.  landli.,  prov.  Frictlandf  kw.  Ootter^ 
^o  f  g^rtct.  DantMmadetl ,  arr.  en  3  u.  O.  N.  O.  van  Leeuwarden^ 
kant.  en  é\  a.  Z.  Z«  W.  van  Docknm  ,  ^  u.  Z.  W.  \an,Feeni^oudcnf 
vraat  (tii^    zij  beliDordc.  " 

^CMIEHSLOOT  <DEV»  water,  prov.  FrMand ,  Ivr,  Oottergoó,  griet. 
ij)  'elf  in  de  AiVj  zijnen  oorKproi){j  nemende  en  met  ccne  lutd- 

|iL  jkc  ftrekkin^   naar  de   Houten -wielen   loopendCr 

biJlItlkSTI?iS,  tlioi|  prov.  Fritiland ,   kvr.  f^oiferyoo ,  griet.  Z^aii' 

umadeel ,    arr.    en  *H  u.  O    N.  O.  van   Leenttarden ^    kant.  cd    2  u. 

,  ten  W.iran  /loe^itin,  in    V eenwouden.  * 

Üeae  slint,  welke  vroeger  aan  het  Klaarkarapiler-klooiler  behoorde  en 

I  kiMbof  der  Abten   v«in  dit  klooster   was,   heeft  fraaije  plantsoenen. 

alitelijk  is  zij  bewoond  en  verbouwd  door  wijlen  den  Heer  T.  FatnsTRA  , 

brftfneetter  van   Leeuwarden. 

SCHIBTËKOVEN  ,  geh.  in  bel  Land-van-Overfnaai j  proT.  Limburg ^ 
'^islr.f  nft.  en  S^  u*  N.  ten  O.  van  Jffaait richt ,  kant.  en   1  u.  N.  vao 
Mettutn ,    getn«  eu  20  tuin.  Z.   VV.  van    ÜUêtraeten ;    met  14  b<  eii 
pgefcer  6(^  inw. 

SCUIETHOEK  orVie»Di-roLOEa  ,  pold.  in  den  BiethoicH  ,  prov.  Noord- 
nd  f  Tweede  distr.,  arr,  'm  Ilerto^enküich ,   kant,   Ueuiden^  geiu. 
t-Mttmter-en-Muilketk;  palende  N.  aan -den  Nathals-potder  ,  O*  aan 
|rn  Hieuw-Dussensche  of  Zuid  Hollandsche-polder  ,  Z.  aan  deo  grontcn 
Iwg  Nu*  5 ,  W.  aan  den  groole    Kure-polder. 

Dete  pold.  beslaat,  mei  de  kade ,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppcr- 
^Uklr  tan  24  bund.  58  v*  r.  70  v,  elL,  waaronder  %^  buiid.  71  v.  r, 
fÜi  w,  eïi*  fchothaar  land  ,  zijnde  het  overige  gedeelte  ter  grootte  van 
1  biimL  66  V.  r.  UO  v.  elL  wilgeboscb.  Zg  heeft  cenc  slcenen  sluis 
to  de  kade  ,  lusschen  dezen  polder  en  Natbals  ^  wgd  écn  el  ,  voorzien 
vin  cenc  scbnif*  In  üc  kade,  aan  deo  luitiwêslboek  van  dezen  pol- 
léüt  Ugt  cea  bouten  duiker,  vryd  0,50  ell.,  Tooriien  mfit  eenc  klep» 


SS8  S  G  H. 

SCHILTZHAUS,  bait  io  de  heerl.  Roipori,  groolh.  Lmstmiurtf  ^ 
kw.  en  3^  u.  N.  ten  O.  van  Grtvtnmaehar ^  arr.  en  5^  u.  O.  Z.  O. 
▼an  Diekirch,  kant.  en  1^  n.  Z.  O.  van  Eehtemach,  gem.  en  85  min. 
Z.  O.  van  Rotport  ^  aan  de  ^ure,  door  welke  rivier  het  van  het 
Prnissische  dorp  fFtntertdorf  is  gescheiden.  —  Yan  18Si  tot  1828 
behoorde  dit  hais  tot  de  gem.  Bom, 

SCUIMMERT ,  gem.  in  het  Land-van^Falkenburg ,  prov.  Limburg , 
arr.  MÊaoitncht,  kant.  Meeruen  (6  k.  d.,  4  m.  k.,  1  s.  d.) ;  palende 
N.  aan  Beek,  O.  aan  Nuth  en  Uulsberg,  Z.  aan  Houthem  en  Meert- 
sen,  W.  aan  ülestraten. 

Deze  gem.  bevat  het  d.  Schimmer t,  de  b.  Bies  en  de  geh. 
Groot-Haasdal,  Klein-Uaasdal,  Kruys  en  Oensel.  Zy 
beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  907  bund.  40 
▼•  r.,  waaronder  887  bund.  29  v.  r.  45  v.  ell.  belastbaar  land ; 
telt  257  h.,  bewoond  door  269  hnisges.,  nitn^akende  eene  bevolking 
van  1550  inw.,  die  meest  hun  bestaan  vinden  in  den  landbouw  en 
eenigen  handel  in  granen.  Vroeger  werd  er  ook  de  wolspinnerg  met 
spoelen  gedreven ,  doch  dexe  is  sedert  de  oprigting  der  fabrijken  ,  die 
met  machines  werken ,  allengs  te  niet  gegaan. 

De  inw.,  die  er  op  22  na  ,  allen  R.  K.  syn  ,  onder  welke  980  Gom- 
munikanten  ,  maken  eene  par.  uit ,  welke  tot  het  vic.  apost.  van  Lim^ 
hurg^  dek.  van  Meeruen,  behoort,  en  behalve  de  kerk  te  Schim- 
mert,  ook  negeen  kapelletje  te  Groot-H  aasdal  en  eenteKlein- 
Ha  as  dal  hebben,  welke  gesameniyk  door  eeneo  Pastoor  en  eenen 
Kapellaan  bediend  worden. 

De  enkele  Protestant ,  die  er  woont ,  behoort  tot  de  gem.  van  Jfeeri- 
ien-en^himmert.  Vroeger  hadden  de  Hervormden  hier  eene  gem.,  doch 
dese  aanmerkeiyk  verminderd  zynde,  is,  in  1684,  met  m eersten 
vereenigd,  —  De  21  Isr.,  die  er  wonen,  worden  tot  de  rings.  van 
Meeruen  gerekend. 

Men  heeft  in  deze  gem.  eene  school ,  welke  gemiddeld  door  een  getal 
van  60  leerlingen  bezocht  wordt. 

Het  d.  ScHiaiBaT  of  Scbohhbbt  ,  ligt  3  u.  N.  O.  van  Maastricht , 
1^  u.  N.  O.  van  Meerssen.  Het  is  een  redeiyk  groot  dorp ,  dat  in 
syne  kom  38  h.  en  220  inw.  telt. 

De  kerk ,    aan  den  H.  Rebigios  toegewyd ,    is   een  nienw  gebouw , ' 
met  eenen  nieuwen  toren  ,  doch  zonder  orgel. 

SCHIMI^AGU ,  geh.  in  het  balj.  van  Bastogne,  kw.,  arr.  en  4^  u. 
N.  W.  van  Diekirch,  kant,  en  2  n.  N.  W.  van  ff^iltz^  gem.  en  j  u. 
van  Obemtampach»     Men  telt  er  9  h.  met   ruim  GO  inw. 

SCHINGEN,  in  het  oud  Friesch  ScaEiifi,  d.,  prov.  Friesland,  kw. 
Westergoo ,  griet.  JUenaldumadeel ,  arr.  en  2  u.  W.  van  Leeuwarden , 
kant.  en   1  u.  Z.  Z.  W.  van  Berlikum, 

Zoo  men  meent  zonde  dit  dorp  van  Dronryp  zyn  afgescheurd  ,  wegens 
bet  oude  en  eertijds  hevige  geschil  over  het  voorgaan  ten  offer ,  en 
dus  ScfliRCBii ,  by   verkorting  van  Scheidirgeii  ,   gehcelen   zijn. 

.  Men  telt  er  16  h.  en  113  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  hun 
beslaan    vinden. 

De  inw.,  die  er  allen  Ilerv,  zyn  ,  bebooren  lot  de  gem.  van  Schingen- 
en'Slappeterp ,  ^elke  biereene  kerk  heeft,  vóór  de  Reformatie  aan  den 
U.  Stepdahus  toegewijd  ,  en  dcstyds  100  goudgulden  (150  guld)  opbren- 
gende en  het  vikarlsscbapOOgoudguld.  (135guld.).  Na  de  vertimmering 
van  1838,  is  deze  kerk  een  klein,  doch  zeer  net  ,  langwerpig  vierkant 
gebouw  ,  met  eenen  boogcn  slompen  toren ,  doch  zonder  orgel. 


SGB. 


ass 


Urn  dorpictiool  wordt  ^ezDiddvld    door   een  getal  vm  ÜiS  te<;rt!n^ri 
sticht. 
^Weleer  bad  men  hier  de  «lAte  Wobbema,  ten    Zuiden  der  Lerk , 

dl  «ij    ift    reeds  teilcrl  1qii{t  {^clieel   vernietigd  ,    en  in  eene  boeren- 

■tt  ferAmlerd.  Hese  «laie  werd,  te  geiyk  met  het  BlaauMr- 
tuis  4  in  liet  letfdc  jaar ,  ntiinelijk  in  1!$i^,  (je&tieht»  Ook  h.id  men 
bier  voorheen  no^  eeno  andere  plaals  van  Aaniicn  ^  Sledehouden 
mMcnid.  Vau  dit  dorp  loopl  eene  biemeufaart  naar  de  Irekvaart; 
ooeb  iitct  r^tut^cD  kan  men  van  Sweins  ,  Feitis,  Üronrijp  en  ItIcnaU 
dmo  in  dtt  dorp  alleen  komen  door  de  land<*n  en  nirn>(rvu]diuc  hekken. 

Scvi-tctTi  is  de  geboorteplaals  van  di^n  Kerkeltjkcn  licschied- 
•  cbr^ver  CunisTiAAif  Scootawos  ,  geb.  in  1603,  'f   in    1671. 

SCHiNGEN-EN-SLAPi^ETERP,  kerk.  jjeoi.,  prov,  FtnUaml,  klas*, 
van  //ur/rrt^m,  rin^  van  franeker ,  dtc  twee  kerken  heeJt  ,  als  ecnc 
teSchinf^en  en  eene  Ie  Slappeterp.  Dcuer^te^  die  in  deio  genu 
hel  Ircraarambi  hecfi  waargenomen  ,  is  geweest  JicnNAiiDirs  8caoTAfius  , 
die  in  het  jaar  16()5  bier  in  dienst  nas  ,  en  in  het  Jaar  160Ü  vervan- 
gen werd  door  CflRisTornonci  vati  UAKDfTisEEtG ,  die  in  lüH  de  pbats 
•ehynt  Veerlaten  te  hebben.  Men  teli  er  ^50  liclen ,  onder  welke 
rutni  50  Irdcniaten. 

.SCHINKEL  <0E)  .  water  in  Amücftand  ^  pro».  Pi  oord- Holland  ^ 
hetwelk  met  eene  luidclyke  strekking  vim  den  Overtoom  ^  met  eene 
brcedc  monding  in  hei  Nieu%%e-nicer  uitloopt  en  ,  de  grensscheiding 
litsscben  d«  gtfin.  Nietiwer*Aaislel  en  Sloten-Sloterd^k-Osdorp-en-de* 
Vrije'gcert  uitmaakt. 

Hel  is  eene  Tcrlengtnj^  fan  de  Kostverloren'Vaart ,  waarvan  bel 
*\0€^r   eenen  dam  afgeef  beid  en  i»* 

SCHINKEL  (DE  StüRri-),  dijkin  JCeffnewer/rtHr/,  prov.  TVoW- 
ilollaHd  f  geni.  en  |  u*  N,  O*  van  Qttandtoog  j  in  eeno  strekking  van 
h^%  N«  W«  naar  hei  Z,  O.,  langs  de  rioordsijde  van  den  Cittandscbe- 
polder,  xicb  uititrekkende  tan  de  duinen  tot  aan  den  ftogdyk  vau 
de  Zijpe. 

SCHl^iKEL  (DE  ZUID-),  dijk  in  Ktnnemerhnd,  prov,  Dfoord- 
M^llamd f  gem.  Calandtoog  f  in  eene  xuidooslclijke  strekking  van  het 
dorp  Cjlandsoog ,  langs  de  tiiidcijde  van  den  Litlandicbc» polder  naar 
il  '^   van  de  Zijpc    loopende. 

,  uLBUAAK  (DE),  inecrlje  of  braak  in  fPaterlandf  prov. 
/f^owd'iivlland  f  Irgen  den  Watcrlandsïcben-zcedijk  «  g^ni»  «»  j  ■*• 
7L,  O.  van  Stliellingwoude  ,  door  eene  doorbraak  ontstaan. 

SCHINK KLDUR  (DE),  weg  in  AmHellatid,  prov.  Noord-ffotland^ 
^irtncer-JmiUl  f  ifi  eene  cost-ïiiidoostelljke  rigiing  van  de 
rnerhrug  naar  de  IJund-naar'Levden  loopende. 
hL'UUKorSciiBdEKLDiJK  ,  b.  in  bet  Laml'van-Stnjen ^  prov» 
SSmêd-i/itUundf  arr.  en  1£  u.  Z.  \V,  van  Dordrecht  ^  kant,  en  5^  ik 
'f*-   W,    vjit»    Oud-Ufijt*rf4tnd  f   geni.    'tf»ravettdetl-itft'Leêr'ambQcht* 

ILDIJR  (DE)    of  i>»    öcnisKKLOU* .  dijk    in     bet   balj*    der 
i'  '1,  voorheen   prov.   flotfand  j   ibans    prov*    (Jtrtcht ^   rn  eenc 

i;;   van    de  Hloklaari  naar    de    Weere  loopende. 
iWi  iÜK(DE),  Vkcg  in   bel /Vec/erAirrt Wier  der  prov.  Utftrfit, 

ie  in  i:i:ne  noordclykc  rigting ,  van  bet  d,  de  Meern  ,  over  den  loogo* 
naamden    Woerd  ,   naar  den   kaatoiinalen  ïandi*eg  op    Maarssen   loopl. 

HCHliNkELKNBlIHCIl,  voorui.  adel),  h.  m  de  stad  Hirrcht ,  .tan 
(!•  ocfttxijde  ^an  de  Oadt-Gracki ^  naby  de  Unkkerhriig,  —  Dit  bun 
«ordt  bvs«t«ii  rn  btwoood  door  den   Ueer  Koes. 


SS4  SGH. 

SCHINKEL-POLDER  (DE),  pold.  in  JmsUlland,  prov.  NotHt-Moi- 
arr.  Amsterdam  y  kant.  «n  gem.  Piieuwer^jimitels  palende  N.  Hp  deo 
Of ertoom ,  W.  aan  den  Buitenvcldersche-weg ,  die  hem  van  dca  Bin- 
nendykfcbe-Buitenfelderache-polder  scheidt,  Z.  aan  de  KoeneoluMle» 
waardoor  h\|  van  den  fiuitendyksche-fiuilenveldertehe-polder  gescheiden 
ia,  W.  aan  het  Nieuwe-Meer  en  den  SchinkeL 

Deze  polder  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene  oppervlakte  van 
417  bund. ,  en  wordt  door  twee  molens  en  eene  sluis ,  van  het  over- 
tollige water  ontlast. 

SCHINKEL-SLUISJE  (HET),  slaisje  in  Knaitm^rhiHd ^  prov.  iToenf- 
Holland^  gem.  AaUm^efen^KudeUiaari ,  5  min»  N.  W.  van  de  Noord- 
dammerbrag.     « 

SCHINKEL-VEEN,  geh.  in  Sehitland,  prov.  Zmtd-Uolhnd,  arr.  en 
1|  u.  O.  ten  N.  van  iiotterdam  y  kant.  en  df  u.  O.  ten  Z,  van  UiU 
If^ertherg ,  gem.  C^jmelU'en'het'Slome-CoppelUi-^deH'IJstel^  Z.  W. 
van  Gappelle-op-den-IJssel. 

SCHUINEN  ,  dek.  in  het  vie.  apost.  van  Limihurgf  bestaande  uit  de 
volgende  dertien  parochiën  :  Anstenrade,  Bingelrade,  Briins- 
snro,  Uoensbroek,  Jabeek,  Merkelbeek,  Nuth-en-Vaes- 
rade,  Oirsbeek,  Op-Geleen,  Schinnen,  Sebinveld,  Span. 
beek  en  Wynandsraede. 

Men  heeft  er  13  kerken  „1  b^kerk  en  2  kapellen,  welke  door  even 
soo  veel  Pastoors ,  1  Yikaris  Desservant  en  9  Kapellanen  bediend  wordt. 
Men  telt  er  ruim  12,700  sielen,  onder  welke  9400  Gommuni  kan  ten  ayn. 

SCHINNEN  ,  gem.  in  het  Land- van- Valkenburg ,  prov.  Limburg, 
arr.  Xaoêtricht,  kant.  SUtard  (5  k.  d.,  5  m.  k.,  2  s.  d.);  palende 
N.  aan  Mnnster-Geleen ,  O.  aan  Bingelrade-en-Oirsbeek ,  Z.  aan  Nntb, 
W.  aan  Spaubeek  en  Gcleen. 

Dese  gem.  bevat  de  d.  Scbinnen,  Puth  en  Sweykhnysen,  be- 
nevens de  geh.  Wolf  hagen,  Tbnlle,  Hommert,Heisterbrug, 
Daniken,  Hegge,  Breinder  en  Nagelbeck,  beslaat  eene  opper- 
vlakte ,  volgens  het  kadaster,  van  1462  bund.,  waaronder  14^  bund. 
belastbaar  land  ;  telt  er  399  h.,  bewoond  door  406  huisgcs.,  uitntiakende 
eene  bevolking  van  2030  inw  ,  die  sich  deels  op  den  akkerbouw  en 
veeteelt  toeleggen  en  deels  in  eenige  fabryken ,  als  2  brouwer\)en  , 
2  loöyeryen ,  1  azynfabrijk  ,  1   olie-  en  2  korenmolens ,  werkzaam  zyn. 

De  inw.,  die  allen  R.  K.  zyn  ,  onder  welke  ongeveer  1420  Com- 
munikantcn  ,  maken  eene  par.  uit,  welke  eene  kerk  te  ScamiiBii ,  eene 
bijkerk  te  Sweykhuyen  beeft. 

Men  beeft  in  deze  gem.  3  scholen ,  als  eene  te  SanmiBa ,  eene  te 
Puth  en  eene  te  Sweykhuysen. 

Het  d.  ScHiRiiiH ,  ligt  4  u.  N.  O.  van  Maastricht,  1|  u.  Z.  van 
Sittard  ,  aan  de  Geleen.     Men  telt  er  38  h.  en  280  inw. 

De  kerk  aan  den  U.  Diortsios  toegewijd ,  is  een  oud  gebouw ,  met 
eenen  toren  en  van  een  orgel  voorzien. 

De  kermis  valt  in  den  Zondag  na  Allerheiligen. 

Het  wapen  dezer  gemeente,  bestaat  uit  St.  Diokisios  en  St.  GzaTavou. 

SCHIN-OP-GEUL ,  gem.  in  het  Land- van- Valkenburg  ^  prov.  Lim* 
burg,  distr.  en  arr.  Maastricht,  kant.  Gulpen  (6  k.  d.,  7  m.  k.,  1  s.  d.); 
nalende  N .  aan  de  gem.  Klimmen  ,  O.  aan  Voerendaal ,  Z.  aan  Strocht , 
W.  aan  Oud- Valkenburg. 

Deze  gem.  bevat  het  d.  Schin-op-Geul,  benevens  de  geh.  Wa e- 
bem,  Ransdaal,  Op'-Scheumert  en  St.  Pieter,  zij  beslaat, 
volgcos  het  kadaster  ,  eene  oppervlakte  van  386  bund.  7)(  v.  r.  13  v.  «IL, 


SOfi. 


29ï» 


«Aaroodcr  574  butid.  belastbaar  laad  ,*  tdt68  h.,  bewoond  door  üO  buis* 
gfi.,  uito>akend«  ecoc  bevolking  van  570  mw.,  die  meest  bun  beiUari 
fiitden   in  den  landbouw. 

De  inw.,  die  allen  R.  K.  zijn,  mak^met  die  tan  de  f^em.  Struehtf 
vaar  gt*en  kerk  i» ,  eene  par,  uil,  welke  lot  bet  vic.  apo&t,  van  £im- 
knrf  ^  dek.  van  Gnipeti  ^  beboort ;  door  cenco  Pastoor  bediend  vordl 
m  4éO  ConimnDi kanten  telt.  —  iVtcn  hcefi  in  deze  |^eoi.  ceoo  scbool  , 
tt  Sebin-o  p-Geril ,  vrelke  gemiddeld  door  een  gelal  van  50  leer- 
Uojien  beiocbt   wordt. 

Uei  d.  Sciiii«-op-G£DL,  in  bel  Fr,  ScDm-fCH-GsuLLEi  lif^t  2^  u«  O*  ten 
Bi.  ^ati  Maa^tricbl,   1  u.  N.   van  Gulpen,    aan  de  Geul.     Men  teil  er 
de   kom  van   bet  d.   iO  b.  en    100  inw. 

ïk  kerk  ,  aan  den  lï.  AUuhitids  toegewijd  ,  ii  eeo  ^^looo  (gebouw, 
üt  eeoen  loreD   eti  van   evn  orgel  voonicn. 
0e  kermis  valt  in   dtm  laatslen  Zondag  van  Jnnij. 
SCHINVELO,  Rem,  in   bet   Land-van-Fathnburt^  ,  fttox ,  Lunbury ^ 
T,  MaaMiricht ,  kanL  Sittard  {^   k.   d.,   5  ro.   k,,   ^  s.   d.);  palende 
I  D.  aao  de   Pruissitcbe  prov.  R^iitand ,  Z,   aan   de  gcm,  Brtini* 
W.   aan    Merkelbeek. 
Deie  (fem.  bevat  niets  dan  bet  d.  Schinvetd,  benevens  drie  bui- 
Mi  ,   waarvan  een  ,  (genaamd  den  Herin^;,   bet  welk  5800  t'll    O.  van 
d.  %taal.    Zij  lte»laal ,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  vun 
1178  blind.  7  v.  r.  6li  v.  elL,   waaruodcr  I14B  bnnd.  15  v.  r»  40  v.  vlL 
aar  land  ;   letl  l80   b.^  bewoond  door  190  bnisgez.^  uitniakendo 
I  bevolktn^j  van  8!20  inw.«  drc  meest  in  den  landbouw   bun  bestaan 
■nJeti.     Üok  beeft  men  er  twee  walcr-graanmolens,  waarvan  een  tevens 
ilALer-oHemulen   is,   eene  brander^  en  eene  brouwerij. 
De  inw.,  die  allen   R.  K.  *\}°  ^  onder  welke   600  Coinmnnikanlen  , 
elke  lol  br|  \ie*  apo^t*    van   Limburg  f  dt^k.  van   Sthinnfttf  beboort. 

door  eenen   Pastoor  eu   cenen   Kapellaan  bediend   wordt. 
Men  beeft  tn  di*ic  gem.   eene  scbool  ,  welke  door  een  ijcmiddcld  gi- 
"lal  van   70  lecrliii{jen  bezocbt  wordt. 

flel  d.  Scbioveld  Irgt  5  u.  N.  O.  van  Haast ncbt ,  fi  Ui  Z.  O.  vau 
Siliard.  De  kerk «  aan  den  IL  Elicius  toegewijd ,  is  eco  ntenw  ge- 
bouw,  met  eenen  ouden  lagen  toren  ,  douh  zonder  orgel. 

De  kermi*   valt  in  op  den    1  December  ,    xïjode  bet  feett  van   den 

H.  ËLIfilFS. 

Bn  wapen  bet$aat  in  bet  beeld  V9n  den  II.  ELtcios. 
SCBIPBLEK  (DE),  ^a^irt  in  Oeen/sje/^  van  Dcvcnler  naar  de  Eeggc 
toopcfide ,  van  welke  rivier  itj  ,  ten  O.  van  Sebipbeektibuizen  ,  ouder 
Difpenbeim  ,  baar  water  ontvangt  en  voorts  westwaarts  door  do  gem. 
Holtwu  en  Bathmtn^  naar  Deventer  loopt ,  waar  ay  Eicb  in  den  JJittt 
ontlaftt. 

In    1555   vindt  men   de  eerste   melding   gemjiakl  van  deze  vaart  iti 
HOC  rekening.      In  1360  en  1508  beet  zij;   •die  ff'tUritt^hf,  tl  te  men 
Uvmnêpt  ffratscH  toldt**     Jn   1399    maakte  de  Regering  van  Üevcn- 
lltr  jiUn ,  om  ze  van  Ter-tliinnept!  tol   Arkelsttin   en  van  daar  lol  in 
ftig|a  door  te  lellen.     Op  het  jaar  1402  vindt  men  reeds  aangrtcc* 
t,   dal  men  getracbt  beef^,   de  ScnipnEEn  tnsscbcn  Dicpenbeim   en 
door   graven    Ie    verbeteren    en    bel  blijkt «    nil  geloofwaardige 
en  ,    dal  de  gemelde   $tad  n*eds  in  vroege  tyden  zich  de    zoogc- 
imde  Landwceren,  welke  eenigzins  lager  de  oc^cis  der   beek  uitina* 
R  ,  in  eigendom  bad  verkregen.     Zij  scbynl ,   in  1404 ,   van  Diepen- 
lieim  tot  Dfvtntcr  voltooid    of   tot  stand  gakoinen   tt  lyn  ,  tol  groot 


aso  s  G  u. 

Dadeel  van  Zwolle  en  andere  plaatsen  aan  do  Vecht,  en  beeft  later 
den  naam  van  Sciipbbee  ^komen.  Zy  vras  evenwel  in  bet  jaar  1423 
nog  niet  geheel  voltooid  ,  zgnde  het  tijdstip ,  wanneer  sij  het  eerst 
gebruikt  werd ,  onbekend.  Uit  kracht  van  eenen  openen  brief  van  Ko- 
ning FiLiPs,  op  den  17  Maart  des  jaars  1S76  geteekend,  wraarby 
aan  die  van  Deventer  het  regt  segeven  wordt  niet  alleen  om  de  Scbip- 
■IBK  naar  goedvinden  te  verwijden  en  te  verdiepen ,  maar  ook  om  er 
eene  schouw  op  te  leggen ,  stelde  de  Regering  vroeger  jaariyks  uit  baar 
midden  eenen  Dykgraaf  en  twee  Heemraden  aan ,  die ,  benevens  eenen 
der  Stads-Secretarissen,  eens  in  het  voorjaar  en  eens  in  den  herfst, 
die,  schouwe  verrigten.  Deze  begon  op  de  hpogte  van  de  kleine  stad 
Diepenheim  en  ging  lot  aan  de  stad  Deventer.  In  het  kerspel  van 
Harkelo  had  de  Ert-Markenregter,  in  het  schoutambt  van  Holten  en 
Bathmen  de  Schout,  het  regt,  om  zich  als  Heemraad  by  de  schouwe 
te  voegen ,  gclyk  de  Burgemeesters  van  Goor  en  Diepenheim  de  zoo- 
genaamde Goorsche-beek ,  zynde  eene  streng  van  de  Scdipbebk,  welke 
Tan  het  Westerflier  naar  Goor  loopt ,  mede  door  hunnen  afgevaardigde 
bielpen  bezigtigen.  Het  zelfde  regt  genoten  de  eigenaren  van  de  hui- 
zen Weldam,  Diepenheim  en  Westerflier,  ieder  in  bunnen  kring.  De 
schouw,  geene  byzondere  keuren  gehad  hebbende,  regelde  zich  in  hare 
nitsprakeu  naar  het  dykregt  van  Zalland.  Thans  wordt  de  schouw 
daarover  door  de  besturen  der  aanhclendende  gemeenten  gevoerd.  De 
ScHiPBBBK  is  alleen  in  het  voor-  en  najaar  door  schuiten  bevaarbaar,  en 
kan  *s  zomers  op  vele  plaatsen  droogvoets  doorgegaan  worden. 

SCHIPBEERHUIZEN ,  hnurs.,  prov.  Overijssel,  arr.  en  4j  n.  O.  ten  Z. 
yran  Deventer,  kant.  en  ^{  u«  W.  ten  Z.  van  Enschede,  Qtm,  en 
22  u.  Z.  van  Diepenheim  ;  met  6  h.  en  40  inw. 

SCUIPBORG ,  ook  Scupbobk,  geh.  in  Oostermoerderdingspil ,  prov. 
Drenthe^  arr.,  kant.  en  2(  a.  N.  N.  O.  van  Assen,  gem.  en  |  u. 
N.  N.  W.  van  jinloo;  met  10  h.  en  80  inw.  —  Dit  geh.  had  vroeger 
eene  marke ,  groot  451  bund.  65  v.  r.,  doch  deze  is  onlangs  gescheiden 
en  bestaat  niet  meer. 

SGHIPBORGER-AA  (DE)  of  bit  Schipbobqbr-dibp  ,  riv.  in  Drenthe, 
Zie  Aa  of  Aha. 

SCHIPHOL  (HET),   b.  in  Amsteüand,  prov.  Noord  Holland,     Zie 

RlBTVirUlEBOOBD. 

SCUIPHOLSLOOT  (DE) ,  waterleiding  in  Amstelland,  prov.  Noord- 
Holland,  loopende  van  de  grens  of  scheisloot  van  Nieuwer- Amstel , 
io  eene  westelyke  rigting  naar  de  Ringvaart-van- het^  Haarlemmermeer, 
zy  is  de  grensscheiding  tusschen  de  gem.  Rietwij keroord  en  Aalsmeer- 
en^Kudelstaart, 

SCHIPHORST,  geh.  in  Dieverderdingspil ,  prov.  Drenthe,  arr.  en 
9^  u.  Z.  Z.  W.  van  Assen ,  judic.  en  adni.  kant.  en  ii  u.  O. 
ten  >Z.  van  JUeppel ,  gem.  en  1^  u.  W.  van  de  ff^ijk  ;  met  40  h. 
en   320  inw. 

SCHIPIBO,  verl.  plant,  in  Nederlands-Guiana ,  \lo\.  Suriname,  aan 
de  Boven-Commewijne ,  ter  regterzyde  in  het  afvaren;  palende  boven- 
waarts  aan  bosschen  en  zwampen ,  benedenwaarts  aan  bet  verl.  Land- 
van-Jokkomomo. 

SCHIPLUIDEN,  Qtm Au  Delfland,  prov.  Zuid- Holland ,  arr r s  Gra- 
venhage,  kant.  Delft  (5  k.  d.,  24  m.  k.,  9  s.  d.) ;  palende  N.  aan 
de  gem.  Hodenpyi ,  O.  aan  het  Hof.van-Delft ,  St.  Maarlensregt-en- 
Dorp-poldcr-en-Zouteveen ,  Z.  aan  St.-Maartensregt-en-Dorp- polder  ^ 
W.  aan  St.-Maarteusregt-en-Dorp-polder-en-dc-Lier. 


SCÖ. 


237 


IWm  fem.  betat  bet  d.    Scliipluiden    en    dii    Klaat-Bn^ef- 
^re^lA-polcier,  benevens  gedeelten  van  den  Kerk -polder  fh  vdn 

Dorp- pol  der  en  «enige  verstrooid   ligfrfndc  hiiizi^n.     Z\}  be»l«iiit 

ene  oppcrrbkle,  irolijpiu  het  kadaster  ,  y»n  449  biind.  81  v.  r,  St  v.clL» 

piariiiidcr  445   litind*  97  v.   r,  4ö  t.  clU  belastbaar  land  j  men  telt 

93  b.,  bewoond  daor  101  hiibgez.,  uilmakendc  eene  bevolking  van 

iow.,    die    mccjt    bun    beslaan    vinden   in  het  maken  van  boter 

kaas.     Ook    beeft   men  er    eene  leerlQ>oiJcrij  en  eeoc  $cbcepütim' 

rrwcrfr 

De  Uerv.,  die  er  210  in  (jctal  zyn  ,  maken  roet  die  van  de  naburige 
arg.  gt^m.  U  oden  pijl  en  S  t,- Maar  te  nsrcf^l^cu- Dorp- pol- 
der >  alsmede  ecnigc  uil  de  geni,  ZouLeveen  en  van  Abslregt 
«ene  gem.  uit  ^  welke  590  xielen  lelt,  ondrr  welke  180  Ludemati^n. 
Dr  eef»te,  die  in  dexe  Qem.  bel  teeraarambt  beeft  i%iinr|]enomen  ,  is  [jc- 
yttrsi  Joii4i!^Es  LAdBE^Tii  v^w  Vklseh  »  dic  in  bet  jaar  >ö9I  bLTwaarüi 
)(wam  en  in  bel  jaar  1605  overleed.  Rtj  vaealnre  maakt  de  kerkerajid 
en  twaalf-,  xcs>  en  drieUt,  uil  welk  hiatstc  de  Anibiichtsbcer  eeae 
rut  doel. 
De  R.  K  ,  die  er  ^90  in  getal  ^ijo  ,  maken  met  die  uit  de  nabtinga 
~gem  Uodenpyl^  Si. -Maarlensregl-en-Dorppolder ,  de 
Lier,  Hof-va II -Dctftf  Grocnevold  en  Zoutcvecn  eene  stal . 
iiil^  welke  lot  bel  aartspr*  van  U üllaud-tn-Zetland ,  dek.  *an  Üelf' 
land,  behoort,  en  waarvan  de  kerk  onder  llodenpiji  slaat.  Bexe  ^iat. 
elt  1100  zielen,  onder  welke  675  Cumniunikanten  ,  wordt  door  cenen 
hsloor  bèditMid  ,  en  beeft  eene  eigen  begraafplaats. 

Hen  heeft  in  deie  gem.  eene  fcbool  ,  welke  gemiddeld  door  een  getal 
BO  100  It^erlingen  bekocht  wordt. 
Oi^fc  gein.  is  eene  hcerL,  welke  vroeger  bezeten  werd  ,  door  bel  Of  cf- 
yiielsehe  adellijke  geslacht  va»  Ucfffel  ,  doch  laler  een  eigendom  is 
geworden  van  bet  ges^lacbt  BACüaAii  ,  door  wien  hel  nog  tegenwoordig 
bestien  wordt  ,  xijnde  daarvan  tegenwoordig  eigenaar  Mr*  F*  D.  Cao 
\k.9  StBiLtüOAs ,  woonachtig  te  's  Gravenhagc. 

UcI  d.   ScHiPLomex  ]igt  2  u.  Z.  van  'sGravenhage,  1  u.  2.  W.  van 
Delft ,  nan  de  vaart  naar  Vlaardingen  en  Maassluis. 

Affen  vindt  di^n  naam  van  dit  dorp    op   de  volgende  ondcricbeideoe 
Mr^iei)  gespeld  ^  aU  ;  ScnufLitnB,  SciEFLeoR.  ScaiepLBOA  en  ScisiPLEOA  , 
ftder  welken   laat^lgemelden    naam  het  reeds  iu  den  jarc  900  hekend 
"%a«.     Graaf  Dinm  V   noemde  het  in  den  jarc  1085,  bij  zekere  opene 
bnet en ,    ScatPLEDEii  :    tn   brieven    van    llertog  Filips   vaci   Bgiisquidik, 
de    »tad    Delft  enz    verteend,    iu   1450,    wordt   bet  ScatPLCTDEv , 
beschreven.     Sommige  bcwccrcn ,  ter  staving  \an  den  oorsprong  deict 
Denaming ,  dat  de  Maaii  welyr  lot  aan   dii  dorp  zoude  gevloeid   heb- 
ben ,  en  dat  de  teevaremlen   sicb  derhalve    aldaar    aan  boord  hunner 
schepen  begaven,  even  aU  n«  te  Vlaardingcn  en  Maassluis  geschiedt, 
dat  men  voorts ,  bij  die  gelegenheid  ,  gewoon  was  te  roepen  ,  ^cHccplui  ï  ^ 
^htrplui  f  en  dat  bvt  dorp  van  dat  geroep  t^nen  naam  zoude  ontleend 
ebben;    dit  zonde    zeker  niet  onwaarschijnlyk   voorkomen,    indien   er 
nel  legen  bedacht  werd  ,  dat  iiel   doip  zeer  ver  van  de  Maas  gelegen 
hrl  derhaKe  onwaarschijnlyk  is  ,  dat  men  vandaar  op  gezegde  rivier 
»ebt<ep    zoude  gegaan  lyn  ;    doch  weder  anderen  opperen    daarom- 
rnl   neder:  dal,  v.iï.1  «tellende,  zoo  als  algemeen  aangenomen  wordl, 
I  iiet  dorp  Maasland^  deze  zijne  benaming  g*.ïkrrgen  lieefl  van  zijne 
Hg  op  cencgorzc,  nitdc  Maas  aangewassen  ,  bei  dan  ook  zeer  mogelyk 
lyn,   dal  gezegde  rivier  »   v^r  dal  de  gctneldcgorze  aangewasfcn  is 


198 


SCH. 


f  cwrest ,  lot  of  niet  Ycrrt  van  dit  amtiaclit  [respoeld  beeft ;  dol  dut  hel  xee- 

vdk  ^  de  goric  du  Jaar  wetende»  ctj  xich  MSkn  daar  moetende  ie  sclicep  licgc- 
VCD  ^  Op  dit  dorp  Y  als  de  laatste  plaats ,  %velke  lij  nioestfn  doortrekken,  ter  - 
sameld  ïs,  en  dat  hun  aldaar {rewoonl^k  kan  toegeroepen  t\^n  i  tthttptiti! 
soheeptuiJ  Op  alle  plaatsen  werden  ly  ilpchls  aanfjemaaiid  tot  di'n  ver- 
deren voort togfc  ^  niiiar  op  deic  altoos  tot  het  dadelijk  aan  boord  ^aan. 
Anderen  leidenden  naaru  af  Tan  een  vatcr,  Lede  gchcelen ,  dat  voor- 
heen rau  Vlaardin^en  door  dh  dorp  stroomde  ,  en  daar  dil  woord  zoo 
veel  als  leiding  betockeitd  licefl ,  wil  men  dat  Scoeeplcdr  ofScflEfrLC^A, 
beleekend  hubhe  de  plaats,  of  water  dat  de  schepen  naar  di?  Maai 
leidde  (de  ktankverbaslering  ton  er  ScniPteiDEn  van  getiiaakl  hebhen). 
Eenc  der  be»ch  rij  vingen  tan  Oei  ft ,  schijnt  te  stellen,  dat  rnen  onder 
Jen  naam  vrtn  ScnR£M£D4  of  Scmsti^ttOE^  moet  Tcrstaan  schiptciders  dat 
is  :    «  menfchen  die  niet  de  lyn  om  den    hals  een  schuit    of  scheepje 

•  trekken  j"  mogelijk  moet  men  daarbij  vooronderstellen  ,  dal  de  he- 
vroners  \an  dit  dorp  tich  voornatnelijk  met  die  betigheid  gcneerd  heb- 
ben ,  waardoor  derhaUe  dan  ook  de  naamsoorsprong  van  ScuiFLCiDca 
ontleend  toude   wexen. 

Men  lelt  er  in  de  kom  van  bet  dorp  81  h.  en  330  inw*  Hel  dorp 
bestaat  voornamelijk  ml  twee  aan  een  gehouMde  rijen  huilen  ,  Ier 
vedcriydc  van  de  vaart,  dfe  door  Iwec  bruggen  met  elkander  ge- 
meenschap hebben  j  bet  is,  ruim  en  luchtig,  begint  van  naast  de 
kerk  af,  uh  men  van  Delft  komt,  en  strekt  tot  nabij  den  korcnmoteo 
aan  den  ueg,  daar  men  naar  Maasland  gaat  j  de  buiten  tyn  doorgaaat 
goede  en  \*cl  ondefhoiiden  gehouwrn 

De  Herv.  kerk  slaat  aan  den  ingang  tan  hel  dorp,  wann»fer  men 
van  Delft  komt,  niet  het  achterste  gedeelte  of  de  koonljde  naar  den 
Mreg  en  de  toren  naar  de  landtljde  gebouwd  ,  omdat  de  toren ,  too 
als  vroeger  algemeen  bel  geval  was ,  aan  de  westtijile  van  de  kerk  slaat , 
waardoor  deze  écn  voorhijgnnger  als  verket^rd  gebouwd  voorkomt^.  Het 
jaar  der  stichting,  of  aan  wie  lij  lóór  de  Rirformatie  was  toegewijd, 
bebben  wy  nergens  kunnen  ontdekken  :  tekrr  is  bet ,  dat  dete  kerk 
reeds  in  het  jaar  1313  aanweiig  geweest  is,  ingevolge  ecne  uitspraak 
van  Graaf  Willri  var  Hs^iKGoiitvEii  ^  gedaan  tu&schen  den  Heer  A&hood 
tkn  HoDenptJL,  en  lijne  broeders  Ier  eenre  ,  en  J*«  CAPP4EitT$zooN ,  Ier 
andere  tydc»  Hel  gebouw  lelf ,  dal  van  buiten  er  gucd  oiiderhoudcn 
Q  rit  iet ,  draagt  alle  kenicekenen  van  oudheid:  het  is  langwerpig  vier' 
kant  en  van  eene  tamelijke  hoogte,  ttjndc  bet  dak  met  leyen  gedekt, 
In  het  jaar  1810  nrcrd  de  vrij  hoogc  loren  ,  die  hoven  het  dak  der  kerk 
uitstak  en  wnaria  twee  klokken  hangen ,  wegens  deu  houw  valligcn 
toestand  afgebroken  en  vervangen  door  een  nel  houten  torentje^  dat 
op  de  kerk  gebouwd  en  van  een  uurwl|ier  voortien  is  ,  welke  door 
een  goed  uurwerk  gedreven  wordt.  Van  binnen  is  de  kerk  vrij 
ruim  ,  doch  geheel  zouder  ptjiaren.  Op  het  lijstwerk  van  den  predik* 
stoel   leest    men   niet    groote  vergulde  letters:    »  iffaar  hij  tcytie ^   ja 

•  laii^  sijn  dagene  ^  dit  het  ^oord  Gods  hoorcn  en  datselre  bewaren  ,'* 
Luc,  M  VS.  !^8 :  aan  de  reglertijdc  van  den  predikstoel,  tegen  dca 
torenumur  ,  hangt  een  fraai  hord  ,  waarop  de  Wet  des  Heercn  geschre- 
ven is.  Aan  de  liiikertijde  tiet  men  eenen  trap,  die  naar  den  toren  ge- 
leidt. Aan  de  tuidsijdc  van  bet  koor  hau>^t  een  bord  ,  waarop  de  namen 
der  Prcdikanlen,  die  sedert  1600  aldaar  gestaan  hebben.  Onder  dete 
fDcrkl  men  mede  op  den  beroemden  A^tujiics  Uai broek  ,  d»e  in  WH 
tan  ScniPLUiDEii  naar  (Xjst-lndié  vertrok  en  in  1665  op  het  eiland  For- 
mosa  ,  als  een  andere  KiacLDS  ,  vrijwillig  t\fn  leven  ten  o^er  hragl ,  om 


4 
4 


^ 


SGU. 


bel  AAB  ótn  vijaftd  g^gcfeo  «oord  niet  U  bnsken.  In  bel  jaar  178B 
mtttl  aan  liet  einde  van  het  koor  een  uilmnntend  kuntlittik  opgtban- 
gen ,  ter  ^dacbtenis  van  den  Heer  Wjlielm  Hltidihk  SrevïiBBncjr, 
offtrlcden  Ie  Keoeaborg^,  den  8  December  san  dat  jdar.  Uet  be* 
ilaat  iroornamclyk  uit  eeoe  kast  ^  verlHfcIdende  eeoe  nis  ^  waarin  op 
eeo  toclstuk  gesteld  t9 ,  eene  oude  Romeiniche  urne  ^  in  Mclke  de 
ueh  der  OTerledenen  ,  die  verbrand  werden  ^  plagt  bewaard  te  worden : 
van  bet  ^irgde  voetstuk  ryeen  twee  fraaije  pilnüters,  waarop  aan  iedere 
lyde  vier  kwafticrcn  van  bet  wapenscbiUl  des  overledenen  gesteld  , 
welke  tan  bu^eo  met  een  Fmai  lijstwerk  lameogevoegd  tijn.  Op  dat 
latwerk  tiaat  hel  jnartal  51BCCLX}CXV1H  ;  daar  boven  liet  men  een 
fraai  verxilvcrd  doodshoofd  ^  en  onder  loepafsetyk  bijwerk  ;  onder  op 
bet    roet»!  tik  ,    leest    men  in   verguldt?  knpiult;   let  leren  bet   vofgende  : 

•  Hm    M  el- BtieUn-GetnireH    liter    Wiliels    HEnoniK   STEBniiaca  ,     in 

■  Jlmtn    iitet   ran  Sch  pi  uiden  ,    If  oden  pij  t ,    St.    Maartêntrccht ,    Dorp 

■  en    Mtneuburtj  ^    Oud- Raad    tan    de   i'rimintelt   en    Civiele    Juttitie 

•  m  4ê  cehnie  ran  Surinamen  ^  getHrrtn  ie  f^enh,  op  den  19  April 
t  1725*  Obiit  te  Kenenburg  ,  den  8  December  1788,"  Ornlerann 
hangt  eene  wel  d(H)reengowerkte  strik  van  lauwrieren  en  andere  bla- 
dbo  en  btoemen ,  alles  aeer  koastïg  ,  loo  van  bout  aU  marnienteen , 
btwcfki* 

la  pUal*  f«n  bei  kerkhof ,  hetwelk  Yoorbeeo  door  een^n  mnnr  met 
poort  omgeven  ivas  ,    is   tn  het  jaar   18^8    eene  burgerlijke   he* 
[raafpUals  aangelegd  »  welke  door  een  niet  boog ,  maar  net ,  hekwerk 
ingeven   it. 

Sedert  jaren  slaat  hel  pasloriehnrs  der  Hervormde  gemeente  als 
_^_  akhui»  bekend,  een  bedaard  en  gt-ict  onderzoek  door  den  tegco- 
"woordtgen  Predikant ,  Lco^aadcs  JoaAariss  LAiBiRTts  vis  Neck  ,  daar« 
omtrent  gedaan,  heeft  bewezen^  dat  al  belgeen  men  boorde  aan  na« 
tntirlijke  oonaken  moet  worden  toegeschreven  ,  loo  werd  ,  onder  ande* 
ren  ,  b#t  looveet  gerucbtmakende  gtflniii  en  nu  en  dan  hel  akelige  ge- 
klaag veroorzaakt  door  de  toevallige  speting  van  leer  feilen  wmd  op 
rroe  bij  den  grond  ,  in  den  muur  van  bet  huis  ,  bykans  toegeroe^lcn 
roovter  ,  nadat  dexcechl er,  voor  omtrent  twaalf  jaren  ,  weggenomen  is, 
wnrdt  bet  getuid  niet  meer  gehoord,  toodat  men rr  sedert  jaren  in  de 
gfiiepte  niet  meer  van  spreekt,  en  wordt  er  soms  nog  door  eenen 
iiLCiudeling  naar  gevraagd  ,  dan  is  bel  ecnslemmig  antwoord  van  de 
dnfpeli(ig«n  ;  »  Onie  Domrnt  heefl  de  spoken  verdreven'*.  De  molen 
Ipo  Noorden  van  het  dorp  stond  sedert  onheugelijke  tyden  als  toover- 
rooien  bekend  ;  sedert  de  vrouw  van  den  vorigcn  molenaar,  tn  1839, 
overleden  is,  spreekt  men  er  echter  niet  meer  van. 
De  kermis  valt  in  df^n  28  JuHj, 

Rel  wapen  dcier  bnrg.  gent,  bestaat  in  een  voor  anker  liggend  icbip 
ten  stil  water  j  dal  \an  de  kerk.  gem.  is  een  leilend  schip  op  een 
iend  woler  ,  met  bel  omschriD: :  Jexwx  in  *£  Scarr  tfjn  all  de  scheept- 

w%.     Mat.  8  :  23—27  ,  14  :  21—52. 
SCUlfUHÜENSCHE  SLUIS,  sluis  in  Delfland,  prov.  Zuid-iMland. 
tij  is  een  der  acht  we«lsluiien  S4tn   Delfland  en  dient   toi  uil  watering 
l^an  degt?m.  Scbiplniden  en   H  oden  pijl,   benevens  de  pald.  W  o  ud- 
fkarna*  en   Aalkeet, 

SCHIPSLOOT   (UE)  ,   water  in  f  hel  go  ^   prov,    Gronifigen  ^  meeren- 
onder   Siddeburtn  «  cenen  aanvang  nemende  b^   het  dorp  Schild 
OU  Oiet  eeoe  noordciyke  rigtiog  naar  bel  westeind  van  bet  Scblld 
ende. 


2i0  SCH. 

Dit  water ,  hetwelk  een  particulier  eigendom  is  ,  dient  tot*  af-  to 
aanvoer  van  allerlei  goederen  (1). 

SCHIPSLOOT  (DE),  vaartje  in  het  dingspil  van  IfoordeMeld,  prov. 
Drenthe ,  in  eene  strekking  van  het  Zuiden  naar  hel  Noorden  loopende, 
uit  het  middelpunt  van  het  dorp  Peiie  naar  het  Peiierdiep ,  waardoor 
gemeld  dorp  gemeenschap  heeft  roet  de  stad  en  provincie  Groningen. 

SCHIPSLOOT  (DE),  vaart ^  prov.  Frietland,  kw.  Zevenwwden , 
griet.  Haskerland ,  uit  de  Ovenpitting  bij  de  Joure ,  in  eene  noord- 
oostelijke rigting  naar  het  Crroct-HomsterOtter  loopende. 

SCHIPSLOOT  (BROfia-JANKLAASSENS-)  ,  vaart,  prov.  Fnee- 
land,  kw.  Zevenwouden,  griet.  Optterland,  beginnende  nabij  Lippen- 
huiien  ,  aan  den  Buiten-Uoogenweg  en  noordelijk  naar  het  Koningt» 
diep  loopende. 

SCHIPSLOOT  (DE  OUDE-) ,  onderscheidene  vaarten ,  prov.  Fries- 
land, kw.  ZeventDOuden ,  griet.  Optterland,  welke  in  de  zelfde  rigting 
aU  de  Broer-Jan-KlaauenS'Schipiloot  naar  het  Koningsdiep  loopen. 

SCHLACHTMAAT ,  geh.  in  het  OeerkwarUer  der  prov.  utrecht. 
Zie  Slaotbaat. 

SCHLEIDER  ,  SciLiiDUuiot ,  Schlutbbiow  of  ScHLirsaiorr ,  afionder- 
lyk  huis  in  deheerl.  Feltz,  grooth.  Luxemburg,  arr.  en  4^  u.  N.  ten  O. 
van  Ltéeemburg,  kant.  en  1^  u.  N.  O.  van  Mertch,  gem.  Nomeren. 

SCHLfilDMUflL  ,  geh.  in  de  beerl.  üeeldingen ,  grooth.  Luxemburg^ 
kw.,  arr.  en  4^  u.  N.  N.  W.  van  Luxemburg,  kant  en  IJ  u.  W.  van 
Mertch^  gcm.  Boevingeu, 

SCHLEIFMUHL ,  in  het  Fr.  l'Aicoisbrib  ,  geh.  in  bet  balj.  van 
Luxemburg,  grooth.  Luxemburg,  kw.,  arr.,  kant.  en  |  u.  Z.  O.  van 
Luxemburg,  gem.  Hetperingen, 

Er  is  bier  eene  belangTyke  wolspin  nerg  en  loken  weverij  der  Heeren 
gebroeders  Godcbaqx  en  Gomp. 

SCHLEIFMUHL,  in  het  Fr.  L*Aioui$iaiB ,  geh.  in  het  balj.  van 
Luxemburg ,  beerl.  Rousty ,  grooth.  Luxemburg,  kw.  en  5^  i%»  Z.  W. 
van  Grevenmacher ,  arr.  en  S^  u.  Z.  O.  van  Luxemburg,  kant.  en 
1^  u.   W.  van  Remich,  gem.  Dalheim, 

SCHLERBACH  (DE) ,  beek  in  het  grooth.  Luxemburg.  Zy  ont- 
springt in  de  bosscben  ten  N.  van  het  d.  Buderscheid  en  valt  met  eene 
Buideiyke  strekking  bij  den  Heiderscheidermubl  in  de  Sure, 

SCHLEWENHOFF,  geh.  in  het  balj.  van  Ltfarem^uri/,  grooth.  Luxem- 
burg,  kw.,  arr.  en  S  u.  Z.  W.  van  Luxemburg,  kant.  en  Ij  u.  N. 
van  Eich-^tawde^Alzetle,  gem.  Reckingen* 

SCHLEWENHOFF,  geh.  in  de  beerl.  SoUuvre ,  grooth.  Luxem- 
burg, kw.,  arr.  en  3  u.  Z.  W.  van  Luxemburg,  kant.  Eich-aan-de- 
jilsette ,  gem.  en  {  u.  Z.  O.  van  Sanem, 

SCHLIKER-POLDER ,  pold.  in  Rijnland^  prov.  Zuid-Holland.    Zie 

ScHlLKBa-POlDBB. 

SCHLlJÜMüHLEN  of  ScauiiaoaL,  geh.  in  het  balj.  van  Echtemach, 

Ïrooth.  Luxemburg ,  arr.  en  4  u.  O.  ten  Z.  van  Diekirch,  kant.,  gem. 
echtemach. 
SCHLINDER  (DE),  beek  in  het  grooth.  Luxemburg,     Zy  ontspringt 
by   het  d.  Holstum ,  loopt  in  eene  tuidelyke  strekking  en  valt  by  bet 
d.  Scblindermanderscheid  in  de  iSure. 


(1)  In  de  Onmelandea  tijo  T«le  dorpen ,  die  eene  Sek^toot  bebb»,  Tennits  calke  io  xeer  oude 
ildea ,  toen  de  wcgeo  b^oa  onbralkbenr  waven  ,  vooral  d«  winten ,  eoma  bet  erniffeto  mkkW 
vaa  v«rvoer  iraa ,  leUi  voor  de  brfnvlac  der  l^ken  nit  Ter  tan  bet  kerkhof  afbeten  haltea. 


SCH. 


±it 


SCHLÏNDER  (OBER-) ,   geh.  in  d.»  iiewl.  CUrff,   groolh.  Luxem- 
Tg.     Zi«    ScnLiRDBii   (OvEi-). 

SCHLINPER  (ONDER^),  Hoogd.  UuTiR-Sciitiffotii  of  Niedir-Sciliii- 

jyi'h.  in  de  hecrï,  Boar$cfieid ^  kw.,  arr.,  kanl,   e*i  ÖJ  u.    N.  van 

^ektrthf   dcclsi  gcni.   Bourtcheidf  dceb  gem«   Comtam  en   deels  gem. 

SCHLINDER  (OVER-),  Hoogd.  OBia-ScansDEd ,  geli.  in  de  becri. 
ttÊÊH^id ,  k\?.^  air.^  kant.  en  2}  u.  N,  van  Dkkirch ,  %^^'  ^^ 
üMT;  mei  6   h.   en    30  ïnw. 

SCHLINDER  (OVER-)  of  ÖBEH-ScausMa ,  geb.  in  hel  balj.  van  Dit- 

^irthj  ip-oolb,  Luxemburg ,  kw,,  arr.  en  iij  u.  N.  N.  W.  van  Diekirch^ 

inl.  en  12{  ii.   Z.  van   Clerf  ^  gein.  Comfumb;  met  O  h.  en  4ïS  ïow« 

8C«LIN1)ERMANSCHE1D,  d.   deels  in  de  beeiK  C/er/",  deels  in  het 

bIJ.  Tin  Dukirch  ,   kw,,  arr.,    kant.    en  ruin»  12  ik  N.    W.   van  Hie- 

t>VtA ,  ^m,  rn   ruim  -J  u.  N.   van    Bottr^chetd  j    op  een  scbicrcil.   door 

de  Surt  en    den  Schlinder  ^    gevormd,    hoog  bo%en  beide    ilroomcn , 

nier  oevers  hier  onticttend  slctl  xijn. 

De  iow.,  die  er  atlcn  R.  K.  lijo  »  maken  cene  par»  oit ,  welke  lot 
het  vic.  tpoiU  van  Luirmhurff  f  dek.  van  Dktkinh  ^  behoort  en  dour 
«enen    l^l$loo^  bediend  wordt. 

SCtlMV  .  !.njds.  en  d»  to  Afrika  f  la  Oppet'Guinea  f  aan  de  Goud' 
kmt,  M. 

S€ii  ■   \  BHR  of  ScnwiTTïwwiBïi ,  geb.  in  de  hcerL  Beffort,  groolb, 

Lurembiif^ ,  arr.  en  Sj  o.  (J,  van  Dkkirchy  k^«,  en  4  u.  N.  W.  van 
GrertfHacher  f  kant.  en  1|  u.  W.  ten  N.  van  Echtcmaoh  ,  gem.  ea2ïï  min« 
O,  van  Beffari  f  aan  de  Snre. 

SCeORBËLANDS-AMBACHT  .  beerl.  in  den  Zmjndrtchlseke'waard , 
prov.  Zutd'ltolhnd.     Zie  Zwu^PiitciiT,  ^ 

ËSCÜUCKïtUÜL  ,  geh.  in  het  balj,  van  Luxemburg ,  grooLb.  Laxem' 
fj,  kw.y  arr.  en  5|  u.  W*  van  Luxemburg^  kant.  en  S  u.  Z^  van 
\ntfhn  .  f^m,  Küntiig^ 
TiE  ,  voorin,  d.  op  bet  eil,  Zuid- Beteland ^  prov.  Zeehond. 
!  f.E. 
SCJlOivLlEBERG  of  ScnoetT^cno ,  geh.  in  het  markgr.  van  Bergen- 
'Zoem,  prov,  JYoürd-Braband^  Vierde  dislr.,  arr,  en  9  u.  Z.  W, 
i^iti  Brtda  ^  kanl.  en  Ü  u«  Z.  O.  van  Bergen  op-Zoom ^  geni.  en  10 
min,  O.  %an  lluibergen  ,  aan  de  Belgische  grenzen  j  wet  ü  h»,  allen 
boerderijen  ,  en  ruina  00  inw. 

BCIiClK^i DELEN  ,  eigenlijk  Scbönoclb^  ,  kaït.  in  bet  voorni.  bert. 
CmÊkk  ^  prov,  Limburg  j  distr,,  arr,,  kaut.  en  {  u.  Z.  W,  van  Boer- 
WÊ^mdt ,  fcm.  Herkenboich-en-Melich,  10  min  van  lierkenhoeeh  ,  in  bet 
fek.  Schoendelen, 

Dit  kast*,  hetwelk  mei  de  daartoe  befaoorendc  gronden  ecnc  opper 
^Ukte  be-ilaat  van  ongeveer  §00  bund.,  wordt  ibaui  in  cigendoiu  bcititen 
door  dcQ  tlcer  Baron  Lodetwuk  va?i  Bojüeddrg  Lc5Csri^LD«  woonachtig  Ie 
Leiig%feld  ,  jmothertogdom  Saksen- WeiQiar. 

SCUOEIIFELTZ  y  voorm.  beerl.  in  het  grooth.  Luxemburg  |  kw,^  arr* 
Lmx^emhmrgp  kant.   Mench. 

Zjj  bevatte  het  d.  ScioesPEtTS  en  een  deel  van  het  d.  RoltiDgco- 
lici*lf  erteh  ^  en  bragt  ten  tijde  van  liet  Oostenr^jkscb  beituur  ,  van 
«tkc  1000  flor  ,  17  loK  en   1  den.  op. 

8CH0E!^FËLTZ  (Scaont »i.ri) »  d.  lu  de  beerl,  Schoenfettz,  grooth. 
Mmwtmhurq ^  kw.,  arr.  en  5  u.  N.  vao  Luxtmhurg  ^  kant.,  gem.  eo 
9SI  mm.  Z,  tui  Mench,  aan  den  Hamer. 

X.  Dm..  16 


S4d 


SCH. 


SCHOORSTRAAT,  jeb*  in  bal  jjraaf*,  iJorne,  prov.  Limhir^,  4iitri, 
arr,  eii  IJ  u.  W.  van  Roertnoude ,  kaüt.  en  2i  u.  O.  v^n  ffterif 
gcm.  en  i   II*  Z.  O.  van   Jfederwearl ;  luet  S4  b.  cu  160  inw. 

SCUOJRTy  verkorte  naam  van  hel  geb,  Scbuoadiik  ,  in  de  Meijerij 

van^M  flertn^enhoMchf  kw,  Peellandf  prov.  Pioord-Bmhand,  Zie  Sguooadijk* 

SCHOKLAND,    cil.  in    de  Zuiderzee  f  prov,    Overijssel ,  tbant  ecoe 

geni,  uïtitiakfnde,  welke  lol  bel  arr,  Zwolle  f  kant.  Kampen  {6  k.  d., 

13  ni.  k.,  1  a.  d.  2  afd.)  behoort. 

Het  li^jt  Sn.  ten  O.  van  Urk »  tusschen  dit  eiU  en  de  ktisLen  van 
Overijssel,  waarvan  bet  zuid-oo$ivraards  slechts  een  utir  verwijderd  i». 
Het  strekt  Diet  zijne  gehecle  lengte  van  bel  Zuiden  uaar  bcir^ourdeni 
voor  het  Zwolsdie-dicp ,  en  tnct  dnn  zuidoosteiyksteri  boek  vüoi  Kad  ' 
per-diep.  De  geheele  uitjre»treklbctd  ,  van  bet  Zuiden  naar  bet  Na 
den  ,  bedraagt  KlccbtA  t^^OO  ellen  bijna  een  luir  g'aans  ,  en  de  bre 
is  iL'er  gering,  en  op  somnii^re  plaatsen  naauwelijks  500  eltcn. 

Het  is  onieker,  of  dit  eiland  te  voren  aan  bet  oostelijk  gelegen  lan3 
T»  gehecht  geweest ,  cd  eerst  in  de  derliende  eeuw  ^  bij  de  geweldige 
inbraak  der  Zuidenee,  daarvan  i»  afgescbeideo ;  ufscboon  er  in  dien 
lyd,  dour  de  woede  der  zee,  een  aannaerkcïijk  gedcclic,  der  Westkust 
van  OvcryMel ,  door  de  wateren  venwolgeo  is.  Men  wil  ook ,  dat 
dit  eiland  nog  in  13t>2  aan  bet  vaste  land  gehecht  was  en  leidt  dit  af 
uil  een  charter  vaxi  dat  jaar,  van  IkTi  vau  Arkei.  ,  den  leven  en  \eer- 
tigstcn  Bisschop  van  Utrecht,  waarin  hel  huis  te  Holt  boe  o  (HoUea), 
dienstede  (thans  Harden bergb)  eo  Emelwerde^  (Eminetoord)  als 
uiterste  punten  van   Zalland    aangemerkt  wordeo. 

Men  telt  er  3  buurten  Em  mei  oord  of  de  N  oo  rdc  rbu  urt  ^  £at 
ot  de  HoleDhuart,  ook  de  Middel  buurt  geuoetud  en  Oude- 
kerk  of  de  Z  u  i  d  e  r  b  u  u  rt.  Deze  drie  buurten  zijn  gelegen ,  op  drie 
afïooderiyke  ^  daartoe  opgeworpeue  boogten  ,  en  de  buiten  ,  welke  geen 
aanmerkelijke  hoogte  bebbeu  ,  zijn  byna  alleo  van  bont ,  niet  een  pun- 
tig toeloopende  gevel ,  waarop  by  de  R.  K.  een  bouten  kruis  staal.  Door 
planken  op  schragen  oi  jukken  gelegd  ,  beeft  ojen  met  elkander  ge- 
meenschap. 

Hel  land  is  bier  zeer  laag  en  wordt  bij  de  minste  rijzing  der  «ee , 
iroor  het  grootste  gtdeelle  overstroomd ;  aan  de  wcstzyde  werd  bet 
gedurig ,  door  de  werkingen  der  zeegolven  atgeêlagen  ,  doch  dit  is  sedert 
eenigc  jaren ,  door   het  leggen  van  ccnen  dijk ,  verhinderd. 

Het  eiland  beslaat  ,  volgens  bet  kadaster ,  cenc  oppervlakte  van 
145  bund.  1!(  v.  r.  93  v.  elL  Men  lelt  er  148  b*,  bewoond  door  154 
buisgei.,  iiiluiakende  eene  bevolking  van  700  inw.,  die  uj&est  vn  de 
visch vangst  bun  bestaan  vinder».  Ook  zyn  er  twic  calicolfabryken  op- 
gerigt.  Er  rs  geen  handel ,  dan  in  het  klein  voor  de  behocfteo  der 
inwoner»  en  aankomende  schippers. 

De  R,  K,p  die  er  ruim  1300  in  getal  xyn  ,  maken  de  stat.  van  Bnt* 
tti^Bmmtloord  uit ,  met  ecoe  kerk  te  E  m  m  e  lo  o  r  d. 

DeHcrv.,  die  men  er  ongeveer  190  lelt,  vormen  de  gem.  van  jEim- 
ên^Emmehvrd ,  meteene  kerk  leEns.  De  R.  K.  wonen  fjrootendecli 
in  bet  uoordel^ke  en  de  Herrormde  in  het  zuidelyke  gedeelte  vao 
bet  eilaud. 
.  Men  beeft  er  twee  scholen,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van 
i30  leerlingen  bezocht  worden. 

Nevens  bet  aloude  bedryf  der  eerste  Batavieren  ,  hebben  de«c  eilan- 
ders hnnne  gebruiken  en  eene  soort  van  kleederdragt  overgehouden, 
welke  door   niets    veranderd  wordt.     De   kleeding  der  mannen  beftaat 


SCH. 


249 


uil  eeu  rood  bs«yen  hemdrok  toet  lilvercn  kiioopeo  ^  —  over  dcicu  ^  een 
lilonker  lilaau!»   kamiioohjc  ,  met  ceti  rood  paiicmeiil  omboord  ca  mvl 
Iric  of  Tier  «ïlvere  kooopen  vao   onderen   iast};eiTiaakt  j  —  ofcr  deie 
dt  ren'  \*iji]ra  pijen  rok.  Verder  eeiic  xecr  wijdeu  bioek  van  de  telfde 
itof,  gryie  uoUcti  kou»&en  en  ^»il  geschuurde  klompen  3  hel  hoofd  ge- 
'ekl  rost  rene  soort  \an  muis  of  calol ,    i?aD  digi  in  elkander  gcbrciddc 
nolle.     Aldn»  uitgcdoseht   larten  tij     de    ruwe  baren  en  de  \focdende 
Iftlomifti.    Uc   YeeUerwige  klccdtng   der    vronnen  ii  des  te  mcr k waar- 
in digvr,   omdat  dcie  sedert  eeuwen  op   het  eiland  in   iwaog  cii   nergens 
panders  in  geUrulk  is.     Zij  xijn  gekleed  ineb  eencn  scbarlaketi  borslrok 
mouweu  ,  die  ouder  de  etteboog  met  ecnen  knoop  toegemaakt  atja  , 
waoaeef  t^  om^esla;;co   worden,   ccne  damaite  voering  verloopetu 
I  Op   d«a    ftehouder    is   een    roodc  lap ,   met  geel   passement  itpgcsicrd  , 
i  de  hofftfok  is  mede    langt    de    kanlen  mei    een  geel    passement  om- 
I trokken   «n  een  geel  streepje  is  in  do  naaden   dc^r  mouwen  ingenaaid. 
iDei£  roodc  borst  rok,     welke  van  voren   rond   uitgesneden    is   en  cenc 
tyde  ovale  opening  voor  de  borst  maakt,  is  van  boven  en    ran  onde- 
^r*n    met   baken  gesloten ;   —  in    hel  nirdden    vun  deze  opening    is   de 
llMirsi  roet  eenen  scharlaken  lap  gedekt.     Over  den  borbl rok  ,  draagt  de 
^Yroow   een  donkerhfaauw  rompje  xonder  mouwen;  dil  lantste  ,  hetwelk 
^Toor  de  borKl  zoo   wyd  open   is,    dat   men   den  geelen  boord  van  den 
[ OCkdcrbortlrok   tieo  kan,   is  onder  de  kin  met  een  eenvoudig  wit  linljc 
r^aatfcnuakl   maar   onderaan ,    door  middel    Vtin   een  i;ciï1   lintje,  mei 
)eeiio  roode  streep  in  *t  midden  ^  driebockswijse  (;eregcn.     Om  den  balt 
l^ecA  sif   f  ter  ol  vtif  strengen  roodc  bloed  koralen  ,    met  eeu   breed  ziU 
iJol ,  dal  alt^d  achter  m  den  uek  gedragen  wordt ,  en  hierboven  , 
d€   kin  ^  oenen  paars  en  blaauw   ijeruilcn  doek ,  loodanig  tocge- 
opt,  dat  de  beide  slippen  over  de  schouders  nederliangen*    l)c  muts 
I  tan  üjn  linnen  ,  maar  door  veel  stijfsel ,  en  vooral  blaauwsel ,  hard  en 
rmaakt;  dese  muU  is    niet  mei    kant,  maar  van   voren  met 
•iBo  gaatjes  versierd  en  op  de  kruin   van  het  hoofd  mrt  plooijen 
tma  getrokken.    Zy  dragen  de  bekende  oor^sers  nooit  van  goud, 
van    zilvor    of  van    blik.     Rondom    de   muts   steekt  overal   het 
door    kunst   geel    geverwde    boordbaar    door ;    boven   het  voorhoofd   als 
klei 00  vlokjes ,  aan  de  tydeii  als  langwerpig    neerhangende  lokken   en 
VMi  aciilereo  vry   en  goUend  langs  den  rug.    Hel  overige  der  klccding 
bota«i  in  eencn  donkcrgryieo  wolten  rok  ,  een  voorschoot  %aii  de  selfdc 
ftof,  doch  blaauw  en  met  groole  plooljen  geperst,    parclklcuide  kou- 
Mfi ,  donkerblaauwe  sokken  en  wil  geschuurde  klompen  of  zwarte  le- 
ilerea  anailto. 

ScHiMLAtft,  oudtijds  waarschijnlijk  alleen  onder  den  naam  van  Ënu- 
wsttPi  bekend  ,  vormde  met  Ifrk  eene  heerlijkheid.  In  968  schonk 
Orro  hmi  eiland  Scnoitiio  en  het  gt^hied  van  (Jrk  aan  de  abdij  van 
BItftii*  Oese  heerlijkheid  werd  ,  in  de  veertiende  e^uw  ,  door  Uecr  Zwa* 
■>«  vsa  Vooasv  van  de  groAnykheid  van  Holland  ter  leen  gehoodeti  , 
«•  Uier  door  de  Ueeren  van  Kuiorc  beiclcQ.  In  1417  was  het  in  het 
bsaii  der  iUiaoiis  en  Jacosa,  Gravin  voii  Holland,  beleende  het  toen 
utt  flmsai,  lieer  »on  êCntHrt.  Yóur  hel  jaar  t79l>  behoorde  alleen 
kH  i«iidel|)ke  detl  %an  dit  eiland  tol  Overijssel  ,  terwijl  het  noordelyke 
ftdeehr,  eene  bcxitling  der  slad  Amsterdam,  die  zy  in  het  jaar  1G60 
a>uikoi:ht ,  tol  HolUnd  werd  gerekend.  Tot  aan  het  jaar  1804  was  het 
csUod  ,  langs  de  we^ileUjkc  kunt,  voor  meer  dan  |  der  lengte  door 
llii^iftalwerk  eenigtiins  tegen  de  hooge  vloeden  besebermd,  waarvan  oog 
«a  fcdealic  overig  is.     Ban  to  dat  jaar  maakte  meD  eencn   aanvang 


SCH. 


iiirl  lu'l  Bonli^ggcn  van  licncn  dtjk^  (ii«  «chicr  door  den  walenloed  va 
bet  jaar  181^ Ij  bijna  geheel  werd  vcrnïcligd,   zooilat  icdert  dien  ttjd  e« 
nieuw  oeiGrwerk    is  niocteD  aan^iekgd   ^ürdeii.     De  ooMkunl    tan  lii 
cihind  liptirt  ecne  lecwerinfj  uit  etnc    enkde  rij,    nieeslal  eiken,  pale 
bestaande,  over  welk  paulwerk  eenc  loopplank  ligt  van  ungcvecr   ^- 
b reed  Ie  ,   welke  voor  de  bewoners  der  ondcrscbeidene  burirtcn  Lol  voelp 
dirnt.    Door  de  lage  Itg^ing  des  land»  en  bet  an{>:enoe(|xatiic  der  be&laan4 
bedijkingen,  wordt   Schoelaitd  ,  bij  de  minste  verbeflïn|^  der  zee  bor ' 
den    dafjelijkscben  waterslond  ,  onder  water  gciset ,  en  het  tcc  qpmo 
taakt  cene  scbnilpbats  op  bel  xuitletnJc  van  bet  eiland  te  loeken. 

Zeer  vele  overleveringen  (door  tolk  eene  afgezonderde  liggMiff 
fitands  van  veel  gewigi)  stemmen  daarin  overeen  ,  dat  SciokLAiio  oud' 
lijds  veel  ruimer  tan  omvanjj  is  geweest ,  en  de  bouwvallen  der  100- 
genaamde  oude  kerk  «trekken  daarvan  tot  een  ovcrtnigend    bewijs. 

In  bet  jaar  t80li  ontdekte  men  ,  by  eenen  hevigen  aanbcnidende 
oostenwind  ,  op  den  drooggeloopen  bodem  der  xce  ,  ccne dubbele  nj  booa 
slnmmen  ,  die  up  den  50  October  lHo9  op  nieuw  tijn  gciien.  De 
boomslamraen  ,  vóór  eeuwen  nog  met  takken  en  bbderen  gekroond 
beslaan  «  «00  Tcel  men  opmerken  kon  ,  eene  uilgejtrektbeid  van  ung 
v^eer  5000  ellen  in  het  vierkant.  Op  ]a«itstgemeldeo  dag  bemerkte  men 
nog  ten  Z.  van  de  stad  Vollenbüve  ,  aan  den  uilfaoek  van  de  Voorst, 
fene  lange  smalle  streep,  bij  de  Fcbippers,  onder  den  naam  van  de 
Steen  Ie  bekend,  en  bestaande  uil  ecne  digle  laag  van  middelbar© 
keisleenen.  Zoover  men  konde  nagaan  ,  strekte  deze  streep  xicb  nit 
lot  aan  Ens.  Nog  beden  verbalrn  de  visscbers,  dat  er  tii»schen  dit 
eiland  en  Urk  cene  plaats  in  zee  is  ^  welke  t\}  vermeden  moeten,  op- 
dal  er  bnnne  netten  niet  vastraken.  Zij  noemen  deze  plaats  bet  kerk- 
hof.  In  1772,  werd  aldaar  een  kerkkaudelaar  opgeviscbt  en  bet  doop- 
vont, (lat  ihani  nog  in  de  R.  K.  kerk  aanwezig  is,  werd  van  daar 
gebaald .  De  grond  van  bet  eiland  dient  tot  eene  gemeene  weids  voor 
een  derüglal  koe  ij  en  en   lïiO  scbapen. 

Dit  eiland  beeft  bij  den  walervloed  van  Fcbruarij  1825  veel  geleden. 
Door  den  storm  van  14  October  182$  was  reeds  groote  schade  aan  do 
werken  van  bet  eiland  loegebragt.  Het  water  bad  de  hoogte  van 
2.67  ell.  bereikt,  en  de  wind  bad  loen  niogciyk  meerdere  kracht 
dan  by  eenen  der  volgende  stormen.  De  paalwerken  aan  de  Oostzode 
des  eilands  ^  zoo  als  ook  die  aan  de  westzijde  der  buurten  ,  waren 
zwaar  beschadigd  ;  een  geheel  nieuw  gebeid  werk  aan  de  oostzijde , 
bij  de  Ziiidcrbnurt ,  sloeg  tiit  den  grond  en  spoelde  weg.  De  lec- 
dijk,  welke  genoegzaam  volkomen  licrsleld  was ,  werd  ter  lengte  van 
meer  dan  ^OOO  ellen  bijna  geheel  vernield  ^  en  bet  Byks  magaiyn  teer 
beschadigd.  De  vloed  van  den  14  en  15  Novcntbcr  vergrootte  deze 
•cbade  niet,  ofslecbls  zeer  weinig  j  maar  die  van  den  4  eti  «S  February 
voltooide,  als  ware  bel  de  verwoesting.  Uil  de  paalwerken  aan  de 
ooftliijde,  CD  die  aan  de  westzijde  van  Emmeloort  en  Eni,  wer- 
den gebeele  vlakken  geslagen  en  door  den  stroom  weggevoerd ,  loodal 
het  geUl  der  uitgespoelde  palen  wel  op  1800  begroot  kan  worden , 
welke  op  bel  Kampereiland  en  elders  veel  nadeel  veroorzaakt  hebben* 
De  grond  der  buurten  werd  daardoor  mede  weggeslagen  en  verlaagd, 
vooral  laogs  de  paalwerken  ,  aan  den  westkant.  De  vuurtoren  was  zoo- 
dauig  geteiyterd  ,  dat  hij  geheel  vernieuwd  moest  worden*  Uil  de  kerk 
der  H.  K.  op  Emmeloord ,  sloegen  de  muren  weg,  zoudat  het  altaar, 
de  banken,  enz.,  door  de  golven  werden  weggevoerd.  Hel  schoolge- 
bouw aldaar  cd  het  Lands  raagazijo  troHen  bet  zelfde  loL     Ook  werden  ^ 


SC  IK 


94» 


til  4e  ondct'tclieicienc  biiiirteJi  «  ^  buttcu  gt^bcel  we^jgeipoeld  <.'»  ruim 
TOiwaxtr  besdiadigU.  liet  ongelukkijslc  van  alles  wai,  dal  één  uiao , 
vier  %fouwfti  eti  acbtkïndereo  in  den  vioed  xijn  onijjckomcn.  Vela  vi*ch- 
•ehoileti  «erden  weggcfoerd  ,  en  rijn  meestal ,  door  en  over  de  dijken  , 
sp  hrl  taitc  lAod  geworpen;  xoo  werd  een  Land»  jagt,  door  Ma»tcn- 
ibn>ek  «n  over  den  dijk,  taiichen  bet  Frankbaia  en  de  Hadcinakcrfzijl  , 
Miei  terre  »an  Zwolle ,  geworpen  ,  waar  bet ,  door  de  boomcn  gesluil 
lijndfi,  bleef  üggcn  ,  tonder  aanmerkelijke  icbado  geleden  te  hebben. 
bCnOLBALIj  (DE),  plaat  inde  LauwefMTee^  welke  tusscben  de  pro*. 
Frirtland  en  Groningen  ,  gedurende  do  ze&tieudü  eeuw  ,  tot  herbaalde 
|i*itten  ,  over  bel  regt  van   belotiriing  ^  aanleiding  beeft  gegeven « 

SCIIüLEE^  groolü  hoeve  in   dt«   beerL   FeUz,    groolb.    Luxetnhnrg , 
Ihw.  rn  arr.   Luxemburg  p  kaoi*  Mer$ch ,  gem.  IVomeren. 

SCHOLTE,    gcb.  il)    bel  graafs.  Zutitnen ,    prov.    Gelderland.     Zje 
ScaooiTtp 

SCIIOLVEUENBOSCO  ,  ba»ch  in  bel  groaf».  Strijm,  pro?.  Noord- 
\9fQband.      Zie  ScBOTVEBtniioscD. 

öCHONAUWEN  ,  geni.  iu  bet  Oterhtartter  der  prov.   ülreeht,  «rr. 

minfoffrif  kant.   fr  ij  k-bij -DuunUd^    (S  k.  d.,    8  m.  k.,  4  s.  d,)  ; 

Iriidc  N.  aan  do  gem.  Kouten  ,  O.  eo  2.  aan  Scbalkwijk  ,  W,  aan 

Ir  gctii.  Vreetwyk  en  Oud-Wulfen. 

Iwiegttm.  bestaat utt  de  pold.  Groo  l- V  uylkoop  en  do  RnoesC« 

eM  aodere  lauderijen  buiten  die  polders   gelegen  ^  co  hcvaL  noeb 

«b  feb  ,  maar  alleen  eenige  verstrooid  liggende  bolsleden  en  Utji* 

Z^  beslaat,  volgi-ns  bel  kadaster,  eene  oppervlakte  van  080  bund. 

8  ▼.   r«   03   f.  ell.,    alles  belastbaar  laod  j    teil  34  b^,    bewoond  door 

39   buisgca«,  uitmakende  eene   bevolking   van  ongeveer  240  inw.,  die 

lOfesl  faun  beslaan  vinden  in  den  landbouw. 

De  Ré  K.,  die  er  ongeveer  310  iu  getal  lijn  ,  bebooren  gedeellelijk 

l«t  de  atai.  van  iiouteit ,  gedeeltelijk  tot  de  ilat>   van  Schalkwijk,  — 

Bt  Hert, f  die  men   er  50  aantrek  ,  worden   lot  du    gem.    vaa  tionteii 

kmd.  —  In  deie  gem.  becfl  men  geen  tcbool,   maar  de  kiudercti 

mielen   onderwijs  te  Üouien. 

Mok  treft  er  nog  ,  tn  bet  Zuidt^n  der  gem.,  de  bouw  val  kn  van  b^t 
kast.  Seb  una  uwen  aan,  en  iu  licl  jNoordeii  eeu  stukje  groudi  en 
«me  f  racbt ,  waarop  %rorger  bet  huis    Leyenburg   liceil  gestaan. 

Deae  |pem.  is  eeno  bcerl.,  welke  vroeger  leeorocrig  was  aan  het  gru- 
feiyk  tinit  van  Culenborg.  Zij  werd  in  17151  verleid  op  den  Uecr 
Da«teL  WrLirta  LtSTEViitoti.  Thans  wordt  zij  in  cigenduuj  bedelen  door 
l«ikJieer  Mr.  Avtdüü  Waiiü  ,    woonacblig  te  Anxsterdam. 

tn  bet  jaar  1757  ^  verkregen  die  van  ScmiSAuwcii  hel  regt  ,  i»ui  , 
in  pUatt  fan  buurregt ,  scliepenregt  te  gebruiken,  te  bedienen  door 
ceiffti   Scboul  en    %ijf  Reem raden. 

Üc  ^cm,  Soiohacwch  of  ScnoüAAuwe.i  ^  ligt  6  u.  Z.  W  van  Amers- 
foofi,  ^{  u.  W.  ten  N.  van  Wijk-by  -  Duurstede ,  en  ongeveer  3  u. 
X,   van   lUrrclït 

SCIIONAIIWËM  of  ScaonASQwsN ,  voorm.  adelL  b.  in  bel  Owêr- 
kwnrtitr  der  prov.  Utrecht  f  arr.  en  6  u.  Z.  W*  van  Jmertfoortf  kanl. 
co  5i  u.  W.  ten  N.  van  fP^ijk-bij^Duuniede ,  2  u.  Z.  van  Ulrcebt , 
10  bet  Zuiden  der  \rmn.  Schonauwtnj  aan  de  Uoutcns4!lie -wetering , 
y  oaitrcoi  in  bet  midden  tusschen  de  dorpen  Uoulen  en  Schalkwijk,  doch 
HHpl  by  Houten.  Men  denki .  dal  bel  reedi  in  bet  jaar  12iO  ,  und<*r 
^^^lü  Aaam  van  db  WitreainiiB,  bekend  geweest,  en  door  Jan  II,  Wwr 
^(PW   VultmJborg  gesticht,  of  immers  verlimmerd  en  verbeterd  xlj.     In 


scu. 


liet  jMr  I55t(  Tindl  men  ,  éal  Hübiht  fit  Sciioii«i}WBif ,  nefcns  andera 
Süchtscbe  Edelen  ,  uict  Wititm  Y ,  Graaf  tan  Holland ,  licU  verbood 
le^n  iktt  vkTt  Akkel^  tleti  levcn  en  vcerligslcn  Bisschop  Tan  Utrecht. 
In  het  jaar  1557  wordt  lekcrc  Heer  Orro  vaw  Schobaüwir  ,  die  lich 
op  x\jn  jejjcl  Otto  vak  LciJts?iition«  oopnide  ,  vermeld  ,  al*  Maftfichalk^ 
tan  het  Slicht  en  Kastelein  van  het  Huis  Vreeland.  Ja^  T4H  SgiohaI 
vi'i.f  komt  Toor  in  het  jaar  1^61.  In  het  laatsl  der  vyflienile  eeiill 
v^üi,  WiLiem  VAK  ZuYLM  »*:t  Nubvelt  ,  Heer  run  ScEU?At]W£i« ,  «n  hij 
•tond  dit  huis^  in  bet  jaar  1197,  af  aan  xijnen  neef  Roelov  ta^  Bahh, 
Dient  toon  ,  Joost  tah  BAAnu ,  was  er  bezitter  van  ,  toen  het  ,  in  het  jaar 
1536  roor  rMermalig  erkend  nerd.  Jn  1591  was  er  een  CoKttfxts 
DÊ  iimociL  TOT  Sciio»AiiWB?r.  In  het  j;iar  11*31  werd  er  de  Heer  Jobav 
V4«  EsfiessE  VAN  OEB  Aa  ,  en,  door  afitand  van  cliena  kleinzoün  ,  in  hel 
jnar  1667,  de  lieer  Hep(dhik.  vau  IUeedb  tot  Rems^ouvb  mede  beleend  , 
die  ook,  in  bet  xclfdc  jaar,  wejjeu»  ScuOTiADweii  ,  io  de  Eidderscbap 
der  provincie  Utrecht  be»cbreven  werd  j  even  ak  in  bet  jaar  1674  ,  de 
Heer  Ada»  van  LocaonsT.  \n  bet  jaar  1721  werd  er  de  Heer  Adab 
WiTTEKT  en  cindclyk  in  17Ui)  de  Uecr  (.jerlacv  Tikodohos  vau  osa 
Capillk,  die  ook  in  het  jaar  1769  in  bet  Lid  der  Edelen  van  de  pro- 
vincie Utrecht  beschreven  r»  ,  niede  verleid.  Het  was  vroeger  Iccnroerig 
uan  het  grafelijk  htits  van  Culenborg  en  was  een  aanzienlijk  geboiiv, 
dal  vóór  eene  vierkante  voorburg  en  achter  ccncn  ronden  toren  had. 
Over  de  gracht  lag  cene  steencn  hnig  van  drie  bogen.  Het  betat 
een  fraai  park.  Ter  plaatse,  waar  het  (Afstaan  heeft,  ziet  men  ihaat 
nog  den  bouwval  van  den  toren  ;  terwijl  de  voorburg  is  ingerigt  en 
bestemd  geworden  tot  eene  higraarplaals  van  den  vorigen  eigenaar  deci 
Heer  Uikdeik  EAtis  ra»  ^tn  Engh,  De  daartoe  behoord  hebbemie 
gronden,  beslaande  eene  oppervlakte  van  7  bund.  78  t.  r.  ^  v.  clL, 
worden  thans  in  eigendom  be»eien  door  den  Heer  Mr*  HENOHtK  BcanAiD 
Njeu^ehiuis  ,    wootiDchtig    tn   een   op  dien  grond   nieuw  gebouwd  huis. 

Het  wapen  was  v;m  goud  ,,  met  drie  bandes  van  keel  en  een  franc- 
quartier  van  goud  ^  met  drie  zuilen  van  keel,  zyndc  eigenlijk  bet 
wapen   van  Beu&icbem  ,  gebroken  roet  bet  wapen  van  Culenborg, 

SCHüNAÜWEN,  verl.  plant,  in  I^ederlantis^Gmanu ,  U\,  Suri- 
name f  aan  de  Perika-kreek ,  ter  rcgtcnijde  in  bet  afvaren  j  palende  bo- 
vcnwaarls  aan  de  kolTtJplaDt.  Nieuw-Altona ,  henedenwaarts  aan  de 
kolTijpiant.  Corisana  j  6B3  akk.  groot.  —  Deze  plant,  is,  in  het  jaar 
1776  ,  „door  lic   Boscbnegers  uitgeptiindcrd. 

SCHONBRON  ,  geb.  in  bet  Lünd-van-f^tkenhurtf ,  prov.  Limburg  , 
arr*  en  SJ  u.  O.  \an  iVaastridUj  kant.  en  1  lu  N.  van  Gulpen ^  gcm, 
en  i  in  N.  van   ff^ijlre;  met  iili  h*  en    130  inw 

Aldaar  bestaat  eene  luiverc  bron  ,  waarvan  het  den  naam  draagt  van 
ScnösMOü  »  en  welke  de  scheiding  lusschcn  de  gemeenten  Wylrc  en 
Schin-op.Gcul  maakt. 

SCUüNFOlBT,  voorm.  kaït.  in  de  Meijerij  tan  $*  Hertogenbasck* 
kw,  Oistervijkf  prov.  JSnari^Brübandf  Tweede  diilr,,  arr*  en  5  u.  Z. 
ten  W.  van  'i  üertogeitbouh ,  kanl.  en  1^  u*  W.  ten  W.  van  BoJeUl , 
gem.   en  1  ii.   N»  van  Etch, 

SCHOOIjE  of  TwBKiBnfiM,  voorra.  geregl  in  bel  i^aml'tan^Otiermaze , 
prov.  Litnbmff  f  gedeeltelijk  in  en  gedeeltelijk  hnilen  Maastricht. 

Daardoor  werd  ^  naar  het  schijnt  ,  verslaan  het  grondgebied  van  twee 
klootten  :  namelijk  van  St,  Servaat  en  van  den  Beyard ^  andcrt  gctegd 
St.  Jo^anhtiiidal  f  belwilk  aan  den  Hoogproost  onderhoorig  was,  dewijl 
deie  heide  kloosler* ,  elk  op  ccncn  afi  onderlij  ken  berg ,  nab^j  elkander 


SCH. 


947 


hel  ttnie  bioncn  en  hel    andere  ü deer  builen  de  oudo  iUd  ; 

er  ty.    nauidyk,  in   hel  jaar  14Ö9,    aan  die  lijdc  ïerdcr  uitgelegd 

i.     DdtroRi  werd  de  Bruaselsche  binncnpoori ,    die  aau  den  ingang 

pf  BniMselschcsIraat  gestaan  beeft ,  m^ar  ia  1754   afgebroken  is ,   de 

Titreherificbepoort  genoemd,    I>jt  TwEiienoE»  was  toen  de  voorstad  van 

'aAiincht ,  bcTatlende  tn  lich  dat  alles ,  waar  nu  de  BrusseUcbestraal 

offt ,  telfs  tot  een  eind  wegs  buiten  de  poort ,  daar  bet  zich  van  den 

rroenbof  lir&ebeidt,     Deie  grond  was    toen  cenc   trijc  bcerlykbeid  op 

Isicb  «elvr ,  waarover  niet  bet  kapittel  ,   maar  alleen  éc  Hoogproost  bet 

bied  bad,  telfs  ingeval  van  lyfatrafielijko   miAdadcQ  ,  die  namelijk  , 

fcin«rn  den  omtrek  van  St,  Servaas-  en  Beijards- klooster ,  alsmede  >an 

lliel  Twcebcrgs    grondgebied    builen    de   stad ,   gepleegd  werden :  zynde 

l^e  phëis  ,    waar  de  criminele  jiiititio  ,   boewei   dio   teer    sclden   voor« 

rwl ,  werd    nitgevoerd^  bij  de  riiiterwachl  geweest,   alwaar,  ten  tecken 

*flarvan«  ecnc  jiiftitic-iuil  met    eencn  sleutel  daarboven  opgerigt  wa», 

SCnOüLTE  ,  ScHOLTi  ot  ScBOLTVEft ,  geb.  in  bet  grnafi*    Zutphenp 

V,  GtUUrlandf  Dtrée  distr.,  arr.,  kant    en  5  ii,  N.  O.  van  Zutphen, 

1.  en  1(  Q.  N.  O.  van  Gorstel ,  io  de  Kriog-van-nortb,  aan  dcgrenten 

l^rof,  Ofery$$cl. 
SCttOOL-POLHËH  (DE)  of  oBScBOOLjfoLEïi-poLDEn,  poïd.  in  Jmstel- 
t9ni  f  pfov,  Nóofd' Holland  f  arr.  Amtterdam  j  kant.  ffetip  ^  gem* 
fSHtm^in-'êf^iHtmeTtliim  i  palende  W,  en  N.  aan  den  Diem  ,  O.  aan  den 
]  Ilopitiatif-p«tder  t  Z.  aan  de  Mnidorlrekvaart ,  die  bem  vuii  den  Oudc- 
fStaninierbniIscbe'polder  scbeidt* 

I      Vkac  pold,   wordt  door  eenen  molen,  de  Scboo  Imolcn  genaamd^ 
|t^  den  Utem  ,  van  bet  otertollige  waler   ontlast, 

SCHOOPïDERBEEK  ,  voorro.  adcll.  b,  op  dii  Nedtr-Feluwe ,  prov. 
rland,  dïitr*  Feluwe ,  arr.  en  7  u.  S.  N.  O.  van  Arnhem  ^  tanl. 
%  D«   Z.  van  Harderwijk  f  eem,  en  |  o.  N*  van   Putten. 
Dit  adclL  h.  i«  gesloopt,     flclgecn   van  hel  gebouw  nog  is   ovcrge- 
lieven  ,  ligt  in  loromerrijk  geboomte  en  binnen   cene  gracbt  besloten, 
IPe  «lêArloe  behoord  hebbende  gronden ,   be^slaande  cenc  oppervbkic  van 
100  bund. ,  worden  ibans  in   eigendom  bestelen  door  de  erven  van  den 
*"        GiJiitBTDs  AncNTSE ,   woooachttg   te  Putteo. 

SCHOONDERBEËK  (DE),   naam   onder  ^elke  de   ScioogrtiiteEEscitf* 
op  de  Ftlu^D€ ,  prov.  Gtlderland ,  wel  ücns  verkeerdelijk  toor- 
nt*      /ll    SctOOntRlEElSClIE'CBIfT, 

SCnOOXDEBLOü,  liecrL  in  Schii^hnd ,  prov.  ZHtd-tUUfind ,  arr. 
\Hfttlvrdamt  gedeeltelijk  kant.  en  gcm.  Hoittrdam ,  gedeeltelijk  kant» 
wSflkifdam,  gcro,  Dtlfshaventn-Schuonderloo  ;  palende  N.  W.  aan  Reu- 
[lielMiyk  ,  N.  0«  aan  Oost-en- VVcsl-Blomoiersdyk  ,  Z.  O,  aan  Dclfsba- 
Hl  f  en  2*  W.  aan  de  Maas. 

Desebeed.  bevat  dcb.  Schoonderloo,  beneven*  ecnige  vcrilmoid 
code  biiifcn.     Obk  beeft  men  er  cenc  Iraankokenj. 

Uerv.,  die  er  lijn  ,  bebooren  lot  de  ge  ra.  van  Delfshatm.  —  De 
Ffife»g.  Lulh.,  die  er  wonen,  worden  lot  de  gcm.  van  RotUrttatn  qc- 
[fekend.  —  De  R.  K.,  die  men  er  aantreft,  bcliooren  tot  de  stat.  ?an 
lA^^Aafra.  —  De  l^r.,  die  er  tijn  ,  worden  lot  de  ringsynagogc  van 
'Wirrdbiii  gerekend.  —  Men  tieefl  in    deie   becrL   eene  sebooL 

De  beerL  is  een  eigendom  van  de  slad  Delft  j  doch   men  is  bet  er 

niet  overe^ns^,  boeUrig  die  stad  in  hel  betit  daarvan  gcwccsl  tij.    Zeker 

^ii  bri   ■      •'      :  r  Karel  V,  den  19  Üclobcr  tttS5,  de^c  bcerl.,  met  ecnige 

^lUidcr  fi,  aan  de  stad  Delfi  heeft  opgedragen,  voor  «ene  som:nc 

Tan  lll^UUU  ponden  innnt  (14,250  gnld  ) 


MS 


SCB^ 


D«  b.  Scsoo:vDeBLC»o  ook  vtcX  ScBoo^mttoo ,  Ligt  i  u«  W*  van  RotleT'- 
«tem,  i  u.  O.  Yan  Scliicdawi ,  i    ii.  O.    f  au  Deir*baven. 

Deic  b*  is  icer  afin^criaam  jjelegcn ,  door  de  verrukkelijke  wandel* 
«ri  rijwegeen  ,  welke  er  gevondt^^n  wordien*  Bclialvc  éen  dïjk  ,  welko  san 
RoUcrdam  naar  ücifsba ven  loopt,  hccfl  men  er  dco  toojyenaamde  Bin- 
wcDwcg,  KTclke  luKchen  jchcrone  weilanden,  langs  de  bouwTallcn  Ta»  de 
gcwezcne  kerk  of  kapel  lieenloopl,  zoodat  eeo  wandelaar  van  Rotter- 
dam afkomende,  namelijk  de  ScbiedaniseLe- poort  uit,  en  bugs  den 
dijk  gaindc  tol  aan  Sciootidciiloo ,  ^oofls  terug,  langs  den  Binnenweg^ 
de  DelfhaTenscbc^poorl  weder  in  ,  bet  genoegen  van  land-  en  waterge- 
»igtcu  heeft,  en  in  één  unr  wandelcns  weder  Ie  noilcrdam  kan  weseo. 

Hier  plagt  vroeger  ecne  kerk  of  kapel  te  staan.   Wanneer deie  verlaten 
il  blijkt  niet  duidelijk;  docb  bij  het  bouucn  van  de  St.  Antoni-kapcl, 
nn  de  kerk  Ie  Detfshavcn ,  hetwelk   omstreeks  de  jaren   1416  en  14t7j 
ruoet  geschied  lijn  ,   beeft   men    de   stcencn   der  kerk  en  ook  de  kïol 
van  ScHOfiNDEiiLoo  ten  nutte  deier  nieuwe  stichting  gebezigd. 

ScBooRDEiLo-o  werd  den  13  December  1488  door  de  Hot^kschea  ig 
brand  gestoken  ,  soodat  er  bijna  geen  enkel  huis  slaan  bleef, 

In  1390  verleende  ALiBVCQT  vau  Beije&ebi  privilegie  aan  ScHoonDEaLOo 
tot  bei  maken  van  sluizen. 

In  het  jaar  1093  brandde  hier  bij  nacbt  eene  Iroankookerij  af,  met 
zooveel  snelheid^  dat  alles  io  kolen  lag  eer  de  «puilen  van  Hollerdani 
ter  hiilpe  konden  komen. 

liet  wapen  van  Scuoordebloo  If  een  icbild  van  zilver  met  een  pa 
van  sabel. 

SCHOONDERLOO  ,  pold.  in  Schieland ,  prov.   Zuid-ffoUanH,  iirr.'^ 
Rotterdam  ^  kant«  Schiedam  j  gem.  Delfskaten-en-Schoonderho ;  palende 
N.  W,  aan  den  pold.  BeukcUdijli  ,  N.  O.  aan  den  pold.  \Vest-Blomraer$- 
dijk,  Z.   0.  mn  de  8lad  Delfibavcn  ,  Z.  W.  aan  de  Maas. 

Deze  pold.  beslaat  eene   oppervlakte  van  Öö  bund.   15  v.  r, 

SCBOONDËR WOERD,    naam,    welken    men  meestal  verkeerdelijk 

5eert  aan   bet  d.  ScjioofiacwoERi}  in  bet  graafs.  Leerdam  ^  pro?.  Zuid* 
lolland.     Zie  ScDooüRzwoEnD, 

S C UO ON D I J  KE ,  ge m,  In  Staa tt-  Vlaanderen ,  i n  het  Frije'van'SluU , 
prov.  Zeeland  f  arr.  Middelburg  ^  kanl.  Ootthnrg  ^  distr.  Sluis  (1  k.d-, 
10  m.  k.,  4  s.  d.)  j  palende  N,,  voor  een  kteio  gedeelte  aan  de  lloot 
of  Weslcr-Schclde ,  N,  O  aan  de  Hooïdplaat,  O*  en  Z.  O,  aan  IJien- 
dyke,  Z.  aan  Walerland-kerkje,  W.  aan  Oostburg,  N,  W*  aan  Groedo. 

Deze  gcm.,  waarin,  bebabc  het  d.  Schoondijke,  ook  da  geh  . 
Sa  spul  en  Stecnhove,  en  de  bnurl  de  Tracbel  liggen,  be- 
staat uit  de  volgende  polders  ,  bijna  bet  gcbeele  T  w  eedcd  ce  1- va  n- 
Prin»- Wil  ï  cm  s- polder  met  de  Bru  gschc-dy  kïan  de  n  e.  a., 
behoorende  van  beido  slechts  een  klein  gedeelte  tot  Oostburg,  den 
Magdalena-polder  en  den  Nieuwerhav  en -polder.  Volgen»  de 
statistieke  tabel  ,  uitgegeven  te  Middelburg  bjj  J.  J.  Bedceeüs,  'm  1830, 
is  de  gemeente  groot  bemelsch  breedte  2380  huud.,  volgens  bet  kadas- 
ter si5a8  bund.  4  v»  r.  56  v.  c!L  Zij  lelt  312  huiieo,  bewoond  door 
338  huisgei,,  uil  makende  eene  bevolking  van  ruim  1870  zjelcn  ,  die 
mce^l  hnu  bestaan  in  den  landbouw  vinden.  De  grond  is  vette  klei- 
aarde,  zeer  geschikt  voor  garst ,  larwe  en  paardcnboonen.  Behalve. 
Ü   koren-windmolcns   zijn  er  in  de  gem.   gccnc    fabrijken    of  Irafijkeo  J 

Het   getal  Hcrv,,  tHjdraagl  ruim  1410,  bicrvan  ocbler  bebooreu  ruioM 
80  tot  de  Der?,  gem.  van  Oostburg  (^ie  dat  art.),  zoo  dat  de  Herv, 
genu  van  Scwoowdur»  .  die  tot  de  klas»,  en    ring  IJsendijke   h 


SCH, 


ilH 


oii|fe%eer  1560  «iclcn  bedraagt ,  oDttcr  welke  710  fjcdematen*  Do  eerste 
I'redikaDi,  was  Baldqirijs  de  Kao»eiakri  ,  die  den  13  Junjj  16S5  in 
di«^n4t  kwam.  Hij  scliynt  echter  in  161)3  fn  de  gein.  Ic  rijn  gekomeo , 
maar  bet  h  niet  bekeod  van  waar.  Den  V6  Febniar|j  1071  vertrok  h\j 
osar  Üostertand.  liet  kcrkelyk  zejjt^l  ii  ecne  lonneblocm  ,  met  het  bij 
•^rifti   •   ^  eml   U  naar  de  zon  der  fferegtêrjheid.** 

Men  telt  er  ongeveer  4^0  R.  K.,  bcboürende  tot  drie  Terfchil lende 
gemeenten,  nanielijk  «  allen  die  langs  de  tracbeU  van  de  voorm.  Taart 
naar  SMput  of  noordwaarts  daarvan  wonen,  van  Scberpbier  tot  Soiput, 
turbooreo  tot  de  gemeente  ?an  Groede;  de  overigen  ,  voor  zoover  lij  Ooisi 
van  den  Otemans-weg  wonen  tot  IJzendiJke ,  en  die  teo  Westen  vao 
Ipfnielden  weg  tot  Ootiburg.  Er  bchooren  du»  1!$0  sielen  lot  Graede, 
110  tot  fJiendiJke  en   100  tot   Oottburg. 

VoofU  syn  er  S  E  vang.  Lulh.  en  i5  Afgesebcidenen  ,  die  tot 
littooe  reipectïve  geni.  te  Groede  behooren. 

IfeQ  be«A  in  deie  gcm.  twee  icbolen,  als:  de  dorpscbool  te  Schoon- 
dfjke  en  eeoo  btjichool  te  Sasput,  welke  gctamenlyk  gemiddeld 
ll^Bf  een  getal  lan  170  leerlingen  bezocht  worden. 

Hft  dorp  SctooKDuic,  ligt  3|  u.  Z.  van  Middelburg,  3  a.  N,  O*  ?ao 

BInis,  ruim  1  u.  N.  O*  ?an  Oostbin^ ,  in  bet  midden  van  het  Tweede 

gedeelte  van  Prins-Willemi-polder.     Het  werd  by  de  stichting ,  na  bet 

l>cdijken   dei    polders,  in  lÓtïl  ,   WiitEasiioiip  genaamd,    onder  welke 

naam  het  nog  op  vele  Laarleo  voorkomt.     De  naam  vnn  bet,  in  ISJTO, 

vrrdronken  dorp  en  paroebie  van  Scroonoukb  ,  wai  nog  niet  vergeten  ^ 

de  litrb  dtt  grondeigendommen    herinnerden  steeds   daaraan  ,    en   bet 

Bwe  dorp,  ofscbooo  op  eene  andere  plaats,  dan  het  oade,  gelegen, 

d  spoedig  algemeen  niet  den  naam  van  ScaootiouKe  bestempeld  ,  die 

au  ook  aangenomen  is  *    terwijl  de  naam  van   Willessdohf  alleen 

IhH  de  beoefenaars  der  geschiedenis  bekend  blyft*     Met  ligt  iscr  guu- 

rltfg  ;   juist ,   waar  de  wegen  van  Oostburg  naar  Sasput  en  van  iJtea* 

Idtfke   naar   Breskens  (de  lleerenweg  en  de  Willemswcg)  sicb  kruisen, 

|#D  waar  de  straatwegen  van  Oostburg  en  van  Uiendyke  te  samenkomen, 

lUet  is  ecne  icer  nette  welvarende  plaats^    de    huiien  xijn  stadsgcwijze 

Iftao  elkander  gebouwd.     £r  beslaat  eene  graanmarkt,  die  wekeiykf  ,  des 

l2aiurdagf  gehouden  wordt*     Het  beval  87  huizen ,  daaronder   niet  ge- 

Ivekend  de  buizen  van  den  nabyliggende  Schoond^kschen  dam  , 

Ivaar  de  bnort  den  Trachel  begtnt  (zie  art.  Scaoonou&scBEii-TAAcaKL)^ 

|bH  teil  roim  400  inwoners. 

Dt  kerk,   die  in  16156  is  gebouwd,    is  een  tiet  langwerpig  vierkant 
itiai  gebouw «    koepeUwyie  met  hout  beseboten  ;  op  het  midden  daar- 
[fmn  ilaai  een  sierlijk  torentje,  met  klok  en  nurwerk  voorzien. 

Het  ichooUokaal  der  openbare  school  is  in  1836  eren  als  de  ooder- 

»yierswoning  geheel  vernieuwd  j    het  is  een   groot ,    niim  en   teer  ga- 

ebtki   gebouw  ,    dat   gemiddeld    door    een    getal    van    ISO   leertingen 

ssocbt   wordt. 

Andere  openbare  gebouwen  van  eenig  belang  bestaan  er  in  dit  dorp  niet. 

Scaoojnuat  komt  op  oude  kaarten  en   in  stukken  van  de  twaalfde 

,«cnw  vo^r  onder  den   naam  van  VtL»DU]Li  j    al   wat   echter   tot  deze 

l'ftaaoisvefiii«eling  betrekking  beeft  ligt  xcer  in   hL*t  dui>ter.     Qct  was 

tn  oude   lyden  ecne  heeriykheid  ,  in  vele  opzigteii   aHLinkflyk  van  en 

trn  naauwvten  verbonden  met  de  hoor^t  tierrlijklietd  van   Gaiernétte, 

r  T«l  den   inval    der  Franseben  in    1794,    die  de  Yerniftiging  v,in  alle 

'fyka  regtcn  ten  gevolge  had  ,    waren  dc-ic  regten  rM>g  gruoiemleets 

aanwettg  ,  ofschoon  toen  \erhondc-n  aan  citn  teer  l>epcrkt  grondeigendom  , 


SCB. 


Uggeodo  in  bel  Vcertieoile  begin  ,    T«a  liet  Tweede   gedeelU  van  den 
Prins-Willenis-polder.     Zie  hel  art.  G^tedrissb. 

ScioevDiJEB  ig  meermalen  door  de  zee  overslroomd  gevreeii ,  certl , 
voor  ïoo  ver  de  bcriglen  luiden  ^  door  tien  vloed  vao  1377.  Het  werd 
in  de  velende  eeuw  wel  hcrwonnco  ,  doch  leed  dikwijlB  door  over- 
stroomingeD  lot  liet,  in  1570,  weder  geheel  door  h(>t  zeewater  bedolvea 
werd  ^  om  eerst  in  16^1  berdijkt  te  worden.  Uct  d.,  dat  bij  Liatst^ 
gctnctde  overstroom  ing  bestond,  lag  raim  {  n.  tuidooitelyker ,  daa 
het  legen woordige  ,  aan  den  Schcondijktche-weff ,  gewoonlijk  de  Groene" 
w^  genoemd.  l>c  plaaU ,  waar  het  lag,  is  vrij  alacmci;n  hckcnd, 
en  nog  slechts  weinige  jaren  geleden  ,  zyn  er  vele  iondamcntea  van 
buiie»,  grafkelders  ens.  opgegraven  geworden.  £en  groot  gedeelte 
der  Watering  van  Baarxande  wordt  oog  veel  mei  den  naam  van  Oud- 
S  c  ho  o  n  d  ij  k  e  bcitemjwïld»  Het  schijnt,  vóór  de  oventrooiuing ,  lot  bet 
kerspel  Scioo.'vdijke  behoord  te  hehhen  0) ,  docb  werd  vroeger,  dan 
bet  oterige  deel  hcrdijkt  ,  zoo  dat  de  inwoners  reeds  kerkelijk  te  Groedc 
waren  voor  dat  Schooüdijie  herrees  en  die  Hervormde  gemeeiile  ont- 
utond.  —  De  inwoners  van  Baarxande  kondüo  tich  echter  naar  ver- 
kiezing tot  de  eene  of  andere  gemeente  tocgcn*  Dit  ia  eerst  voor  eeoige 
jaren  veranderd  ,  en  is   Baanande  tbans  ook  kerkelijk  aan  Groedc. 

Dg  kermis  te  Scboo?ii>ije.e  valt  op  den  vijfdt?n  Donderdag  na  Pinksteren»    | 

Bal  wapen  der  ondc  beerlijkbvid  van  Scnoo^tmatB  is  niet  meer  be- 
kend ^  bet  tegenwoordige  wapen  der  gemeente  is  verleend  door  den 
Rand  van  adel  ^  by  acte  van  den  8  December  1BI!>  ,  en  bej^laat  in  een 
•child  van  silver ,  met  ecnen  hutk  van  aznur  ,  loopcndc  van  den  regier 
boven  naar  den  beneden  linker  hoek ,  eo  verteld  io  den  linker  t>ovea- 
boek  van  de  lellcr  S. 

SCHOON  DIJ  RSCIIË-D  AM  ,  naam,  velken  men  geeft  aan  ceae  plaat» 
in  Staati- F kandereii,  in  hel  Vrije-mn-Sluu ,  prov.  Zeeland,  arr*  en 
3|  u*  Z.  van  ^idddhuT^  f  kant.  en  ruim  IJ  ii.  N.  O.  van  Oostburg, 
distr.  en  ^|  u*  N.  O.  van  Sluit ,  gcm.  en  10  aiin.  ten  N*  van 
Sckoündijke, 

Zrj  is  het  begin  van  ectie  bnnrt  ém  lieh  wf^l  20  minuten  vejlelijk 
uitstrekt  en  bekend  is  onder  den  naam  van  den  Trathd;  (zie  hei  vol^ 
gende  art.) ,  bet  is  echter  onbepaald  waar  de  naam  van  Dam  eigenlijk 
eindigt  en  die  van  T  rachel  begint,  daarom  kan  ook  bel  getal 
huiien  en  iow*   niet  opgegeven  worden. 

SCHOONÜURSCIlE-TaACHEL,  h/m  Slaat t^Vloander en,  in  bctrrt)*- 
pan^Sluis  f  prov,  Zteland ,  arr,  en  ruim  3j  ii.  Z.  van  Middelburg  ^  kani, 
en  1  n.  N.  O.  van  Oostburg,  di^tr.  en  5  n«  N.  0.  van  Sluuj  gcra.  en 
bynain.  W.  van  ScAo<ww/t/4e,  lynde  bier  bet  wcslelijk  en  voornaamste 
deel  bedoeld.  De  buurt  heeft,  met  inbegrip  vao  den  Dam ,  waarheen 
zij  zich  oostelijk  uitstrekt  (zie  liet  voorgaande  art.),  61  h.  en  2^0  in  w. 
De  naam  heelt  lijnen  Oorsprong  van  den  zuidelijken  d|jk  of  trachcl  dcf  ^ 
vaart  vun  Oostburg  naar  SasptU  ,  aan  welken  de  huïsjes  gebouwd  *yn." 

SCÜOONDONK  ,  laudg.  in  de  bar.  van  Breda^  arr.  en  U  u.  ZJ 
van  Breda  f  kant.  en  1  u,  Z.  van  Ginneken  f  gem.  Ginneken^^n~Ba*i 
eel^   \  u,  Z.   Z.  W.  van  Olwnhout  op  den    linkeroever  der  Mark. 

SCHOON DORPE  ,  geh.  van  vier  boerderijen»  op  eene  smalle  strook  I 
lands ,    op  het  ei!.     TMen ,    prov,  Zeeland ,    dislr.,    arr.  en  4  n*  O.j 


scu. 


^)&\ 


l%Mi  ZiffikMe,  kariU  en  11  n,  W,  van  Th&hn^  gem.  vo  |  u.  Z.  tan 
f  PoorhUtt  ,  aan  den  dijk  ,  «relkc  de  polder  van  Oud- Poarl vliet  van 
l^icn   van  SchcrpenUso  scheidt.     Men  telt  er  50  inw. 

Hel    maakte  vrocg[cr   een  afxOQdorlijk  ^edcelie  van  de  hcerU   Wtit* 
rrkê  titt ,    dal   bij   de  inlijving  ran    diü    hecri.    hij  Schcrpetiissc  aati 
|9oorlvliel   gekomen    it«     Het    bad  oudtijds  lijnc   bijzondenï   kcrmiB  of 
^         irkt,    waardoor  hei  waar«chiji»lyk   is,  dat   het  eene  cijjcn  kapel 
[•f  kerk  {^ehad    heeft. 

SCHüUNEBËËK  of  ScaoEiiEaiEK  ,    oitdtïjdi  ScaotniECKt^    d.   in  h«t 

émfripil  ZuidttiTctd  j  prot*  Drenthe ,  arr.  eo   tO{  u.  Z»  ü.  tan  ^iren^ 

I  jitd'C.  kunt.  en  5^  u.  O.  ten  Z.  ion  floo^eweenf  adm   kant.,  ^cm.  en  2  ii. 

I  O.  Z   o.  «an  Dalen  t  %  u.  O.  fan  RotrordeO|  naby  het  Schooocbeker- 

I  diep  f  leer  bcvalli^j  gele^n, 
Ifen   leit  in  het  d.  1§  h.  en  6^0  Inw  ,  en  ,  met  de  kerkelijk  daartoe 

orendebuurs.    N  ie  qw^Sc  hoonebeek  «  141  h.  en  ruim  1000  inw.» 
félfi  tnevfl   in  landbouw  en  veelcclt   htin   bestaan  vioden. 

Eigenlijk  i» ,  naar  men  meent,  Scuookiizek.  oorspronkelyk  niets  dao 
Ic^Tie  volkplanting  Tan  Zuid-Barge.  Ëen  volksverlel&el  segt ,  dat  dit 
[  )iorp  tynen  naam  heeft  ontrangen  van  zeker  nteisje  ^  dat  om  hare  uit«te> 
^  kende  fchoonheid  in  de  wandeling  de  5cAoo7ie  Bekke  (Riiccci)  werd  ge* 
'  llc^etfn.  Zg  ton  al  te  vrijgevig  niet  hare  gnnttcn  geweekt  xyn  ,  endaar» 
ir  door  ra  ntoeijelijkheid  geraakt,  uit  Zuid-Barge ,  bare  woonplaats,  jiich 
IsmI  der  vhigt  Daar  de  plaats  hebben  begeven  ,  wctkc  later  naar  haar 
yScvooaxaiEt  genoemd  werd. 

D(ï  nitmte  tusachen  de  ferspreid  liggende  «oningeo  tf  met  ryk  en 
j%e)ig  geboomte  van  allerlei  aard  aangevuld.  Pigiai^t  (1)  zegt:  »  Ooi- 
pi  ireiil  tot  dcKen  tijd  loe  (tot  io  het  laatst  der  vijftiende  eeuw)  is  al 
't  dat  Landt,  dat  nu  tegen w oord igh  Hoy-  en  Wejdlaadt  is,  ko- 
t  mende  van  Schonebeke ,  en  loopende  rontom  C&vt^rdên ,  en  atioo 
L  t  voorts  naer  Graftuber^ê ,  geweest  cca  dick ,  duyslcr  en  quab- 
l«  bigh  krcupeUbos  van  Bereken ,  Eist  en  Yuchten  ,  krielendü  van 
I»  wilde  (jansen  ,  Reygers  ,  ËyndtTogcls,  Kranen-  en  Kocr-boenderen. 
ft  Doch  van  desc  tijdt  af  is  dit  kreupel-hos  verhotiwen  ,  en  van  deotn* 
etene  Inwooodt^rs  we(j^hchaeli  en  tot  brantbout  ghebruykt,  £n 
ert  dit  wcghhouwen  descr  slruweilen  en  ander  gebooiiile  ,  is  dit  Landt 
tlleenlick  in  Groen-  en  Hoyland  verandert,  overmits  de  sonoe  windt 

II  eo  regen  door  het  vernielen  van  dit  onprofijtelick  Kreupcl-bo&cb  ,  liaro 
operaHe  beter  hebben  kannen  doen  op  de  Landerijen  als  te  voren/' 
lie  llerv.,  die  er  580  in  getal  tijn  ^  onder  welke  330  Ledematen, 

ken  eene  gcni.  uit,  welko  tot  de  klass.  en  ring  van  Kotvorden 
tboort«  De  eerste  die  hier  het  leeraarambt  heeft  waargenomen  ,  it 
teest  ÜEaMAjiiiifs  BnEOEWEca  (Lavevia^ds),  die  er  vroeger  E.  K.  Priester 
en  io  1607 -werd  opgevolgd  door  Joarheb  ai  Hollb,  Vroeger  be- 
loerde het  collaticregt,  met  dat  van  Emmnn  gecombineerd,  aan  te- 
rkcren  Baron  Sioiv ,  later  aan  het  gedacht  ëmker  ,  thans  b  het  eene 
rkoninklyke  collatiei  De  kerk  is  een  eenvoudig  gebouw  ,  met  een  stomp 
Morentje,  doch  londc  orgel.  In  het  jaar  1853  is  dit  gebouw  ,  *iat  toen 
I  leer  lervallcn  was,  aanmerkelijk  hfrrsleld  en  verbeterd. 

0e  E.  K.,  van    vrcikc   men   er  llSO  telt,  bchoorcn  tol  de  stat.  van 
iToetOftf/efi*  -^  De  dorpscbool  wordt  door  ccn  getal  \an  ÜO  leerlingen 
[lietoeht. 


itti 


SC  tl. 


Voorbeea  beeft  er  tutschen  ScicMiFiiBEet  en  do  flaij  Koevordcn ,  uêkh{j 
liet  gehucht  Weijeriwold  cerie  abdij  [^efitaan ,  welke  in  bet  jaar 
1259  iiag  aan^etijj  wai.  Ihte  abdij  h  m  ourlo  oorkonden  bekend  oo* 
der  den  naatn  van  *t Convent  der  HciU{ro  Maria  ten  Kampea 
by  Koevordco.  Do  Pionnen  dte  er  woonden,  behoorden  tot  de 
Cistercien&er-orde.  Later  werd  dit  klooster  opgcheveu  en  naar  Assen 
verphatst ,  waartoa  HKKnnrE  V4ii  Vuhden  ,  de  acbt  en  dertigste  Brs«chop 
Tan  Utrecht,  tn  het  jaar  1S5B,  en  Guumi  vaw  Avisnss  ,  de  twee  ea 
f  eertigstc  Bisschop  ,  io  het  jaar  151^  ,  de  Tereiscbte  toe^teuirnin^  gaven. 
De  kastelein  van  Kocvorden  trok  insgelijki  lijne  voord  celen  van  het  con- 
vent. De  kloosterlingen  waren  altans  verptigt  jaarl^ks  van  Padbuis  een 
rot  boter;  van  cene  aekere  weide,  Burcbmad  gchcirten ,  drie  jonge 
anen  ,  en  van  Veenbiirzen  ^  onder  Dalen  liggende ,  almede  drie  jonge 
hanen  aan  het  kasteel  te  Kocvorden  op  te  bren|Tcn .  Daarentegen  ge- 
noten de  kloosterzusters,  toen  het  convent  reeds  naar  Assen  verplaatst 
was,  ook  weder  andere  voonleclen  ,  voortsprnttende  uit  de  landerijen 
en  veeneo ,  welke  liJ  nog  in  den  omtrek  van  SceooKEHBEit  heraten  ; 
b.  V.  Kij  tonden  niet  voor  den  wereldlyken  regter  te  Koevordcn  wor^ 
den  gedaagd  ;  xij  behoefden  ten  dienste  van  de  Meeren  van  Koevordea 
geene  jagtfaonden  te  voeden  uf  aan  te  fokken  ^  noch  hunne  knecbteo 
?an  «pijs  en  drank  te  voorzien ,  geen  hooi  te  nnaayen  of  in  te  xaiDe* 
leji ,  geene  paarden  te  Icenen  ,  runderen  noch  varkens  te  houden  en 
waren  bovendien  vrij  van  de  hoender-  en  bolcrpacht.  Dit  een  eo 
ander  werd   haar  toegestaan  in   bet  jaar  1541. 

Tnsschen  Scboohmeee  en  Zuid-  en  Noord-Bargo  ia  sedert  de 
laabtc  dertig  jaren  een  pleil geding  over  de  grcnsscbeiding  hangende 
geweest  p  dat,  om  zynen  langen  duur,  en  om  de  ontelbare  daar  uitge- 
borcne  processtukken  en  akten  ,  inderdaad  den  naam  van  monsterprocet 
verdiend  bee^. 

flistoriscbe  herinneringen  heeft  Schoosebeek  zeer  weinige.  Alleen  vindt 
men  van  dit  plaatsje  opgetcckend ,  dat  de  Spaansche  Veldoverste  Vek* 
Dcco»  in  Junij  van  liet  jaar  11)05  ,  met  ccnigc  ruitery  er  doortrok,  toen 
hy  Koevordcn  wilde  insluiten.  Daartoe  had  hy  eenen  ouden  weg  laten 
opmaken  en  in  bruikbaren  «taat  brengen.  Deze  weg  werd  weinig  tyds 
later ,  door  Caspab  vaji  Ew»vm ,  BcTcibehber  der  Staalscben  binnen 
Koevorden  ,  vernield  en  bedorven.  Van  eencn  tweeden  doortogL  van 
Spanjaarden  ,  ondi'r  aanvoering  van  Graaf  Frcderik  va5  0i5  Bekgb  , 
ten  zelfden  jare  ,  gewaagt  de  geschiedenis  ook  nog  met  een  enkel  woord. 

Of  zekere  Heriaü  va^  Scdo^eaieik^  welke  in  den  brief  lan  verdrag 
tusschen  FnroEniK  vab  BlaiOleüdeis  ,  den  een  en  dertigstcn  Bisschop  van 
Utrecht,  en  BEvnoLii  vah  Koevorden  ,  in  1397,  voorkomt ,  in  betrekking 
staat  met  dit  dorpje  is  ons  niet  duidctyk  gebleken. 

SCiïOONEBEEK  (N1EÜW-),  buurs,  in  het  dingspil  van  ZuidemtU, 
prov.  B  ren  the  f  arr.  en  12  u  Z.  O.  van  Asun  p  judic.  kant.  en  7  u. 
0.  Z.  O.  van  Haogtvern  ,  adm*  kant.,  gem*  en  4  u*  O.  Z.  O.  van 
Dalen  f  2  u,  O.  van   Scboonebcck* 

Deze  huurs.  is  eigenlek  eene  van  jaar  lot  jaar  tich  uitbreidende  cu 
omwikkelende  kolonie,  welke  van  belangrijk  nnt  voor  deie  strccken  nioil 
geoordeeld  worden ,  indien  wegen  of  kanalen  éeu  rtf?oer  der  produktcn 
naar  Koevorden  of  elders  met  der  lijd  gemakkelijkur  maken.  Dctc 
buurs.  bestond  oorspronkelijk  uit  £Oü<reuaamde  boeen  of  vcestatlen , 
doch  in  het  jaar  IS  IS  is  men  begonnen  een  groot  deel  der  onigelegcne 
veengronden  ,  in  de  Scfwontnheker-^nrklc ,  Ie  ontginucfi  en  aldaar  een 
aantal  huiien  ^   alsmede  een  srhoolgeboiiw  te  tticblen*     ïhi  buurt  heeft 


9CH. 


daardoor  een  geheel  ni«n«r  aaiiEiun  gekregen  ^  loodat  meo  er  ihan» 
'i63b.,  mciL  390  sicleii  ^  lelL  Uc  iiiw.,  luee&tal  tif t  Ii«t  nal>y  ijcle- 
llantiover  afkomtlig,  licbheti  düdr  nyvei-beid  ea  v|yt  een  ffvüetflto 
rr  woeste  veenen  zootlatii{;  bearbeid  ,  tbi  lïj  da^irop  reed*  goed  kuren 
vooral  boekweit,  door  Teetibrnndittj^ ,  \«inncn*  X(]  lijn  mecAl  R.  R., 
tfllcn  !250  Cojnmunikafitpn ,  welke  door  den  PasttKtr  fan  bet  Uan* 
Dovencbe  d.Adorfofde  Twitt  bediend  worden. 

De    hier   gevei tigde    twee    byscLolen  ,    worden   gcmlddetd    door   eeu 
al  ^n  70  leerlingen  betocht. 

SCKOONEBEKBROJEP  (HET),  water  in  bet  dingtpit  Zuidenveid , 
l|iroT.    Drenthe, 

UeioaUpritigt  ïu  Uannorcr,   maakt  vcHtr  een  gedccUe  de  grenssclieiding 
[tilt,  tui&L-bcn    dat   ryk  co  DieaUie ;    loopt,   Blecda   in    eenc  weslt-lyke 
rigtin^y  op  eenigen  afstand  langs  liet  dorp  Schoonebeck  en  ontlaiit  ttch 
de  grachten   ?an    de    vesting  Koevorden.     Aan    da  oevers   van   dit 
[ilrootnpjc   worden    Trucbtbarc   weilanden  güTondc^n. 

Rg  dexc  gracrilüiideii  hebben  de  bibooncbeker  boeren  hunne  boei*n  , 
^tynde  hullen  of  Btalleri  voor  jong  vee,  ligt  en  digt  van  ruwe  boom- 
I  fiamnien  en  piajTgcn  orhcidescbalL<n  opgeslagen»  Jii  of  by  dexc  bueëii 
I  bUjft  het  vee  gedurende  het  geheele  jaar  <,  met  uitzondering  van  ^unigc 
Lweken  midden  in  den  winter,  liet  wordt  bewaakt  door  ccncn  man  voor 
rtederen  ital  .  welke  tot  zya  levensonderhoud  inede  eene  melkkoe  hy 
Iiieb  hftft  en  eenmaal  in  de  weck  naar  lijnen  hoer  of  hecrschnp  gaal 
[|»fu  ;  rood,  spek  en  fcrdere  bcnoodigd heden  te   voorzien. 

S(.;  L.IIGQ  (KLEIN-),  hrnt.    in  Schieland ,  prov.  Zuid-lial- 

SCHOONEGGE,  Toorm.  adell.  h.  in  da  stad  Utrecht,  op  de  Oude- 
\  Cracht ,   nabij  de   Batkenteinebrng, 

SCUÜÜiNEiMiËRG,    buuri».    in    het    Land-tusHh^n-Maai-ën-Waal , 

rf .  Gtlderland  ^  distr.^  arr«  en  ^{  u.   Z.   van   JVtjnugen  f    kant,  en 
^  ^  u,  Z,  O.  tan  ffijchenf  gcm.  en  tO  min.  N.  W.  van   Ot*cr*Jneti; 
et  3Ü  h.    en   ruim  SOO  inw« 

SCHOONENBERG ,    voorm*    kast*    tn    het   LandiutHhen-lHatU'en- 
ff'üat,  prov,  Gtldtrlandf  distr.,  arr,  en  9j  n.  Z*  tan  ^i/me^fii,  kant, 
1^  u.  Z.   O.  van   ffijckenf  gem.  eo    l  u.  N.   W,  tan  Over-Atnelt  ^ 
m  de    bnuri.   Schoonenberg. 

Ter  plaalic ,  waar  dit  kasteel  gestaan  heeft ,  liel  men  ibani  tuin  , 
aard  f  bijter,  hosch  ,  gracht  en  boerenhuis.     De  daartoe  behoord 
nde  gronden  ,  beslaande  eene  oppervlakte  van  l  bund.  ^9  t.  r. 
ïw.  elL,  worden  than&  in  eigendom  bescten  ,  door  den  Heer  D.  L,  Baron 
Ifaa  BaAEiLL  tot  aan  Bbaiill,  woouacbiig  te  Zoelmond. 

-fiCHDONENBERG,  toorm.   bnil,  in  hei  hatj.   van   Brederode,  prot, 
i-Ilülland  f  arr.   «n  l{  u.  N.  van  HanrUm^  kant.   en  |  u.  Z,  W, 
^tm  Berentijk,  geni.  en  i  u.  Z     W.  van   Fetttn, 

üttjt  buit*  is  in  het  jaar  1827   gesloopt^    de   daartoe  behoord  heb* 
'  bande  gronden  zijn  in    onderscheidene    banden  geraakt ,  doch  behoo» 
thans    gmolendeeU  aan    den    Heer  Jacuo  *t  Hoer»    woonachtig  te 
[  Amftardam. 

SCROO^ENBÜRG  of  Scbo!ib!ider«  ,    toorm,  kast.  in  den  Jlblmttr' 
^mdf  prot.  Zuid-BoUajidi  arr.  en  4^  n.  W«N.  W*  tan  Gorintktm  ^ 
liani*  rn  i|  u.  W.  van  Slitdrèckt ,  gem.  eu  %0  min.  ü.  Z.  O.  vao  /ViVuie- 
Ltkttrfand» 

Men  meent  dat  dit  h.  reeds  sedert  het  jaar  1456  tcrtallcn  co  sedert 
terdwcocQ  ii.     Ook  tegt  men ,    dat    hel  door  de  steden   Dordrecht , 


^1 


SCH. 


n 


[iulicrdam ,  Gouda  en  Sc4io4)hboven  vcrwc^eii  loude  cijn ,  nadat  oien 
er  eenifrc  rooiers  ,  die  ttcli  bier  {ri^iiesteld  badden  cii  de  watci-ea  iitstcbeti 
die  itedcn  ,  onveilig  mankleri ,  bdd  uitgedreven.  Daar  het  oppcrboofd 
dier  rooier*  ,  naar  nit-ii  wil  Mcl\!ieiv  zoude  (rebeetcn  bdbbcn  ,  Doemeo 
sommigen  dit  kasteel  ook  bet  Htus^MfLAnE^. 

Tlt  plaatse  ,  waar  dit  kaslcel  ^e»laan  beeft ,  xiet  men  thans  nog 
eeue  hooijlc  de  Schoonenhurg'er-heuvcl  geheeten»  De  daartoe ^  i 
behoord  hebbende  gronden ,  bestaande  eene  oppervlakte  van  7  buud^^É 
74  V*  t.80  V.  etl.,  vrordcn  thans  in  eigendom  betelen,  door  den  Hee|^H 
F.   S«iT  Cl*,  woonadilig-  te  Niüiiw-Lekkerland* 

^Jiet  onwaarscb||nJijk  is  het  (jevoolen  Tan  sommigen ,  die  meeneQ , 
dat  deie  bur^j  geweest  is  de  aloude  verbljjfplaaLs  der  Hecren  tah  di 
Leck  ,  om  reden  ,  dat  ,  in  dcecnoord,  gceoe  overblijlVels  van  een  soort- 
gelijk geslicht  gevonden  werden  ,  lerwrjl  hel  hoogst  waarschijnlijk  is, 
dat  dit  aaniieniïjk  en  vermogend  geslacbl  Kekcrlijk  wel  een  kanteel 
tal  beïcicn  behbcm  Uelgeen  van  bel  vervallen  kaüleel  lot  bouwstof* 
fen  of  andere  oogmerken  ,  konde  verbruikt  worden  ,  is  ,  na  de  gcheele 
afbraak  ,  soo  men  zcgi  tot  weder  opbouw  van  den  toren ,  naar  Streefkerk 
en  ook    naar  elders  gevoerd. 

SCHOONENBÜUÜER-I!  EUVEL,  hoogte  in  deo  ^/i*/aï*erirrmrJ,  proT. 
Zuid' Holland  f  gcm.   en  20  min*  O.   Z,  O.   van  Nieuw- LckkcrlantL 

Dexe  ,  geheel  nit  zand  bestaande  ,  heuvel ,  welke  zijnen  naam  ontleent 
van  bet  vroeger  daarop  geslaan    hebbende  kasteel    Scboo  ncn  bnrg, 
is  thans  met  gras  en  planten  begroeid  en  beeft  geheel  het  voorkomco  vai 
eene  lage  zi-^diiin. 

SGHOONENDONCK  ,  voorm.  achlerleen  van  hel  hnis  vii  BazD»  ,  dat 
moet  gelegen  hebben  in  de  [rem.  Ginneken-en-Bavelf  'm  de  bar»  van  Brtda  , 
prov.  PloQtd'Hrnhanif,  Thans  echter  is  het  in  die  gcm.  nielmeer  bekend. 

SCHOONEllBEEKSGHE-GïlIFT  <D1^) .  ^^^  ^«i  «'«ïtel ,  hoewel  vtsr- 
keerdclijk  ,  dr  Sc&oohoeiisecjl  of  de  ScuooüEnutcK  genoemd  ,  water  op 
de    Felmüe  f  prov,    Gelderland  en  in   Eemlandj  prov,    Vtreckt, 

Dit  water  ontspringt  op  de  f^tlume  en  vloeit  door  den  Slaperdijk  , 
waardoor  zij  in  de  prov.  Dtrecbl  komt*  Het  liep  vroeger  voorts  door 
Woudenberg;  onlviog  daar  den  naam  van  L  i  ch  ten  bergsch  e  of 
Wouden  b  erg  iche-gri  ft;  liop  vervolgens  door  de  Lensbroekschc 
bnnrt ,  en  ootlaittc  zicb  ,  by  bet  goed  den  Heiligenberg ,  in  de  Hei» 
litjen  berger^beek. 

Uet  werd  gegraven  door  Gilicbt  v&a  Schooiiiese ,  een  Antwerpenaar, 
op  vergunning  van  Keizer  KAnm  V  ,  om  daardoor  den  turf  nit  2üO  mor- 
gen (170  bund.  51  v,  r.  5t  v,  ell.)  veenland  ,  die  hij  op  de  Vcliiwe 
had  gekocht  ^  naar  Amersfoort  en  zoo  vervolgens  door  de  Ecm  te  ver* 
voeren  ,  werd  ,  op  verzoek  van  Woudenberg  ,  op  lait  der  Stalen  van 
Utrecht,  in  1ÏS99  reeds  bij  bet  begin  van  dat  dorp  gedempt ,  doch  voert 
nog  bet  water  van  een  gedeelte  onder  A1aar$ber|Ten  en  Maarn  af,  tot 
aan  de  bnig  in  den  straatweg  van  Woudenberg  naar  Zcyst ,  alwaar 
ook  dat   van  de   Heigraaf  diior  eenen  duiker  daarin  uitwatcrt* 

SCHOON KVELD,  groot  boerenerf  in  i>»ewrt/er-cfin^t/ii7,  prov.  Dren" 
ihtf  arr.  en  9  n.  Z.  W.  van  Aigen  ,  kant.  en  li  u.  O,  van  Meppel,  gcm, 
«u  J  u.  N.  O*  van  de  f^ijk,  \  u.  Z*  van  Caekange ;  waartoe  het  behoort* 

SCHOONKVELD  ,  strook  lands  in  het  Overkwartier  der  prov.  ütrtcht  , 
arr.  Am§rtfooH  ,  kant.  Wijk-bij-DmirUede ,  gem.  en  1   u.  Z.  W,  van 

SCUOONËVELDE,  voorm.  eil.  in  den  mond  ran  de  Uont  of  fTtf 
iertckcldcf  prov.  Zeeland,     Zie  ScoiatvsLT. 


:he        , 

ir.        1 


SC  u. 


Wê 


SCHOONËVELDS-BANK  ,  landbaok  in  de  Noordstê,  aan  dn  Z^tuw 
the  kntten  ,  toor  den  moad  der  Hont,  bel  ovcrblytid  van  e^ii  v<M>tiii, 

ml'      Zie    ScOEREVtLT. 

SCHOONE\VALLE<,  voorin*  burj  in  SiatiU^Vlaamhren  ^  prov.   Zee- 
arr.  en  3  u*   Z.   W,  van  ^liddelhurg  ^    kanU   en  t^  ii,  N.   \ai\ 
Diify  ,  distr.  eo  2}  ti.  N.  ü.  van  S/ins,  ^cm.  ta   tegea  den  weste- 
iljkeo  uitgang  van  hel  d,    itioede  aan  de  zuidz^de. 

Dnc  burg  is  door  de  ovcrslroomingen  in  de  ïesliemlt*  eeuwof  vroeffvr 

I  veroietigd.    Ter  plaaUe^  waar  lij  gestaan  heeft ,  iki  iiico  cene  bof^lede  , 

^clkc  ,  CDct  de  daartoe  bcboorcndc  ^;rouden  ^  cene  oppervlakte  he»tanl  tan 

ruim  iObund.,  en  ihaos  in  eigcadom  beteten  vrordt  door  den  lieer  M4^ 

>  «mus  Ma^ke  ,  Burgemeester  tau  Groedc* 

0e  gronden  ,  welke  voormnaU  tot  den  burg  en  de  heerlykbeid  beboord 
I  fcebben  «  s<:bycicD  van  veel  grooter  uitgestrektheid  Ic  lyngewecit*  De 
I  paam  \an  ScaoonEiwALLB  is  aüeen  op  de  kaarten  en  iu  de  polderre- 
Ifiiterv  bekend.  De  hof&tcdc ,  op  nclke  een  vliedbcrg  it ,  nordl  ibaof 
}9è  Meijcnberg  genoemd. 

SCflÜONEWALL£,  streek  lands  in  StaaU-Flaandtren ,  prov.  Zee- 
land,  gcm.  Grotde  ,  even  ten  Z.  W«  van  het  dorp  ,  N,  van  den  Bazen^ 
ot  iJttfidijk  ^  een  gedeelte  van  letter  L  der  uatering  vau  Irrof c/e  uit • 
makende  ,  eo  tot  den  burg  van  dien  naam  beboord  hebbende.  Zie 
bet  voorgaande  art. 

SCUOÜMIIËTËN,  adelL  hav».  in  Zatland ,  prov.  Oterijael,  arr. 
«o  3  tl.  M,  ü.  van  Deventer,  kant.,  gem*  en  1|  u.  Z«  van  RaaUe. 
Dese  bavei.,  eene  der  schoonste  van  Overijssel,  beslaat,  met  de 
daartdc  beboorcndc  gronden  ,  eene  oppervlakte  van  38tS  bund>  52  v.  r. 
SO  f.  elK,  en  wordt  tbona  in  ei[[endoru  bezeten  en  bewoond  door  den 
Heer  R,  T.  C.  Baron  Dehtiack  tvt  ScuoonacTEtf. 

Op  dese  buvez.  i»jn  geboren  de  Staat&manocn  Uahs  Willes  Baron 
BtaTiact. ,  Graaf  r<ii»  Portland  en  Bekekd  He^DiitE  Baron  BesTiNCK  toi 
Boiaaoa&T  aUmedc  de  Schout  bij  NacbL  Woltêr  Jah  GeaaiT ,  Baroo 
BanTiüCK,    Zie  verder  bet   art.  EiALrE. 

SCBOON HOVEN,  kanL,  prov.  Zutd-üoUand ,  arr.  Rotterdam;  na- 

letide  N.   aan  den   IJssel ,  welke  bet  van  de  kant»  Gouda  en  Woerden 

scheidt,    O.   aan   bet  Utrecbt&chc   kant.  IJüselstcin  ,  Z.  aan  de  Lek  , 

.  iMirdoor  bet  van  de  kant.  Gorinchcm   en  SliL^dreeht  gescheiden  wordl^ 

W.  nao  den  Us»el ,  die  bet  vau   hel  kaot.   Hillegersbcrg  «cbcidt. 

flet  bestaat  uit  de  volgeDdc  1^  gem.:  Schoonhoven,  Oude^ 
W4ler  ^  Amoiersiol,  Lckkerkerk,  Krimpcn-aan-de-Lek  , 
Xriinpcn-op-dcn-lJiseUBerkeowoude-en-Acbierbroek, 
Zuidbroek,  Slolwjjk,  *s  Ueeraa  r  taberg-en-Berg-axubacbt, 
fia«»lrccbit  Vlist-ea*6on  repat ,  Ouderker  k-aan-dea- 
IJiielf  Slormpoldcr,  en  de  Lek,  welke  gem»  te  zamen  eeoe 
oppervlakte  beslaan,  tolgens  bel  kadaster,  van  15,657  bund.  153  v«  r. 
ea  f.  «11.  waaronder  14,937  bund.  47  v.  r.  89  v.  elL  belastbaar  land. 
Men  telt  er  2645  h.,  bewoond  door  34t$7  liuisgez.»  uitmakende  cene 
bftfolkiog  van  ruim  16,300  inv.,  die  zich  meest  met  landbouw ,  heo- 
oipteell,  zalmvi&scbery  en  bet  maken  van  hoepels  generen  j  terwijlto 
dit  kant.  ook  de  lOogeooemdc  Stolktchc  kaas  vervaardigd  wordt. 
SCHOONÜOVEN,  kerk.  ring,  prov.  Imd^HoUand,  kla^s.  van  Gotida. 
ïhm  nii|(  bevat  de  volgende  11  gcm.:  Schoonhoven,  Ammer- 
tlol,  Eerg-aniboch  t,  Bcr  ken  w  uu  dt-cn-dc  n- Ach  ter  broek. 
Gouderak,  Haastrecht,  Krim  pcn*aan-d  c- Lek  ,  Lekker- 
kerk,  'Oiiderkcrk-en-KriiDpcit-op*den-!J  *scl,  Slolwij  k, 


SCH. 


«n  Wiin^ê-Langorali«en-2«vender.     Men  beeft ttr  11  kerken , 
welke  door  12   l'redikatilcn  bediend  worden  en  telt  er   IS, 300  xïelen 

SGIIÜUNHOVEN  ,  (jcm.  lusschen  de  Crimpenrettaard  en  den  Lopi- 
keruHiartl  f  prov,  Znui'f/oUand ,  arr.  Roller  Jam  f  kaïiL.  Scfioonhopen , 
(17  ra.  k.  3  «,  d.,  S  «fd.)  ;  palende  N.  aan  de  gciii.  VlisUcn-Bonre- 
pAi  ,  en   de  dlreGlitscbc  pcm.   Zuid-l^oUbroek  ,    Ü.  nan  de  Utrecblscbe 

E  sin*  Willifjc-Langerak  »  Z.  aan  de  Lek,   W.  aan  '«  HeeraarLaber^f-cn-l 
t.'r(f-ambacht. 

UcLC  gcm»  beval  de  itad  Schnonboven,  benevens  den  Kikvor- 
tcb e •  polder*  Zy  bcsUat  een  oppcrvlakle  van  9^  biind.  85  v.  r. 
t$9   V.  elU  waaronder  71   bund.  SI    v.   r.  56  v.    ell*  bclnslbaar  land 

Men  telt  er  SOG  b.,  bewoond  door  li65  hiti$rrei.,  uiintakendc  ecn^ 
betolking  van  2660  inw.  De  handel  Ie  Sciioonnovcn  was  oud  tijd 
tamel^k  bloetjend.  Voor  de  Nedcriand&che  beroerlcn  in  de  teslit-ndi 
eeuw  werd  bij  op  Cleefsland  en  Bergsland  ilerk  gcdreiren.  Om&trveks  bel 
jaar  löOO  wfrdcn  er  ook  vele  Brabandicbe  en  Vlaainsche  tapijt  wer- 
kers naar  Scboo^bovbh  gelokt ;  docb  deze  fabrijkcn  zijn  sedert  van 
daar  weder  verplaatst.  Men  ziel  no^  cenïge  iltikken  van  de  Sdioon* 
bovenscbe  tapijlwerkers  in  de  vergaderplaats  der  Staten  van  IloUand 
io  *£  Gravcnbagc  ,  en  op  bel  siadtiui»  te  Scuooi«ho?iii.  Ook  had  men  er 
vo>orbef  n  pljpetifabrijken  en  potlenbakkeryen,  Tbans  xijn  de  voornaamsld 
middelen  van  bestaan  de  goud-  en  tilver  smederycn  ,  en  koperslagerycn  ; 
»gnde  er  bcbal\e  de  kooplieden  en  inUnd»che  kramers  in  goud  en  cüver, 
bier  47  ijoud-  cu  iiherwerkers ,  waarvoor  in  lë37  een  kantoor  van 
uanrboru  is  opgerijt  j  voorts  8  koperslagerycn  en  blikwerker^jen  en  ö 
(jrof-  en  hocfimeden*  Ook  h  hier  veel  handel  in  bennip ,  van  welk 
product  hier  jaarlijki  eenige  millioi*nen  ponden  ter  waa|r  worden  gebragt , 
en  in  granen  «  terwijl  ook  nog  eenïgcn  ïicli  tnet  de  talinviiisebcry  op  de 
Lek  en  anderen  tich  met  bet  bakken  van  de  vermaarde  Sctiaonhovensebe 
fonteinkoek  generen ;  bovendien  beeft  men  er  1  luodwilniakeHj ;  1  boek* 
drukkerij;  t  Icerloojjery  en  leeinfabi  ijk  ;  1  icbeepstimmcrwcrfi  1  bier* 
brouwery  j  1  aijjnmakerij  j  1  korenmolen.  Voor  eenige  jaren  bad  tueu 
er  oog  1  leerlooijerij  ,  1  touwslngcrij  en  1  aardappel-sirooprabrijk  ,  welke 
tbani  ccbler   Ie   niet  zijn. 

De  Herv.  dio  er  19&Ü  in  getal  xijn,  onder  welke  790  Ledematen, 
maken  cene  gein>  uit  ^  welke  tot  de  klas£.  van  Gouda  ,  ring  van  Schoon- 
hoven ^  behoort  en  vroeger  drie  Predikanten  had  ,  doch  lUan*  door  twee 
bediend  wordt.  De  eerste  ,  die  bier  bet  leeraarambt  heeft  waarge- 
nomen Li  geweest  PfiTftOt  Jobi^res  UvTei^ROfiAJkao,  die  eerst  H,  K,  Priester 
vfas  ,  en  na  gevlugt  te  tijn  geweest ,  als  Hervormd  leeraar  naar  Scnoon- 
floviH  terugkeerde  ,  vanwaar,  by  in  1^75  naar  Delft  vertrok,  In  1574 
bekwam  by  tot  ambtgenoot  Nicolias  LiBBintis ,  die  levens  Rector  was. 
De  eerste  derde  Predikant  wasJoso*  Sawdmüs  ,  die  in  1641  van  Heer- 
Jansdam  herwaarts  beroepen  werd  en  in  1656  emeritus  werd.  Na 
CoflvT&sT  VAR  DKs  Kerboovek  ,  bier  beroepen  in  179SS  en  CaaisTUüOi 
üt  GnooT  Stiffbij  ,  bier  beroepen  in  1797  ,  beide  emeriti  verklaard 
in  1814,  ti  slechts  één  Predikant  weder  beroepen  en  alioo  de  derde 
Predikantcptaats  ingetrokken.    Het  beroep  getcbiedt  door  den  kerkeraad. 

De  Chr  t&  tel  ijke' A  fg  CS  eb  etden  e  n  ,  die  er  ruioi  ^0  in  gelal 
lijn,  luaken  een  gcm.  uit,  welke  den  8  November  van  bei  jaar  1841 
erkend  is  ,  tot  eersten  leeraar  gebad  beeft  Ds,  F.  M*  Lütskr  ,  en  tbans 
herderloos  if« 

De  Remonstranten  hadden  bier  vroeger  mede  ccnc  kleine  gero. 
en  een  kerkgebouw  ,  betwelk  in  bel  jaar  1670  gestïcbt  ^  docb  in  het 


1 


d 


8  CU 


mr 


deter  eeuw   i»  afgebroken.     De  14  RciiionstrAnten  diu  ür  ibfltit 
tODcn  heboorcti  tot  Je  gem.   van  Ifütiwpoort» 
^  Eva  tigeliAciie-Lu  t  bersche  n  ,  dia  mco  er  aantreft ,  wor- 
ij«n  tut  üc  ^etii»   van  Gouda  f}crekend* 

De  B.  K.,  dii!  er  ruim  000  in  gclal  i^n ,  onder  welke  390  Com- 
munikanten,  maken  e«M0  slat.  tiit ,  welka  tot  bet  aartfpr,  van  Utreeht 
bebtwrt,  tn  door  eencn  Pasloor  bediend  wordt.  Deie  ilaU  wa*  weleer 
•eer  talrijk «  ali  beboorendc  daaronder  medo  die  vnn  Langeruk, 
Jaartfeld,  Loptk,  Cabauw,  Zerendcr  .  en  Bonrepas  en 
werd  ats  toen  door  twee  Pastoors  bediend  ,  docb  in  het  jaar  IQ8G 
werd  er  te  Ca  ba  uw  een  e  tweede  kerk  voor  de  butteu  lieden  gebouwd  , 
«n  torn  werd  de  stat.  van  ScQoorinoTEtc  'm  twceiin  gesplitst»  van  welke 
die  te  Scnooniiovsn  later  door  R.  K.  Priesters  van  de  Oude  Clcrcflj  be- 
diend  ii ,  Koodat  de  andere  E,  K.  te  Cabauw  paroebiccrdcn  ,  lot  dat, 
tn  hft  jaar  I78f ,  te  Scbookdovis  de  tbans  daar  noj  bestaande  R»  K. 
itit*  19  opgengt. 

tk  E.  K.  van  de  Oude  ClcreaO,  van  welke  men  er  ruim  SO 
telt,  en  i^nder  deze  18  Corninunikanleri ,  maken  mede  een»  flat.  uit, 
wvlkc  door  «•enen   Pastoor  bediend   wordlt 

De  l»raëlieten,  die  men  er  on^t^veur  100  tcU  ,  bcbbcn  Juer  ceu« 
bijk<*rk,    welke  tot  de  nn(rsjnagoge   van   Gouda  behoort. 

Men  htth  in  dcit!  gcni.  >icr  scholen,  aU  ééne  fransche  kost- 
te b  o  o  1  .  i'i'Qe  V  o  l  k  s  s  e  h  o  o  I  en  céne  A  r  ni  e  n  i  c  h  ooi,  welke  allen 
•o  hetxeifde  gebouw  gcbouden  wordün  en  onderden  iclfdcn  üoofdondcr- 
wtj2^^  geplaatst  zijn  ,  en  ecnc  Jonge  Jufvrouwcnscbool.  Zij 
worden  Ie  ramen  gemiddeld  door  een  getal  van  280  leerlingen    bezocht. 

De  stad  BcraooüuovE»  ligt  ongeveer  6  u.  O.  van  Eoltcrdam  ,  5  u, 
O.  Z.  O.  van  Gouda,  2  u.  Z«  ten  O.  van  Oudcwalcr,  aandien  reg- 
lerüever  xên  de  Lek,  ÏSr  4ü'  4^  N.  B.   23*  30'  Öi"  U.  L. 

Ecnigc  willen  dat  deze  stad  eertijds  ScnooüDAvcTi  gebcctcn  zou  beb- 
beo  ,  welken  naam  z\j  h}}  «chryvers  vao  de  zestiende  eeuw  draagt  en 
welke  sij  zoude  ontleend  bebben  van  de  scboone  nieuwe  baven,  welke 
roen  er,  na  het  afdammcn  der  oude  baven,  heeft  aangelegd.  Ande- 
ren tiJQ  van  gedacblen  dat  de  slad ,  eertijds  een  bof  of  verblijjplaats 
der  Uollandfcbe  Graven  geweest  zynde  y  hiervan  haren  naam  zoude 
verkregen  hebben,  waarom  zij,  door  den  Kronijksicbrijver  OEa*,  Rzlla- 
CsBU  of  ScROosnor  genoemd  wordt.  Het  inec^t  algemeen  gevoelen  is 
echter ,  dat  Scooo^DovEri  zoo  genaamd  zij  naar  de  fraaije  boven  ,  boom* 
gaarden  en  lander^en^  nabij  de  stad  gelegen,  uit  welken  hoofde  eenige 
willen  d.'tt  de  stad  ook  Scoookc^Ouwen  ,    uat  is  tchaone  latuUrijtn  ,  kan 

rauid  zyn  geweest.  Zeker  gaat  het ,  dat  Scnoo^irovR.v  ten  Ü.,  N.  t^n 
,  schoon  weiland  beeft.  Ook  heefl  men  be«nidi  n  deze  Uad  ,  over  de 
Lek  ,  cene  aangename  landouwe.  Van  hare  eerste  siidiling  vindt  men 
teen  |rewag  gemaakt.  Sommigen  verzekeren,  dül  de  stad  reeds  in  hrt 
|aar7o7  bcitaan  beeft  en  bekend  was,  docb  op  \%al  grond  vmdtnien  iier- 
geus  geboekt.  De  eerste  vermelding  van  Scooonuovbiv,  waarvan  men  n^cet, 
dagteckcnt  van  bet  jaar  1234  ,  bij  gelegenheid  ,  datFLomsV,  Graaf  tvin 
UftUandf  ten  verzoeke  van  Otto  vau  Holi.a!ii>^  den  zes  en  dertigsten  Bi»- 
ichop  van  L'trecbt^  zekeren  zwaren  dyk  langs  de  Lek,  van  Amcrongen 
lotScioosacivi^  ,  deed  aanleggen.  Scuoonuovaa  was  toen  eene  beertykheid « 
die,  nevens  Gouda,  m  bet  jaar  l'^80  ,  aan  Heer  Kicolaas  tai«  Kays 
loebeiMKirdc.  Jak  vau  Nassau  ,  de  negen  en  dertigste  Bi»fchop  ïaii 
Uireciit ,  verleende  Jleer  Nicolaas  en  zijne  lÜanneti  f  binnen  zijne  ttad 
Sca«otaoitii  ttonwndr  ^  in  liei  gezegde  jaar,  Trijbeid  van  lollen  door  het 
X.  Dazt.  17 


SGU. 


(rehrele  Sitclii  van  Utrecbtt  Naderhand  zQn  de  GraTcn  var  Bijon ,  ge- 
sprolfD  uil  liet  huis  fA5  Atuncs.,  Meeren  van  ScnooanoTii  cd  van 
Gouda  gGM'cest«  Zy  hebben  eerst genielde  §tad  niet  onderscheidene 
\oorregtcn  he^ptfiigd  ,  en  irocrden  ,  in  hunne  opene  brieven  ,  altooi  den 
naam  van  Scaoa^aovBn  fóór  die  van  Gouda  ^  wJiarnU  nien  kan  op- 
maken, dal  ScaoottsovER  destijdjt  aaniienlijker  don  (toiida  moet  ge- 
weest lijn.  Na  den  dood  van  Gut  vaji  CnariLLÓa  ,  Grave  van  Bloh  ^ 
die,  in  het  jaar  1307,  «onder  kinderen,  overleed ,  i»  de  heerlyklifid 
fan  SctiiHi)ino%eji ,  toowel  als  die  van  Gouda,  aan  den  Graaf  van  UoU 
land  vervallen. 

De  {gelegenheid  maakte  Schoof  hoven  tamelijk  sterk  ,  doordien  het 
omlijjgcnde  land,  doormiddel  van  onderscheidene  sliiiien  ^  kan  onder 
iiater  jTi- zei  worden .  Zij  «c hij nt  weleer,  in  hare  eerste  opkomst  ^  slcchU 
met  eenen  aarden  wal  en  smalle  grachten  te  zjjn  omringd  geneest ;  lot 
dal  Jaw  vau  Umbgodwbn,  \L^^t  van  Schoonhoven  ,  ooilrent  hei  jaar  1320 
de  grncht  lieert  verbreed  en  den  aarden  vral  door  eenen  sleetjcn  nitinr 
heeft  doen  vervangen ,  van  welken  mour  lang  een  loren  bestaan  heeft  , 
gemceniyk  de  Blaauwenloren  genaamd,  welke  echter  sedert  een 
aantal  jaren  afgebroken  is.  Omlrent  het  jaar  1418,  deed  Jacobi  tai 
BefJERCR ,  Gravin  van  Holland,  de  muren  verbeteren.  Nadat  ScBoot- 
novci  ecntge  jaren  de  zijde  der  Stalen  gehouden  bad  ,  verstrekte  de 
provincie  Holland  ,  in  het  jaar  1583  ,  geld  om  het  te  versterken  ,  doch 
onder  voorwaarde  ,  dal  de  vestingverken ,  ten  eeuwigen  dage  ,  door  de 
«lad  moeiten  onderhouden  worden.  In  hei  jaar  1  ri 88  werd  hel  slee nen 
botwerk  ,  waarop  thans  de  korenmolen  staal,  gebouwd  en  omtrent  die 
Bclfde  tyd  lullen  nok  waarschijnlijk  de  drie  bolwerken  aan  de  Oost* 
tijde  der  Mad  atingelegd  zijn.  Met  is  waarschijnlijk  dai  de  stad  ,  toen 
er  geen  vijand  Ic  vrceien  was,  Ic  weinig  de  harid  aan  de  tcstingwer* 
ken  lal  gehouden  hebhen  ,  waardoor  lij  icer  vervallen  en  slecht  te 
vcrweeren  waren  ,  toen  de  Franseben  ,  in  het  jaar  167ï2,  onverhoeds  in 
ons  land  vielen ,  en  tot  binnen  eenc  maand  nabij  SciioonaovE!^  genaderd 
waren.  BUen  heeft  toen  de  vestingwerkeo  aanmerkelijk  verbeterd ;  nog 
vijf  bolwerken  by  de  vorige  drie  gevoegd  j  eeiie  leer  hreede  eo  diepe 
gracht  doen  graven,  en  nieuwe  wallen  doen  aanleggen.  De  gedachtenis 
deter  verbetering  wordt  door  bet  volgende  opfichrifl  boven  da  Krois- 
pooK  bewaard  : 

Prospcrttati  Retpuhltcae  nostrae 

invidif  Galltae  Amjliaeque  Retjihui 

Cnm  Coloniae  ac  Jttonasterii  Ephcopii 

jÉliitque  Princtpibtis  unit  is  , 

Pnlsantihtii  rcpentino   Bello  Provinctat 

liuJHS  Limitpx ,    urht  kaec  novis 

Amplioribiis  Motnibui   FosMisqnt   ilTfitiiVd; 
CnrandbuM 
f).  V^,  Adma^o  k    BosvBtT,    a?    IfsaiAfio    v«»    her    MiEft ,    Dobino 

HOOCBVEEU  , 

Bé  0.  Oadiküb  lloLLATiiitAE ,  WcstrAtsiAEQüB  êejiuMii, 
Anno  MÜCLXin, 
(d,  i.  Tociï  de  Koningen  van  Frank ryk  en  Engeland ,  wangiinslfg 
over  den  voorspoed  van  ons  geuieenebe^t  ,  mei  de  Bisschoppen  van 
Keulenen  Munsler  en  andere  Vorsten  te  ramen  vereenlgd,  rnel  eenen 
onverwacht  en  oorlog  op  de  grenscn  v«n  djt  gewcsl  aanvielen  ,  is  deie 
stad  met  nieuwe  en  breedere  wallen  en  grachten  vooriien  «  onder  hel 
opxigl  Tan  ADRiiTies  vau    Bosielt  en   lli»MA!kii»    vau   ma  Met n ,    Heer 


SCll. 


iSH 


Tguvaardigden  der  Hecrcn  Suton  tan  Holland 
Weil-Fric»ljiod  »  'm  liel  jaar  1673). 
'Lalrf  ii  do  itad  op  finderschddcne  tydon  |}L>bni{^t  In  den  staats 
wtarin  men  tidar  in  hel  la^lsl  der  vorijjo  eeuw  »ag ,  lijndo  omringd 
éoor  Mnen  aarden  wal  ^  bevallende  aan  de  tandtijdc  xes  hcelo  on  nan  de 
mienijde  twee  liahe  bolwerken^  doch  gecne  anduro  liuiieuwcrkfen  dan 
een  klein  ravcl^n  of  batte  maan  vóór  de  Lopikerpoort  en  een  demelyk 
v6ór  hctregts  daarop  Tolijende  front  ^  hetwelk  door  ecnen  s[eenen  beer 
met  den  hoofdwal  f  erbonden  is ,  lan^f  de  Lek  hnd  de  stad  ecnen  aar- 
dêo  «al ,  welke  ibani  cchlcr  met  plantsoen  bcict  en  tot  ccne  wande- 
ling^ inmengt  b.  Door  hel  laleroan^cnomcn  Terdcdiuin^»$teiscl ,  waarl)pf 
dexc  TcAttoff  beschouwd  werd  ,  als  bet  regier  steiinpiint  legen  de  Lek 
van  <^  Oadc'Hüllandiche-waterlinitf  kwnni  alleen  in  aanmerking  dat 
ndeelte  begrepen  tusschcn  den  Loplkcr-dijk  en  de  rivier,  lijnde  alioo 
de  ooslelyke  fronten  ,  bevallende  de  drie  becle  en  een  halve  baslion  i 
bovendien  werd  er  nog  een  dijkpost  aangelegd  op  den  Lekdijk  ,  bjj  Wil- 
lig»-Langtrak*  Door  de  thans  bepaalde  Linie  van  de  Vechl,  is  do 
vroeffer  jpnoenidc  linie  voor  loo  verre  vervallen,  dat  xy  niet  andera 
dan  biy  ooodtakeiykhcid  zat  hersteld  worden ,  waarbij  alsdan  de  voor- 
tehrefeo  <K>êlctykc  fronten  tn  aanmerking  komen  en  diensvolgens  in 
hnnne  legenwoordigen  toestand  moeten  blijven.  Ho  wal,  die  de  stad 
omringt ,  U  van  builen  omgeven  door  eene  brecdc  en  diepe  gra«f)l  en 
vjii   'i  beplant  met    fraaije  ypenboomcn  ,  welke  een  e  aangename 

w;  plevercti. 

4ii  n  tKid  te  SciooüBOTEfi  drie  landpoorten  en  cenc  waterpoort.  De 
drie  bnd poorten  lyn  ;  de  Lopikerpoort  l-jn  O.,  welke  bet  jaarldl 
1991  tn  baren  gevel  droeg ,  als  djnae  waarschijnlijk  in  dat  jnar  ver- 
nieuwd ^  thans  etïhter  is  i^  afgebroken,  co  door  etn  hek  vervangen; 
de  V  roaweopoort  ten  W.,  welke  in  bet  jaar  ISS73  vernieuwd  is,  en 
de  Rrui»poort  ten  N,,  waarvan  de  grondslag  »  den  J7  Octobcr  1075  , 
gelegd  is  door  IIt;ii>niK  vaü  A»iEt ,  too  als  blykt  uit  bet  volgends  op> 
iclirtfl ,    dat  aan  de  binncntijde  geleien  wordt  : 

Excitatac    Portae  Fmtd^immtüm 
Jecii  U«n»icc»  Ancetits 
Jnno  MDCLXXIIL   svt.   CaL  JVovtmh. 

De  WAlcrpoort ,  langs  welke  men  len  tuiden  naar  de  Lek  gaat ,  i»ordi 
de  Vcor poort  genoemd,  en  is  in  IGOI  gebouwd.  Öuil en  dcic  poort , 
die  ztÊT  sirrlijk  van  blaauwen  steen  is  opgetrokken  ,  heeft  men  etrn 
pQolveer  of«r  de  Lek  op  Gelkenes,  onder  Groot-Ammers  ^  en  by  de 
Vramrepoort  eene  bekwame  haven  voor  kleine  schepen, 
^cnNNiiovi»  bei»laat  binnen  zijne  wallen  ,  volgens  bet  kadiiMcr ,  cene 
vlakte    van  9Ü  bnnd.  43  v,  r.  59  v.  clK,    wniaronder  71   bund, 

F?,  r.  SS1  T.  ell.  belastbaar  land.  Men  teil  er  506  h,  en  ruim  2G60  inw. 

Br  tyo  weinige  voorname  gebouwen.     Helslot»  belwelk  hier  vroeger 
ond  ,  «1  reeds  in  de  jaren  1300  en  1501   vermeld  wordt  ,  i»  in  hel 
}aar   1577  afgebroken.     Zie  hel  art.  Scnoofliiovt:i  (Slot-tu-). 

Het  Stadhuis,  op  de  Sfeeneft^ru^  ^  ts  een  sierlijk  en  oud  gebouw 
vm  gi^tttcUlig  gehouwen  steen  opgetrokken  ,  en  beeft  ecnen  fraaijen 
tortïii ,  met  een  konslig  speel-  en  uurwerk  ,  hetwelk  gegoten  is  van  een 
stuk  kanon,  dat  men  aan  Ouviên  vaa  Noonr,  toen  hij  ecnen  togt  ron- 
dom de  wereld  deed  ^  heei\  Ic  danken.  In  de  voormalige  Vroedschaps- 
kimer  {tegenwoordig  gebruikt  wordende  voor  de  tiUtngen  van  hel  k*in- 
Uügtfegt)  bangen  lecr  fraai  bewerkte  tapylen  ,  welke  vroeger  alhier  vfr- 
Tatrdigd  tljn,     fn  die  tclfdc  kamer  voor  den  schoorsteen  is  cene  afbeelding 


^eo  scH. 

van  WiLLBH  lil ,  iVint  wan  Oranje ;  ook  vindt  men  daar  Vroavt 
Jacoba  fAN  Rbijbbbs  ,  Grafio  wan  aoUand,  naar  bet  leven  geschilderd, 
afgebeeld  ,  daar  naatt  staat  te  lesen  :  Op  den  7  Anrü  1458  Uyde  Hèêt 
GcBBiT  VAK  PoBLCBBST  den  eefsUn  steen  wan  het  Siaakuts,  Meo  bevaart 
op  bet  stadbuis  nog  een  tapijt ,  loo  men  zegt ,  door  Jacobs  tas  Bb- 
JBEBR  bewerkt,  en  eene  liaüikraag,  die  mede  als  door  die  GraviD  ge- 
bruikt zijnde  wordt  uitgegeven.  Voor  bet  Stadbuis  is  een  roode  knog 
in  de  straat  te  zien,  waarin,  volgens  de  overlevering ,  zekere  MAaaian 
AiiENs,  den  4  October  1597  ,  wegens  tooverg  geworgd  en  tot  «tof  ver- 
brand zoude  zyn.  Volgens  anderen  zoude  die  steen  ecbler ,  zooals  op 
meer  andere  plaatsen  gediend  bebben ,  om  er  eenen  nieuwen  Heer  op 
te  huldigen. 

De  Stadswaag,  op  den  Dam ,  is  gebouwd  of  liever  geheel  ver- 
nieuwd in  het  jaar  1758.  Op  deze  waag  worden  jaarlyks  eenigf  dui- 
zenden ponden  hennep  gewogen. 

De  Stads-Doelen,  in  bet  Plantsoen ,  is  een  luchtig  en  sieriyk 

?;ebouw  ,  dat  in  het  jaar  1618  gebouwd ,  doch  in  1656  vergroot  werd. 
Iet  is  van  achteren  van  een  ruim  erf  en  fraayen  tuin  voorzien ,  en 
was  later  bet  voornaamste  Logement  der  stad,  doch  is  nu  een  Inati- 
tuut  voor  Joogebeeren.  Men  ziet  er  een  fraai  afbeeldsel  van 
Maobits  ,  Prins  van  Oranje. 

Het  voormalig  Magazgn,  op  de  Oude-üawen^  is  gebonvrd'van  een 
gedeelte  van  het  Vrouwenklooster ,  en  schynt  in  het  jaar  1687  gesticht 
te  zyn.  Het  dient  thans  totHennippakhuis,  terwyi  de  bovenver- 
dieping lot  Schoollokalenf  zoo  voor  het  instituut  als  voor  de  -daar- 
aan verbonden  sladsschool  is  ingerigt. 

Men  hecf\  hier  nog  een  Postkantoor,  op  de  Haven. 

De  Hervormde  kerk,  aan  den  Dam,  is  een  oud  gdioow  ,  dat 
yiftor  de  Reformatie  aan  den  H.  Babtbolobbos  was  toegewyd.  De  Pas- 
toor werd  destyds  door  de  Duitsche  Ridders ,  te  Utrecht ,  benoemd. 
De  Koster  en  de  Schoolvoogd  werden  door  de  Graven  van  Holland  aan- 
gesteld. De  kerk  was  van  onderscheidene  altaren  voorzien,  waarvan 
wy  er,  behalve  het  hoofdaltaar,  aan  den  U.  Babtbolobbos  toegewyd, 
elf  vinden  opgenoemd ,  aan  ieder  van  welk  eene  vikary  verbonden  was  , 
die  ter  begeving  stonden  van  de  Heeren  van  Scboobbovbh  ,  als :  het 
altaar  van  de  //.  Maagd  en  Moeder  Gods  Mabia  ,  aan  hetwelk  de  Re- 

Snliere  Kanunniken  in  den  Hem  jaarlyks  zeven  groot  moesten  betalen  ^ 
at  van  den  U.  Nicolaas  ;  dat  van  den  //.  Geest i  dat  van  den  H.  Eu- 
oius,  hetwelk  onderscheidene  en  groote  inkomsten  had;  dat  van  den 
11.  Gbbistiziiis  ,  ook  wel  van  den  U.  Jooocus  genaamd;  dat  van  den 
H.  EwTALODS,  anders  St.  Uuwbbs  ;  dat  van  St.  Gbisfuii  en  Gbispisiiar 
of  het  Schoenmakersgild ;  dat  van  den  H.  Laobbzitius  en  Babbara,  dat 
van  den  H.  Tbbobalmis;  dat  van  den  U.  Jobahzibs  den  Dooper  en  dat 
van  de  H.  Arba.  In  het  jaar  1657  is  deze  kerk  voor  een  groot  ge- 
deelte veranderd  en  verbeterd.  Het  koorheefide  lengte  van  21.34  ell. 
en  eene  breedte  van  24.48  cll.;  de  kerk  is  lang  57.04  ell.  en  breed 
30.15  elU  Zy  is  twee  malen,  namclyk  in  de  jaren  1375  en  1518,  als 
genoegzaam  de  gebeele  stad  door  eenen  feilen  brand  verteerd  werd ,  ver- 
schoond gebleven  ;  sy  is  van  een  orgel  voorzien ,  en  in  het  jaar  1827  ont- 
ving zy  van  Vrouwe  S.  F.  var  dbr  Uoscr  ,  wed.  C.  Gabnier,  in  leven  Bur- 
aemcester  van  Scrooüboveh  ,  eenen  kostbaren  zilveren  schotel  voor  de  be- 
diening van  het  11.  Avondmaal  ten  geschenke.  In  deze  kerk  ligt  begraven 
de  Heer  Jah  van  Wurbebgen  ,  op  wiens  zerk  men  een  groot  grafschrift  vindt 
uitgehouwen.  Merkwaardiger  is  het  graf  van  Olivieb  var  Noobt  ,  de  eerste 


SCH. 


nt 


^c  cenentogt  rondom  den  aardkloot  gedaan  bee(\,     Deiü  rcreenlc  aan 
tlAd  ^    l»y  lijne  tcni[Tkoiiitt ,  ïn  hel  jaar  1601  ,  cca  ichouri  ittik  ttitiUul 
cbiil,  in  liiïljnar  1578  Ic  ülrecbl  gegolcn  ,  bcti*ülk  ,  volgcni  iijfiijiar- 
cbrirt  ,  de  rei»  itiel  bern  om  de  wereld  gedaan  bad*   Dtt  sluk  ^scbut,  dat 
»n  de  oojtmimr  der  kerk  geslaan  beeft ,    ts  naar  inert  wit  ,  vAar  bet  klok- 
el  op  bet  raadhuis  (reblrulkL    Op  hel  graf  van  gciegdo  rAji  Nüokt  riet 
M:h)|t  ,    jilsiiiedo  pcn  kleed    mcl  starren  bexaard  ,  waarop  een 
It«q  daaronder  »yn  wapen  f  onder  bet  wapen  en  kleed  leest  men 

Uk  UU    ett  f   fotum  veih  qui  etrcttii  on&em  , 
A  Magtltani}  quartun   Otiwerim, 
Dier  rust  Ou  vu»  vj»  Nüout  ,  de  vierde  n;i  Ma^ellaan 
die  de  gehcelc  aarde  is  oin^re^rild.) 
t:n  daaruiidcr 
Uift  ruif  dê  Ed,  Uttr  Olivieii  \*5   Noort  ,    in  sijn   Leren  dtpifém- 
'  0dmirtMij   ende  Capitein- Generaal  over  th  eerite  f^iuut^  die  mjt  dese 
fedefiitwien  door  tlé  tlntat    MagelUtnet  de  gefufete   wrreld  heeft  omge- 
ft  den  2a  Fehruarij   16Ü7. 

;i  deie  kerk  nr>g  hegravcn  Kti&i  LouwtaBf»  Blos  ,  dié  Iti  het 
iir  t^Vj  de  errstc  Hiudmolen  titt   llolLmd  naat*   Spanje  beeft  overgc- 
Hj^  ,  aU  blykl  uil  bel  volgende  jjrafscbrift  op  itjn  irrk  ti  il  gebouwen  : 
liiet  legt  hegntf^en    Klaas  Lor\«enKniti  fttos  ^ 
Schipper  van  Gorr&m , 
Toen  hg  itni  ondt  jaaren  , 

Toen  is  hg   met  een    fFant*Schip  naar  Sfutnje  gewaaren , 
En   hg  bragt  ngt   floitnttdi  tidl^tar 
Wtntên   9t0oleH,    in  kei    eijftitu-hnnthrt  ttcgen-en-Pteriigtte  jaar  ^ 
Sier  ft  y/rtwo  1613. 
Vffdtr  if  op  de  scrk  uitgebouiAen  zyn  wupcii  met  eeu  schip  un  ecnen 
molen. 

De  tortn  dezer  kerk  is  onH rent  bel  jaar  105d  bijna  geheet  vernienwd 
tiffide  de  iroorg^iande  slechts  xcer  laag  gcwppst.  Iti  den  bekenden  Morm 
V40  1747  if  bet  spit$  van  dezen  toren  gewaaid  ,  doch  in  het  volgende  j.inr 
«Hief  hersteld.  Deic  toren  is  iccr  sierlijk  van  Bcnlheimersleeii  op;jc- 
b44ld  f  doch  ,  hetzij  door  z^nc  zwaarte  of  duor  de  zuakkc  grondslngeii 
éee  kerk  ^  waarop  bij  »laat ,  aan  de  oostzijde  overgczaki  en  binnen  in 
do  kerk  door  ecnen    dikken  pilaar  onderscbraagd.    In  dezen  toren  ban- 

rn  drtê  klokken,  hekend  onder  den  nnmcn  van  du  Groote,  de 
leine  en  de  Wacht  klok.  Ook  \ifidt  men  d;ianii  een  uiirwcrk  , 
waarop  hel  jaartal  1592  te  lezen  slaat*  In  den  rand  der  groole  klok, 
BAAtmotOBics  geheelcn  ,   tee^t    rnen  : 

,^t*  X^irtljoloiiicu^  if  nipncn  naam  / 
Cot  Ciclu^  l3a«  a3j}lïc  üen  ilt  ücquaam/ 
IDiUcm  illocu  en  Sappee  spn  ^roEi' 

tjcbben  nin  oemaaftt/ 

in  öet  jaar  1570. 

klok  ziet  men  bet  wapen  van  Llenegnuwen  en  dat  ran  Bcooo^- 
ZjJ  if  omtrent  bet  jaar  1737  gebarsten  ^  hetwelk  men  op  é*in 
'  bedeling  irer&t  ontdekte,  bij  [jelegenbeid  van  de  verbazende 
.  welke  door  gi'beel  Holland  gcvorld  werd.  Uit  den  itiren 
»edcfjjel*iten  ,  %>oog  ty  55JI6  ponden  Jniiiti  1677  Ned,  pond).  Zy  word 
il«IF  Aarle  gevoei-d  ,  ^taur  tij  door  den  klokgjelcr  Ateiis  Uetit  vergoten 
il  ,  MibiBdt  mna  bel  tellde  gcwigi  bebonden.  Op  de  kleine  klok  sMal 


^eo  scH. 

van  WiLLVH  III  ,  Prins  9an  Oranje  t  ook  vindt  men  daar  Vrouwa 
Jacoba  f  ah  Reijbbbs  ,  Gravin  fian  aoUand,  naar  het  leven  geschilderd , 
afgebeeld  ,  daar  naast  slaat  te  lesen  :  Op  den  7  jéortl  1458  leyie  Beer 
GcBBiT  VAK  PoBLGBBST  den  eentên  tteen  wan  hei  Stadhuis,  Men  bewaart 
op  bet  stadhuis  nog  een  tapijt ,  loo  men  xegt ,  door  Jacoba  vak  Bbi- 
jBBBR  bewerkt,  en  eene  bafskraag,  die  mede  als  door  die  Gravin  pe- 
bruikt  xijode  wordt  uitgegeven.  Voor  bet  Stadhuis  is  een  ronde  knng 
In  de  straat  te  zien,  waarin,  volgens  de  overlevering ,  zekere  Mabbiojb 
Abiens,  den  4  October  1597  ,  wegens  tooverg  geworgd  en  tot  Btofver« 
brand  zoude  zyn.  Volgens  anderen  zoude  die  steen  echter ,  zooals  op 
meer  andere  plaatsen  gediend  hebben ,  om  er  eenen  nieuwen  Heer  op 
Ie  huldigen. 

De  Stadswaag,  op  den  Dam ,  is  gebouwd  of  liever  gelieel  ver- 
nieuwd in  het  jaar  1758.  Op  deze  vaag  worden  jaarlgks  eenigê  dui- 
zenden ponden  hennep  gewogen. 

De  Stads-Doelen,  in  net  Plantsoen,  is  een  luchtig  en  sierlyk 
gebouw  ,  dat  in  bet  jaar  1618  gebouwd ,  doch  in  1656  vergroot  werd. 
Het  is  van  achteren  van  een  ruim  erf  en  fraayen  tuin  voorzien ,  en 
was  later  het  voornaamste  Logement  der  stad,  doch  is  nu  een  Insti- 
tuut voor  Jongeheeren.  Men  ziet  er  een  fraai  afbeeldsel  van 
Maobits,  Prins  van  Oranje, 

Het  voormalig  Magazgn,  op  de  Oude-Iiaven,  is  geboovrd'van  een 
gedeelte  van  het  Vrouwenklooster ,  en  schynt  in  het  jaar  1627  gesticht 
te  sy'o.  liet  dient  thans  totHennippakhuis,  terwgl  de  bovenver- 
dieping tot  SchooUokalen,  zoo  voor  het  instituut  als  voor  de  daar- 
aan verbonden  stadsschool  is  ingerigt. 

Men  beef\  hier  nog  een  Postkantoor,  op  de  Haven» 

De  Hervormde  kerk,  aan  den  Dam,  is  een  oud  geboow  ,  dat 
vóur  de  Reformatie  aan  den  H.  Babtbolobbos  was  toegewyd.  De  Pas- 
toor werd  destijds  door  de  Duilscbe  Ridders ,  te  Utrecht ,  benoemd. 
De  Koster  en  de  Schoolvoogd  werden  door  de  Graven  van  Holland  aan- 
gesteld. De  kerk  was  van  onderscheidene  altaren  voorzien ,  waarvan 
wy  er,  behalve  het  hoofdaltaar,  aan  den  U.  Babtboloheus  toegewyd, 
elf  vinden  opgenoemd ,  aan  leder  van  welk  eene  vikary  verbonden  was  , 
die  ter  begeving  stonden  van  de  Heeren  van  Schooiibovbii  ,  als  :  het 
altaar  van  de  U,  Maagd  en  Moeder  Gods  Mabia  ,  aan  hetwelk  de  Re- 

Ïiiliere  Kanunniken  in  den  Hem  jaarlyks  zeven  groot  moesten  betalen  j 
at  van  den  U.  Nicolaas;  dat  van  den  H,  Geest  i  dat  van  den  H.  Eu- 
aios,  hetwelk  onderscheidene  en  groote  inkomsten  had;  dat  van  den 
n.  GaBisTiRVS ,  ook  wel  van  den  U.  Jooocus  genaamd;  dat  van  den 
11.  EwALODS,  anders  St.  Uowbbs  ;  dat  van  St.  Gbispij.v  en  Gbispithaar 
of  het  Schoenmakersgild ;  dat  van  den  H.  Laobebtius  en  Babbaba,  dat 
van  den  H.  Tbeobaldiis  ;  dat  van  den  U.  Jobahiibs  den  Dooper  en  dat 
van  de  H.  Arba.  In  het  jaar  1657  is  deze  kerk  voor  een  groot  ge- 
deelte veranderd  en  verbeterd.  Het  koorheefide  lengte  van  81.54  ell. 
en  eene  breedte  van  24.48  ell.;  de  kerk  is  lang  57.04  ell.  en  breed 
50.15  ell.  Zy  is  twee  malen,  namelyk  in  de  jaren  1575  en  1518,  als 
genoegzaam  de  gebeele  stad  door  eenen  feilen  brand  verteerd  werd ,  ver- 
schoond gebleven  ;  zy  is  van  een  orgel  voorzien ,  en  in  hel  jaar  1827  ont- 
ving zij  van  Vrouwe  S.  F.  vah  der  Uoscb  ,  wed.  C.  Cabrieb,  in  leven  Bur- 
Semcester  van  Scbooüboveh  ,  eenen  kostbaren  zilveren  schotel  voor  de  be- 
lening van  hel  H.  Avondmaal  ten  geschenke.  lu  deze  kerk  ligt  begraven 
de  Heer  Jar  var  Wijhbebger  ,  op  wiens  zerk  men  een  groot  grafschrift  vindt 
uitgehouwen.  Merkwaardiger  is  het  graf  van  Olivjeb  var  Noort  ,  de  eerste 


SCü. 


36S 


fohooïd  was.     H«l  word  laUr  bewoond  door  Proventoreo  ,  doch  boé  141 1 
tljtftii  niet  meer 

Het  Lnproiêuhuii  buiten  de  KrutspoorI ,  waarvau  aiea  ïn  het 
j«ar  1518  gtfwag  gemaakt  vindl ,  mot^t  waarscbyotijk  10  bet  jaar  I57iit 
luet  de  voorstad  verbrand  lija.  liet  j»  later  verkocbl  en  ineeucStads- 
Il rr berg  veranderd. 

Meo  beeft  te  SciooffiovER  een  Oepartomont  dur  HaatscbAp- 
py  -.  Toi  Jfut  ttm  't  ^ teemeen  f  dat  den  i5  Maart  1825  opprijjt  is  ^ 
rn  mini  dertt^^  leden  telt  |  cene  Aldeuling  van  bel  Neder- 
lands eb  Bybelg^cuoot^cbap;  eene  Yerecniging  van  bet 
2^eadelt  nggtiit  00  t«c  hap  ,  welkt»  bedeslonJon  boudt  j  eijne  Bank 
v«Q  leening;  eene  Spaarbank  eii  ecne  Commissie  tot  uil- 
deeltng  van  Ie  ven»  iniddolüii  en  b  ra  nditoiTou. 
ScaoOüHovis  ift  de   geboorteplaats  : 

Van  de  Godgeleerden:  Aanuiios  var  Scuoohboveji j  't'  In  1£92  , 
nb  Hïtscliop  van  Aiapb  j  Jooin  v*»  ScnooTieovEsi  ^  f  in  1431 ,  ats  ünder- 
l*rior  van  net  klooster  Groenendaal  bij  Brussel ,  onderscbeidene  icbril- 
eo  naUtcndcj  Beinaad  vaa  Scuoo^Dovcn ,  Landcoiom^deur  der  Duit- 
he  Ridderorde  te  Utrecht,  f  i°  ^^^^  i 

Van  den  O  n  1 1  eed  kund  1  go  ILiiiiiKa  oa  GaAAf,  ntt  do  icvcnticiidc 
mw  ,  die  de  ontdekking  deed,  uui  de  vaten  bij  de  unLleding  i»|»  te  «puiten  ; 
Van  den   Letterkundige    Cttaiïforici.  Lo.vgoliu«  »  gcb.  iti    1488, 
in   nU) 

^Vad  óeu    Nederdnitscbo    DioKter    ion^ics  Uaiso    CoaanLi»*., 
ITN,  t  2iS  November  183ïSf 
de  So bilden  :  lltaoaia  Najiuwirx  cu  JoitéJ^  vaji  oüh  Bfiaa  ,  botde 
ait  de  xcventiendu  eeuw  ^ 

Van  den   Zeereitiger  Ouviia  vau  Noort  ^  die  de  eerste  Nederlander 
•ai  ,  welke  den  aardbol  bceJL  rondgevaren  ,  f  den  22  Fcbruarlj  1Ü17  ,  cu 
Van   Klaa»  LoowEREitia  Btoa,   die,  in  1549,  den  «er&teii  wiudujuleu 
uil  flolland  uaur  Spanje  overbragt.     [lij  overleed   rn   1ÜI5. 

In  het  jaar  l^lti  h  de  gcheelo  slaJ  St.iiooi(ui»%aN  ,  benevens  bet  Ivai- 
ittclilen-kloo»ter ,  hetwelk  eerst  in  bel  jaur  1350,  door  Jak  vau  lU- 
•Movnvta  ,  gesticht  was  ,  door  ccuen  scbielijken  en  on  verwachten  brand 
ItB  eenemale  vernield  geworden  1  xy"^^  v  ^^^  gedaehteitis  van  dit  treu- 
ri|  ongeval ,  bel  volgende  Latynsube  Ter»  vervaardigd  »  waarvan  de 
ffoolt  talletters  hei  jaargetal  aanw\J2cn  : 

ê  Clmünho  F  en  I  ns  Ign  h  j 
CFS^CLaVttTQ  thFvmt  Ifjnh. 
(d.  !•    Het  Tuur  beeft  bet  uitmuntende  SotooüaovEü ,  luet  bet  klooster» 
verslonden.) 

Een  dergel^k  ongeluk  trof  do  atad  ten  tweede  male  op  St.  MiirgA- 
rtttdaf ,  ïn  het  jaar  1518 ,  ter  vergoeding  van  welke  laatste  i^mp  ,  lUati , 
Graaf  ffdM  f/oUand ,  later  fidii^r  KAaei.  V,  haar  ,  op  den  ^2  \n^ugtn$  van 
bet  geroeide  jaar,  hel  vo^rregt  vergund  heefl ,  «  om  (gelijk  bij  «ich  in  een 
handvest  ten  voordeele  van  Scuounuuvisn  uitdrukt)  ■  te  verleenen  eu  ie 

•  cüii^ruieereu  ,  dat  alle  die  gcuen  ,  dto  binnen  de  limieten  vatt  Kraai' 

•  jeitein  en  van  du  Vbetbrugge  geieteu  x>iJQ*  en  naniaab  litteu  lulleii , 
»  Aecjnte  tot  ome  iteede  profyte  en  bebu^f  \oortaau  gelden  en  bèta* 

•  len  aoüen  ,  in  alle  nianicren ,  of  deiclvo  binnen  onte  voorsehrüvc 
>  stcede  vioonaelitig  waaren."  cna.  Uit  Itct  U^gin  dcier  handvest  blijkt 
ook,  dat  die  hranJ  drie  honderd  tviifUï|;  liiiixen  ,  drie  klou^tcrï  ,  eeui: 
ie«rt  en  eenen  loreu  vernield  beeft ,  rt\  d.it  ouder  bet  (jeUil  der  ver- 
Mftdo   httiaen  gofwkeud    werd«ti    nc^ftHi    ottetiKjIeos ,    alk*    de  lUK^deu, 


Mi  9CH. 


büraad  ,  co  mgetlnwIfTl  mütn,  dk 

Ook  «ioor  des  ootIo^  kaft  die  tUd  aict 
Ia9  VA9  Rmm .  ia  kei  jaar  1S00.  ene  vloi 
kehbeade ,  BKt  kei  veorwiBeB  MB  lo  D ,  GmT  MB  i 
/bW,  ^aa  kei  paa^Kkap  %an  HoUaad  te  aatiettea ,  k^ 
VIP ,  alvaar  Heer  ütCBKAJU  tas  Eais  self  kei  fkii  keaaarde.  Den,  dca 
ZccavcB  gaostig^,  paafde  kea  ter  rtad  ia  te  Utea,  doek  aaaaalijki 
vcrd  dit  door  de  knrgen  -oatwaard ,  af  if  weerdea  de  Zceawaï  at 
Zd6  kelegcrdea  dj  Heer  Üisocaas  op  ket  Slai  Ie  Scawnaw,  ca 
m  ccrlaa^,  BKt  kalp  vaa  eeaea  koop  Frie 
totaeioaoea  ^ 


door  Graaf  Jas  toegcaoadea ,  tal  de  ovetfaaf.  Hij  kedoag  aiel  WÊÊBt 
daa  ket  Jrrea  •  ea  aerd ,  ocreiM  sijaea  aaaa ,  op  kei  fkil  Ificowkorf , 
bij  Alkmaar,  ia  keckteni*  geul.  iSe  Zceavea  kegarca  nek  bmcU  al* 
Ica ,  OKl  acklerlatiag  vaa  koaae  ickepea ,  adke  ndcrt  dea  Graaf  ia 
kaadea  Tielea,  aaar  flaaaderea ,  Taa  waar  zij ,  vaa  lijd  tal  tijd,  op 
de  Zecoaroeke  kaïlea  ttroaptea. 

Mbmaas  TAa.KATf ,  door  dea  iaval  der  Vtaniagea  ia  ket  Tolgeadc 
jaar  veder  oit  zyae  jeran^ois  ▼erloft  ea  aaa  kei  keaiad  ^raakl 
i§ade ,  oadcrsteaade ,  op  ket  slot  vaa  Gooda ,  vaarraa  kg  Troeft , 
«oor  SovBiA  de  laatste  crMockler  Taa  ket  gcilackl  tai  ao  Gaoê, 
Katlelcia  of  Slolvoo^  «as  geveest ,  aadenaaal  dea  Treeaideliai^  t^ea 
lyn  YaderUad.  Daa  ziek  kier  aiel  Teilif  aekteade,  vilde  kQ  nek 
aaar  ket  slot  te  Scaoosaovo  kefereo,  kelvelk  nja  laoa  keielkield; 
doek  verd  andernual  door  de  SckooakoTeaaan  gevaafea  geaotaea. 
De  oode  tax  Kats  verd  oaar  Dordrecht  geioeid ,  vaar  iomiddeb  aok 
Wrm  TAB  HAAMsnac  ,  niet  zijne  zegcfiereade  Haarlemmers ,  leaaeoieri 
ea  Wcst-Frieieo «  vas  aaogekomen.  Na  Irak  meo  aaar  SjaaaMüim 
ca  helegerde  het  slot ,  kelvelk  herigeo  vcenlaad  kood ,  taodat  iraa 
da  keicgeraan  zeer  Telea  gckvetst  verdea.  Eiadeiyk  kvam  mea  tot 
hesloit ,  om  ,  ten  eiode  ket  schieteo  oit  kei  slot  te  doeo  opkoodea  « 
ra  deo  joageo  yaj  &ats  tot  de  overgaaf  te  dwiogea ,  den  vader  oit 
do  geraageais  te  halen,  en  hem  te  binden  aan  eene  kai of  tvemhêog, 
saodat  hy  aan  ket  schieten  der  helegerden  vas  hlootgesteld.  De  jonge 
TAü  Kats  •  om  geen  vadermoord  te  begaan ,  eo  vaarscbynlgk  vel  ia- 
tieode ,  dat  eerdere  vederstand  nolleloos  zonde  zijn ,  gaf  ziek  op  ge- 
nade orer ,  en  kvam  hy  zynen  vader  in  *s  Graven  gerangeois. 

In  het  jaar  1559  Tcrgaderde  Jaz  taz  Aikil,  de  zeven  ea  dertigste 
Bisschop  van  Utrecht ,  een  zvaar  leger,  en  trok  er  mede  naar  Scaooa- 
aovn ;  die  van  de  stad  daarvan  kennis  gekregen  hehbende ,  trokken 
hem  te  gemoet  en  leverden  hem  stag ;  maar  tol  hun  ongeluk  ,  vant 
zij  venleo  geslagen ,  en  onderscheidene   van  hunne  Ridders ,  als  Gus- 

■KIT  VAS  LsiICnAK  ,   HlBrtaTOS  VAX   LiSSTELD  Cn  ConaAAO  VAR  OOSTIBWIJK  , 

henevens  vele  hnrgers«  gevangen. 

Jacoza  vaü  Bzuniü,  Gravin  aaa  Holland ^  zich  in  het  jaar  14i4 
in  Henegooven  hevindende,  kreeg  daar  berigt ,  dat  haar  gemaal ,  Her- 
tog Ja^  vAü  BaABASD,  van  vien  zij  gescheiden  vas,  overal  in  Holland  « 
7«eeUnd  en  Friesland  ,  gehuldigd  en  ingehaald  verd.  Hierop  besloot  zy  , 
zich  van  eenige  sleden  in  Holland  meester  Ie  maken-,  en  zond  daarom 
Fiozis  VAR  KurioBK  ,  luct  ccoig  gewapend  volk  ,  naar  ScaooRHove.v  , 
wolkr  sUd  hem  door  de  burgers,  die  Jacoba  gunstig  varen ,  goedvil- 
lig  werd  oxcrgcgeven.  Maar  Willbb  var  DzaCootsTZt,  de  Slolvoogd  , 
t*n  Albbbcbt  bsTLiRG.  iiiel  \yflig  kloeke  soldalen,  op  het  kasteel  in 
bctcttiu);  li^geudi!,     bilden  zich   niet   overgeven;  waarom    Flobis  var 


SCH. 


Kil  raóiK  bel  tM  lielüfferde  «    docli  siitLcn  «l  erken  legen  stand   vond  , 
dttlhy  er  xej  weken  vtKir  b^.     Eindelijk  veroverde  hij  den  voorhurf^  c*ri 
«ommlge  bolwerken  ,    waaruit  ÏUj  liul  k.istccl   inel  stormluig  nojj  tnccr 
nastuwde.      De  bczelling  ten  la.Tt»(c  ,  door  jjcbritk  aan  lerciianiidüulen  , 
rrst,  (ynf  zicli  over,  behoudens  lijf  en  goed:  behalve  Albhecut  Dei- 
Rtt ,  die  Aon  dn  bescheidcnlieid  van  vrouw    Jacoqa  werd    overgcjalen. 
Hy   krtref  Yervot|*ens  cene  müaud  lïjd  ,  om  orde  op  lyne  saken  te  ftlel- 
l€ti  ,    moetende   met  e«de    belooven  ,    dat  hy  dan   xuude  wederkccren. 
Uy   vertrok  ,  kwam  ter  bestemder  lijd  terug  ,  en   werd  loc»  ,    on  eenc 
ri  icrl  en  werf  buiten  ScaooiTBOTn,  hij  nacbt ,  levende  in  de  aarde  bedotvcn. 
In  bet  jaar   11^6,    bande  Jonkheer  Jacoi  va^  GA&^uarjt ,    nli  Stüd- 
tioinJer  rtim  Knltnnd,  alle  de  tegenstrevers  van  Hertog  Ja^i  v 411  Bbaciaii>  , 
uil  geheet  llulland  ,   waarna  hij   veel  krijgsvolk  vergaderde,   en   de  iLad 
^;iii)Oiti0%tA   belegerde ,   niel  hulp  van  de  genieenc  poorter»  der  «ileden 
van    Hülhind ,   Zeelanden  Friesland,   niljrezonderd  douda  ,  Ondewaler  ^ 
IfrrieUe  en  Zier ikzee  *  die  ilch  met  descn  oorlog   niet  wilden  bcitioeijeu* 
SentiiHioofciv ,     dus  ingesloten  ,    werd  met  grof  ge&chut   beschoten,    en 
lileef  %icr  eo  twintig  weken  bete^erdr      De  burgers  badden  vgf  ridder» 
Kil    twintig  Jiinkhecren  ^  alle  dappere  cKirlogshelUcn  ,   bij  zich  in  de  stad  , 
dtö  baar  tiielpeii  verdedigen  «   vele  uitvalleD  deden  ,  en  dikwijls  met  eenen 
ipooten  bnit  en    vele  gevangenen  terngkeerdcn.     Gedurende  deze  helu- 
-infj  trok  een*  eenc  uilgclczcnc  bende  dappere  kiieeliten  van  de  be- 
Itïng  hy    nacht  uit  de  stad  ,    voer  de   Lek    af  naar   Hotterdam  ,    en 
nkle  iieh  aldaar  meester  van   vele  schepen  ,    waarmede  zy   de  Lek 
np  naar  ScitüOüitoTr..'i  terugvoeren.  De  Rotterdammers  zulks  \*crnenicnde  ^ 
vergaderden   aunïitonds    de   weerbaarste   burgers ,     en    teltcden   die  van 
ScMMüüRovE^  achter  na,   met  groot  geluid   van  trompetifu  ,  inct  vaan- 
'  ïli  co  sladsbanieren  ,   om  bun  den   gcroofden  buit  iiicdcr  afhandig   te 
ken  f  en  daartoe  eenen  btoedigen  slag  te  wagen,     ^adat  ktj  de  Schi  on- 
«en»ars  ingehaald   hadden  ,    werd  men  welhaast  bandgcmecn.     Van 
teerftkantcD  werd   hevig  gestreden  ,    de  Rollcrdamnicrs  kregen   de  ne- 
derlaag en   leden   bet   grootste  verlies  van  volk ,  en  de   overige  namen 
de  vliigi  ^  rnei  bebloede  koppen  naar  butifc  kcerende  ;  loodat  de  Schoon- 
liDtenaars  eene  volkomen  overwinning  behaalden  ,  en  de  Rotterdammers  en 
liunn«  ^tadühanicr  niet  groole  vrengde  en  zegepraal  in  hunne  stad  hragten. 
Toen   in  1477  de  ilück»gczinde  burgerij  te  Scooo?(»ote*«  ,   van  de  Ka* 
l>eltaaMwtcbc  Regenten «  rekening  fan  de  inkomsten  der  stad  vorderde, 
«tke»  deze  laatste  ,  geen  kans  ziende ,  om  die  rekening  te  doen  ,  Ier 
fctad  uit ,  waardoor  de  Hoekschen  bier  op  het  kussen  geraakten  «  doch 
m  werden,    in   1481  ^   weder  door   de  Knbetjaanwschen  ,   die  inmiddels 
Ieru0  gekomen    waren,    verdruij;;en,     FaeDEHit   V4?i   Z£TKru»En,    Baljuw 
tan  dcBOOnnovKn  ,  dte  door   de   Kabcljaaiiws^hen   van  zijn  anilit  ontzet^ 
•a»,     kwam,    in    neccmber  1  I8ü ,  te  Rotterdam,     hetwelk  de  Hoek- 
Hdien,  onder  Jonkheer  Faéü»  VAfi  BaRDtnuoE ,    deslijdis  bcxet  badden  ^ 
en  bewckog  ilczi» ,  tol  het    ondernemen  van    eenen  Manslag    op  Scooox- 
■OTB»«  Mep  bemande  terstond  tien  Kijnscbepen  ,   negentien  kromstevenf , 
tr««ntieii  rocyajjtcn  en  «es  buiden  ,   met  omtrent  duidend  man  ,   widkc^ 
irader  brvd  ^t^n  J<iitim  ,  bastaard  t4v  RMeüenuDC  ,  den  Lekstroom  lijiido 
!ild ,  in    den  donkeren  avond,   voor  Scuoo9Ho%  en    aan   tand   kwa- 
j  doeb    van  d«  burgerij  *üo  wel  onlvon;^t'n  werden  ,  dat  aij  ,   niet 
tnlies   vxiM  ine»^  dan  Iwee  hondenl   jnau  ,  lerug  deiuien  moesten,  en, 
oi'hU'il:iLui ;?  van  bet  mccïte  Blonugen'edsrhap  en  ecni^'C  vaartuigen  , 
Mar  W  keerden.     De  rej»eiing  hcilool ,  in  het  jaar   I40i,  den 

>ing  jaarltjl*'*  «linit   luMien  plcgtig»'U  OfUgang,   leviercn* 


<M4  d  G  H. 

alU  d«  bouwlieden  ,  alle  de  radermakers  en  schiüteninaker»  met  Bun 
huisraad,  en  meestendcel  allen,  dio  ambachten  en  neringen  deden. 

Ook  door  den  oorlog  heeh  die  stad  niet  weinig  te  lijden  gehad. 
Jah  var  Rbrbssb  ,  in  hel  jaar  1300,  ecne  vloot  met  Zeenwen  bemand 
hebbende ,  met  het  voornemen  om  Jah  If ,  Graaf  tfan  Henegouwen  en  Hol- 
land y  van  het  graafschap  van  Holland  te  ontzetten  ,  kwam  voor  Schookbo- 
vBii «  alwaar  Heer  Nicolaas  vah  Rats  xelf  het  slot  bewaarde.  Deie,  den 
Zeeuwen  gunstig,  poogde  hen  ter  stad  in  te  laten,  doch  naauwlijks 
werd  dit  door  de  bnrgers  -ontwaard,  of  z\j  weerden  de  Zeeuwen  af. 
Zelfs  belegerden  xij  Heer  Nikolaas  op  het  Slot  te  Schooritovbii  ,  tn 
noodxaakten  hem  eerlang ,  met  hulp  van  eenen  hoop  Friezen  ,  hun 
door  Graaf  Jan  toegezonden  ,  tot  de  overgaaf.  Hij  bedong  niet  meer 
dan  het  Jeven ,  en  werd ,  nevens  zijnen  zoon ,  op  het  slot  Nienwburg, 
bij  Alkmaar,  in  hechtenis  gezet.  De  Zeeuwen  begaven  zich  meest  al- 
len ,  met  achterlating  van  hunne  schepen  ,  welke  sedert  den  Graaf  in 
handen  vielen ,  naar  Vlaanderen  ,  van  waar  zij ,  van  tijd  tot  tijd ,  op 
de  Zeeuwsche  kusten  stroopten. 

NicoLAAS  vau.Kats,  door  den  inval  der  Vlamingen  in  het  volgende 
jaar  weder  uit  zyne  gevangenis  verlost  en  aan  het  bewind  geraakt 
zijnde ,  ondersteunde ,  op  het  slot  van  Gouda ,  waarvan  hy  vroeger  , 
voor  SopBiA  de  laatste  erfdochter  van  het  geslacht  var  dbb  Gooda  , 
Kastelein  of  Slotvoogd  was  geweest ,  andermaal  den  vreemdeling  tegen 
z\jn  Vaderland.  Dan  zich  hier  niet  veilig  achtende ,  wilde  hij  zich 
naar  het  slot  te  Scbookbover  begeven ,  hetwelk  zijn  zoon  bezet  bield ; 
doch  werd  andermaal  door  de  Schoonhovenaars  gevangen  genomen. 
De  oude  var  Kats  werd  naar  Dordrecht  gevoerd ,  waar  inmiddels  ook 
WiTTB  VAR  Haamstede  ,  roet  zyne  zegevierende  Haarlemmers ,  Kennemers 
en  West-Friezen ,  was  aangekomen.  Nu  trok  men  naar  Sgboorbover 
en  belegerde  het  slot ,  hetwelk  hevigen  weerstand  bood ,  zoodat  van 
de  belegeraars  zeer  velen  gekwetst  werden.  Eindelijk  kwam  men  tot 
besluit ,  om  ,  ten  einde  het  schieten  uit  het  slot  te  doen  ophouden  , 
en  den  jongen  var  Kats  tot  de  overgaaf  to  dwingen  ,  den  vader  uit 
de  gevangenis  te  halen,  en  hem  te  binden  aan  eene  kat  o(  evenhoog, 
zoodat  hy  aan  het  schieten  der  belegerden  was  blootgesteld.  De  jonge 
VAR  Kats  ,  om  geen  vadermoord  te  begaan  ,  en  waarscbynlyk  wel  in- 
ziende ,  dat  verdere  wederstand  nutteloos  zoude  zyn ,  gaf  zich  op  ge- 
nade over ,  en  kwam  by  zynen  vader  in  *8  Graven  gevangenis. 

In  het  jaar  1559  vergaderde  Jar  var  Abkel,  de  zeven  en  dertigste 
Risscbop  van  Utrecht,  een  zwaar  leger,  en  trok  er  mede  naar  Schoor- 
novER  ;  die  van  de  stad  daarvan  kennis  gekregen  hebbende  ,  trokken 
beui  te  gemoel  en  leverden  hem  slag  ;  maar  tot  hun  ongeluk  ,  want 
zij  werden  geslagen ,  en  onderscheidene  van  hunne  Ridders ,  als  Gus- 
dert  var  Largerak,  Uerpbbtds  var  Liesveld  en  Coebbaad  var  OosTEawijK , 
benevens  vele  burgers,  gevangen. 

Jagoba  var  Beuebbr,  Gravin  van  ilollantl ,  zich  in  het  jaar  14^4 
in  Henegouwen  bevindende,  kreeg  daar  l>erigt ,  dat  haar  gemaal ,  Her- 
tog Jaki  var  Brabard  ,  van  wien  zij  gescheiden  was,  overal  in  Holland, 
Zeeland  en  Friesland  ,  gehuldigd  en  ingehaald  werd.  Hierop  besloot  zy  , 
zich  van  eenige  steden  in  Holland  meester  te  maken-,  en  zond  daarom 
Floris  var  Kijfboek  ,  met  eenig  gewapend  volk  ,  naar  Schoonuoveiv  , 
uclkc  stad  hem  door  de  burgers,  die  Jacoba  gunstig  waren  ,  goedwil- 
lig  word  overgegeven.  Maar  Willem  var  debCoolster,  de  Slolvoogd  , 
en  Albrecbt  Bkyling,  met  vyfiig  kloeke  soldaten,  op  bet  kasteel  in 
bczclting  liggcndo,     wilden   zich   niet    overgeven;  waarom    Floris   var 


S€H. 


m' 


had,  Dil  %kl  voar  op  Uon  7  ëeptemb^r  1018,  onilut,  ceiii^o  d^i^cn 
lu  tor«ii ,  wiii  tlüu  genioedercD  tclirïk  nan  Ic  ja(yen  ,  ccnigc  solilnlpn 
cfiMir  den  Sliiühoiidcr  binnen  de  «tad  gebraj^t  waren.  Ni«l  zonder  vrucjii 
was  dett  rügcriiigsverutidcrin^  voor  de  Conlrüreimiiislratilcn.  Meer 
diiti  elders  badder»  ty  lu  Scnt>unBovEei  tejj^eiistand  otilinoct  van  dtj  oude 
'  ^rgculen,  ditt  vuii  oordeel  naren  ,  dat  £tj  de  nfxondcrin^  van  de  Fie- 
ttooilronleti ,  londer  weliigo  redenen  en  op  cene  onbehoorlijke  wijic  , 
fg«drev«n  hndd^n,  waarover  zij^  mei  bet  verbieden  van  du  C'jutra*  - 
ODslranUcho  vergaderingen  en  bel  aivordcren  van  boelen  ,  bini 
n^noegcn  getoond  badden.  De  nieuue^  door  Prins  üUiriirv^  aan- 
>>tel4e9  Hegenlen  waren  naauwclijkg  in  bet  bewind  getreden,  of  «y 
'tn  dto  toestand  van  lakcn  ecoe  andcru  gedaante  aannemen.  Hetïdi 
llip  üen  tweeden  dag  Tan  hun  bewind  ,  geschiedde ,  op  venock  der 
TCoiitrareruoa»lranten,  do  voI^^^Mide  afkondj|Ttng ,  welke  voorts  door  den 
idriiL  perd  gemeen  gemaakt :  *  Men  laat  eencn  iegenlijk  mits  deezcn 
I»  weten,  dat  de  lleercn  Bufijemee&tcrcn  ,  Schepenen  en  Vroedschappen 
^f  der  slede  ScnoonaovKM  ,  op  verxoek  der  bedroefde  Ledematen  der  waarc 
i»  Gercfur meerde  CbrlüLeliJke  Belijjie  alhier  binnen  Schooi* aovim  ,  b\}  ad- 
I  •  vyt  fan  iijne  Prinieiykc  ËiceLlcnlie,  als  Stadhouder  dceier  provincie, 
k%  g^cooseolcerd  en  geaccordeerd  hebben  ^  consentf*eren  en   aecordeeren 

•  iiiit«  deezen  ,  dat  deielve  per  vket  aiiemwt,  bij  beurten  ,  in  de  paro- 
«  chjaale  kerk  deczer  stede,  nevens  de  geeuen ,  die  tegenwoordig  aldaar 

•  prediken,  insgelijks  sullen  mogen  prediken:  dat  men  ook  het  klooster* 

•  kersken  binnen  dee&er  stede  op  het  spoedigste  zal  preparccrcn  ,  ten  einde 

•  émï  dit  geenen,  die  de  jongsle  beurt  in  de  voorst,  parocbialc  kerk  sulbn 
)  •  bebbcn  gehad  ,  aldaar  zullen  mogen  prediken  en  hunnen  godsdienst 
I  •  «««fDecmen,  en  dat  ter  wederzyde  in  alle  tnodestie  en  stillighcid»  vol- 

t  gens  dis  resolutie  daar  van  op  gisleren  bij  de  voorsehreeve  Vroedscbiip-^ 
>  pcu  geoomen.    Ordoonceren  en  heveelen  daarom  eenen  iegelijken  ,  van 

•  wat  staat,  coodiiio  ofgeiindbeid  bij  xy  ,  hun  lieden  daar  innc  geen 
»  Iftiel  ofte  inoeyenisse  ie  doen,  ook  den  een  den  anderen  hierover, 
f  of  ter  caui«  van  religionszaaken ,   niet  to  injiiriecren  ,  ofte  miszeggen, 

•  tt«l  min  te  misdoen,   op  ïwnare  correctie  ter  arbitragie  van  de  Vroed- 

•  icbappco  voorschreven*     Ën  dit  alles  bij  provisie ,  en  tol  dat  anders 

•  hier  in  zal  weezen  voorzien,"  Wat  ook  tfe  reden  moge  geweest  zijn, 
Mker  is  hel  dat  de  Hemonstrantcn  te  Scdoosibove]!!  in  deze  schikking  geen 
«cai»egen  vonden*  In  de  muaud  Maart  des  volgenden  jaars  hielden  zQ 
(moen  de  stad  eene  afzonderlijke  vergadering,  m  welke  echter  niet  ge- 
predikt ^  maar  slechts  eene  voorlezing  vverd  gedaan*  tlitf  door  den  Bal- 
jaw,  deu  Ueercn  Staten  zijnde  aangediend ,  besloten  deze  aan  de  wethou- 
derschap der  stad  te  schrijven  ,  en  daarbij  te  belasten  ,  om  onderzoek  te 
d^n  ,  door  wiens  ingeving  de  vergadering  ware  bijeengekomen  ;  voorts 
den  Voorlezer  ic  ondervrajrcn  er*  orde  te  slellen  ,  dat  zulks  tn  hel 
Uekomcnde  mogt  geweerd  «morden  ,  doch  alles  met  bescheidenheid.  In 
«eerwtl  van  deze  maatregelen  bielden  de  Schoonhovea&cbe  Kemonstran- 
ten  iitet  af  \«n  het  liouden  lan  vergaderingen ;  doch  ,  vermits  de 
*liTt*gheid   van  den    lialjnw  ,    vonden   zij    zich    genoodzaakt  op  hun  na 

I  l  bedacht  te  zijn.     Op  den  ^3  Jnlij  des  volgenden  jaars  ver* 
zij,  niet   ver  van  de  stad,   op  Stichtschen  bodems   Ie   Wil* 
iije-l^ngcrak*     De   Staten   viin    Holland  hadden    hiervan    naaiiwelgks 
bër^i   ontvangen,    uf   zij    zonden    een  verzoek    OJin   die    van    Utrecht^ 
am  op  dusdanige   lanuu"  binnen    bun  grondgebied,    urde'tt 

itcileo ,     en    fjelaKllcn    ^  den    Wclhundi-rs    \nu  Küiiouünovtn  , 

alles,  wat  tol   liindcnng  van    de   predikalien  «Ier   linnoiislranlen , 


üm 


sca. 


biniii?ii  en  Ixtitcn  éa  iljifj ,  totide  mo^o  ilrekken ,  in  tiel  werk  Ic  itef* 
Icn  ,  Ki*lf  étsi   noods  door  het  si  uilen  vati  liunnc  poorleii.     Intimcherr 
U£i   hül    fjtiikaat  der   Af{jenii*cnL*  Sljiten  ,    tcjcn    het   ho^jdeii    %jiri    lie<^' 
monHininlH.'he  vcrgaderifiijt'n ,  ouk  ic  i^ciiöo-ïiioirEiv  a%ekor»dig^d*   K«ni^e 
ifvcri^i!   llr^raonstmntcfi ,    ticli    claaraati    niet  slorendt!  ,    bejj^av'cn  xicb  , 
d^ii    ^1    Jutj  ,    iianr  de    Ntf?uwpo()rt ,    buiten    th  <itod ,    om   er   eenen 
der  »Tr^cEeHc  Predikanten    te  hoorcn  prediken  j    docli   verslaande  ,    d.il 
f*r  tiiet  KOiide  (^rprcdikt  worden ,   kci:rden  zij  tenig  nnar  de  Ktnd.    Twee 
^an  deze,   Mr.  GitsEiiT  va^   VVuniieiitiiin  ,  zuon   var»  Jünkbeer  Jon*»  vau 
WijKiCAceiv,   Oud-Schcpen  der  stad,  en  een  burger,  Jouam   Naaowiso, 
des  Andere»    daaf^s  op  hel  stadhuis  onlboden  ,  werden    beschi]ldi|*^d  ,  in 
de  Nicnwpoort  eene  verboden  verg^adertti|r  bijgewoond,  en,  tlaar  buiten, 
met  anderen  te  bobben  *tttcn  drinken  ,   en  voorts  (je¥r*iag^d  ,   wie  ilaarby 
te^cnwaordi|f  g^cweest  ^aren  en  welke  redenen  zij  onderlrn(^  gevoerd  bad* 
den,   Zy  ontkenden  hel  cerslu ,  en  weigerden  op  bel  andeie  f  e  antwoorden. 
Naauwinkk  hield  men  vcrvotjjcnf  op  het  sla^lhuis,  doch  liet  den  andere, 
{jjian.      Hel  gerucht  hiervan  haarde  merkelijke  bckoaunering  in  de  «vtad.^ 
Kenijje  Remons-tranUcbc  bnrjTfrs^   met  anderen   de   xaak  overlegd   heb- 
bende,    besloten,  op   staanden    voet,    bij  de  (Iceren   op  het  sladhuis  ^ 
om  het  oul*lag  van  den  vaslfrehotidcne  te  verioeken  en  lich  xelvrn  tot 
(jijii'laars  Ie  stellen.     Intus^chen  vcrijaderdf'n  v<mr  het  Stadhuis  eenijje 
andere    Remonstranten,  en   vervolgens  soninifge  burgers,  ook  ettelijke 
jongens.     Dtt  baarde  bekommering  bij  de  Regering  ,  oi"  deie  lieden  %eel- 
ligt  ieli  kwaads  mogten  in  den  zin  hebben  ,  weshalve  men  ,  iu  allen  «ipoed  ^ 
drie   vaandelen  soldalen,   in  alle  sliUe,  op   de  been   bragl.      lle   eersl- 
genoe uiden  ,   van  dit  nttes  onkundig  ,   naar  bet  stadhuis  gegaan  zijnde, 
vonden     de   deur    van    de    voorzaal    gesloten  j  en  ïn  bet  wederkceren  , 
onverwacht,    zich  van   soldaten  omringd,      l^ersl  schoten  deze  met  los 
kruid,    en   toen  de   bevreesde    burgers   de   vlugl   namen,  met  scherp. 
Gelukkiglijk  werd   niemand    getrollen.     Om  te  vernemen  ,  of  elders  ver- 
Hoderingen  of  zamenrollingen  werden  gehouden  ,  deed  de  Mnjoor  on  Lire  , 
met   een    korporaaUcbap  Mu^kellicrs ,  de  ronde   door  de  stad.     üvernl 
ibar   by  ccnige  men$cben  bijeen   zag ,  deed   hij  onder  den  hoop  schie- 
ten.    Zekeren  wever  staande  in   zijne  deor  ,   met  een  sluk  brood  in  de 
band  ,  kostte  dit  bel  leven  ,  twee  anderen  bekwamen  eene  zware  wond. 
Zekere  kleermaker^  tich   tegen  zijne  buren  lalende  ontvntten  :   zalmen 
«ftif  met  ile  hiirgers  leren  T  dat  woft  God  ter  hoetien  ^  werd  van  ci^n\*ï\  Con- 
traremonstrant gehoord  ,  en   niet  het   zeggen  :  Bat   is  uu>e  svhntd ^  r/tj 
uchelmsche    Armeninan  /  beantwoord.      Hel   woord    wa«  er  naauwclijks 
nit .    of  hij  griefde  den    kleermaker   dermate  i  dat  hij  voor  dood   bleef 
liggen   en  zeer    langzaam  genas.     Reed*  dei  anderen  daags  was  de  zaak 
rnehtbaar  in   's  Gravenhage  ,   ten   nadcelcder  Remonslranlen  ,  die  men  , 
hij  hel  hof  aanklaagde  van  oproerigheid  legen  de  Wel  houderschap  en  ak 
Icn  oogmerk  hebbende,  om  verborgene  vergaderingen  Ie  willen  houden, 
ondank»  en    met    verachting  van    de    plakaten  der  Algemeene  Staten. 
Ingevolge  dit  berigt ,  zond  bet  Hof  den    Raadsheer  Mr.    Hendrik   Rosa 
naar  Scnoonnovts  ,  om  de   waarheid  der  zaak  Ie  onderzoeken,  de  Wet- 
houderschap  ,    in   bet  vervolgen  der  schuldigen  ,  de   Ijehidpzame  band 
te  !)ieden  en  van  alles  verslag  te  doen.     NAAtrwiftES  werd  hierop  in  eene 
boete  van  vijftig  gulden  en  in  de  vergoeding  der  rcgtskoslen  verwezen, 
welke  moejilcn   worden   voldnun  ,  eer   hij  op  vrije  voeten    mogt  gesteld 
worden,     Vüoils  leierde  de  Raljiiw  ,  aan  Schepenen  *  eene  lijst  van  de 
uamcn    der   burgers,     beschuldigd    van    Ier   preek  gi^jjaan    te  zijn,    en 
liteble  He  boete,  daarop  gesteld,     Zijn  ciscb  werd  ingewilligd   en  den. 


I 


I 


I 


SCH. 


m9 


venrcsefi«n  dei  Anderen  daa^rg  ,  door  iUdshodeii ,  aafijjoiegd  ,  dot  xfj 
op  itaandd  voet  bctalinfj  moesten  doen.  Yolffeni  (oiimji;rcri  werd  van 
Iwil  gevorderd,  ectic  beëedi(jdc  vrrkltiriiijj  ,  dat  ny  «  op  SY  Jolij  ,  tuci 
en  opset  I  om  de  verbodene  predikatie  bij  te  woim*i}  ,  in  de  Nieuw* 
ort  geweesl  «aren,  of,  indtt^n  zij  dit  weij^Tden,  de  boe  Ie  I  o  belA* 
Kcnif^c  opgcroepene  burg^ers  verklaarden  hierop,  Predikanl  nocb 
orlesar  (jfetien  lo  hebben;  «omniijjcn  ,  dnl  sij  in  de  Nictmpoorl  om 
Jere  laken  ,  anderen  daL  xlj  elders  fjewcesL  waren.  Van  Iwcc  Sche- 
nen ,  den  Secretaris  en  twaalf  nuifketliers  ¥ericld ,  deed  de  Haljiiw  , 
folgcndcn  dajj,  de  »ladsuarren  door  Scdoo?»  bot  Kit  rijden  ,  oni  de  pan- 
I  uit  de  btiiien  Ie  haten.  £er»t  kwam  bij  ten  huiie  van  den  (^ewcjien 
dikant  Jé^  vaei  Güie.i ,  wien»  huisvrouw  nojj  te  ScooonnovEü  woonde^ 
eb  tbausafwciiff  ,  en,  ten  (fenieldon  i2 1  Julij,  naar  builen  wa*  ge^.ian  , 
I  hartïn  man  te  WaaUijk  te  gaan  bezoeken*  Itier  wilde  bij  bet  bed  uit 
et  but»  halen  j  Tcr^cefi  veriocbt  men  hem  tot  op  de  wcd^'rkomst  dci- 
ou^  te  «achten  ;  Je  Bafjtiw  bleef  onverbiddelijk ,  tot  dat  men  hei  ^M 
de  buren  leende,  om  bet  bed  Ic  bchotidrn.  Op  somnii(re  plaatnen  onl- 
n[5  de  Baljiiw  terstond  |jeld  ,  en  waar  hel  niet  wns ,  of  men  weigrrde  bet 
l({e«cn,  nam  bij  jtiedcrtn  of  kU^edcren.  Onder  de  beschnldi^den  bevond 
eb  (Kik  xekerc  lakenkooper,  Konüitis  JAffsxooii  \*tn  genaamd  ^  deze 
Rerd  fervtxen  in  cenc  boete  van  vijf  en  twintig  gulden.  Vtn  out- 
ode  oïct  aUcen  ,  de  vergaderinff  Ie  hebben  bijgewoond  ,  maar  bood 
ticb  deswegcn  mei  ecde  te  willen  zuiveren.  Vergeef».  Men  vor- 
Ue»  integendeel,  eene  opgave,  welke  bekenden  bij  in  de  vergadt* 
ng  ia  de  Nicuwpoort  bad  gezien;  en,  aU  bij  inlks  weigerde,  ver- 
men  hem  in  eene  boete  van  tweemaal  vijf  en  twintig  gulden, 
d*rÈ  mans  weigering  van  betaling»  uit  hoofde  ïyner  onschuld,  k^vani 
Sclinut  ,  met  de  stadswagen,  ook  ten  lijnen  hntze ,  en  greep  een 
ok  blaauw  laken  ,  nilm  le&tfg  gnldeu  waardig  ,  en  bragt  hel  op  hel 
dhiti».  Thans  bragt  PitT  de  xaak  voor  hei  hof,  doch  zijn  parlij  wist 
pleilgeding  twee  jaren  slepende  te  houden,  terwijl,  intusseben , 
laken  van  de  mot  werd  aangetast.  Eindelijk  verkreeg  Peli  van 
W ei h onderen  ,  dal  hij  hei  laken  £ou  mogen  ligien ,  rnits  borg 
Slllefide  >oor  znik  eene  som  ^  als  het  thans  waardig  zoude  gekeurd 
fden.  Ten  overstaan  van  twee  Schepenen  ,  waardeerden  hel  tweu 
kenkoopers  op  IwaaK  gulden.  Felt  baalde  nu  bei  laken  thuis,  en 
elde  bei  uit  aan  behoeftigen.  Onder  dit  alles  kwam  de  Baljuw  tot 
dcre  gcdaehleu ,  en  bc^^on  de  tleraonsiranten  zachter  te  behandelen  ^ 
groot  ongenoegen  van  de  Schepenen  ,  die  allcngskens  weigerden 
ti  hem  te  xiiten ,  en  hem  eindelijk  van  ztjn  ambt  vervallen  verklaar^ 
Hij  b.id  tot  opvolger  Kdtgeh  Hoigeus  »  een  ijverige  Co nt rare- 
pDftraut  ,  die  ,  om  zijne  wederboorijjheid  tegen  de  voorgaande  Rege- 
Bg  ,  ontpooricrd  en  in  eene  geldboete  was  verwegen.  Hoewel  deze  , 
de  aanvaarding  van  zyn  ambt  verklaarde,  zich  al»  een  P'ader  der 
tenic  iü  zulitn  gedratjtn ,  klaaf;den  echter  eerlang  de  Uemonslran^ 
»,  dat  lij  in  hem  tenen  harden  stiefvader  badden,  die  hi'n  ongenadig 
ukic  en  plaagde.  Doch  mei  de  verandering  der  tijden  werd  ook 
l  van  ïaken    te  Scmoomiovo  voor  de  Bcmonstranten  allengs 

iürii  men,  in   Junij  1671,  in  HollajUl   voor  de  Franschen  beducht 

I,  werd  ScooodDovKn  ,  in  allergl ,  in  eenïgcn  staat  van   legenwecr  ge* 

eld ,  bel  we  Ik  van  dal  gevolg  was ,  dat  een  aanslag  der  Franschen  op 

de  stad,  welke  den  9  Augustus  moest  ten  ujlioer  gebragt  worden ,  ge- 

licfl  vruchteloos  alliep. 


170 


S  C  H, 


Ten  |ypTol{;«  van  <lo  onVualen  dcsjtmrs  1748,  begftfen  tich  ^ftPrioscit 
Gpfiiagligüen  nanr  SooonnovEN ,  daar  men  lecr  in  de  weer  [J»m*cc»1  Tiai, 
met  del  tcckcncn  en  inleveren  vnn  verxocksckriften ,  waartoe  twee  le- 
den van  de  yro<^5diap  de  in(];ciclenen  de  liand  i^f^bodeQ  hadden.  Di* 
rrgcring  had,  op  een  deier  teriockschriftcn  ,  beschikt  |  dodi  bft  ant- 
woord op  de  twee  anderen  tcrblccf  aan  de  Gcmafrii^den  van  Zyne 
ïfoogheid  ,  die  den  16  in  de  tlad  kuameo,  en  den  ^l  de  grebecle 
UegfcrtD^  ontskiegen  ;  doch,  op  drie  leden  na,  wederom  aanstelden. 
Voorts  werd  het  getal  leden  der  Vroedschap  ,  van  zeventien  tot  een  en 
twintig*,  en  dat  der  Elccleuren  of  Kiezem  ,  Tan  een  en  twintig^  tot  ics  eo 
iwintigr  vermeerderd*  Ook  maakten  de  Gemagtigdcn  schikking  op  eeoige 
punten,  door  de  burgci-y  lM»(jccrd :  de  overigen  werden  gelaten  aan  de 
beslissing  der  Vroedschap. 

Toen,  in  hel  jaar  1786,  de  genootschappen  Tan  \iapenhandcl  uil  de 
onderscheidene  steden  gewapende  manschappen  naar  Utrecht  zonden, 
bleef  dat  van  Schoon hoveü  ook  niet  achterlijk.  Bij  een  dezer  iiillogtcn  , 
vergezeld  van  Beijerlandschc  vrij-corporrsten  ,  badden  ty  te  Benschop  | 
in  de  baronie  van  U»SL4slcin ,  vele  mishandelingen  te  verduren ,  eerst 
vao  soldaten,  vervolgens  van  nicer  dan  honderd »  roet  slokken  gewa* 
pende,  boeren,  builen  bet  dorp.  Om  dii  geweld  te  ontgaan  keerden 
ty  naar  Benschop  terug  ^  en  verzochten  bijstand  van  den  daar  bevcï* 
voerenden  oflicier.  Deze  beloofde  hulp  ,  welke  t)j  In  het  regthuii  af- 
wacbuen.  noch  welliaasl  lufiuslen  zij  deic  schuilplaati  verlaten,  door 
een  aantal  beieren  er  uit  gedrongen.  Maar  een  berjant  en  een ige  sol- 
daten boden  bun  de  bctoofdn  hulp  ,  en  begeleidden  de  vervolgde  mnn- 
schap  naar  IJssclsteiii  ,  welk  geleide  hun  xcer  te  stade  kwam  :  naar- 
demaal  tij  onder  weg  niet  wcitirg  andere  boeren  ,  met  stokken  en 
hooi  vorken  ,  aan  troffen  ^  die  blijkbaar  ten  oogmerk  hadden  ,  hun  op  eene 
onzachte  wijie  te  bejegenen, 

Bij  bet  inrukken  der  Prtiisscn  in  Holland  ,  in  bel  jaar  1787  y  werd 
ScitooNiovEn  meteen  bezoek  van  den  Hertog  van  RrunsMrijk  zclvcn  ver* 
ccrd.  Doch  juist  deze  eer  kwam  de  slad  zeer  duur  te  slaan  ,  daar  hij 
van  zulk  eenen  stoet  huzaren  en  jagers  gevolgd  werd,  behalve  nog  hel 
Regiment  Infanterie  van  Waldek  ,  dat  de  kleine  slad  door  bezetting 
overkropl  werd.  Inzonderheid  trof  de  huizen  der  Patriotten  hel  jam* 
mertïjktt  lot*  Sommigen  hadden  inkwartiering  van  28,  anderen  van 
54  man.  Een  zelfs  herbergde  ^4  man  ,  5  pak  knechts  en  16  paarden  > 
De  schade  daardoor  aan  den  Vroedschap  i»e  Weille  alleen  tocgcbragl 
werd  op  40,000  gulden  begroot.  Bij  deze  inkwartiering  voegde  zich 
eene  oogen hl ikkel ij ke  vordering  van  hchoeflcn  voor  volk  en  paarden  ,  voor 
bet  aanleggen  van  een  magazijn  van  fouragering,  voor  het  timmeren 
van  eene  tchipbrtig  over  de  Lek  ,  voor  het  plaatsen  van  bet  huofd- 
kwartier  en  kriigscoramissariaat  in  de  stad.  Hier  mede  niet  voldaan  , 
beschouwden  zij  de  verUten  huizen  ,  te  regt  of  onregt  ^  als  huizen 
van  Patriotten,  wier  goederen,  als  van  vijanden,  buit  vcrklaaid  wa- 
ren ,  en  schaamden  zich  ook  niet  die  geheel  ledig  te  dragen  en  van 
alles  te  berooven»  Sommigen  werden  geheel  tot  kazernen  ingerigt  , 
en  nU  zoodanig  deerlijk  gehavend  en  nitgebroken.  2c1fs  was  bet  kantoor 
van  stads  thesaurie  van  den  honderdsten  en  twee  honderdsten  penning 
geheel  verwoest  en  uit  geplunderd  ,  zoodat  de  schade  der  slad  onbere- 
kenbaar hoog  liep. 

Bij  de  omwenteling  van  beï  jaar  1791,  die  te  Sckoosboveu  na  het 
inrukken  der  Frantchen  plaats  bad  ,  viel  aldaar  niets  meldings waar- 
dig voor. 


I 
I 


8CH. 


171 


....   „,  heuglijke  omwrntcYIng  van   I8l3  Mmr  teil  itand  k^aiii , 
%ji4l4en    tic   innoiiiïrs    X9n    Scooónuovi:!!    niet  ^eiiii|f  ^n{;ftl  (a  verduren 
firedt  den   18  November  Icjjileu  ile  ilorpelhi^cn  van  hel  nfilMiri^pi*  Wcrtr- 
Jlmhacbt ,  tan  de  Goudsdn*  markt  ieru^jjjcki'crd  ,  himneii  ^jver  in  hel 
^r^ippii  vno  oranje  en  Lrt  iiilftlekcn  van  ^ brijen  aan  drn  da(T  ,  en  dreig- 
den  ,  iodicn  nren  hen  niet  spoedig  voigile  ,    tol  cenen  hef  ijrm  r»p«tnnd 
tm  komen*      De  aaniicnlijkslo  iniji^wtenen  ,  deie  bewej^injj  wdlend»*  vcr- 
lioeden,  tteldcn  terstond  eenc  provisionele  Vfiderknd^cli';  Kt/gcrinjT  aan^ 
ivelke,   reeds  op  den  voljjcoden  mor^ien  ,  onder  bel  uitstekon  der  oran- 
Jertaf  CQ  het  olkondijren  der  verordeningen  van  bet  Al(jemcen  Bojlnnr 
ia  ^iGravenha^e ,  roet  een  alijemren  grjnicb  uerd  fjebuldigd.     Dit  be- 
rigl ,  bij  den  Franschcn  Gcnernftl  MotirAft  Ie  Dlreehl  leer  euvel  opfje- 
fiomen  «  en  gevolgd  wordende  door  bedrei^jinu  van   Frnn<>cb  garnizoen^ 
tot  ttnjling  deier  zoog^enoemde  op  roe  rij;  bed  en  ,    baarde  fycene  gferini^c 
l)ekottiinenn{;  ,  waarom  dan   ook  het  {jod*diensli|y  dankfecst,  on  Zon* 
d,i;j  den  41   daaraanvolfyende  alreeds  bepaald  ,    verschoven  ,  en  ar  vUf* 
trUe  ,  i»p  bel  meer  en  meer  bevesligd    (jcnichl  dat  de  Fnin«ïch«?n   ber- 
waartl    ïn    annlogt   waren,    van   den    loi'en  werd  nfjjenomen.     Hoexeer 
nu  bel  hifinenrukken  van  ecni^e  gewapende  mannen  van  bet  opj^etifft 
or^injekofpi    vnn    Krimpen    de    algenieene   versla{retihcid    pooijde   op   Ie 
treuren  ,    veroorxaaktc  hunne  kornet  en  ipoedijj  daarop  |;e>ij|gd  vertrek 
meer  «chrik    dan    bcmoediginu ,    daar    het  te  wachten    iitund  »   d.il    de 
Fran»chen ,    by   het  op   banden  /JJnde  verlaten  van  Ütreebt  ,  srker  op 
idett  afad  souden  aantrekken.     Ouk  dit  lang  met  anijst  vedteiddc  1yd<- 
Mlïp  vencbcen  ót:t\  30.     He  Fran«cbo  Kommandaiil  Gkoüv  rukte»   met 
Ifcnc   bende   van  ruim  drie   honderd  man,    binnen,  en  c»$chte  atlcrlcï 
efkoffi  en   krijjïbehocnen  ,  onder    voorgeven   van  de  ttad   te  becelicn 
•Ucn  aanval  te  lullen  verdedigen.    Doodelïjke  ilillc  beiTschtc 
Door   de   onverwyldc    voldoeninjj  alteen  van  alle   ei$chen  , 
plc  men  de  (je*reeidc  ellende  te  fuUcn  matifjcn,     Zells  bel  vertrek 
den  ei{[en   middag  xoude  dexe  hope  op   ontzetting  hebben   kunnen 
|S^«n  ,  zoo  dit  niet  ware  gepaard  |rewce5t  met  die  stellige   bedrei* 
,  om  op  den  ecr«t  volgenden  dajj  terug  te  keeren  ,  en  ,   even  alt 
i^ oerden,  wraak  Ie  nemen  over  de   gewaande  schennis.     Dan,  ge- 
riokkig  wa»  bet  berigt  van  der  Kozakken  aaotogt  genoegzaam,  om  alle 
Franschcn  ,  *0p  dien   eigen  dag,  Ic  verjagen.     Over  de  ritier  gelrok- 
ken ,   moj;len  zij  ,  aan  den  vecrkant ,  daag*  daarna  do  Russische  bende 
,    musketsehoten    begroeten  ;    doeb  ook  deie  bleei  gcenzins  natatifr 
dit  te  heaDtwoordcn  ,  en  het  roeren    van    de  trom  ,   door  een   klem 
ilal    inrukkende  soldaten  ,   veroorzaakte  mik  cenen  «ehrik  onder  de 
Pr»fii«beti ,  dat  zij  in    allerijl   naar  het  nabijgelegen   Nieuwpoort  we- 
Un «  waarna  ScHoopaofCi  niet  meer  verontrust  wrerd  ,  maar  onder  het 
l^reediaam  bestuur  van  den  Souvereinen   Vorst  der   Nederlanden  bleef. 
U«i  Mide  wapen  san  Scuoovnovtti  wns  bet  slot.     liet   tegenwoordige 
[il  een  zilveren  veld  ,  met  vier  leeuwen,    van  welke  de  eerste  en  vierde 
I  %to  sabel  en  de  tweede  en    denlc  van   keet  t]jn.     Hel  in  door  de  Hol- 
ia  nd<  chef  irn  ven  uit  den  huize  van  Henegouwen  aan  de  stad  geschonken, 
J      SC  'VEN  (firr  SLOTTE  ),   voorm.    kanteel  of  slot   in  den 

^Crimj  'fi,  prov.    Zmii-fiiiilnnd,    arr*  en  0^  n.  O.  van   Hottcr^ 

ij    kani.,  gem.  en   in  de  stad  Sehoonhotert* 

If All  dit  »lot  weet  men  de  juiste  standplaats  niet  meer  aan  te  ivtjzen  , 
IttD  liet  niet  onwaar^éhijnlijk  is,  dat  de  Kruidtorcn  ,  die  no*^  lang 
rUbtten  der  btad  geiiaau  beeft  en  sedert  een igc  jaren  door  pbmi- 
ffrtsngCD  ii,  er  ven  overblijfsel  van  geweest  lyi  nog  minder  weet 


É 


%n  scH. 

men  den  tQd ,  wanneer  het  ffesticbt  Is ,  te  kïpalen.  Allereerst  vindt  meit 
het  vermeld  op  het  jaar  1305,  tydens  de  oorlogeen  tasschen  Holland  en 
Vlaanderen,  toen  Schoonhoven  nog  geene  hemuarde  stad,  maaralleen 
een  vlek  wat,  niet  een  slot.  Doch  ten  tijde,  dat  Jm  tis  Biaoiobt, 
Graaf  van  Blois ,  van  synen  hroeder  Willem  den  Goede  ,  Graaf  mm 
Holland y  enz.  de  sleden  Gouda  en  Schoonhoven,  met  de  dorpen  daar- 
omtrent ,  hekoraen  had  ,  heeft  hij  hel  gedachle  Slot-te-Schooiuovbk  , 
in  het  jaar  1312  doen  verbouwen  f  om  daar  zijn  hof  te  houden. 

Dit  slot  ,  hetwelk  weleer  gediend  heeft  tot  eene  verbiyfplaats  van 
de  Heeren  en  Vrouwen  van  Schoonhoven  ,  is  naderhand  geworden  de 
woonplaats  van  'de  Slotvoogden  of  Kastelcinen  van  die  stad.  De 
slotvoogdij ,  welke  door  de  voornaamslen  van  den  Uollandscben  adel 
bekleed  werd ,  was  van  groot  aanzien  ,  zoodat ,  in  het  jaar  1436  , 
Haastrecht,  Berg-Ambacht,Slolwijk ,  Vlist ,  Bonrepas,  Ammers ,  het 
Land-van^Liesveld  en  de  halve  Nieuwpoort  gerekend  werden  onder 
het  bestuur  van  den  Slolvoogd  te  staan.  Het  gebouw  is  in  1577  , 
waarschijnlijk  door  de  inwoners  zelven  afgebroken. 

SCHOÜNHUIS  ,  landg  in  de  bar.  van  Breda  ^  prov.  N oord-Brahand  j 
arr.,  kant.  en  1  u.  N.  ten  O.  van  Breda ^  gem.  en  \  u.  O.  Z.  O. 
van  Teteringen» 

SCIIOONUUIS  (HET),  h.  in  de  stad  Utrecht ^  op  de  Oudegracht^ 
waarin ,  vóór  dat  het  tegenwoordige  stadhuis  bestond  ,  de  vergaderin- 
gen der  Raden  gehouden  werden ,  welke  in  1537  van  daar  op  het 
stadhuis  werden  overbragt.  Het  is  geheel  afgebroken  en  tot  onder- 
scheidene woningen  verbouwd. 

SGHOONLOO,  ook  wel  Scaarlo  of  Scbbaallo  ,  geh.  in  Rolderding- 
spil,  prov.  Drenthe  f  arr.,  judic,  adm.  kant.  en  2^  u.  Z.  O.  van 
jÉuen,  gcm.  en  2  u.  Z.  van  Rolde;  met  10  h.  en  90  inw. 

In  de  nabyheid  van  dit  geh.  ontspringt  het  Andersche-diep ,  lager 
het  Gastersche-diep, 

In  het  jaar  1748  hielden  de  lieden  van  de  toenmalige  bewegingsparly 
in  dit  gehucht  onderscheidene  zamenkomsten  ,  welke  in  de  geschiede- 
nis van  Drenthe  merkwaardig  zyn. 

SCHOONOORD,  buit.  in  het  balj.  van  Brederode,  prov.  Noord- 
Holland y  arr.  en  j  u.  Z.  van  Haarlem,  kant.  en  1^  u.  Z.  van  Be- 
verwijk, gem.  eo  i  11.  W.  van  Felsen,  in  het  geh.  Zamdpoort,  aan 
den  straatweg  van  Haarlem  op  Alkmaar. 

Dit  buit.  beslaat  eene  oppervlakte  van  48  v.  r.  47  v.  ell.,  en  be- 
hoort in  eigendom  aan  Vrouwe  Cathabira  Aghes  Mabia  Hooft  ,  echtgc- 
noole  van  den  Heer  Jah   Adolp  Hesodizeii  ,  te  Amsterdam. 

SCHOONOORD,  buit.  in  Delfland,  prov.  Zuid-Holland ,  arr.  en 
1  u.  N.  O.  van  *s  Gravenhage ,  kant.,  gem.  en  ^  u.  O.  van  Foorburg. 

Het  beslaat,  met  de  daartoe  behoorende  gronden,  eene  oppervlakte 
van  1  bund.  9  v.  r.  20  v.  ell.,  en  wordt  thans  in  eigendom  bezeten 
en  bewoond  door  Mevrouw  A.  Boele,  wed.   W.  vafi  dbh  Paadweht. 

SCHOONOORD,  buit.  in  Delfland,  prov.  Zuid-Holland ,  arr.  en 
Ju.  Z.  ten  O.  van  's  Gravenhage ,  kant.  en  J  Z.  \V.  u.  van  Foor- 
burg, gcm.   Rijswijk. 

Dit  buit.,  bestaande,  behalve  in  het  hecrenbuis  en  verdere  gefiin- 
merlen,  uit  vyvers.  boomgaarden,  broeijerycn  en  moestuinen,  beslaat 
eene  oppervlakte  van  4  bund.  52  v.  r.  45  v.  ell. 

SCHOONOORD,  buil.  in  Eemland,  prov.  Utrecht,  arr.,  kant.  en 
IJ  u.  W.  van  Amersfoort,  gcm.  en  40  min,  N.  van  Soest,  aan  den 
grootc  weg  van  Amersfoort  op  Amsterdam. 


SQfl. 


i75 


DvM  Uoit.,  beslaande,  met  de  daartoe  behoorcnde  |f  ronden ,  ceuo 
oppervlakte  Tan  46  t.  r.  10  t.  e)U,  wordt  thans  in  eigendom  beieleti 
door  den    Heer  Jaü  Jacoi  Klofpfxl,  woonadiliu   Ie   Araslcrdani. 

i»CliOO!^OOÏlD ,   hoD>lcdc  in    Gooiland,    prov.    üoord-UoUand,  arr. 
ca   I(  tl.    Z.   ü.    Tan    Amiterdam^    Laut.   cd    t^   u.   Z*   van   I^aardeUf 
BiH.    ^t  GmrAatid, 
SCÏIOO>fOUÏlD  ^    buïl,    In  de   JStijerij  iHSfi  U  flertot^enhotch  ,    km. 
nlandp   prof»  JVoord-lirabaHd,  arr.  en  Sj  u,   N.   W,   van  Emd* 
j^  kant.,  gcni.  en  i  u.  O.  \an  Oiruhüt, 
flii  buit*,    beslaande  in    een   buis  eo  turn,    wordt  thans  tti    eigen- 
dom  bczctro  door  den    Heer  Ocdï  Obsbs  tah  dlü   Bcno ,   Fleer  van  Oir- 
hoi  en  Btst^  woonacbtf|[  op  den  buiu:   Groot- By&tcrvcid  ,  nabij  Oir- 
chot. 
SCHOONOORD^  buit.  in  bet  Ifederkitartier  der  prov,  Vtrechif  nn. 
eu  3  n«  Z.   VV,  van  Jtnerifoori ,    kiint.   en  ij  u.   N.  W.   fan   ff^ijk" 
hêf'Dtiuntéde ,  (|cm.   Zetfit ,  in  do  beorU  Staeiv:effen  ^  aan  dco  straat- 
tmr  fan  Utrecht  op  Arnbem. 

Dit  buit.  wordt  thans  in  cij^endom  bezeten   door  Mevrouw  de   wed. 
)tto   f  ah  RoaoüOT ,  w  oonachitjj  te   Utrecht, 

SCHOONOORD,  laiif%.  in  bet  Overkwartier  der  prov    Vtrechi,  arr. 
en  3  u.  Z,  ran   Ameritfoort ,  kant.   en   1|  u.  ^'.  van    H^fjkj  gcm.  en 
min.  Z.  O.  van  Hoorn* 

Dit  landg.  beslaat ,  niet  do  daartoe  behoorcndo  gronden  ,  cene  op- 
tffflakle  tan  BI  hiiiML  93  v.  r.  70  v.   cIL,  en  wordt  thans  in  eigcn- 
üm   l>eaeten   door  den   Jlecr  Saiccl  Joirti  Graaf  vab   Liiscio  STtRt'm  . 
poonochtig  tü  Doorn* 

SCHOONOORD,  buit.  in  Rijnland,  prov.  Zuid-liollandf  arr,  en 
t|  a*  VV,  van  Leydett ,  kant.  en  l  ii.  Z»  O*  van  Noordfcijk  j  gem. 
c«  io  bei  d.   Foorhoul  ^  iangs  d«   Haarlemmervaart, 

Dete  buit.  beslaat ,  met  do  dnartoe  hehoorendc  gronden  ^  eeno  op- 
pertlakte  fan  11  bund.  59  v.  r.  34  t.  el).,  en  wordt  thans  in  eigen- 
dom  bemeten  door  het  aarbprie&terschap  vati  HoUand-cn*ZG(!liind  ,   het- 
welk, in  18i(i — 1847,    op    die   gronden  een  ruim   jrcbonw   heeft  doen 
fiiisbien,  waarin  de  afdeebng  van  bet  seminarie  van  Warmond,   tot  du» 
verre  op  do  hofstede  Uagiiveld  ,  onder  f^ehen  t    prov.  Noord-Uollnnd  y 
rve«ti|[d «  in  Oclober  1847,  tal  worden  overfjebragt, 
SCHlX)NOOUD,  buit.  op  het  eil.  ffaUhertUf  prov.  Zeeland,  dialr., 
.^    kant.    en    2    u.    N,    W,    van    HÊiddelbunj ^    gem.    en    Iti   min. 
W.   VOO   Oostkftpelle, 
Bet  beslaat,  met  do  daartoe  beboorendo  gronden,  eene  oppervtaklc 
6  hund.  9  V.  r.   99  v*  eü.,  ca   wordt  thans  in  eigendom  hcxeLcn 
or  J     VV         P,   D.   VA»   CtTTiBS,   woonachtig  te  Middelburg. 
SCl  liD,    buit.   10   bet   g^aaf&^   Zutphen,    prov.  Gelderland  , 

dUtr.<,  arr,,  kant,  eo  ^  u.  N.  O.  Zutphen  ^  gem.  en   1   u*  Z.  0«  v«ti 
üronief, 

Dtt  buit.,  befitaando  uit  beerenhuis ,  bouwland  en  tuin  ,  beslaat  ien« 
ppenrlakte  van  Ö9  v.  r,   40  v.  elL,  en  wordt  thans  in  eigendom   he- 
'  Yeten   ^  V,,   lieer  J.  A.  db  VuLi-fLii ,  woonachtig  te  Gurssel. 

5^  i  f t D  ,  ftuikerpl an t .  in  Nwtltrln »ds- Guiana ,  kal.  Suritta uut , 

lu  d<:  örnctHn-Commewijnr  ^  ter  linkerhand  in  het  afvaren;  palende 

Dveowaart^  aan  de  siiikerplant.  lluotland  ,  beneden waarts  aan  do  %erL 

Nmw'Eoeland ;    1070  okk.  groot;    met    146  slaven.      Da  *ui' 

kltn  wcrrdt  door  water  gcdrttvBn.      De    Nitgvri   notmen   d«  planl. 

SaUkÉI. 

X.  DitL.  .18 


974 


SQO. 


SCHOONOORD  (KLEÏCM,  bail,  in  bol  OwerkmarUer  der  pro%. 
Virechtf  orr,  cri  5  o.  Z.  W.  van  jimcrtfoort ,  kant.  en  2f  n,  N,  W. 

van   ff^  ijk -bij- Duurstede  f  jycm.  Zeyii, 

SCÏIOÜNIIEWOKRD  ,  gem.  in  het  graafs.  Leerdam j  prov,  Z«ic*- 
iJoUandj  arr.  Goriuehcm j  kant.  Fianen  (10  k.  ti.,  i  m.  k.^  4  i.  d*)  j 
palcndo  N,  rwn  do  gciii-  Evcrdingcn-en-Zijdcrvcld  ,  O.  aan  dco  Dicf- 
é\^\L ,  dtc  baar  van  de  Gciderscho  getn.  Hl'c&I  scUeldt ,  Z,  aan  Leer- 
dam ,  W4  aan  Lecrbroek* 

Deie  (jcm.  hcstaal  tiil  do  poW.j  O  v  er- H  eik  op,  O  Ter- Boei  kop 
en  Kortst!  rcgl,  en  beval  het  d«  Sckoonrewoerd,  beocteos  eenï^ 
TersIroDÏd  ligg^cndo  huizen. 

Zij  beslaat  eene  opptTvtakto ,  votf^cns  hei  kadaster,  van  927  bund. 
ü  V.  r»  80  T.  elLj  waaronder  92ij  buud,  3G  v.  r,  13  v,  clL  belaslbaAf 
land  \  lelt  123  b,,  bewotrod  dour  158  bulsgcz.,  uiliiirikcndc  een  bcvol* 
kïng  Tan  760  inw.,  die  meest  hitn  bestaan  vinden  in  landbouw  en  vcelecU. 

Üe  inw.,  die  er  op  6  na  ,  allen  lier?.  lyn  ,  onder  welke  260  I*e- 
deraalcn,  maken  ccna  gcm.  uit,  welke  lot  de  klass.  van  Gouda  ^  rin^ 
van  Lrere/nm  f  behoort.  De  eerste,  die  in  deie  gem,  bel  Iccraarsambl 
beeft  waargenomen  ,  is  geweest  JosA^r^Es  He?ititci  Civoo»  ,  die  in  bel  Jaar 
1G06  herwaarts  kwam,  en  ,  in  bet  jaar  1612,  naar  Goudriaan  vcrLrok* 

De  6  R*  K.»  die  er  wonen  ,  worden  tot  de  slat.  i^an  Leerdam  go- 
rckcnd.  —  Men  beeft  in  deic  gem.  ecnc  school ,  welko  door  een  ge- 
middeld £^elal  van  70  leerlingen  bezocht  wordt. 

De  geni,  ScBoo:ifcEwoE»i>  wai  vroeger  ecnebeerl.  der  Ffeercn  vau  /Ibkel  , 
doch  is  later  gekomen  aan  de  Prinsen  var  OaA?ije  ,  die  haar  nog  op 
bet  laatst  der  vorige  eeitw  bezaten.  Thans  behoort  zij  aan  bet  Domein. 

Het  dorp  ScuooniiewroEBD,  ook  w/el  Scdooüdebwoead  of  Sciqoaebwoebd, 
van  ouds  Scosbewoibds  en  ook  wel  Scdoo^bewabiio  gespeld,  js  een  niel 
onaardig  plaatsje  ,  dat  Z\  u.  N,  O,  Tan  Gorinchcm  ,  2  u.  Z.  Z.  O. 
van  Vianen,  1  u.  N.  van  Leerdam  gelegen  is.  Het  ncrd  reeds  in 
I02t$ ,   door  Heer  Jah  tar  Aruel  gesticht. 

De  kerk  heeft  cencn  vierkanten  toren  ,  doch  geen  orgel,  la  den 
loren  wordt,  naar  men  zegt,  nog  eenen  slok  bewaard*  vroeger  ge- 
diend hebbende  lot  ^trafoefening  iroor  misdadigers.  De  Pastoor  werd 
vóór  de  Rcforniatie  aangesteld  door  de  lleeren  ta?!  Abbil,  terwyi  d« 
inlijving,  door  den  Proost  van  Maria^skerk  te  Utrecht  geschiedde. 
Tusschen  dezen  Proost  en  Otto  ,  Heer  ra»  Arkelf  onlslond  in  bet 
jaar  1563  »  een  zwaar  geschil  over  de  gezegde  vergeving.  De  kerk 
namelijk  ,  opengevallen  zijnde  ,  vergaf  Otto  die  aan  een  goed  Pries- 
ter. De  Proost  echter ,  bc  wee  ren  de  dat  die  begeving  hem  toekwam , 
gaf  die  aan  een  ander ,  en  deed ,  den  door  Abbel  aangesteldcn 
Priester  van  Bi sschopswegc  dagen.  Orro,  hierover  vertoornd  ,  schreef 
den  Proost ,  dat  bij ,  100  bij  zijn  leven  lief  had ,  er  zich  niet 
verder  medo  zonde  bemoeijen  ,  want ,  dat  hij  in  zijn  land  geen  be^ 
gcvtng  door  een  ander  dulden  wilde»  De  Proost  sloeg  dit  in  den  wind , 
en  deed  niet  slechts  den  Priester,  maar  ook  Otto,  in  den  ban,  Orro, 
ongewoon  tegenstand  te  oadervinden  ,  gebood  ,  alle  de  genen  ,  die  mei 
ban  brie  viiQ  in  zijn  land  kwamen ,  gevangen  Ie  nemen ,  en  deed 
hen  ,  die  hem  aldus  in  banden  vielen ,  in  eenen  zak  steken  en  ver- 
drinken. De  Proost,  die  Abbel  voor  bet  geestelijk  hof  Ic  Rome  dagen 
deed  ,  begaf  ticb  kort  daarna  naar  Vianen ,  om  er  de  kerkdienst  waar 
te  nemen.  Otto,  te  Uagestein  Etjnde,  had  dit  naauwelijks  verno- 
men ,  of  bij  begaf  zich  heimelijk  naar  Vianen  en  sloeg  er  den  Proost  dood. 
De  opvolger  van  dcten  laatste  zond  van   zijne  lieden  naar  Rome^ 


SCB. 

.  Aabaa  <iog  uittr  ie  beiwarüo  ^    doch  liese   lond  mede    njae   dbnaar* 

rb,  en  deed  dio  lickb^^ers  dood  slaan.    Na  bad  Oiro  zeker  ^s  Pau* 

I  fmttitcliap  Ie  ireeicn,  doch  daar  zijd  iwagcr  ,  Rti^ict  tah  Baak, 

ardtnoal  wa» ,  vert^i  hi  bij  dien  htj  dirn   Paus  eeoe  algemecne  Ter^fle^ 

ftïi,   Tan  al  wat  geschied  was,  te  vcriocken.     Dit  werd  hein  toc^sUan  , 

iijn   Priester   bleef  in    dienst  en   niemond  durfde    sich  dieoaangaatide 

uerr  le^n  bem  ▼enctlcn. 

I)«  kcnaiR  Ie  Scmoos  de  woerd  valt  in  Zondags  voor  St*  Jak  EArriST, 

In  1479  werd   dit  dorp  door  de  GoriDchcmmers  in   brand  ge»token 

u«t|^pkiiderd.   De aanlcidtnj^  daartoe  was  bet  volgende:  Leerdam, 

RwmocAt»  en  cenigc  andere  dorpen  hadden  fjcweigerd  Maxisiuaah  i?ah 

aaiJE  te  erkennen  voor  bunnen  weUigen  Heer ,  en  waren  Ie  vcrgeeff 

'  die  ^an  Gorinchem  daarloc  aangemaand      Die  van  ScaooiiRSwonii 

addcn  by  het  dorp  Leer  broek  reeds  een  e  icbans  opgeworpen  en  deden 

Iveel    kwaads.     De  Gorincbcmmers   goed   Maxiitliaars  gezind ,   konden 

iiJLa  ntct  dulden  ,  rukten  niet  een  deel  volks  op  do  terycbansïng  aan, 

overweldigden    haar    en  dreven    de   zwakke    bezetting  tot   in    bet  dorp 

■aowotaj»  terug,  waar  zij  hare  toevliigt  nam   in  de  kerk  en  den 

.     Daar  de    Gorincbemmers   ook  op   de    kerk    aanvielen  ,    werden 

de   belegerden  bevrecid,  en  lieten  door  den  Pastoor  bet  H.  S/icramenl 

Nen    tpoa   stellen ,    waarop  die  van    Gorinchem   uit   eerbied  ophielden. 

FocR   eebter  daarop ,    door   dio  van   ScnooïiitzwoERD   op  de   belegeraars 

jMChoteft  irerd ,  zoo  dat  eentgen  gewond  werden  ,  staken  desa  bet  dorp 

in  brand  en  plunderden  bet  uit* 

In  bet  jaar  14Si  waren  eentgo  soldalen,  die  op  den  toren  to  Sciooit- 

|Ba>wota»  lagen  ,    ia  bet  Land-van-Culenborg  gevallen  en  badden  eenen 

*  urgcr  van    de  stad  ,    genaamd   HttiatK   vaü  MAcniK  ,    gevangen  en   op 

veebMMlerd  lliJDScbo  guldens  (280  (;uld.)  gerantsoeneerd  j  ook  kwamen 

^  onlreol  Everdingeu  en  schoten  twee  huislicden  dood  ^  waarop  atlet 

op    da  been  kwam   en    ben  deed  wijken.    Tien  werden   gvdood  en    de 

overigen  meeat  gevangen  genomen.     Hierop  liep  al   hel  landvolk    vau 

■Colenborg  naar   den  Schoonrewoerdschen  toren <      Heer  Jaspir  zond   de 

iCnlenborgvche  burgers  ook  daarheen  uiut  grooto  bussen  en  schermen  ^ 

i  kwam  des  anderen  daagi  met  zijnen  oom  Jonker  Ëveawijü  vau  Co- 

■Boaa  Biede  daarvo<or.     De  belegerden ,  geen  ontzet  ziende «  kwamen 

Itot  vterdrag.   Veertien  knechten  gingen  van  den  toren  ^   behoudende  lyf 

IjCIi  goed  en  mochten   den  Heer  van   Culenborg  oorvcdo  (1)   doen.     Ji?i 

Itas  JisunfaDt  werd  gevangen  genomen, 

I  Bel  «apco  van  deze  gcm.  is  van  goud  ,  met  twee  gebrittesieerde  en  ge- 
loi»alnibriltcs3ecf4le  fasccs  van  keel  ^  het  schild  gedekt  met  eene  grafe- 
k|(^ke  kroon  en  vastgehouden  door  twee  leeuwen,  alles  van  goud, 

SCHÖONZIGT,    buil.   in    Delfland,     prov.   Znid-noHand,    arr.    en 
^1  tl.  Z.  o.   van  U  Graptnbatje  f    kant,  en  i  u.  Z*   \V,  van  f'cofhnr^ ^ 
BID     '  ,   nabij  de  Gceaibmg. 

64-  HiT^  buit.  in  Delfland ^  ftroY,  Zmid-Hclhnd ,  arr.,  kant. 

Iffetb»  «n  t»  min,  N*  van  U  Grave>Uia^ ,  aan  do  nc»ordzyde  van  den 
I  BesuwUii-tloiiUche-weg. 

Oil  hmU^  beats ande  uit  heerenbuit  en  verdere  getimmerlen  ,  bloem - 
1^  moestuinen  ^    fraai    opgaand  hout    cu  sliugorende   vyver»  ,  beslaat 
ïa  van  77  v.  r.  16  v,  ell. 
Si.t  iIjT,   buil.  in  hel  Land-pan-Jttëlj   prov.  Zuul-ffolUtml^ 

r«|   kant.    en    1    n      N.  van    Gorinchem ,    gem.    Afkei-tn- Rietveld ^ 
'4d  min*  N.  van  de  kerk   van  Ar  kei. 


jn  I 


l  mn  «■«  4«  ii«l«  (f  QaadKtitpl  iM«i>(t  Ac*J  vm  «tnMQ4  vm. 


176 


ëCH. 


Dit  buit.,  beslaande  eeoe  oppervlakte  van  IGbiind.  56  v.  r.8$T.eU«y 
üvordt  in  eigendom  bcietcn  en  des  somcrs  bewoond  door  den  Heer  Mr* 
ABRinAi  TAü  HoBY  ,    Jm   JiCt.,  Oiid-Burijcinccster  van  Gorincbem. 

SCIIOONZIGT,  lünd^;.  tri  Oo$i-!ndië  f  op  tiet  Sumlascho  eïUJawa, 
rcsid.  Buitenztfffff  22  pnlcn  O.  van  fiatavia. 

SCHOOR,  bi,  prov.  Frictiaml f  kw.  OostergoOf  griet,  fFett-Donge" 
radeel^  art.  en  5  u.  N.  O.  Icn  O.  van  Leeuwarden  f  kant.  en  1  ii, 
O.  N.  O,  van  Hoiwerdf  J  u*  N,  O.  van  Temaard  ^  waarloo  hel 
«e&telijke  gedecllo  en  2  ^'  ^'  v^^n  Wierura  ;  waartoe  bet  üuslelyko 
gedeelte   bcboort ,  aan  deii  Oudcn-zeiidijk ;  met  15  h*  eo  SOinw. 

5CU00E  f  geb»  in  het  (praafs.  Home ^  prov,  Limburg,  arr*  éd 
5i  u.  W.  N.  W,  van  Roermond,  kant,  en  Ju,  O.  N,  O.  van  oreert  f 
gcm.eni  u.  X.  Z,  O.  \nn   IVederKeert :  mei  24  h.  en   100  inw. 

SCHOOR,  eigenlijk  Heeie-Scbüoh  of  JltiE-Scnoon^  geh.  in  de  Meijtrij 
tan  *ë  tlertogenbosch f  kw.  PeeUandf  Derde  dr»tr.,  arr.  Eindhoren^ 
kant,  en  li  u.  Z,  W,  van  Helmond j  gcm,  eo  ^  u.  W,  N.  W.  vau 
Bieth;  met  4  b.   en  20  inw, 

SCHOORDIJK,    dyk  in   den  jiWlastentaardj    prov.   Zuid-//o!la*td. 

Het  is  dat  gedeelte  van  den  Zutder-Lek-dijk  ^  belwelk  ticb  uiLsLrekl 
▼an  Nieuwpoort  naar  Tienliovcnt  ^ 

SCHOORDIJK,  b[j  verkorting  ook  wel  enkel  Scboirt  of  Scaoam  ^ 
noemd,  (jch.  in  de  jeetje  rij  tan  *s  Hertogenboick^  kw.  PeeUandf  prov, 
Noofd'Brahand f  Derde  distr.,  arr,  en  4^  ti,  Z,  Z.  O,  van  Eindhot'én, 
kant*  en  5^  u.  Z«  W.  van  Asten ^  gem«  en  (  u.  Z.  O*  van  üudelf 
§  u.  Tan  de  Bclgiscbc  |rrenzen  i  met  41  h.   en  ruim  200  inir. 

SCHOORL,  volgens  anderen  Scuooulb  of  ook  wel  ScaoaEL,  volg-ens 
de  uitspraak  Scooai,  d,  in  bet  ba  Ij.  van  Brederode,  prov.  ISoord-tlol- 
ïand^  arr,,  kant.  eu  1^  u.  N.  W.  van  jélkmaar,  geiu,  Schoorl'Groet' 
IIarg9n^en-Camp ,  digt  tcjjen  do  Sehoorlscbe  duinen.     Zie  dat  art. 

Het  is  een  zeer  oud  dorp ,  hetwelk  onder  den  naam  van  Scaoao^to 
bekend  is  in  da  lijst  der  gofldercu  van  de  Otreehtsche  kerk ,  in 
het  jaar  868  opgesteld ,  en  in  een  ander  boek  van  de  welfde  kerk 
ScioBLA  genoemd  wordt. 

De  landstreek  in  den  omtrek  van  dit  dorp  overtreft  in  »cboonbeid 
die  van  Haarleuis  omstreken.  Hier  viudt  men  het  hoogste  duin  van 
de  gebeete  westkust  onzes  vaderlands,  van  waar  oien  een  uitmuntend 
vcrgexigt  over  W es t* Friesland  beeft ,  alsmede  eeuigc  heuvelen  en  be- 
vallige boscbjes ,  aaDgenama  vlakten  ^  met  één  woord,  men  kan  lich 
bier  niet  verbeelden  ,  dat  men  licb  in  bet  auderi  koo  vlakke  Noord- 
Holland  bevindt. 

De  oorsprong  ^  welke  sommigen  aan  den  naam  van  dit  dorp  geven , 
is  byoa  te  bcuzcbebtig  om  dien  mede  te  deelcn.  De  oude  benaming , 
verdichten  tij  ,,  kou  geweest  zijii  llzi.  De  oude  Friescbe  Koningen  ^ 
i^*edf  vóór  de  gehoorlc  de»  Zaligmakers  ,  bier  ecno  schoot  hebbende 
opgerigt ,  zouden  daaraan  den  naam  van  Scitoot.-TE-E£L ,  by  verkor* 
ttng  ScnooAEL  »  en  naderhaBd  ScDoont  hebben  gegeven ^ 

Voor  het  midden  der  vorige  eeuw  bespeurde  men  in  dit  dorp  eeo 
aanmerkelijk  verval,  als  tyndc,  toen  m  een  lydsverloop  van  zeventió  ~ 
jaren  ,  te  welen  van  1732  tot  1749 ,  bijkans  dertig  huiicii  gesloopt  ( 
dus  van  t^ce  honderd  twintig  tot  op  honderd  een  cu  negentig  ver- 
minderd. Thans  tcli  mtn  er  83  h.  en  Ö40  inw.,  en  met  de  daartoe 
bchoorende  b.  Aagteiidorp  en  cca  gedeelte  van  de  b,  Sc  hoor  1- 
dam,  110  h,  en  G50  inw,,  die  meest  in  iWn  landbouw  en  de  vee- 
teelt hun  beslaan  vinden. 


scu. 


kif«     Dil  viel  fOor  op  d«tk  7  Beptembcr  1G1H»  uriUi  ,  eeiitgQ  dajfcii 
IM^  voren,    orn   den  ^«tmöedcrcn   scUrik  aan   te  jagen,  cciii{[e  soldnle» 
iSjoar  dt^ii  Stadlioudcf  biimeii  do  niad  [j«hr^(j[l  wareii«    Nïel  zonder  vrucht 
nas    deia     regeriti^ïveriindcring    voor    de    CoiitrareiiionütrutJltiit*     Meer 
djii  cldcrt  badder*  ig  te  ScQOQ^iaoveii  tcjjenstand  onimoct  van  do  oude 
ilcgf  iileu ,   die  van   oordcel  «aren  ,  dal  %ïj  de  afzondering  van  de  l\c- 
utonttranii'n,   xonder  welti^^ü   redenen  eii  op  eenc  onbehoorlijke  wijtc, 
4©orjcdrc¥cn  beidden,  waarover  Jty,  "iet  bet  verbieden  van  d«  Contra-  - 
fiftmun»(rani»cho    vergaderinj^en  en    Lel   ai  vorderen    van   boeten  ,    bun 
l^^D^nocgen  getoond  liaddcn*     Do    uienwe,   door    Prin»    IU*uniTS    aan- 
■■olcldc  ,  Herenten  waren  naauwclijks  in  bel  bewind  getreden,  of  ijj 
leden  den  toe^iand  vao  lakcn  ecne  andere  jjedaanlc  aanoerottn.    Hei*d» 
u|>    den   tweeden   da^    fan  bnn  bewind^    geschiedde,    op   verzoek  der 
ContrareniontlranLen,  do  volgende  afkondigin^f ,  welke  voorts  door  den 
druk  werd  geineen  gemaakt :     •  Men  laat  ccnen  lej^enlgk   uiits  dceseu 
nelcn »  düt  de  Hccreii  Burjemeesleren  ,  Schepenen  en  Vroedschappen 
Jer  «lede  ScttoonnovEt ,  op  verzoek  der  bedroefde  Ledematen  der  waarc 
Gervfornieerdc  Cbri»lelijke   Religie  alhier  binnen  8cnootittoveii  ,  bij  ad- 
tfi  van  zijne  Prin&elyke  Ëxcellenlie,  ak  Stadhouder  dcczer  provincie, 
kl  {^onietileerd  en  geaccordeerd  hebben  ,  conüentf^crcn  eo  accordeeren 
If  njils  dccxcn  ,  dat  dcielve  per  vices  altcmoM ,  bij  benrleu  ,  in  de  paro- 
U  cbniale  kerk  deriyr  »tcde «  nevens  de  geeuea ,  die  tegenwoordig  aldaar 
I  prediken,  insgelijks  zuilen  mogen  prediken:  dal  men  ook  bet  btuo»t«r« 
kerskcu  binnen  deczer  itede  op  bel  spoedigste  zal  prepareeren  ,  ten  einde 
I  d4l  die  geeneni  dte  de  jongste  beurt  in  de  voor»,  parochiatc  kerk  zullen 
hebben  gehad  ,  aldaar  zullen  mogen   prediken  en  hunnen  godidienst 
waarneemen,  eo  dat  ter  wederzydc  in  alle  inodestie  en  stiMiijhcid^  vol- 
gens de  resolutie  daar  van  op  gisleren  bij  de  voorschreeve  Vroed&cbap- 
pcu  genomen.    Ürdounccren  ^n  beveeten  daarom  ccncn  legelijken  ,  van 
WQl  Staal  f  condilio  ofgezindbeid  bij  zij,  bun  lieden  daar  innc  geen 
li  U'lsel  ofle  moetjenisse  te  doen ,  ook  den  een   den  anderen  hierover  ^ 
•  of  ter  cau&c  van  religtonszaaken ,   niet  te  injurieercn ,  ofle  miszeggen , 
»  veel  min  te  miidoen,   op  zwaarc  correctie  ter  arbitragic  van  de  Vroed- 
^i  «chappcQ  voor:ic breven.     En  dil  alles  b\|  provisie,  en  tot  dat  anders 
!.•  Iiicr  in  zal  meezen  voorzien.'*     Wat  ook  de  reden  moge  geweest  cyn, 
is  bel  dat  de  tlemonstranlcn  te  ScmooaiBovcEi  in  deze  schikking  geen 
_eu   vonden.    In  de  maand  Maart  des  volgenden  jaars  hielden  z^ 
Snnen  de  stad  cenc  afionderlyke  vergadering;  in  welke  echter  niet  ge- 
Ifrcdikt,  maar  slechts  cene  voorlezing  werd  gedaan.    Dit,  door  den  Bal- 
Ijiiw,  den  llceren  Staten  zijnde  aangediend,  besloten  deze  aan  de  wetbou* 
idcrrscbap  der  stad  te  schrijven  ,  en  daarbij  te  belasten  ,  om  onderzoek  In 
I  doe»  ,  door  wiens  ingeving  de  vergadering  ware  bycengckomcn  ;  voorts 
lilen  Voorlezer  Ie  ondervragen  en    orde   te  stellen  ,    dal    zulks    in    bei 
f  komende  mogl  geweerd  n  orden  ,  doelt  alles  met  be»ebcidenheid.    In 
lncerwU  van  deze  maatregelen  bielden  de  Schoonbovensche  Uemonstran- 
ItD   üi^l  af    van    bel    honden  van  vergaderingen ;    doch  ,    vcrinits   de 
itretigbeid  van  den    Baljuw  ,    vonden  zij    zich   genoodzaakt  op  bunn« 
^eilifjbeid  bedacht  te  zyn.     Op  den  ^3  Julij  des  volgenden  jaars  ver- 
gaderden zij,   niet   ver  van  de  sUd  ,  op  StichUcben  bodetii,   te   VVil^ 
^ligC'l^augerak,      De    Staten    van    Holland  badden    hiervan    naauwelijks 
jlieHgt   onliangen,    of   zij    timden   een   verzoek    aan   die    van    Utrecht  ^ 
^«tn  op  duidanigï*   zamcnkonistcn  ^    binnen    bun   groridgebiiHl  ^    nrdu   te 
|it«tlen,     en     ijclasUen    vervolgen»    dt'n    VVolhauders    van  Shiiooiiuoveii  , 
aU»  ,  wal  tot   hindcring  van   de   predikalien  di*r   Itemon^lranlcn , 


i»  5CII. 


M^  .Mt  :  ^7T  'Éeaém  4ik  icUtfc  dorp  tot  eene  yeraamelpUaU  Toor 
^iv    Ui  iêmL  -iiakStKÊêff  Hertog  wan  Bourgondië  en  Gnaf  ta» 
•  «f  te  tickkcfi  oatr  Schagen ,  om  Heer  Almucvt 
.y  aa^w  itrmmtmtm  Toortyne  onffehoonaaroheid  testraSen. 
>  Mmmr  ftSTJ  wfg4  Sgnml  door  de  Spanjaarden  verbrand. 
M   «ar  Ïtir4  iMc^  4m  onien  berigt ,  dat  de  Spanjaarden  toot 
r  aqpea    ■•n  »  lat  ÜMfderk vartier  te  doen  ,  tonder  dai  men 
■■^   V»  jiM  jMt  w.     Eindelyk  bleek   het  echter,  want  den 
NiM»  «ai  B*auniosrr,    met   les  duizend   man  te  Toei 
aende  daarmede  de  schansen  te  Schoorl* 
j^  »  «  WwHMUMn  <MifOontcos  in  te  nemen ,  en  daardoor  sich  eeneo 
.^   w^^^Êm  w«r  3hwJ-HoHand ,  om  het  platteland  af  te  loopeo  ca 
«H  ^aft»  »  ^Wfc  !Uarawn  nwent  badden  ly  heimelijke  verstandhoa- 
xèüwitx  lafttetenen ,  van  welke  zekere  Pietbryaii  Um» 
■^li  WaMtt  Hoorn  wonende ,  het  hoofd  en  de  voornaam- 
^«w^  Ml  M  fenicht  liep,  dat  hij  wel  vier  honderd  medo- 
'   1 1  loodra  de  vijand  aankwam ,  den  brand  hier 
te^  ja^  *  4^  4ffi|Mi  «leken  en  daardoor  de  landlieden  oit  de  schanseo 
-u*-    r-^  «w4ilMi%  #fdal  men  minder  wederstand  vinden  en  die  alzoo  te 
^g^pMCa^hK-  iMiNara  nagt,  terwijl  zij ,  om  door  den  vijand  onder- 
4iiM^\«  ««4ik»v  ^mIi»  a(jden  banden  zonden  dragen.    Maar  de  GouTernenr 
.M   »»  ^MiMiiltVtaHier  DtaaaiK  Sorrot  ,  waanchawde  hei  rondom  ge- 
.^M  4HK»>>^*A«  ^^  *U  fP^  wacht  zouden  honden,  en  wel  op  bare 
«MM»  -^  -<•  <li^  ^  feiegde  schansen  met  meer  volk  betetten.  De  vy- 
.^  v'^i'tfft  «>^  >MiWttd<  tyd  en  stak  den  Schoorler  molea  ia  brand ,  het- 
«wA      NMT  ^nm  aMvnt ,  het  sein  wezen  moest ,  waarop  de  verraders 
«HM   «hft<  lamAia  Wannen.     Maar  uilhoofde  van  kei  naaawe  toezigt , 
jank   >»••■    «»MC«I  gehouden ,    dorst  niemand  ieU  te  andernenien , 
«MM^^    wa  vi^i*U    wel  begreep   dat  de  toeleg  ontdekt  was,  en  weder 
^>v^   «iMi»«*:  "viN  ^^er  uit  te  rigtcn. 

•^    ;v%  ^M,vJit «   dat  den  19  September  1799  tasseben  de  Anglo- 

^to«s^    •*  «»4AM^lUlaven  in  deze  streken  geleverd  werd,  verloren  zes 

«    «N^iiri    «MMM?4«ti  van  dit  dorp  het  leven. 

Sim.i>iU«M\l«  b.,  gedeeltelyk  in  hetbalj.  van  Brederade,  gedeeU 

mtt-Jmèackt,  prov.  JVowd-Hoiland ,  arr.  en  H  u.  N.  O. 

j^>Wlleiyk  kant.  uélkmaar,    gem.   Schoorl-Chroet-Har- 

^^^  ,«taY.    i   u.  N.  Ü.  van   Schoorl,    gedcelteiyk  kant.  en  2^  u. 

.     ^    xiitej«p*.    gom.    en    f  u.    Z.    W.   van   Wartnenhuizen ;    met 

4-    •»  *•*  »»»*•%  van  welke  6  h.    en    50  inw.,    onder  Schoort  en 

^4.    «4  -M  •»«•»  onder  f^ armenhuizen, 

'W   '"^^^  »*  »vor  aangenaam  gelegen    aan    het  Noordhollandsche- 

•  *5*j   **••*»  lüfcar  doorloopt ,  zoo  dat  bet  oostelijk  deel  van  ffarmen- 

^  ...  «4   Hi4  ^k««tolyk  deel  aan  Schoorl  behoort ,  terwyl  er  cene  vlol- 

••*     'V*  -^^^  kauaal  ligt.     Het  draagt  den  naam  naar  den  dam,  die 

.^     '..M.   i<i*  IWkerdyk,    door  de  vaart  van  Zijpc  naar  Alkmaar,   nu 

,     .^. .  .\N«abollaudsche-kanaal ,  gelegd  werd. 

*,     ^1*  ^*U  bier  een  verlaat  gelegd  in  den  Rekcrdyk.     Ia  1573 

,   'W-rfM^*Aa  SoaHOT,  loo   hier  als   te    Krabbendam,  eene  schans 

^      «^W|*  J«  Spanjaarden ,  twee  jaren  later,  eencn  vefgcefscben 

s*.-ï  "   Xl»^^Mldam   wyst  men  op  een  hoog  stuk   land   de  plaats 

....  ^mw  loAhuis  van  Vroooen  zoude  gestaan  hebben ,  aan  de  vaart 

^  ,•..  ..»•    hm«  Wïtteu.     In  1531  is  de  nieuwe  vaart  van  Alkmaar 

M^-Moi    $«^ra\eQ,    om    die    met    de   vaart    op   Petten    te 


8€E. 

t«rera%en^  * —    Men  be«fi  bi«j-  inc<l«   êtm    ichod  ,    ««11 
iboT  f<a  ffetal  van  ÏH)  lecritnpo  K^todit  wordl. 

Ifi   S^l5  vfftl  Uirr  «ena  icban»  op^worpcut     Zit  bot  if» 

SCHOOR  LO AM  ^ER-SCÜANS,  ieham  ia  h«t  UI],  vïn  BrtUenét  ^ 
pWT.  A'i^rd*  Hallen J^  g«ni.  Seh^ft'GroH'Uartftn'-tn'Camp ,  U  Scboorl- 
ÉKit.*'^  U^i!  Achjiuft  werü  iu  het  jaar  1ïï73  dyar  Sojiioï  Ujjentle  «ïpan- 

SCaOOaL'EJi-CAHSP,  htca.  in  hcilMli*  vao  Mrtderodê^  pf^v.  Ai»rn|* 

Zf<  Mn  de  fac^rL    U^rgcfi  eu    Grc»cl «  O.    aan  de  Oudc41oi^** 

-f aart,  die  t»«ArT«n  WafinenhijU^n  en  Kotd^^k  idiefJl ,  Z.  «au 

U\  oan  de  Nourd^ee. 

iW  Heerl,  bt?Tat  Itcl  d.  Schoor]  ^  benevens  liet  voonu,  d«  Uiiat 

CtBip*     XKi  inwM  vinden      cett  in  den  landbouw  en  vcetMlt  liu o 


Ml»* 


Oe Her?,,  di€  er  ign  ,  behoorei  A  de  gcnii.  Sch^Qrt'Qroel^tn^Camp,  — 
Bc  E.  E*,  Hl  élke  men  er  lelt,  wordeii  lal  du  lUl,  ran  ^ehoprt  f^n- 
kmM^,  —  Men  heeft  in  deze  heerl.  ecne  schoül  in  S  c  b  o  o  r  I. 

De  becrL  ScMooiL-m-C^MP  werd  tn  bet  jaar  I7£:i  *  by  r^^olutie  ran 
ét  Statan  van  IlolUnd  ,  toor  13,000  ^uld.  verkocbl  aan  Jonkbcer  Ai»ai- 
44^1  v«>  £«a<»^t»  f  &K  naa  Nijananaa  ,  en  nerd  ,  in  bet  [Dtddon  der  Viirï^a 
I  c^tuv,  beuleiit  do«r  Hr.  GtaüiLia  vas  Foaac»!  ,  in  wfena  gcifaübt  «y 
tot  Jin  IOC  gebkveii  ii,  i^nd;  daarvan  tbanJ  oig:erjaj-e5ie ,  Mcvrnuw 
J«  P*  f  4i  iiMi  Pai^b  ,  douairicra  Jonkheer  Mr«  Dtat  v^a  Foaaasf  ^  woou» 
ac&Lrg   U   Heilo. 

Ifal    wapen  dêjer  heerL  beslaat  uit  eenan  leeuw  waa  keeU 

SGIfO0l\L-E^}-GEÜET,  becniraadscLapf  pro«»  J¥o9pd'^i£aliaud ^  arr« 
tn  kant,  ^^ybnonr^  [^eiD,  Stho^rl*Gro€t'fiiir^tn'tn'€amp!  palende  N. 
aan  de  Zij{>e,  N«  O,  en  0«  aan  dan  Baniine-dyk  ^  Z.  aan  d«![i  üoden- 
Bttrger-pntder^  £«  Wé  aan  de  Duint^n  ,  W,  aan  de  Hargerban. 

Dit    beemraadsehap    bef  al   de    poïdera :    Aa^dorp^Graotdanif 

I       Grdct    en    Hargen,  en  be«laat  ^  volgens  het  kadaster,  ecrne  öpper- 

tbktft   nuor  iSdS  bund.j  en  wordt  door  4   shiiten  ,   op  bet  Schermer-^ 

I       boeacm- water,    van    bet    Dverlollige    walcr  onllaftt.     Hei  bestuur  ba- 

aliat   uit  ecnen   Drikgraaf  en   xes    Heernraden. 

SGeOOaL-GBOET-EN-CAMP,  kerk.  jïcin.,  prnv.  Ne&rdtlQthnd^ 
Uati.  van  Alkmaar ^  rin^^  van  Schatwoude. 

Mes  hccK  tn  deie  gemi  twee  kerken,  als  één  e  teSchoorl  «n  éénft 
li  G  r  M  e  t  en  telt  er  6B0  zielen  ,    onder  welke  300  Ledernalen. 

&CHOOaL*GRÜEr-HAftGEN-ElS-CAMP,    gem.,    gedeeKeltJk  in  het 
I       ka]j.vaii  Brédttodê  j  gedeettetijk  in  Kennemerland  ^  prov,  Noord- iloUönd^ 
art,  en   kant.   Alktaaar  ;  palende  N.  aan  de  geni.  Zijpe ,  0<  aan  War- 
Oieabuixen  ,  2»  aan  Bergen  ,  W.  aan  de  ?ioordsi^e< 

Dexe  fem.!  beval  de  d*  Scboorl  en  Gr  net,  beneven»  de  b»  Har- 
gen  en  bet  gfh.  Camp*  Zy  itcBlaat  ,  volgens  bet  kadaster,  een« 
oppervlakte  van  3014  bund.  31  v.  f.  6  r«  cll  ,  waaronder  S077  bund. 
M  V.  r,  belastbaar  bod.  Men  teil  er  iH2  h,,  bewoond  worden  dn 
d&oe  ÈH  biiisgLi.,  nitmakende  eene  bevolking  tan  1070  inw.»  die  meest 
in  oi^kery  nn  akker liouw  bun  bestaan  vinden.  Onk  heelt  men  in 
deïe  piD.  «enen  korentnoleti,  Vroeger  bestonder  nicde  een  paplerroo- 
i_     5^^L   j„-  L^-^*,  ^fi^c^  inj^ïge  jaren  opgehouden  te  werken» 

riand ,    tijnde  wil ,  fiju  en  scherp    —    ge- 
il rooijeo,  te  gebruiken   bij  hel  itacniagen, 


98D  S  C  H. 

in  de  glaiblaztHJoD  eo  voor  ftJD  metselwerk  —  wordl  hier  nii  de  dainen 
gevoerd  ,  en  door  hel  geheele land  gehraikt.  Vroeger  gebruikte  men  ook 
van  dit  tand  in  Engeland ;  doch  sedert  de  afsluiting  van  het  vaste- 
land ,  door  Reiier  Napoleor  ,  niet  meer. 

De  Herv.y  die  er  680  in  getal  lijn ,  maken  de  gem.  van  Schoort- 
Groet-en'Camp  uit.  —  De  R.  K.,  van  welke  men  er  3dO  aantreft , 
maken  de  stat.  van  Schoort  n\t,  —  Men  heeft  in  dese  gem.  twee  scholen, 
als:  eene  teSchoorI  en  eene  te  Groet,  welke  gesameniyk  door 
een  getal  van  175  leerlingen  bezocht  worden. 

Den  19  September  1799  werden  de  ,  in  deze  gem.  staande ,  voorpos- 
ten van  het  Gallo-Bataafsche  leger  door  de  Anglo-Russen  aangevallófi. 
Ofschoon  met  veel  beleid  en  dapperheid  verdedigd,  moesten  zy  echter 
door  cersigenoemden ,  die  tegen  den  hevigen  aanval  eener  zoo  groote 
overmagt  niet  bestand  waren ,  ontruimd  worden. 

SCHOORLSCHE-DIJR,  dgk  in  hetbalj.  van  Brederode,  prov.  ifooitl- 
Holland^  gem.  Schoorl-Groet-lIargen'en'Camp,  —  Deze  dijk  is  io  Iwt 
jaar  1422  aangelegd. 

SGHOORLSGHE-DCINEN ,  duinstreek  in  het  balj.  van  Brcderode, 
prov.  yoord'Hottand^  gem.  Schoort-Groet-Harffen-en-Camp ,  zich  langs 
net  d.  Schoorl  uitstrekkende. 

Deze  duinen  worden  voor  de  hoogste  en  breedste  van  Holland  ge- 
houden. 

SGUOORSTRAAT ,  geh.  in  de  Meijerii  van  's  Hertogenbotch ,  kw. 
Oisterwijk^  prov.  Noord- Braband ,  Tweede  distr.,  arr.  en  3  u.  Z.W. 
van  's  Hertogenboich ,  kant.  en  1}  u.  N.  N.  O.  van  Tilburg,  ^em,  en 
i  u.  N.  W.  van  Udenhout. 

SGHOOS ,  ook  wel  Gboos  ,  in  het  Fr.  Ghossb  of  Gaousss  en  op  som- 
mige kaarten  Gioovpb  genoemd  ,  geh.  in  de  heerl.  Fettt^  grooth. 
Luxemburg,  kw.,  arr.  en  2^  u.  N.  ten  O.  van  Luxemburg,  kant.  en 
1  o.  O.  ten  Z.  van  Mersch,  gem.  en  \  u.  W.  van  Fiscli)ach\  met 
36  h.  en  120  inw. 

SGHOOT  ,  voorm.  hooge  heerl.  in  Rijnland,  prov.  Zuid-Holland, 
arr.  'Legden,  kant.  Wouorugge,  gem.  Nieuwkoop-cn-If oorden ;  palende 
N.  aan  de  heerl.  Nieuwveen,  O.  aan  Zevenhoven ,  Z.  en  W.  aan  Kor- 
ter-Aar. 

Deze  heerl.  is  geheel  uitgeveend,  zoodat  er  geen  het  minste  spoor 
meer  van  aanwezig  is.  Het  grondgebied,  waarop  volgens  de  overleve- 
ring deze  heerl.  is  gevestigd  geweest,  maakt  thans  een  gedeelte  van  de 
Nieuwkoopsche  droogmakerij  uit.  In  de  oude  lijst  der  verpondingen 
vau  1632,  stond  Schoot  nog  aangeteekend  voor  477  morgen  41iS  roed. 
(400  bund.  12  v.  r.  39  v.  ell.)  Daarin  lag  het  geh.  Schooterdijk, 
aan  den  Middenweg.  By  octrooi  van  27  October  1708,  is  de  geheelc 
verponding  over  Schoot  ,  by  de  Staten  van  Holland  en  Wesl-Friesland 
kwijtgescholden  ,  en  deze  post  geheel  en  al  vernietigd.  Op  of  by  de 
plaats ,  waar  de  heerl.  heeft  gelegen  ,  is  thans  eene  togtsloot  gegra- 
ven ,  welke,  evenals  de  brug,  die  daarover  ligt,  de  naam  draagt  van 
Schootsche-togt  en  Schootsche-brug. 

Het  hooge  en  minder  regtsgebied  over  deze  heerl.  behoorde  in  het 
midden  der  vorige  eeuw  aan  vrouwe  Elizabbth  Pauw  ,    douairière  vin 

BOBTSELAAB    LaNGEBAK  CUZ. 

SCHOOT,  geh.  in  de  Meijerij  van  's  Hertogenbosch ,  kw.  Kempen^ 
land,  prov.  lYoord- Braband ,  Derde  dhXr.^  arr.,  kant.  en  IJ  u.  Z.  W. 
van  Eindhoven,  gem.  Veldhoven' e n- M ereveldhoven ,  8  min.  W.  ten  Z. 
van    Veldhoven,  waartoe  het    behoort;  me^  12  b.  en  70  inw. 


9  C  ttw 


m 


SCfMXyt ,  fftli.  in  do  Meijerijvan  '$  i/ertogcnboteh  f  km,  Kem^enlautit 
|ir«T.  l^ftord-BmbaHtl ,  Dercfe  dislr  ,  iirr,  kant.  en  i  ii.  N.  W,  van  Eind- 
Aofvii«  pem-  en  10   min.  h.  *an  Slrijp, 

SCHOOT,  ge  tl.  in  do   Mtïjcrij  püh  *t  llertn^enboseh  ^  kw.  Ptvllanri  ^ 
prOT»  N^ord-Bmbandj  Derfh  di^lr.^  nrr.  en  4  n.  Z.  ten  O.   van  Eind- 
kant.  co  31  n.  Z.  Z.   W,  var  Aücn^  jjcm.  en  ^  n.  2*  ten  W, 
au   Budêl ;    mei  38  b,  en    210  invr.     Ook  beeft  men  er  vtnn  bron* 
vrr\j  ,  iiaar  wit  bier  gttbronwcn  ^ordt ,  dal  door  de   {jeticele   Meijery 
fennaard   is. 

Men  onderscberdt  bet  in  de  b.  G  root  -Sc  boot  en  Klein  -Sc boot, 
«elke  ieder  een  afzonderlijk  ifcdedtc   \an   diL  geb.  uitmaken. 

SCHOOT  (EINDE),  jreh,  m  de  /VeyVry  wi»  'i  Uerfo^ubotck,  kw. 
Prelland,  prov.  IVoord-Brahand.     Zie    Ki»o, 

SCHOOT  (GUOOT-),  b.  in  de  Meijerij  van  '$  Hefto^jenhoich,  kw. 
Pttilandj  proT,  Pfoord-Bruband ^  Derdv  di*tr»,  arr.  en  4  u.  Z.  Ibd  O. 
iran  Emdhoten,  kant.  en  5t  u,  Z.  Z.  VV.  van  Asten ^  geni.  en  ^  ij. 
Zm  teo  W.  vnn  Budelcn  decbls  10  miti.  van  deLimburgsclie  grnniitn;  met 
I  b.  en  150  inw.  —  Hel  is  bel  lutd  el  ijk  e  gedeelte  vfiri  bet  geb.  School, 
SCHOOT  (KLEIN),  b.  in  de  Mtijerij  vnn  *s  Uertogenhotch,  kw. 
PreUand  f  pruv.  /foord*Bmbandf  Derde  dittr.,  arr.  en  4  u*  Z.  ten  O. 
Tao  Emdhtnenf  kant.  en  3f  u.  Z.  Z.  \V.  van  Asten,  gera.  en  J  u, 
Yan  Budeij  tS  min.  N.  ten  O.  vao  Groot-Scboot  j  met  18  b,  en 
tfiv.  -^  Uet  is  bet  noordetyke  gedeelte  van  bet  geb.  Schoot. 
SCHOOT  (NUE»  en  OLDE.),  twee  d.,  prov,  Fnci/anc/,  kw.  ^epen- 
pmdem,  griet,  Scholertand,  Zie  Nieiiwe-Scioot  en  Ooi^B-ScnooT. 
SCBOOTEINII,  b,  tn  de  iffeijerij  van  *i  llertogenbosih ,  pro?.  Noord- 
fraèamd^  Verde  dislr,,  arr,  en  4  a.  W,  van  Eindhoven^  kant.  en 
1  u.  N.  van  Asten ^  gem.  en  tO  miD,  W.  N,  W,  van  Vlierden,  mtt 
tÜ  b.  en  00  inw. 

SCHOOTEN  I  bccrl.  in  bet  balj*  van   S rederode ,  prov.  Noord-Uol- 
Imt if  I  arr.  en  kanU  Haarlem  f  gem.  Schooten-en-Gchuehten* 

Dcic  beerl.  betat  niets  dan  het  geh.  Scbootcn,  benevens  e«ni'gc 
venlrooid  liggende  buiten. 
^     De    Herv.  die  bier  rijn,  bebooren   tot  de    gcm.  Spaarndam* 

Db  A.  K.^  welke  men  er  aantreft »  eerden  vroeger  tot  de  stat.  tan 

Telten  gerekend,  docb   maken  ^  sedert  bet  jaar  1844,  met  da  overige 

il  d«  gem.  S  c  b  o  o  l  e  n  •  c  n  -  G  e  b  n  c  b  t  e  n    en    de  omliggende  wonin* 

en  eene    afiondertijke  stat.  uil,    welke   door    eeiien   Pastoor  bediend 

^oidl,  6^0  Kielen,  ondar  welke  men  ruim  480  Conimimikanlen ,  telt 

«ene  eigen  begraafplaats   heeft.     De  eerste  ,    die  tn  dete  stat*  als 

«toor  gestaan  heeft,  is  geweest  Nicoulis  vsit  Gastel,  die  in  bet  jaar 

1844  herwaarts  kvam  en  er  nog  staat. 

Men  beeft  in  deie  beerL  eene  school ,  welke  èmt  c«n  gemiddeld 
elal  van  4)0  teerlingen  beiocht  wordt* 
Dcie  btfcri,  heeft  tot  in  het  jaar  ITiiO  onder  de  Grafelykhcidf  do- 
ei nen  behoord  ,  doch  werd  toen,  mtX  Akendam  ^  liaarlvmmer' 
ttede  ttt  Hof  -  Ambacht  f  in  cenen  koop  verkocht  ^  aan  Paclqs  Loot, 
*leer  wm  Zandvmrt ,  voor  9000  gulden.  Naderhand  werd  Mr.  Pavluv 
Loot ,  de  soon  van  den  Heer  van  Zandvuort  ,  bierraedc  verleid  in 
bet  jaar  1731  ,  tia  wicn»  overlijden  op  den  51  Augustus  de»  jaars  174*5  , 
i(jne  oudste  dochter,  Jonkvrouw  MARti^BETn^  EtiiABtTB  Loot,  in  bet 
laati>l  gemelde  j«nr  ,  met  deic  ambacblsbeerlykbeid  verleid  is,  docb, 
door  de  itad  Haorlem  aangekocht  xijnde,  wordt  de  becrK  Scnoorrv 
Bog  dcKir  ddc  in  eigendom  bezeten.  * 


mt 


üc  n. 


liet  d.  écnoüTËJi    H(^i  1    u*  M,  vaa    iltt  ilad  üanrlcm ,    ^  u.  Z* 
van  Sparendaiu  ^    1  u>  Z.  van  Ydien  ,  aan  den  itraatweg  van  Ba 
tem   op  Alkfu^iar. 

In  oit  geil.  Iiecft  uelecr  eene  tiApcl  ^eslaan  ,  ivelke  later  lot  oe|| 
reglhiiïs  v»;rbo»iwtl  is  |  lerwljl  hel  ibans  Loi  e€ii  ijciiicciilcshuU  die 
Dit  huls  is  met  een  Laretiljti  voonicn  waarin  ccne  klok  bangt, 
R.  K.  kerk,  mMc  men  bier  aaiilrcft  ^  was  vóór  1844  ecne  byke 
^an  de  kerk  te  Velscn  en  als  loodanig  aan  den  H.  Bavo  toegeef ijJ. 
Thans  is  die  bgkerk  lot  parochiekerk  verheven  en  heeft  tot  patroon 
den  H.  ËjicELiüfiDvs  bekomen, 

Ook  stond   hier    \rocger    een    mid  adeliyk  buis,    het   Huis-vfti 
Sc  booten   genoemd.     Zie  hel  volgende  art, 

SCHOOTËN  (HET  HUIS-VAN^),  Toorm,  adclL  h,  in  het  balj, 
Brtdernde f  prov.  iyoord-liQllandf    arr.^    karit.  en  1  u»   N,   van  Ha 
Icm ,  gcni.  Schootett^en-GchuchUn  f  in   de  bcerl.  Schooien* 

Dit  slot  "was  bet  stamhnis  der  Edelen ,  die  den  naam  van  Scho 
Toerden*  De  eersle,  dien  wij  van  dat  geslacht  vermeld  vtndesl 
was  Df&E  VAK  Scdooteh,  Schildknaap ,  die  op  hel  jaar  1165  ond 
do  Holtandsche  Edelen  voorkomt.  Dit  aanzienlijke  geslacht  f  van  bc 
vrelk  ondertcheidene  leden  gewillige  ambten  en  posten,  bekleed  heb- 
ben ^  is  in  bet  laalst  der  zestiende  eeuw  nitgcslorven  met  Gabbii 
vji!T  ScnooTEd  ,  loon  van  Jaci  vati  Scbootelr  en  Coa?(£Li4  vaü  EauosD» 
tiet  slot  of  bilt»  moei  echter  reeds  vroeger  uit  dit  geslacht  vervreemd 
zijn,  dewijl  wy  vinden,  dat  Catöaruia  vaji  Kle^f  het  ten  jarc  J454 
bezeten  heeft»  en  bet  ^  Ie  gelijk  met  de  hecrL  Sloten,  jémstel- 
ween  en  andere,  verkocht  beeft  aan  IIe:idr]k.  vau  Boaiselb,  Heer  r4  ~ 
Veere,    die  hiermede  den  10  October  des  zelfden  jaars  verleid  vrerdj 

Dit  slot  is  in  den  Spaanschcn  oorlog  verwoest.     Ter  plaatse,  waar 
bel  gestaan  beeft,  ziet  ni^   thans  de  hofst.  Sparenryk.     Zie  dat_ 
woord. 

SCHOOTEN-EN-GEHÜCOTEN  ,  gem.,  gedeeUelijk  in  bet  bali.  tiiI 
Bredarode  j  gedeeltelijk  In  Kennemerland ,  prov.  Noord-iiQllana,  arr. 
en  kant*  Haarlem  (10  k.  d.,  5  m.  k.,  2  s.  d.);  palende  N.  aan  de 
getii.  Vellen  ,  O*  aan  Spaarndam  en  Uaarlenimerliede-Moofd-Schalk- 
vijk*en-Hof'Ambacbt ,  van  welke  laatste  gem.  zy  door  bet  Spaarn 
|[cschciden  ii,  Z.  aan  Uaarlcm,  W,  aan  BloemcndaaUAalbertsberg-eti- 
de- Vogelenzang  en  aan    \' eisen. 

Deze  gem,  bestaat  uit  de  bi^erl.  Scbooten^  Zanen,  Schooier- 
Vlieland,  Zuid-en-N  oord  -  Aken  dam  ,  Schoo  terbosch  en 
Hoogerwoerd.  Zy  beslaat,  volgens  het  kadaster^  cenc  oppervlakte 
van  712  bund.  86  v.  r,  05  y«  e\\,^  waaronder  071  buod.  74  v.  r. 
57  v.  clL  belastbaar  land.  Men  telt  er  58  h.,  bewoond  door  70  buisgei., 
tiitmakendc  eene  bevolking  van  ruim  400  inw.,  die  meest  in  den  land- 
bouw  hun  bestaan  vinden. 

De  1\.  K.,    die  er  ruim  550    in    getal  zyn  ,    behoorden  vroeger*  ffe- 
deeltelijk  lol  de  stat.   van  Haarlem ,  gedeeltelijk  tot  de  «tat.  van  J 
Étn  ,  maar  maken  thans  de  stal.  van  Schooien  nil. 

De  lierv,,  van  welke  men  er  ruim  40  lelt,  worden  gedeeltelijk  tot 
de  gcm.  llatirUmj  gedeeltelijk  lol  de  gein.  Spaarndam  gerekend,  — 
Bet  tiental  Evang.  Lnlh,,  dat  er  woont «  behoort  tot  de  gera,  van 
Haarlem.  —  Men  beeft  tn  deze  gem.  ecne  school,  welke  door  ecu 
getal  van  ruim   60   leerlingen  bezocht  wordt. 

In  deze  gem,  ziet  men  nog  de  boawvallen  van  het  Huis-tft* 
Kleef,  alijuede  de  hofiitedeii  Spareahofen  en  bet  Cloosicr 


Int         I 


s  c  ir 


SCMO0TËRBËEK(D£),  water  In  Jl^ennvrnerlnm/,  prov.   f^o^rd-HoU 
Innd f  ürr,  en    kuiiL  Haarlem ,  gciti,  Schooteu^tn-GehHcftteH* 

SCflOOTERBOSCU,  liccrl.  in  KefiNrmerland ,  ynyy,  IVoorU  Holland, 
arf-  co  LaoL  //aarUm  ,  gciu*  6V7«o«(eii'rn-<#MtiMfe/i ;  ph^nde  N,  aan 
Zaneo  ,  0«  aan  bel  Spaurtie,  '/,.  aan  lloo*rewocrd^  W.  aan  Ulociuciidaal. 
Dcic  licerL  bevat  itietA  dnn  b^l  (ych.  Schooier boaeli  ,  beslaande 
uti  eentje  wertlrootd  ligijciidü  buixco«  De  iiiw.  vfndcii  rneest  in  den 
Uodbotiw    hiiti  bef  taan. 

De    Hcrv.,    die    er  Kijn  ,    behoorcn   lot    de  ^6ni«   van    ffaarUm»  — 
B«  K.,  die  men  er  «laolr^'ft ,   worden   toL  de  slat.   van  <^VA<»a<e»ï   gr-^ 
kend,  —  Men    becfl  in  dcte  ^ni.   ^iien  school ,   maar    de   kinderen 
gcnielefi  ondcrvi\js  te  Schootea. 

De  Iicn^tI.  Scbooterbuscq  werd  vroeger  bezeten  door  bel  (fi'slacbl  t*ii 

JovnawtJt.     ^iaderband  ^tii|r  zij   ïn  amlefe  {jeslacblen  over  en  knam  , 

brt  uitsterf  en  van  bel  gcslacbl  van  OvEnaun^  hetwelk  den  naam 

10  ScBoutnaBoscA  aannam,    aan   de  slad  Haarlem,    die  baar  nu   nug 

ail. 

Het    i^eb.  Scno4)TEti»o5CH  li^l    j-  u.    N*   van    Haarlem ,    i  \i,  Z,    van 
oleo.  —  Vroeger  stond  daarin  ecu  slot  van  dien  naam.     Zie  bel 
Mjvtidè  ari. 

SCOOOTEaBOSCH  ,  voorm.  «lol  in  Kentttmerland ,  jirov.  JYoard^Uol' 
wmdf  &rr.t   kanl.  en    1}  u.   N.  ^a\  Uaarlem ,  ({eto.  SchaQUn'CU'Ge- 
tf#iii  i  u.  Z,  van  Schooien, 
Dit  &lol^  niet  bet  onderliooriKe  land,   werd,   in  bet  jaar  1385 ,  door 
I  V4a   OoiiTenwiJiL ,  Willes  Kvskhsloor  ,  lecnroerig  gemaakt  aau  de 
lykbeid.     Ter   plaatje,  waar   hel  geslaan   bc«ll,   liel  men  thans 
boerderij». 
SCHOOTERDIJK  ,  voorm.  gcH.  in  Rijnland,  prov.  Zmd-HoUüHd ^ 
em.   Pi  ie  u^hoop'en-J\  oorden  ^  m  de  voorm,  heerK  Schoot^  ter  weder» 
Jde»  fan  den   middenweg,  welke  dere   heerl.  doorsneed, 
.      SCHOOTEBVËËN  ,  pold.    in  Ktnnemerlund ,  prov.  If oord- Holland, 
arr.  en  kani.  Hnnrltm^  ^deeltelljk  {fcm.  //oar/crm  ^  gedcelleiyk  gem* 
Schooiett-fn-Gehuchien . 

SCÜOOTER-VLIELAND,  becrl.  ia  iTeiuieïiier/aiKf ,  prov.  Ifootd- 
ilolland ,  art  en  kant.  Haarlem  ^  gero*  Sihoatett'en'Gehuchten ;  pa- 
lende N.  aan  Noord-Akcndam  .  O.  aan  Spa  ren  da  m  ,  Z,  aan  Schooien  , 
Vf*  aan  Velse»« 

Deze  beert,  bevat  niets  dan  bel  ^th,  S chooter-Ylteltnd,  be- 
aUuinde  in   cenigc  verstrooid  ligfjende  buizen. 

De   ilcrv*,  die  er  lyn  ,  bcbooren  lot  de  gem.  van  Spaamdam,  — 
f^h  R.    K,^    die  men  er  aantreft ,  worden  tut  de  stal.   van  VcUcn  ge- 
relieiH!.  —  Men  heeft   in  deie  hecrl.  geen  school ,  maar  de  kinderen 
genieten  onderwijs  te  SrAoafen. 

AtiittflT  V*»  Asse.tDCLrv   droeg,  ïn   bet   jaar  1470»    de  ambacbti- 

('lit^rrlykheid  van  de    buurscbap   van   Vlielaud    over    aan   Heer   Geasit 

F%4a   BztJLiimooi,  in   wiens  geslacht  tij  gebleven  is  tol  bet  jaar  1640, 

^loen    lletr  Diik  V4!i  BEnienRooe  ^    londer    mannelijk  oir  na   Ie  laten, 

waardoor    de   ambachl&heerlijkbeid  verviel.     Zij  waa  echter 

CA  een  onvers  ter  fel  ijk   erfleen  ,    doch  de    leeovolger   van  Gianiv 

ra*  Btia^RRBooe ,  de  verhelUng  verruimd  hebbende  ,  km  ara  in  bet  jaar 

115^1$  met  de  grafelijkheid  overeen,  om  ze  aan  te  bonden  als  een  n*gt* 

De  Slalen  van  Holland  en  Wcsl-Fricsland  hebben  de  amhachts- 

beid,    iü  bet   jaar    1750,    uit   de    grafelijkbeidsdomeinen   ver- 

bl  voor  icbl  honderd  co  vyfiig  gulden ,   aan  den  Heer  Fiuts  vsa 


9B4 


SCH. 


iMtM  GtKisiir,  fieprüftciüatit  van  Zyno  Doarluchlifro  lloo^beid.  als  Opper* 

Direcleiir  van  do  Oo*lindiachc  Compa[jiiïü  Jer  Vcrccnigde  Nederlanden. 

Üel  gch.  ScHooTEnvuKLAüD  liffl  li  II.   N,  van  Haarlem,  J  u«  Z.  van^^ 
Velsen  ,  |  u.  W.  vni)  Spa.irndani  ,  l  ti.  N.  van  Schooten.  ^^| 

SCUOOTER-YLIET  (DE),    walcr  in  Kcnnemeriand ,    prov,  ^^oorjH 
liüUandj  gem.  S'rhooten  en-Gchvchten  f    in  de  hecrl.  Schooien ^    int  de 
^«  /)?/ƒ>  vtiortkoiiietide  f  en  m  eene  oostclijlie  slrekkinjj  naar  bet  il'oor- 
ilev'Simarne  loopendc  ,  waürin  het  xicli  onlbst* 

SCllOÜTER-WEG  (HE) ,  wc^  fn  Kennemtr^and ,    prov.  Noord-fio^^ 
tand,  in  ecoe  noordelijke  rigttii^  Tan  de  stad  llaarleni ,  door  de  (^en 
Schofiten-en-Gehnchten  ^  naar  di*n   Sïaperdijk  loopende* 

SCllOCyrSCIlEJIQEK  ,  op  soDamïge  kaarten  ScgoTsciiE-nöETE  gc$pel4 
gedeelte  bouwland  in  de  Meijerij  van  ^$  Hertogenbosch ,  k^^,  Pecllan^ 
prov.  Noord'Brahand  j  TtPtede  distr,,  arr.  'i  Ilertotfettbosch  ^  kanij 
Veghel^  gcm,  Schijndel  j  dat  wel  eens  als  gch.  Toorkoml,  De  aldai 
staande  huizen  bebouren  tot  bet   gcb.  Keur. 

SCHOOT  VA  ART  (ÖE)  ,  vaart  in  iUjnland,  prov.  Zuid- Holland 
gem*  Zet^enhoren  ^  xim  bet  d.  Zcvenbovcn  in  eene  westelijke  rigltti 
oaar  bet  Scbootwaler  loopcnde. 

SCHOOTWATER  (HET),  water  ia  Rijnland,  prov.  Zuid- /lollüttdl 
Tan  bet  d.  Nieuw  veen  eerst  in  eene  xuidclijke  en  voorts  in  eeae  xiid^ 
luidoostelijke  ri^ting  naar  de  Aar  loopend  e. 

SCHOPPENSTEDE,  gch.  in  Tu^cnthe^  prov.  Orerï}«e^  arr.>  kant. 
Ên  2a.  Z.  van  Almelo^  kant.,  gem,  en  ^  min»  W,  van  Delden:  met 
12  b.  en  ongeveer  00  inw. 

SCllORE  ,  becrl.  op  bet  eil.  Zuid- Beteland  f  ^fov^  Zeeland,  distf., 
arr»  en  kant.  Goes ,  gein.  Schore-en-Flake ;  palende  N.  W.  co  N.  0« 
aan  de  beerl.  Ylakc ,  Z.  O.  aan  de  bcerL  Kruiuiiif^en  ^  Z.  W.  aan  de 
schorren  tc^en  de  Wosterichddc. 

Dcic  hecrl,  bevat  bet  d.  Scliore,  benevens  cenï^e  verstrooid  lig- 
gende buizen*  Zij  be&laat .  volgens  liet  kadaster  ^  eene  oppervlakte 
Tan  412  biind.  2Ü  ▼♦  r.  BO  r.  elL,  waaronder  400  kind,  èO  v.  r. 
8^  T*  elL  belastbaar  land  j  telt  42  h,*  bewoond  door  60  hulsgcz.,  nit- 
luakende  ccnc  bevolking  vau  290  inw.,  die  meest  hua  bestaan  vin- 
den in  den   landbonw. 

De  inw,,  die  er  alten  Hcrv.  t^n  ,  behooren  tot  de  gem.  van  Schorw* 
en-riake. 

Men  heeft  in  dete  gem*  ccno  school  ,  welke  door  een  gemiddeld  ge- 
lal  van  00  leerlingen  betocht  wordt. 

Deze  beerl, y  welke,  sedert  eenen  geruitucn  tijd ,  met  die  van  Vlake 
vereenigd  is ,  werd  ,  in  het  midden  der  vorige  eeuw,  bcxelen  door  Fns- 
i»SRiK  UEEiaaTK  Baron  vas  Wasseitaer,  Heer  van  beide  de  Katwijken  en 
h9t  Zand,  Thans  is  iij  het  eigendom  van  de  Hccren  Catbaritibs  Forrch- 
niROs  SroLMAni ,  te  Hcinkenszaud,  de  wed,  Jacobus  Geeüse  ,  te  St.  Fhilips- 
land,  Adrtaa5  Cür.ielis  RoxTicit^  de  Erven  JomnriES  Zgidwcg  en  Jaü  Pietersb 
Geleüm  ,  Ie  tScliore  ,  de  Erven  Mattbuj  RortiCR  ,  te  Nisse  ,  Dichqs  Do- 
xi?iicDs  Ie  Yerscke  ,  Foort  Donii^iccs  en  Joa&JfttEs  LnoE^sERGa,  te  Wemel- 
dingew.  Mr,  Mjiiitiiids  Pietcb  Blacbees  ,  Mr,  PiETrn  JonABüE»  tab  Voors» 
Vaokr  en  Jjni  Doesseüsorbr  ,  te  Gocs,  de  Erven  Lauae^is  Jan  tas  _dk 
SriEQEi.,  te  Middulhiirg,  de  erven  tJiTWBir  SrCRLiRetc  Dordrcch 
coios  Rottier^   ie  Iticsclinge. 

Hetd,  ScBORn  of  ScBooRK  j  ligt  in,  Z.  O,  vanGoes,  Ju.  N,  W*  van 
Kruiningen  ;  i  u.  gaans  van  de  Schelde.  Men  telt  er  in  de  kom  vai 
bet  d.  U  h,   en  200  inw. 


SC  8. 


m 


Do  kerk,  werd  TÓór  de  Rcfortiiatie  (f oer  hH  klooster  viin  Jeruxaleii 
«ergevro.  Sco  Lad  daarin  eenc  vikar^  aan  Si.  Nicolfins  altaar.  Hel 
1»  een  fraai  ^bouw  mei  ueucii  lioogen  toren ,    doch  xoiidar  orgel. 

Het  wapen  bestaat  uit  een  veld  van  sabel,  met  drie  kepers  vaa  ail- 
ttr,     ïn  bel  hofilU  een  bnibcl  van  keel* 

8CHünE-K^-VLAK£,  gein.  op  bel  eiL  Imd-Beveland,  proT.  Zf#* 
land  f  arr.  en  kani  öoet  (5  k.  d.,  S*  rii.  k.,  3  a,  d.)  j  palende  W.  cti 
N- W.  aan  de  gcm.  KapcUe-Bicselmfje-cn-Kvcrsdijk  ,  N.  aan  YertekQ, 
O.  tutn  K.ruiainj>eti ,   Z.  aan  de  Hunt  uf'  Wcster-Scbcldc. 

0cse  gem.  bestaatuitde  beerl.  Scborc  en  Vlake,  en  beilaat ,  vd- 
0eo#  bet  kadaster  f  eene  oppetvlaklc  van  1X40  biind«  üO  t.  r.  8ü  v.  elL» 
waaronder  1125  bmid,  14  t.  r.  21  v*  elL  belastbaar  land  ;  lelt  05  b.^ 
bewoond  door  86  huK^ijc».»  nii makende  eene  bcvolkinu  van  400  inn,, 
éia  cneeft  bun  bestaan    vinden   in   den   landbouw. 

De  ioii.^  die  er  ,  op  4  na  ,  allen  llerv.  zyn  ,  maken  eene  gem,  iit 
«itlke  lot  de  kL'us.  van  froet,  ring  >an  Kruinin^ftUj  behoort»  en  Ie  Sc  b  ore 
eeo«  kerk  heeft.  De  eerste ,  die  in  dei  e  gemeente  bet  leeraarattt)t 
beefl  waar  (re  nomen  ,  is  ^weest  JoHABüEi  D^ainfifDS  (de  Joncb)  ^  dia  rt 
bri  jaar  1G19  bt;rwaarls  kwam,  en  in  bet  jaar  1038  naar  elders  vr- 
truk  of  overleed.  Onder  de  Predikanten  dexer  {gemeente  is  meest  T<r^ 
fti aard  gefeest  Gorota  vaii  BeiiEADUt ,  die,  om  xijoe  verkleefdbeid  ^  oin 
io  {^voelens  van  Poktiaah  VÉi  UèTTaa  ,  in  den  jaro  1711,  eerst  door  lel 
Êolleginm  qnalitïcaluui «  daarna ,  door  do  klass,  van  Znid-fievebnl , 
*  9n  eindelijk  door  de  loogenoemdo  Zeeuwscbe  Coetus ,  van  zijn<9  dieisl 
i*  afgebet.  Het  beroep  jjeschicdt  door  den  kerkcraad  ,  met  mcdcstcit- 
Bing  tan  de  Ambacbtüheeren. 
Be  4  B«  K.y  die  bier  wonen ,  bebooren  tot  de  stat.  van  Oott*  *• 
an  heeft  in  dcxe  (p?m«  eene  school,  in  bet  d.  Sc  h  o  re. 
Bet  wapen  deier  yfemeente  is  het  zelfde  aU  dat  van  de  heerL  Scnoii* 
SCUOllbL,  d«  in  het  halj.  Yaa  Brëdtrodê^  prov.  I^oord-fiollandm 
M  ScaooaL. 

5CU0BIK,  verkorto  naam  van  bet  {jeb.  Scsooaauc  ,  In  de  .Ver/enj 
iJi  *s  l/crtogenbosih  ^   prov.  Noord-Braband»     Zio  ScnoonDiiiL* 

SCliOailEDlJK  (DE)  ,  dlJk  io  bel  eil.  Dutvetand,  prov.  Zeeland, 
pra.  ihtterland  en  Ouderkerk* 
Deze  dijk  oecint  een  begin  aan  den   JHiddendijk  bij  hal  Zwartewiel 
eti   loopt  in  eene    noordoo&lcUJko   en   daarna  nuordclyke   ri;jrmu  laag» 
i  naar  den  Oudendijk  in  Ooslcrland  en  tol  fiiao  den  dijk  van 
r  n   den  boek  van   Zonnencbijti, 
ö^MUuKEN  (NOüKDElU),  liecrL  iahiiicW,  Goedcreede-en-Orerflak- 
%  prov,  Zuid-Holland,     Zie  NooKDBm*ScaüAaeii. 
SCHOftREIS-VAiN-HET-HELLEGAT,   schorren    'm  Siantt-V taande- 
Vf  prov.  Zeeland t  in  bet  bijna  opgedroogde  llellegal  (xie  d;il  woord), 
enige  deter  seborren  ,   loc  be  hoorend  e  aan  ettelijke  eigenaren ,  en  voor 
gedeelte  aan  bet  Rijk  en  aan  de  burgerlijke  godshuizen  van  Gent  ^ 
Ju  io  het  najaar  van  1841$  en  in  bet  voorjaar  van  1H46|  op  bekomen 
ctrooi  Tin  Z.   M,  den  Kontojvan?  Sept.  1oi3  »   ingedyktcn  tot  eencn 
older  gemaakt ,   under  den   naam  van  CATaARiSA-puLDza  ,  ter  eere  vin 
(Mcigenares    Mejufvronw    CAtaAaiN4   CoaaeLU    SiviïLiTt ,    jongste 
•   fan  den    üccr  WiiLia  SaiDtiTS,    Wclhondcr  der  stad   Huht. 
polder ,  liggende  gedeeltelijk  onder  de  gemeenten  jixet^  Bojth' 
^Ue  en   Zaamth^  f  is  &cboibaar  groot  ^til  bund,  tlQ  v.  r.  40  v,  ilL 
kadastraal   opgemeten    op    411   biind.   ^  v.  r«     lly  paalt  N*  aan 
nog    onbcdykle    ^'edieltc  van  het    Hctlegtt ,    O.    aan    deu   pdd. 


lochter 


SCÏL 


'^. 


Slöppel«lijk  en  a«ii    den  pold,  RieU  en    Wiitf«ilyk ,    2.  aan  den  pold.j 
B^jdostcn-en-Bcwcslèn-Uly    en    stan  den  pold.   B«o(Mt en -Bl\[< benoorden  ,1 
ca  W.  aan  Inalst^cnoeiudcn    polder  en  {lao  den   Folder-vao-Zaamsta 
Oicr   den    Calhariria  polder    is  ómwr  dafjen    een    Oijkgraaf ,    een   Ge*j 
sworeoe  cii   ctrrt    üiiLvari»jcr'Grinicr  benoemd.    Üaarm  ilaan  no^  ^eeo« 
ffle|]ónw<!ti  en  bïj   wnlert  ttlt  door  de  veormaligc  iniindatiesluii  bij  Rei- 
ger^bascli  op  hi-L  onvultooidc  zykanaat  van   Axel  naar  Hulst. 

SCtHmVEUT,  gph.  in  de  Mtijerij  tan  'i  ticrtoijenbosch  ^  kw.  OiM-^d 
ter  Wijk ,  prov.  i^fyord-Braband^  Tteetdc  dtstr.,  arr.,  kant.  en  4  *J^M 
Z.  vnn  V  Uerta^enhotckf  gem,  co  J  u.  Z,  W.  tan  FuqIU;  inel  it  b^^i 
en   190  iow- 

SCKOT,  een  der  leslien  hociren ,  urelku  Trocger  het  d«  IJnotfr, 
pi-uv.  Opery*i(f/,  arr.cn  kant.  Zwotlt ,    gem*  Stapfiarst  uilniaaklcti, 

Bt'zc  boevc ,    wülke  4  n.  N^  O.  van  Zwolle,  eu  40  min.   N.   O.  %u 
SUipliorst  Ugl »  was  oodtljd»  bel  scliapcnscboL  van  het  stient  van  Iftckêi 
ninge  en  daarom  ook  hel  ConvEfiTscnoT  genoemd*     Zy   bestaat  ihons  no 
io  jiarc  oorspronkelijke  grootte  ,  bcj»laande  eene  oppervUikle  van  60  hdiid. 
co   wordt    in  eigendom  bezeten  door  den  Keer  W.  R.  vah  Scuot,  wooiI'^h 
achtig  te  IJborst.  ^U 

SCBOT  (HET),  water  in  DregUrUtHd,  onder  do  Veenkoop,  pror^* 
Pi  Oord- Holland, 

liet  ontstaat  een  weinig  bezuiden  da  grensscheiding  lasscheitM 
Apcuhom  en  GroMthunen  ^  en  loopt  met  ccnc  kronkcicndc  ooste^f 
lyke  «trekking  naar  Scbarwoudo ,  beiuiden  welk  d.  het  ia  de  Zvidér^^^ 
Zie  ^alt, 

SCfIüT  (HET),  ook  OssttrscttoT  genoemd ,  gcb*  in  ifutermtidi ,  prov. 
Groningen  f  arr.  en  7  u.  Z,  van  ff^ inschoten  ^  kant.  en  tS  ii.  Z.  ten 
Qt  van  Pekel' Ja  f  gcm*  en  SJ  u.  Zt  van  f^  la  ff  t  wedde  ^  ^  min.  Z.  Z.  O, 
van   Tet'Apely  \iaartoc  het  behoort;  met  30  inw. 

SCHOTDEUREN,  herberg  in  het  Land-ttan-Arkel ,  prov.  Zu^-HqU 
land,  arr.,  kant.  en  IJ  n,  N,  ten  O.  van  Gorinchem  ^  g^em.  i#ribe(«efi- 
Rietveld^  ^  u.  N.  van  Arkel  ^  aan  den  straatweg  van  Gorinchem  op 
Utrecht ,  in  welks  nabijheid  vroeger  een  overtoom  bestond  ,  om  de 
vaartuigen,  welke  naar  Gorincbem  moesten,  uil  de  Zedcrik  io  de 
Schotdciirsclie-vlict  over  te  brengen.  ï^&%%  overtoom  is  echter ,  na  bet 
graven  vao  bet  Steencnhoeksche-kanaal  in  het  jaar  1818  te  niet 
gegaan, 

SCÜOTDEURENSTBEER ,  onbchmsda  ttreck  landt  in  Eemland, 
prov.  Utrecht  j  arr.  en  kaot.  Amersfoort  f  gem.  Bunschoten;  pa1end« 
N.  aan  bet  Heenland  ,  O.  aan  den  Wieuwweg,  Z.  aan  de  Togtslool  of 
grens  der  gem.  Duits  ,    W.   aan  den  fiunseboter  straatweg. 

Deze  streek  beslaat  ecne  oppervlakte  van  18  bund,  7iJ  v,  r.  89  v.  olL 
SGHOTOEURSCUE-KAÜK,  weg  in  y^^iUnd-van-Arkel ,  prov.  Zmd- 
ttollatiJ f  'lü  ecne  westelijke  rigting  van  het  geh«  Scholdetircn  ,    langs 
de  voorm,  Scholdeursche  vliet ,  naar  Gorinchem  loopende. 

SCeOTDELJRSGllË-VLlET  ,  voorm.  water  in  bet  land-iHtn'JrM , 
prov.  Zuid- Holland  f  welke  in  eeoe  noordoostelijke  strekking ,  van  het 
buit  Schotdeuren,  door  het  geh«  de  Haar,  naar  de  stad  Gorinehera 
liep.  Langft  deze  vaart  kwamen  vroeger  vele  vaartuigen ,  vooral  op 
de  wekcUjksehe  marktdagen  ,  naar  en  tot  binnen  Gorinchem»  Doei* 
aangemren  door  hei  graven  van  bet  Stccncnbockscbc-kaoaal ,  in  bet 
jaar  1818,  die  Vliet  by  de  &lad  afgesneden  is,  beeft  die  doorvaart 
opuchouden  en  is  de  Vliet  lusschcn  Scboldewren  en  de  Haar  bijna 
^beel  gedempt. 


mÊÊÊÊ 


SC  E, 


987 


SCHOTËLINGERERKE,   voorst,   d.    op    bel  eiL  iJoord^Dctekntl , 

DT.  Zttiand,     Ztc  ScooTLi^ccmiit. 
\'    SCBOTEhVEN  (HET),  pod  m  de  heidu  ,  in  da  ^fi)ifrf/ wi»  V //er* 
fó^enhüseh^  kw.  Oittetwijh  ^   prof.  Ifo^rd^Brabamlf  gcm.   en  2tS  mjtK 
vaa   Hilmrenbeek. 

SCHOTËNBLUG,  voorm.  «dcIL  h.  op  de  Otfer^Feluwt ,  prov,  17e/- 
dtrland,      Zliï  ScflOOWEPittJtia. 

SCiiOTËRliROËR  ,  toortn.  odell.  h,  op  do  (^etfr-rf/^u^f  ^  pro r.  GW- 
der  (and  f  dislr.  Vêluifie,  kw  ,  arr,  en  10  u.  N,  Icn  W.  van  ^r/a* 
Aem,  kant.    en   J  «.  Z.   ten    W.  van   Eiburg  ^  gem.  Daomipijk, 

SCUtyrRRBnUG ,  geli,,  prov.  FriW^M*/,  kw»  Zeveiiipoiiiw,  grtcl, 
èkhoterlandf  arr.,  kanL  cd  IJ  ii.  Z«  O.  lao  Ueerenveta,  10  min* 
2.  van  Oudetehooi^  waartoe  het  behoort. 

Dit  gfb.  ontkent  tijtien  na.im  van  cena  brijfj  in  den  tlrantive^, 
velke  aldaar  over  de  Koindcr  lij^t.  Daarbij  bg  vroeger  do  Scho- 
lericbaai.     Zie  dat  woord. 

SCBOTEKIjAND  ,  griet. ^  prov.  Frietlaud  ,  kw,  ZevenitOHden  (5  k,  d., 
tOro*k«,  6  s«  d.)  {  palende  N.  aan  de  ^riet.  Haikerlaod ,  Aengwirdcn 
en  OpateHand  ^  O.  aan  Stellingwcrf-OoAteinde ,  Z.  aan  de  Kutrider, 
die  haar  van  Ste1ltn|^werf-Ooi»tcinde  en  StcUingwerrW&iteinde  scbLudt , 
Z.  W.  ftfffi  bet  Tjeiikcnicer,  waardoor  tij  van  Lcmslerland  gescheiden 
wordt,  W.  aan  DoniawarslaL 

Ihtt  griet.,  die,  van  bet  W.  naar  bet  O.,  8|  a.  lang  en,  van  het 
|{«  oaar  bet  Z,,  1|  u«  breed  is,  bevat,  bcbalve  bet  grootuto  gcdeelto 
Vin  bet  vlek  HecrenveGn,  waar  bet  grietenijhuis  staat,  de  volgcodo 
tlf  kerkdorpen:  Uornsterzwaag,  Scburega,  üudchoru^  Nye- 
horn,  Katlijk,  Nicu^-Brongcr(ja  oi  de  Knype,  Ou  do- 
se  hooi  ,  Nijeschoot,  [loLtiitii,  bt.  Janiga  en  Belfstra- 
bttiien,  en  de  volgende  Qcbt  gdi.,  welke  vroeger  mede  doriien  wa- 
rto  :  Jobbega  ,  Mildam,  de  KIe  tn  e-Gaast,  Rotsler^'laiilo* 
Rohel  of  Nijcga,  Oadega,  Schoter-Uiterdijken  en  bel 
Meer.  Zij  beslaat^  volgens  het  kadaster,  ecnc  oppervlakte  van 
15,iH9  bund^  35  v.  r.  17  v.  dU,  waaronder  li,n5  bund.  45  v.  ell. 
beiiillMiar  land  ;  men  telt  er  15^5  b.,  bewoond  door  171:^  bulsgei., 
iMtBakende  eene  bevolking  van  BOflO  inw.,  die  meest  in  den  landbouw 
€■  bet  tarfgravcQ  bun  bestaan  vinden*  In  het  westctïjk  gedeelte  deicr 
fffetrny  vindt  men  vele  lage  veen-  eo  booilandcn  ,  doch  bet  oostelijke 
co  grootste  gedeelte  bestond  weleer  uU  booge  vcencn  en  heidegrnnden  , 
«elke  dor  en  on t ruchtbaar  waren,  Deze  dorre  eo  onvrnchthare  gron* 
den  1^11  daar  evenwel  veel  verminderd ,  loodai  de  grieteny  Schoteü- 
tÊM9  thans  ^  tneer  dan  ccnige  andere  streek  ion  Friesland  ^  eco  uitite- 
keod  voorbeeld  oplevert ,  hoe  de  men^chetïjke  vly t  en  arbeid  een  woest  oord 
m  eeae  tcboone  en  rijkbebouvde  landstreek  kan  berscbeppen.  Men 
4aartnedc   omstreeks   bet  jaar    15Ï50.     Toen  koclitcn  de  Ridder 

ftAadsbeer  Piet»  vau  DiEjimA  en  eenige  andere  Hceren  de  iiitge- 
«trcikt€  veencn ,  omstreeks  bet  tegenwoordige  vlek  Ueerenvecn ,  dal 
lticr%aii  den  naam  ontleetide,  ja  letfs  s^n  ontslaan  ,  welvaart  en  uit^ 
breidiog  daaraan  verschuldigd  is.  De  Eoogcuaanidc  klijn  of  voenstof 
werd  toen  van  die  tanden  afgegraven  en  tot  turf  gemaakt,  waartoa 
vefe  fneniebcn  naar  dcic  oorden  kwamen»  Maar  om  dien  turf  te  vef- 
«oerra  m  i»  Friesliad  ,  Holland  en  elders  te  vcrkoopen  ,  was  mco  ' 
feaoodiAakt ,  oni  die  twee  laagc  en  regtf*  vaarten  te  graven  ,  by  den 
fakfk  waarvan  llccrenteen  is  gebouwd*  Van  dit  vlek  af  loopt  de  ceo« 
fwmn,  de  lleercftloot  in  bet  Deel  en  eoo  noordwaarts  na«»r  Akkrwm. 


S88 


SCH. 


Do  andere  loopt  cK)slwaarU  doar  de  Ktiijpe,  ÏAJigi  dt:  grctuen  ^un  Aeu^-J 
wirdcn  en  Opsterbnd  ^  lot  aan  llonislcr<2viraa(j  of  de  zooijcnmïindtï  Cotn*^ 
paj^oio.  Zij  wordt  de  Compagnon  »v  aart  {jcnoenid  en  becfl  ontelbare 
tyukken,  opsbolcn  of  too|][eQoemde  w^ken  ,  welke  by  bet  turfgra- 
ven  ontstaan  lyu.  Daar  de  grond  naar  het  Oosten  steeds  booger 
iwürdt ,  xoo  xiJQ  er  in  deze  vaart  vier  scbulfiluïzen  of  vcrlaleii  aange- 
legd ,  om  bet  Valer  op  te  kcercn  ^  en  ,  len  behoeve  van  do  scbecp- 
^oart ,  op  eene  bepaalde  hoogte  te  bonden.  Scderl  dtcn  Ujd  z^n  dïe 
argcvecndc  of  afgegraven  landen  in  \t\j  goede  weiden  veranderd  ,  en 
langs  de   hoofdvaart  geregeld  luct  neLlü  buiten   bebouwd. 

De  Hcrv.,  die  hier  7350  in   getal  tjjn  ,  onder  welke  16SS0  Ledema-i 
ten  I  maken  de  volgende  zes  gem.  uit :   Ilccrenvceni  Oudescboot 
N  ij  esc  b  o  o  t  -  M  i  1  da  m  -  Ro  1 1  u  m  -  e  n  -  K  a  1 1  y  k  ^     N  i  e  u  w  -  B  r  o  nJ 
ff  er  s  ga  ,    gezegd    de    Knïjpe,    llornstcrzwaag-Jubbeira.eti^ 
Scburega  ,,  Oude  -  en-  N  ije  bor  ii  en  St.  J  a  nsga-on-Uel  fstri 
builen,    welke   utle   lot   dü    klajss.   v;iri     flcerenvecn  ^    en,     behnlv 
Si.  Jansga-ca-Detstrahuiien  ,   ook   tul  den  ring   van  Ihctenveen  b^bo 
ren  ,    wordende  dcie   laaUtu    tul  den   ring   van  tk    LetHfner  gcrekendJ 
Men  heeft  er  elf  kerken  ,  welke  door  xes  Prcdtkanlen  bediend  worden J 

De  ö  Evang,  Lutb.^  behooren  lot  de  gem,  van  Leeuwtrden,  — 
Doopsgei.,  die  in  en  er  lek  ,  maken  do  geni.  lan  llvf^renvcen  en  Uopen4 
Knijpt  itil.  —  De  4i^  II.  K.,  dJc  ruen  er  aantreft ,  worden  tot  dQ 
ttal.  van  Heercntcen  gerekend.  —  Hel  dertigtal  Iirai*lilen ,  dal 
woont  ,  beböort  tol  de  bijkerk  lo  lieerenvecn»  —  ÜUen  lelt  in  deze  gricUI 
14  sebokn. 

Bebalvti  do  rivier  de  Kuindcr  oFTjongor,  welke  langs  do  zui« 
dclykc  grenseu  vloeit,  beeft  deze  gi-ielen ij  b\jna  gccno  andere  vaarlen 
of  wateren  dan  do  €o  m  pagn  on  s  vaart ,  welke  aan  de  noordiijde 
nagenoeg  de  grens  nitmaakt,  benevens  de  zoogcnoemde  Vee nüc hei- 
ding  of  vaart  van  Ondchaake  over  lloUum  naar  bet  Tjeukemeer ,  dat 
d«  wesikiist  dezer  grietenij  bespoelt  ,  en  waaruit  Iwec  vaarten  naar  de 
Kuioder  loopcn.  Ook  beeft  ztj  geen  meren  dan  een  derde  gedeelte 
van   bet  T  j  e  u  k  e  m  e  e  r.  1 

Er   loopt   in  de   lengte  midden  door  deze  grietenij   eea  hoogo  tand'*l 
rug,  wclkü  van  tijd  lot  tijd  ontgonnen   of  vruchtbaar  gemaakt  en  met 
geboomte  beplant  h  ,  en  waarvan  een  gedeelte  ihans  ,  onder  den  naam 
van  bet  Oranjewoud,    ub    eene  der  scboonitie   bosehrijke   «treken  van 
Friesland  bekend  is. 

Langs  dezen  rug  loopt  ook  door  do  geheelo  lengle  der  grieleny  een 
weg ,  die  door  deu  straatweg  ,  welke  dwars  door  dete  grietenij  loopt  , 
eo  door  andere  wegen  van  cene  gelyke  strekking  op  vcrscbillendc  plaal- 
ten  gesneden  of  gekruist  wordt. 

Weleer  werd  S4:iiOTinLANi> ,  Scnort^nwERF  genoemd ,  loo  als  blijkt  uit 
een  verbond  ,  door  de  bewoners  van  deze  grieteny  gemaakt  met  de 
Groningers  in  1551S,  behelzende,  dal  men  elkander  tegen  allerlei  bui- 
ten landsch   geweld  bijstand  zoude  bieden  t 

Tydens  de  Saksische  en  Geldcrtchc  besturen ,  toen  Leorard  ,  Heor 
TOT  ScuwAnTZEüBEho  eo  HftiDBiK  DE  G^kA¥  ^  Erfhcer  van  Erkehnt ,  in 
naam  van  Kabel,  Hertog  van  Gelder,  Gouverneurs  over  Friesland  wa- 
ren, was  deze  grieteny  aan  of  met  Stelling fver f  vcreenigd.  Da 
iijgczclenen  van  Öcuotehlaxd  en  die  van  Stellingwerf  hadden  van 
otids  den  roem,  dat  xij  tirb ,  too  ia  de  oorlogen  legen  de  Bisschop^ 
ptn  van  Ülrecbt  ,  in  1371,  als  by  nndere  gclt^genheden  ,  raanmi^e- 
dig  gedragen  *in  bunne  ^rybeid  toopgestaaD  en  verdedigd  b«bb«tt  ,   iji^ 


eoii  fiKT  3Sii  •di<Mrro<!l«md  ia  bet  hoktiffn  vi 
»  BoQf^odlicbe  Hei*r«(i  ^  uiu  lende  out  gf1tgtQlieid| 
beertcliia^  verf  os  t  t«  vofdi^n. 

Ea  kei  jtar  1408  Jiwdden  de  Fricieo   ven  Sciottit4fl»,  ia|. 

t*rf  en  üöëisi mferlnnd  OQfbg    met  FftiErRnic  t4!l    1  jptt  , 

^  «n  en  TÏjrtij^iiea  tti*4cbop  yaii  Utree  Li ,  d&cli  dove  »*  door 
Mrikideo  MJijrirtrd. 

la  «il  d«i  Ml  btri  j*»r  tbÜl  tn  dinre  griet,  «on  tti«ir  t  *  «-^^ri^rM»* 
IS  bttilderf  laads    urerd  drcwg    gemalrn »    rfl  dit    liij  iJeie  . 

itdiftr  ^aaiD|;«n  tijn  gavonden  van  leer  ouden  mueitabjj'  c  ■ 

bimttjrf.  ïn  hn  UirtOlB  vond  men  jn  dkn  f^rand^edttt^.  «. 

ilnLkca,  lat  opfchfift  bvbbende  fiiiii«ficDs^  op  de  kc^rtrjdc  th.ov»  «ma- 
ttKiiden  Imuw  en  een  kroii*   Da  ovefi^fii  waren  Tan  de  f^raotlcï  Vi^n  etncn 
Qfidr»  (^brUtnu ,  en  gemtint  op  Uu  fan   Ak^old  vaü  UtioM  ,  dte  tn  bel 
jABir  1571   drn  ocj^en  en  Teertt|yi(         *ciiöp  Tan  ütrecbl  werd.    0|]  den 
'Httiten  Éiand  aan  lie  een  e  tijde  noloi^i  Dei  Gft4tii.  ErifctïPiii  Tka* 

n^T,  (d.  L;  AiffOLADs,  door  God       .nade,   Biiicbop  fan  Ulrecbl.) 

ïift  netlrttjke  fjedeelle  de*cr  grielen Üj  wfefd  in  Febrtiarij  183St  ia4> 
gt^ïUiig  f^etriiterd  door  den  wntervbcd ,  dat  men  in  de  dorpen  ann  ef 
i^jj  het  Ijealiemeer  ^ete^en  eene  j^ebecle  Terniding  en  eenen  f  olkt^tnen 
end  ;  \r  gemciet  lag.    De  dorpen  ,  die  in  den  mee^t  beklagen «waa r- 

^y  :,d  verkeerden »  wareti  Dclfstrabulcen  en  St*  Jaaiga*     Veer- 

itrn  boi^rcn  ftrloren  hier  Iwee  booderd  iel  en  levenlïg  ttnkf  hoorns «(5» 
lelfl  boe^a^Aehierbnixeu  gingen  geheel  te  ni^E ,  en  in  taaUlgenaerndÊ 
|bati  jllefn  werden  itel  teilig  itiiodere  woningen  onbniikbaiir.  Ikt 
^Ivr  ileeg  bier  lot  S.5S$  elLj  allen  Dioe»leii  vluglen  ^  «oinmigc  naar 
tt  lêrk ,  andere  n^ar  bet  naburige  f  lek  Joure ,  en  lelfs  f  ood  mvn  er 
Vet  bonderd  in  een  scbfp  bye  (^n  gei  eb  nol  d  ^  die  daarin  onderic  beiden* 
i^gffi  doorbragten.  Twee  mannen  *  den  7  Februari  hier  door  Tarend* 
»  aifpofing  doende  4  of  er  licb  no^  menicben  in  de  oter«lroonido 
hmicn  bevonden  ,  booren  op  hun  geroep  ,  uil  de  kap  Tan  eenen  wa- 
terot^len  ^  onder  Delfvtrabuiien  ^  eene  flaauwe  item  antwoorden  ,  en  TÏn* 
dcoer,  ing^klommen  ïljad^  ^  man  ^  Trouw^  kind  on  cene  booj^bejjiard* 
■tra^d^  ïn  den  bitU riten  nood*  Zij  hadden  al  dien  tijd  geleefd  Tan 
ruüm  mctl  ,  aangemengd  met  bet  ziK  water  dat  den  itiolen  omspafsU 
4ff  laecuw  Tan  bet  dak  «as  bun  drank  geweekt,  en  cene  urje  ,  on- 
vr  den  neus  gehouden  ,  moest  van  tijd  tot  tyd  de  sluimerende  ge«i* 
•ea  opwekken.  De  oven'ga  dorpen  bier  omtrent  deelden  ,  naar  mat<j 
Tia  hnnüe  meer  of  min  lage  1ig^[|in|,  oatuurlOk  in  de  ramp.  In  d« 
Mcrte  grietenij  waren  daarbij  Ü41  koeyen  ^  57  Taarseii  ,  79  bokke^ 
Wea,  5  kalveren,  7  paarden,  17  tarkenti,  tSlï  ichapen  en  4  geitta 
iwdronken  ;  ter«yi  levens  27  bijenkorven  Tcrbren   ijiiigen. 

Het  wapen  van  ScaoTEaLinti  ïi  een  veld  van  aiuur  met  eene  lelit  van 
wver,  fcneld  in  de  bovenboeketi  van  eene  sier  en  in  de  benedenboe'* 
icA   TcfU  van  een  rad  en  Unkt  vao  een   «waard  ^  aliti  van  gond. 

SCBÖfTERSCHANS  ,  voorm.  schani ,  prov,  F  netland  ^  kw,  Zertn* 
wtmden  f  griel*  JititolerlAnd ,  i  a.Z.  van  OudetirliAot  ^  nab^  de  Sekafir^ 
^f ,  neven}  den  straatweg  en  aan  de  Kuiodcr*  —  Er  x^o  thajit  tiog 
cenige  sporen  van   over. 

SCflOÏM-ÜITERÜUKE?!,    streek    land»,    prov,    Frieilnnd ,    km, 
griet  p   Schoiêrlnnd  ^    tdt    bot    dorp    Dflftirahmieit    be- 

k  landt ,   die  lich  laogt  de  Kainder  laid- 
mier    eo    den    EchUrdijk,   M  ««o    de 


scn. 


Oud^   Sdioler«l|l ,    liiischcn   Lemiterland    en    Stellingwerf- Wcstciiid 
uiUtrekL   Wvlecr  Ing  liicr  bel  Toorni.  J.  Oiiclcga,     Zie  dat  woo^ 

SCUOTËUWRRP,  oude  naam  Tan  do  griet.  Sciutbrlüid  ,  pr 
fritthndf  k^.  Zewmmomden,     Zie  Scootehlaab. 

SCtlüTËRWODD,  algemccoe  ruiatii  der  bostcbeD  van  Sehoteflan 
prov.    Friesland t  bij  Oranjewoud. 

SCI10TËRZUL  (DE) ,  doorgaans  pv  Ooi>8-ScBOTBiziit  g«nocmd  ^   slu 
pro?.  Frinlandf  op  de  grenien  van  de  grietenijen  Scbotcriand  en  ! 
vetiwouden  in  den  Kiiinderdijk  ^  1  u*  W.  van  Spatiga.     Ben  grool 
dccUo  der  Zevcnwouden  wordt  daardoor  van  tijn  overlollig  valer  i 
U&t.     DitkanooL  seer  gemakkelyk  ge^cbtedcn  ,  dewijl  de  Kma' 
daar  naar  Siykenbtirg  itroomt ,  zich  aUlaar  met  de   Linde  ver 
en   %ervolgen»    bg  bet  vlek    of  stadje    Kutnrc    in  lee  valt. 
wordt  nu  op  kosten    van    bet    R\jk    onderhouden.     Het  peiltacrk 
5»333  elL  boven  A.  P. 

In  de  nabijbeid  van  dexe  sluis  viet  in  bet  jaar  1598  een  bevig  ^ 
vecbt    tu^scheo   de  Fncien  en   Hollanders   voor,   in  betwei k  de  een 

Jenoemde    de  nederlaag  bekwamen,   en    waarbij,  onder  anderen  J| 
DWiKOi ,  de  elfde  Potestaat  van  Friesland  ,  incuveldc. 

Ten  we&Un  van  de  te  xgl  is  in  den  jare  1703  een  sitik  of  boek  la 
buiten  gedijkt,    betwt-tk  tegenwoordig  verlaten   land  ts  iijndc  een 
deelte  van  bet  loogcnaamd  Oosterteesob  veld,  betgecn  ten  Zaidoo&len  dS 
de  Worst ,  de  scheiding  tusscbcn  Friesland  en  Overijssel ,  bepaald  wor 

SCHOTHORST,  landg.  in  Eemhnd ,  prov.  Utrecht,  arr.,  kant. 
I  u.  N«  van  Amersfoort  ^  gem.  Hoogland^  5  niin*  ten  O.  van  den  Ha 

Dit  landg.  beslaande  niet  de  daartoe  beboorende  gronden  ,  eene  c 
pcrY lakte  van  3  bund.  Ü3  v,  r.  4  v.  elL,  wordt  ifians  in  eigendn 
Daelen  door  den  Heer  P.  CaAnenscrAG  ^  woonacbtig  te  Amsterdam. 

SCHOTftAMPSVVIJK   (DE),    waterleiding  in    Zo/fand,    prov,  O» 
ijitelt  gem.  Ommen ,  die  in  eene  noordoos Lelijke  rigting  fan  bel  bq 
Je   Pol  naar  de  Reest  loopt  en  dat  riviertje    met  de  Dedenis vaart 
verbinding  stelt }  terwyl  bet  soo  aan  de  ftcest  als  aan  de  Dedcmsvai 
door  eene  sluis   is  afgesloten. 

SCHOTLING-ËË  ,  voorm*  water,  prov.  Zeeland^  hetwelk  Kamp 
van   Wissekerke  scheidde,  en  waarvan  nog  eene  sprank  in  den  Ge 
dykscbe^polder  eo  den  Toreo-polder «  op  beteil.  /)f  aord- Bef  eland  ^ 
wetig  is. 

SCUOTLINGE-KËRKE  of  ScBoiELiACB-KRMtc  ,  ook  SoETEueriiuax  ] 
SomLinasKti»  ^  voorm^  d,  op  bet  eil.  Noord-lieveland ,  prov*  Zee2< 

Dit  d,  lag  bewesten  Wytvliet  ,  Z.  van  Wissckerkc  »  en  k  in  het 
jaar  ÜOB  onder  geloopen.  Later  is  echter  een  gedeelte  berdtfkt  on* 
der  den  naam   van  SoELEKEniC'^oLO».     Zie  dat  woord. 

SCHOTSCBE-HEITVËL  (DE),  geh.  in  de  JÊeijetij  ran  V  Ucrlü^tH' 
hoMck  ,  kw.  Müosland,  piov.  Pfoord-Brahand ,  Eente  distr.  arr.  en  3 
Q.  O.  K.  O.  van  U  RnU^enhoick ,  kanl.  eu  1^  n,  W.  Z.  W.  vaii 
Ou  f  gprti-    jy  tl  land, 

SCIlOTSCHËHtlEVEN,  naam,  onder  welken  de  SciooTscai-«at&  in 
de  Sfeijerijtan  ^i  Hertogmhofckf  kw.  Peelland,  prov.  lYoQrd-BrahtiHdp 
op  iommigc   kaarten  voorkomt.     Zie  ScnooT»caE-ao»» 

SCHOTbMAN  (DE),  oudervloeyende  tand  plaat  in  de  prov«  Zeeland  f 
in  bet  Feersche-ffat ,  O.  van  het  d,  F rtmwen  polder.     Zie  verder  Vtaa- 

SCtt^CAV. 

SCUOTTERSÏllIIZKN  ,  geb.  m  Dieterder-dlngspü ,  prov.  Dttnthê\ 
arr.  cd  8  u.  Z.  ten  W.  Tan  ^jieis  ^  jud*  eo  adm.  kaot.  co  SI  u»  Z.  W./. 


991 


ziitdwohk,  IJ  n,  Z,  van  Kerhnhotch  licl  mid- 
ilelpant  3«r  (jein.;  tncl  20  h,  en  12^  mw. 

éCHOTVERENBOSCH  (HET)of  ScaoL^RuittFoscn,  boacb  in  li€t  graifr. 
Sirtj^n  f  pniM.  I¥ oord- Braband  f  gein*  OotterhouL  Hel  maakt  een  «- 
deeflr  van  het  Back'-van-StrïjeH  uit. 

SCHOÜÜE  ofScnoüWi,  naam,  onder  velken  ,  naiir  rn^n  wil,  ^ent* 
4e  Sf  hrleJ^c,  in   teer  oude  tïjdcn   bekend  was,     Zie  ScBEtoB  (De). 

SCHUÜDÉE,  voorra.  ainb^enJ.  in  het  verdronken  Zutd'lJevctand , 
jiroT.  Zeeland,     Zie  Scoooêk. 

SCHOlTTEKAAPf  houten  kaap  aan  de  Iftf&fdiee,  op  deZeeduinen  in  do 
Hexu*  den'liflder-en'Hnisdmnen  ,  nabij  en  O.  N.  O.  van  het  fort  Ktjkduin. 

SCHOUTEN-POLDER,  pold,  in  Rijnland,  prov.  Zuid-l/otiand  ^ 
afr.  Ltjideii,  kant.  M'oubrttgge  ^  gcm.  Ter-Jarr  palende  N.  aan  de 
Scboutctaart,  «relke  bem  van  den  Korler-Aar-poldcr  «chetdt  ^  O.  aan 
School ,  Z.  aan  de  Vrijehocf ,   W.  aan   de  Aar. 

S€HODTE^'RÜG  ,  dninhcnvel  of  lioofjle  tn  het  voorm.  Buiten^tld 
of  JfocyjtM,  prov.  Noord-UoUandj  ^em,  den  HeUier-en-Htiiidninen  ^ 
I    o.   Z.  O.   van  den  flelder  ,    nabij  bet   fort   Admiraal-Dirksz. 

SCnOÜTEN-VAART,  ^alcr  in /ïyn/afiif,  prov,  ZinV/-//o«aii4,  dat  ^ 
«lil  de  vrenen  f  oortkomende ,  mcl  eene  lutd^eiletijkc  ri|jting  de  j^cm. 
Tisr^Aar  doorloopt  eti  zich   door  een  verlaat  in  de  Aar  oollast. 

SCHOUW  (HET),  geh.  in  de  Meijerij  van  U  liertogenbo^ch  ^  kw. 
Ptttiamd^  prov.  Ifford-ümbanfl,  Derde  dislr,,  arr.  en  4  u.  NO.  van 
BiiM^wfu  f  kont,  eu  *i  u.  N.  icn  W.  van  J$tm  t  gedcel lelijk  (ypm* 
BaÈ9§''€thMilhete  f  ^edeellctyk  ijem.  Deurnc-en-Liesiël  ^  J  u*  Z.  W. 
vm  Bakcl,  I  u.  N.  W.  van  Dcurne  ,  aan  de  Rakelsehc-Aa  ^  met  7  \u 
tn  4f^  inw,,  als  4  b.  en  29  inw.  onder  Bakêl  ^  en  9  b.  ea  15  inw* 
^nder  Be^tme. 

SCHOUW  (nET)ofBaotnn-Sc«oüw,'b.  in  JF'aterland,  prov.  AWf*^ 
tt^ihnd^  arr.  en  lï  u,  Z.  ten  W.  van  Hoorn  ,  kant.  en  2  u.  Z.  t«8 
W.  van  Edam  ^  ffcm.  Brtttk-in-Waterhtnd-ZuuieruJOude-m'UUdam  ^ 
{  tt.  W,  ten  Z.  van  Eroek-in-Watertand ^  \  n.  N.  ten  O*  %an  Biiik- 
ittol.  Met  bet  tolgaardersbnis  telt  men  er  5  b.  met  15  inw  Men 
beeft  er  ccne  tol ,  oUccti  voor  rijloigen  ,  en  eene  brug  oter  do  Broc- 
kervMfl  y  «elke  ilcb  bier  met  bet  kanaal  vereeni|rt.  Vóór  dat  bet 
kanial  gegraven  is  ,  vaarmedc  men  in  18l()  begon  ,  ^n^  bier  eene  sdiouiv 
over  de  trek  vaart  van  Purmc  rende  naar  Amsterdam  ,  waar  ra  n  dete 
b*  baren  naam  ontleende;  daarna  kwam  er  een t*  vlotbmg  ,  die  wcgg«' 
brolto  ii ,  toen  de  rtj«e|T  van  de  westzijde  naar  de  oostzijde  van  bei 
Itoaal  verlegd   ii.     Thans   is  er  nog  eene   overhaal   voor  voetgani^ers. 

SCHOUW  (HET  UAAGSCHE-),  voorin,  strhouw  of  overvaart  over 
den  Hyn ,  in  Rijttland  ,  |irov*  Ziiid-UoUand,  Zie  DuiviKMiEciiTscae*Bairo. 

SCHOUW  (ÜEISIEÜWE  ),  voorm,  pontveer ,  prov.  Frieiland,  kw, 
Zf9§mt^wien  f    f^rict.   ütin^emdeet.     Zie  NtEüwcscBoirw.  (He) 

SCHOUW  (UE  OUDE),  overictvecr,  prov.  Fneshnd ,  kw.  Ze» 
tenwanden  f  priet.   Uaêkerland,     Zie  Ouoescdoüw. 

SCH0UW6R0EK  ,  onbehuisde  pold.  in  Kennemerland ^  prov.  NffOrd- 
Holtattd^  «ff,  en  kanl.  IJaarlem  f  gcm.  IJccmsfetle ;  palende  N.  aan 
drn  firg,  O*  «an  bet  Spaarnc ,  Z.  en  W.  aan   de  Zandvaart« 

Dcie  pold.,  welke  in  het  jaar  16^5  bedijkt  ia,  beslaat,  vokeus  bet 
kttdASlrr  «  eene  opperflakte  van  115  bnnd.  ^\  v,  r.  5!^  v«  ulL  alles 
tebotbiiar  land  \  eu  wordt  door  eenen  windmolen  ,  op  het  Spaarna  « 
van  brt  overtollige  water  ontlast.  Het  land  ligt  A.  P.  Het  polderbe* 
itJiur  be»t«ikl  uit  deo  Burgemeester  der  gemeente  en  vier  Fotdermcejiiei'i, 


»f  SGU. 

SCQOUWBROER  of  ScioowBHiaoBK ,  geh,  in  Ae  Meijerij wan  '$  tter* 
iogenbosek,  kw.  Peelland^  pro?.  Noord-Brabatui,  Dtrde  dislr.,  arr., 
knot.  en  i  o.  W.  ten  M.  Tan  Eindhoven^  gem.  en  tt  min.  O.  Z.  O. 
Yan  Strijp;  naby  de  Gender. 

SGHOUWBRUGGB  ,  naam  ,  welken  vroeger  de  dorpelingen  gemeeo*. . 
lyk  ga?en  aan  de  brug ,  welke  te  Leyderdorp  over  den  Rijn  ligt ,  ait- 
hoofde  Yan  de  ichoaw  ,  welke  hier  in  het  jaar  1664  door  die  brug  ver*  > 
vangen  ia. 

SCHOUWEILER  of  ScHUWBiLsa  ,  d,  in  het  baljuws.  van  Xiupmh 
^Mf^»  rcgtsgeb.  van  Künttig,  groolh.  Luxemburg  y  kw.,  arr.  en  Slf 
u.  Z.  W.  van  Luxemburg ,  kant.  en  ^  u.  Z.  Z.  W.  van  Capellen,  gea^ 
fo  {   u.  Z.  W.  van  Dippach.    Men  lelt  er   57  h.  met  350  invr. 

De  inw.,  die  allen  R.  K.  zyn  ,  hebben  hier  eene  kerk  aan  den  H» 
SiHOi  toegewyd ,  welke  tot  de  par.  van  Sprinkingen^  apost.  vic.  fM 
Luxemburg,  dek,  van  Bettemburg,  behoort,  en  door  den  Pastoor tü^ 
Sprinkiugen  bediend  wordt. 

SCHOUWEN,  in  de  wandeling  veelal  het  LiiiD-VAii-ZiEBitzBs,  ge- 
naamd ,  eil.,  prov.  Zeeland,  thans  het  noordelykste  der  Zeciiwtdw 
dlandeo.  Ten  Z.  wordt  het  bespoeld  door  de  Ooster-Schelde ,  die  hel 
van  het  eil.  Noord-Beveland  scheidt ,  ten  W.  door  de  Noordzee ,  tea 
N.  door  het  Broawersbavcnsche-zeegat  en  de  Grevelingen  ,  door  weUko 
hei  van  het  eil.  Goedercede-en-Overflakkee  gescheiden  wordt.  Ten 
O.  wordt  het  gedeelleiyk  van  Duiveland  gescheiden,  door  het  Dyk- 
water ,  gedeelleiyk  door  de  Nieuwe-haven  van  Zierikzee ,  ofschoon  meo 
den  pold.  Zuidhoek,  die  onmiddeliyk  met  laatstgenoemde  eil.  verbon- 
den is«  ook  tot  het  eil.  Scboowbn  rekent. 
.  Het  geheele  eiland  ,  doorgaans  het  Lahd-var-Sghoowbh  genaamd ,  voert 
naam  van  het  alleroudste  en  uitgestrektsle  deel,  hetwelk  oog 
in  onderscheiding  van  de  later  aangedykte  polders ,  in  hei 
tr  Schouwen,  het  Land-van-Schouwen ,  en  dePol- 
4^r* van-Schouwen  wordt  genoemd  en  van  waar  men  ook  door- 
|[MM  trgt  ScDODWER-MET-DE-ARiiEXB-poLDEBs.  Dezc  naam  heeft  zyneo 
w»if*^»ng  waarscbijnlyk  van  de  rivier  de  Schelde,  welke  dit,  bene- 
^p(4M  dt  andere,  oostwaarts  gelegene,  eilanden  van  de  eilanden  Be- 
>«4«j^4«' Schelde  afscheidt,  ten  minste  de  tweeklank  ou  of  au  werd 
^t^ljjb  veel  met  al  verwisseld  en  Schouwen  heet  in  het  Latyn 
^$(MiJiM%  tl^^\ik  de  Schelde  oudiyds  ook  den  naam  van  Scodob  droeg. 
9lA  WW  en  eigenlykc  Scbouwbr  in  het  byzonder  zoo  genaamd ,  is 
^i4i^4jl^  ^^  <^er  oudste  eilanden  van  Zeeland.  Volgens  het  geen  men 
^r  ^iMi  Hindt  aangeteekend  is  het  reeds  in  den  jare  838  een  bewoond 
fi|ii»il  4^)k«^t*  Wanneer  en  door  wien  het  eei^t  bevolkt  zy ,  kan 
^Ms  >«iKM^  lekerheid  gezegd  worden. 

^^  ;|4i4ftante  van  dit  eiland  is  langwerpig.  Aan  de  zuidzyde  heeft 
^  v^MiH*  l^rooten  boezem  ,  de  Bogt-van-Scho  uwen  genaamd, 
■<,t4»<i»»f  ^^f  einde  veel  broeder  is  dan  het  midden.  Zyiie  lengte 
V  ««*a  IM  Oosten  tot  het  Westen  weinig  minder  dan  4^  uur  gaans. 
^  .K«M4l(t»  ^An  het  Zuiden  naar  het  Noorden,  is  zeer  verschillende  , 
^g^^H^  «4M  ruim  één  tot  byna  2^  uur.  Aan  de  west-  en  gedeeltelyk 
.^^  .^«  i^iK^U^e  9  wordt  het  door  aanzienlyke  duinen  tegen  de  zeegol« 
«sf«4    N^^^HS^»  ^'^  voorts  met  dyken  voor  overslroomingcn  gedekt. 

u  :«  vluiiMHi houden  zich  duizenden  van  konijnen  op,  wier  vleesch  en 
»^«,VM  <a  Wdfl  der  duinmeijers  is.  Het  strand  \an  de  duinen,  zich  uit- 
...  ^\x<^  a«^«  ^^éu  J«u  zuidwesthoek  des  cilands  de  Zuidduinen  genaamd  , 
s>»<  ivu.v  <H*  Mt»rvolgent  oostwaarts  op ,  tot  aan  den  Repart ,  is  lang 


|l||MMMttr 


t  drie  en  cea  Italf  üur  gA«nt.  De  ^föoUU  bree<lt«  der  ilüineo  tan 
Fdorp  Tiaatnilede  lol  aan  bel  tlrand  ii  nïei  vüet  meer  dan  een  balf  uur» 
taarTziaic  fnen  Terder  xnid*^  noonJ- of  óOftwaarU  k»rnt ,  «arden  nj  at* 
•  BCn^Urr  ,  tol  dal  jij  ^td^r  Ic  niet  bopcn  en  meule  dijken  Tereenii|d 
iefi«  VtHimia^lf  lijn  é^  damen  teel  hre^der  gewrefti  en  bcbhen  ver- 
seevoaru  la  getejjen  ,  maar  hel  afnemeEi  der  stranden  en  bel  OTvrwaaï^ 
mmm  het  fliiincAnd,  beeft  jLe  dermate  ingekort,  dal  ondencbeidcniï  baf- 
€11  landen  ,  niel  ai  leen  ovenand  ,  maar  xelfs  ver  in  3.te  Tcrdrnnkeii 
,  Hel  vertlmTen  der  dninen  boudl  van  lijd  ÏQi  lijd  aan  ,  onaangc- 
xuIIls  »  mei  hét  sielbn  tan  rictf cbntlingeB  ea  het  planten  van 
B  j  «#rf  Tiddig  Iracht  te  ^erhcMMlèfK  Teo  welken  einde  jaar- 
rent  bel  batst  van  Oclober  üf  in  het  begin  van  Not emhcr , 
tre  aaiihe$tedifi[^  van  de  bclmpocitij)^  ,  aan  den  minst  atu- 
,  vordl  gedaan. 

^JLaof*   den    éninkant  ,    van  We»len>Schouwen   lot    Beneste,  vooral 
«oéer  Hfiamfledfl   en  langi  den   lloogen   en    L^en-iüom 
iT^^  eme  saonicrkelijke  uitge«trektbeid  ,  iwaar  honlgewas  ,  en  e/ xtjn 
r  meer  aAnj^eoanie  oofdcn^ 
Op  btt  uiterste  punt  der  duinen  «  die  hel  iitand  Se«o&vrxi  aan  de 
onaiiïoiiien  <,    vond  mên   lang  Iwee  vuurhaarden    op  het  doin 
in  welke,    (^cdnrcndc  de   wintermaanden  ,   des  ntchU  dnar 
hnméew  van  steenkolen «  Iwee  kin |v uren  onderbondL-n  werden*    hi 
tijd  ,,    loen  de  dninen  xieb  nog  veel  verder  in  zee  uililrekten  , 
«IdaHÏiT   op  een  der  boo|r«te   dïc^r  xandheuveli  pf  billen    evn  slee^ 
vunrtoren.      Hij  hel  langzamerhand  voortgaande  aTnemeo  der  duinen 
~  ehie  bel  moeite  en  ko&len  ,  om   dit  gebouw  te  bebouden  ;  doch  dit 
fe^slle    niel  I    en  er  bestond  gegronde  vrees  ,    dot  de   toren   kou 
^rlen  ,  xoodat  men  bet  voortigligil  oordeelde,  dien  af  Ie  breken, 
«eb  ter  waarts  bouwde  men,  in  plaatf  daarvan  ^  een  houten  vuurlo* 
j  die,  in  hel  jaar  1744,  tot  cïen  grond  toe  af^rebrand  Kljndc ,   ah 
I  vervangen  werd  door  do  vuur  baard  en  ,  vnurbocten  genoemd  (»an 
boeten   &t  byttoken  des  vnurs) ,    welke  tot  in   het  jaar  183^  in  du 
e    i»interD3chten  tot   verkenning    van    i3caoaw«:i  hebben    gediend, 
live  dal  men  ,  door  bet  afnemen  van  hel  sirand,  deio  vuurbaardeo 
dl  foeerinalen    nchterwaarls  beeft  moeien  pi  aal  ie  n  ,  zoo  vfas  ook  ove« 
EKf  dcte  wijze  van  kuslvcrliebling  teer  gebrekkig  en  «lond  te  vei*l  ach- 
b^  de  Toortreffelijke  inrigtingen  langs  on^e  knsten  ,  h,  v.  op  Tersehel- 
|,  Wnikapelle,  Goedercede  en  elders,  dan  dat  lulks  de  aandacht 
F  Recering    niel    xott   bebben    getrokken  ,    intonderbeid    uit    hoofde 
\  kei  booge  bel&ng ,  hetwelk   de  leevaarl  heefl  bij  een  e  jniite  ver- 
laing  deser  kii»l »   bij  bel  binnenkomen  der  xeej^alen  ,  in  dezen  om^ 
I&,  waarom  in  het  jaar  iBiO  dese  haarden  vervangen  tyn  door  eeneit 
illtthltoren  ,  waarvan  wij  revói  in  ons  art.  HiAiftB^B  et^ne  besehnj* 
me  bebben  ^€gest(i,     In   l!^6  zijn  nog  op  de  dninen  geplaaisi «  aan 
e  Nourdkust  van  hel  eibiid  ,  langs  het  BrDuwertha  ven  ad  te- zeegat ,  niet 
er  vraoEenesie,  Iwee  liebl*opslanden  ,  tot  gdeimerken  ,  om  dat  teegat 
mm  Ie   d«en.     Zij   st.nan  nagenoeg  W.  N.  W.  i  W,  en  O.  Z   Ü.  ^  O. 
[Dtswtjzend)  van  elkander.    Ug  westelijkste  of  kleinste  is  van  bont  en 
iMirziei]  met  schermen  i  de  andere  iii  een  sleenen  toren  ,    b  eb  beo  de  aan 
WSL  boveneinde  ook  schermen ,    Beiden  nullen  In  den  loop  van  dil  jaar 
M?)  ontstoken  worden. 

VÜez«cdiike&  van  dit  eiland^  inionderbeid  aan  de  zuid>  fn  noordzijde 

£(jo  zwaar  en   verei^eben  een  zeer  kostbaar  onderhnud. 

1  aan  deze  dyken  welke  dit-nen  om  hel  wogspoekn  vaiv 


IM  S  C  IL 

SCtiOÜWUnOER  of  Scaoiiv^BitBiiOEK,  (^eli,  in 
iogeniwschf  Itw.  Peetland ^  prov*  jy'oord'Ifraltm 
kjiat*  en  ^  u.  W.  ten  Ff.  Yau  Eindhoven  ,  g«l 
VAü  Strijp  i  nfiby  de   GeaJer. 

SCIIOUWflRUGGE  ,  n^am  ,  welken  Troe^er 
tijk  gaven   aan  de  brug  ,   welke  te  Leyderdorp  o^ 
hoofde  van  de  scUouw  ,   welke  hier  in   bet  jaar 
Tangen   is. 

ÖCHOUWEILER  of  Scboweiler  ,  d.  'in  hcfc 
burg,  regUgeb.  van  Künttig f  groolh,  Luüreitü 
u.  Z.  \V*  vao  Luxemburg  f  kanU  en  ^  u.  Z,  Z/ 
en   I    u.   Z*  W<  van   Dippach.     Men  lelt  er    IS' 

Pe  inw.,   die  allen  IV.   K.  z^d  ,  bcbben  bïcr 
Siiosi  iDegewyd  ,  welke  tot  de  par.  van  Sprinki 
Liixtmhurtj f  dek.  van  Beitemhurg ,  behoort, 
Spritikinqtn    bediend  wofdt^ 

SCHOUWEN,    in  de  wandeling  veebl    bel] 
naamd  ,    eïL,  proT*  Zeeland ,    ibans   het  tiüorde 
eilanden.     Ten  Z.  wordl  bet  bespoeld  door  de 
ifaii  bet  eil.  Noord-Bcveland  scheidt,    ten   W 
N.  door  hut  Brouweritbavensehe-Eeegat  en  de 
het    van    het    eik  Goedcrcede-cn-Oierflakkee 
O.  wordt  bet  gedecl lelijk  van  Duivctand  gesel 
water ,  gedeellelyk  door  de  Nieuwc-baTefi  van  Zie 
den   pold.  Znidhück ,   die  Ofi  middel  lijk  met  laatit 
den  \s  ,  ook  tot  het  eiL  Scoooweü  rekent*  m 

Het  gchectc  eiland  ,  doorgaans  bet  L^nD-VAH-Scfli 
dcien  naam    van    bet  allemydsle   eu   uitgeslrektil 
heden,    in    onder&cbcidmg    van    de   later    aange(| 
byxonder    Schouwen,    het    Land -van -Sc* 
der-va  n-Sch o Qvren  wordt  genaemd  en  vaa 
gaans   zegt  Scnouwcn-iiET-DB-AAiiEiE-FOLDins 
oorsprong   waarschijülijk    van  de    rivier  de  Schi 
vens   de  andere,   oostwaarts   ijelegenc^    eihmdi! 
weslen- Schelde    alsehcidt,    ten    minste    de   twee 
oiidtyds    veel    met    al    verwisseld    en   Scnouw 
StiAtDu,  gel\)k  de  Schelde  oudiyds   ook  den   m 
Het  oude    en    eigenlijke  Schouwen    ïq  het    bij 
icketlyk  een  der  ottdste  eilanden  van  Zeeland 
er  van  vindt  aanfjeteekend   h  bel  reeds  in  den 
eiland  geweest.     Wanneer  en    door   wien    bet 
met  weinig  sekerhcid  geicgd  worden. 

De  gedaante  van  dit  eiland  iii  langwerpig» 
bet  eeuen  grootea  boeiem  ,  de  Bogt-van- 
waardoor  ieder  einde  veel  breedcr  is  dan  het 
ia  van  bet  Ooilen  tot  het  Westen  weinig  mii 
Be  breedte  ,  tan  hot  Zuiden  naar  bel  Noordci 
omtrent  van  ruiiu  éen  tot  byna  ÏJ  uur.  Aaii 
aan  de  noordzijde,  wordt  hel  door  aaniïcnlijke 
^en   beveiligd  ,  en  voorts   met  dijken  voor  over 

In  de  duinen  bonden  ïicb  duiienden  van  koniji 
vollen  een  handel  der  duinmeijerj  is.   Het  strand 
strekkende  van  dco  stuid  westhoek  des  cilands  de  Z 
cent  noord'  en  vervolgeni  oostwaarts  op  ,  tol 


SC  8* 


n$ 


^TÜ  men  liij  de  ni««rtieriicid  v«in  Burgemeester  en  liecmrideD  ,  Opptr^ 
tCfjimaf,  Dijkgraven  en  GezworeoeG  van  Lel  Weiier-  Ootler-  «n  Zw^ 
^w^Vyerendirel ,  besloten  den  tweeden  wii  Ier  molen  bij  Toorraad  Ie  doeti 
il»f  ftisan  ,  loodat  er  tbaoi  niet  meer  dan  een  ifitcrmolcn  maall  aan  de 
WeTcrs-slnié ,  op  de  Prntije,  een  lage  binnen  polder  in  Scbocwe.i. 
Iq  pU«U  f  AH  den  ^  f  ervolgens  afgebroken ,  tweeden  watermolen  beeft 
men  lich  boofdiakclijk  met  het  verdiepen  der  watergangen  en  laag  leg- 
gen <}er  sluizen  beholpen  ,  om  de  kosten  ,  die  tot  onderhoud  en  opiigt 
van  dea  watermolen  vereitcbt  werden  ,  te  besparen.  Van  de  overige 
Aan  de  lee  liggen  do  polders  heeft  ook  ieder  meest  xljn  eigen  iluis. 
tic  bintieopoldera  lozen  ban  water  door  de  naast  aanpalende  builen - 
polder»  ,  waarvoor  dcxe  doorgaans  jaarlijka  lekere  sommen  betalen , 
welke  iuen  saatiepetiningen  noemt*  Do  uitlozing  van  het  water  onder- 
gnai  thans  eene  aanmerkelijke  verbetering,  door  bet  graven  van  vaar- 
ten en  het  liggen  van  ecnen  ,  boven  ivinterpcil  verheven  ,  ringdijk. 
liierdoar  wordi  bet  lagere  deel  des  landi  van  het  hoogece  afgescheiden 
en  btfi  water  van  het  eerste  langs  den  xiiidelijken  zeedijk  geleid , 
nmmr  de  I  o  n  g  e  -  s  I  n  i  s  ,  welke  de  voormalige  Ftaauwerssluii  ver* 
vnngm  heeft,  toten  waar  nn  (1847)  een  tweede  kapitale  ,  achtkante 
wjttermolen  met  staande  schepraden  gebouwd  ïal  worden*  Ook  t^n 
dt  wcigeii  veel  vcrbeletd.  Door  do  noodige  sassen  blijven  do  beide 
deelen  aan  elkander  vcrbondent 

Ilel  eibnd  is  ,  ten  aantien  van  den  Po1der*van-Schoiiwen,  ten  grootsten 
dtrie  sofidrr  geboomte,  doch  lecr  vruchtbaar  in  hel  voortbrengen  van  aller- 
lei  granen,  vlas,  oliexaad  en  vooral  meekrap  en  rijkelijk  vourtten  van  gpftxig* 
weéden  ,  die  naar  de  luiditjde  laag  en  moeracbtig  zijn  ,  welke  streek  ^ 
t^r  het  afnemen  aan  de  tnidzijde  midden  in  het  land  gelegen  ,  daarom 
i»  Moer  genaamd  wordt.  De  landlieden,  in  die  streek  woonachtig, 
kcbbtn  hun  voornaamste  bestaan  van  het  dijkwerk  en  veeweid«t  iJ  j  ook 
fniereD  ly  sieh  ,  met  het  honden  van  lamme  en  vangen  van  wilde  wa- 
(«rfofften,  waaronder  zeer  fraaije  soorten.  In  cenc  kleine  en  smalle 
afigestrekl  heid  aan  de  Flaauwers«inlage  en  de  Heertjes -Inlage 
en  die  by  den  Schelp  hoek  ,  aan  den  zuidkant  des  eilands  gelegen  , 
hocidt  tich  in  den  broeiljjd  een  xoo  verbasend  aantal  lee  vogel  en  op,  dat 
izken  ,  daar  voorbij  gaande  ,  elkander  ^  door  hun  geraas ,  naauwel^kn  vpr« 
staan  kan«  De  cijeren  van  alle  deze  vogelen  ,  worden  by  duizenden  te 
Sierikiee  ter  markt  gebragt.  De  weelen  ,  slooten  en  uitgeslagen  putten 
Itvtren  e«f)e goede  menigte  van  onvergelijkelijk  zniverc  en  vette  paling 
uit,  welke  men,  zoo  te  Zicrikice  ali  te  Urouwcntbavcn ,  ter  markt  brengt^ 
radikwyisnaar  elders,  lot  zelfs  in  België,  verzonden  wordt.  Aangeiien  er 
de  grond  derrieachtig  is  ^  valt  er  het  water  meest  brak  of  bijna  zont » 
eo  eeaigtios  bitier.  Omdat  bet  land  alhier  geen  hout  verschaft ,  en  de 
be^poneffs  er  geene  akkers  te  hcmesten  hebhen  ^  gebruiken  zy  den  mest  van 
huD  vee  veelt)  veor  brandstof,  waartoe  «ij  die,  naar  de  wijze  van  den 
FritfdiieQ  lurf,  aCilekea  ca  laehtïg  in  het  rondo  opge«tapeld ,  te  droo- 
gte leggen. 

I^ogs  den  diitnkant  is  het  land  teer  digt  met  hoog  en  laag  ge- 
boomte beplant,  hetwelk,  wegens  den  bekwamen  en  op'^nen  grond, 
rcids  van  oud*  aldaar  gckvicckt  werd,  en  zoo  welig  plagt  te  grucijen , 
dat  er ,  volgens  het  verhaal  van  oude  lieden  ,  eikenboomen  gewassen 
t^n  ,  die  Tuor  honderd  gulden  ^  ju  lot  twintig  pondcti  Vlaaitisch  (T^ 
guld.)  hel  tink  verkocht  werden.  Deze  aangename  plantaadje  ,  vooral 
vee  Ifipeo-  en  elzcnhuul,  begint  by  den  Haard,  een  streek  lands  nun 
hel  aoiteiude  %an  de  duinen,  en  ttrekt  sieh^   meer  dan  twee  nrcn  ver 


%m 


s  c  e. 


uit  I    door   «u  ofu  de  dorpen  Keaesie,   Haamstede,    Burgb 
Wc ftten-Schonwen,  lol  aüii  de  zandbergen  tegen  de  zee .     Hel  ^ 
Ier  van  dezu  oangenaina    tandslreek  i$  ook  in  toelbeid  bet  Hgllaadsclaf 
water  gelijk.     Zelfs  ïreh  iticn  bij  Renesse  eerie  flll^d  wellende 
Töo  levend  water  aan.     De  burger*  von  Zicrikiec  en  Bïoiiwcrsbateti , 
die  in  den  toiner  epelen  rijden  ,   jjrcbriiikcn   daarom  die  streek  tot  uil 
fpanning   en   vermaak.     Ia    de    polders  van  Dreisclior  ,  Zonnemaire 
Ëommcnede,    zijn  de    nieesio  we[^en  ook    goed  beplant;  maar  Kooi 
gouwe  Ï9  vooral ,  wegens  de  menigte  iran  geboomlc  ca  de  xoelbcid  % 
den  grond  ,  terwijl  bet  ook  onderscbeidcne  bui  ten  plaats  en  bevat ,  als  b( 
lustoord  van  ScnoDwcfr  aan  te   merken  en  wordt  dcawegc  ^  als  ook 
de  nabijheid  ,  door  de  ingezetenen  van  Zïerikzee  veel  beioeht. 

In  bet  cil.  Scuodwtcn  liggen  de  natolgendo  bcerlijkbcdcn ,  als:  Bo 
mencde,    Bloot«,    Brydorpe^    Burgb,    Dnivendijke,    B 
k  er  zee  f  Encmcet,   Haamstede,  Kerk  wervo  ,  Klaas  ki  nd 
renkerke,  Loo  p  erskape  11  e.   Nieuwerkerke,  Noordwelltt 
Re  nesse ,  Eengers  kerke  ,  Serooske  r  k  e  ^  Z  n  i  dland  en  2 ui 
w  e  1 1  c.    Do  drie  heerlijkheden  D  r  e  i s  c  h  o  r  ,  N  o  o  r  d  g  o  n  w  o  en  Zo 
n  erna  ir  e,  maakten  voorbeco  een  eiland  op  zicb  welven  uit,  onder  di 
naam  van  Z o n n e m a i r o  of  eigenlijk   Sonnemaerc,  dan  door  vei 
loop  tan  stroomen   aan  de  wcstzydc  ,    is  dit  eiL,  door   lengte  vau  tijd 
100  verre   aangewassen  ,  dat  bet  aan  bet  eil,  i^ciiouwtfi  gt'hccbt  werd 
too  dat  het  thans  daarmede  éèn  eïl,  uitmaakt,  zoodanig  ccbler,  dat  bi 
grondgebied  deicr  drie  bccrltjklicden   in  afiondcflijke   polders  verdceL 
is,  gcbcel  afgcscbcidcn  en  onafliankelijk  van  den  Poldcr-van*Scbouwcn 

Het  ejl.  ScuouwE]!  bevat  alzoo  de  steden  Zierikxec  en  Brouwen^* 
haven  en  de  plattelands  gem.  Bo  mm  cned  e-c  n  >B  looia,  Burg h- 
en^Westenscbouwcn,  Dreiscbor,  Duivendyk  e-K  1  a  a  s  k  i  ii< 
der eDkerkcBrijdorpc-en-Looperskapcne,  Elkeriee,  El 
Ie  ui  eet,  Haamstede»  Kerkw  e  rYe-Nieu  werker  ke-Bengers< 
kerkc-en-Z  uidland  ,  Noordgouwe,  NoordwelU,  Rene*«o 
Serooskerke  en   Zonncmaire. 

Met  betrekking  tol  bet  dijkbestuur  van  bet  eigenlijke  Scnoüweti, 
wordt  het  eiland  verdeeld  in  vier  vicrendcclcn  of  kwarüeren  te  wctco: 
bet  Westerv  ie  re  nd  ee  I,  waarin  de  dorpen  Bnrgb,  Haamstede, 
Renesse  p  Noordwcllo,  Serooskerke  en  de  geb»  Wcsten- 
Scbouwen  en  Koudckcrkej  het  O  os  ter  vierendeel,  bevattende 
bet  d.  Elkerzee  en  do  geb.  enb,  Ellemeet,  Duivendijke,  Klaat- 
kinder  cnkerke  I  Brijdorpe,  L  o  op  e  rscapelle  en  den  Ouden- 
dijk j  bet  Zuidcrvier  e  n  deel,  waarin  bet  d.  Kerkwervc,  bel 
geb.  Nieuwerkerke,  dü  b.  Il  en  ge  rs  kerke  en  bet  Poort  a  tu- 
ba eb  t,  bestaande  in  bet  ommeland  der  stad  Zierikzee,  aldus  ge- 
noemd om  dal  de  ingezetenen  van  dat  ambacht  bet  poorterregt  der  stad 
genoten.  lu  dat  kwartier  lagen  weleer  de  d.  Borreudamme, 
Weldamme  en  Zuidkerke  en  do  geb,  *f  Heer *Arendibaveit 
en    Lauwcndorp. 

Het  gidieüle  eiL  beslaat  eene  oppertlakte,  volgens  bet  kadaster,  vao 
1ïï,784  bund*^  waaronder  1tï,451  bund*  70  v.  r,  79  v.  elL  scbotbaar 
land.  Men  telt  er  21547  b.,  bewoond  door  307Ï5  bnisgei.,  uitmakende 
eene  bevolking  van  15,000  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  bun  be^laaa 
itndcn.  ^Ê 

Op  dit  eil.  bestaan  de  navolgende  fabryken  en  trafijkcn  :  twee  scbecps^l 
timnierwerven  i  eene  toutkeel  j    eene  leepm-dcrij  |  eene  biei brouw erij  ï 
eene  leerlooijcry  j  tp^i  ien  oieentoven  ;  eene  garancint fabryk  ,    dienende 


SCH. 


997 


ite  meekrap ,  nadat  ly  de  gewone  bereJüiiig  in  de  nif^stovcn 
undcr^aëD  ,  door  eeoe  ^eheiine  kiin»tliGMrerking'  lueer  deugdzaam 
•o  booger  ?an  kleur  te  maken  j  cene  cailicolfatirljk  j  vijftier»  korcn- 
toioleo»  ^  drie  grutmoleos  ^  €en  olïemolen  ,  levens  ^qH  pellende ,  en 
twee  oesterputten. 

M«n  beeil  er  nog  de  volgendü  buitcnplaalicn  :  Buitenlust,  Grol, 
ktl  Slot-te-llaomttede,  de  Haan,  Ueesterliist,  Kort- 
Bera«d,  Rraaijestein,  het  Sto  t- Moevnio  nl,  Mon-Piaisir, 
Rosef^tard,  Ru  sten  burg,  Wecl«i(jt^WclgelegeD  en  Zorg- 
vliet. 

De  Berv.,  dio  er  IS.EKOO  in  getal  lyn  ,  onder  welke  48O0  Ledema* 
len  ,  toAkeo  de  volgende  11  gem.  uit:  Zierikzec,  Bro  uwe  rs  bo- 
ten ,  Burgh,  Dreiscbor,  Elkeriee,  Haamstede^  Kerk- 
«erve,  ISoordgouwo,  Hen  essc-cn  ^  N  oo  rd  well  e  ,  Scroos- 
kerke  en  Zonnemaire,  welke  1^  kerken  tellen  en  door  14  Pre* 
dikaoien   bedrend   worden. 

De  E  vang.  Liitb.^  die  men  er  bijna  ^00  aantreft  ,  onder  welke 
ruim  100  tedcmaten  ,  maken  do  getii.  van  Zierikzté  utt,  welke  al- 
daar ecD    kerk  heeft. 

De  [l.  K.^  die  men  er  1900  telt,  onder  welke  t^^O  Communikiifi- 
tfo^   makeo  de  stat.  van  Zierikzee  uit «  wtfike  aldaar  ecne  kerk  beek» 

De  00  Isr.,  die  er   woDen  ^    bebooren   tot  de  rings.   van    Zlerikzee* 

»Meo  telt  er  drie   en   twintig  gewone  lagere  scbolen  ^    welke  gemid- 

^MA  door  een  getal  van    2100  leerlingen  bezocht    worden.     De  beide 

bewaarscholen,  even  als  de  Lalijnscbc  fcshoal  en  andere  inrigliogen  van 

Qoderwys  te  Zieriksee,  lijn  daaronder  echter  niet  begrepen. 

Bet  il  bekend ,  dat  bet  cil.  SeauawKn  aan  do  noord-  en  bijionder 
«in  de  zuidtgde  ,  waar  bet  tich  ïn  oude  lijden  lot  digt  bg  Noord -Be- 
TtUnd  uitstrekte ,  wanneer  het  Oiid-Faal  ,  tusschen  dat  eiland  en 
Oiiiaot ,  den  loop  van  de  Ooster^Scbelde  uiluiaaklc,  zoo  veel  grondt 
terloreo  bee(\  ^  dat  er  mogeiyk  niet  minder  van  dal  eiland  builen- 
|id\|kl  eo  in  zee  verzonken  ligt  ^  dan  de  Poider-van-Scbouwen  thans 
Mg  groot  is*  Daarenboven  is  de  Po  ld  er-van -Schouw  en  (om  nu  van 
QDderscbeidene  overstroomiogen  van  andere  polders  niet  Ie  spreken)  , 
neer  dan  eens  ,  door  bet  cloor|)reken  der  d^ken  gebeel  van  bet  lee* 
ntcr  oTerslrooffid  geweest.  Op  St*  Aaglendag  ,  in  bet  jaar  l!i88^ 
Ooride  Scaoc^c»  aan  de  noordzijde  onder,  en  in  het  jaar  1350,  door 
t«ee  gaten  in  den  zeedijk,  aan  de  Zuidzijde. 

Dit  ongeval  was  bet  naauwelijks  te  boven  gekomen,  wanneer ,  io 
bet  ja»r  153^,  wederom  ondersebeidcn  gaten  in  deu  zuiddijk  vieleo 
ta  bet  land  geheel  overstroomd  werd. 

Dat  zeilde  lol  Irof  het  ook  in  bet  jaar  1Sü3  eü  bijden  Atlerheiligen- 
floed  van  het  jaar  1570  ,  waarin  ,  bebahc  veel  vee  ,  meer  dan  500  men* 
icbrn  jammer lyk  in  de  golven  omkwamen* 

Vijf  jaren  na  dien  tijd  werd  het  y  om  den  Spanjaard  te  weren  ,  met 
•t  doortlekcn  van  den  Oostdijk  aan  het  Dijkwater,  bij  de  Leverhuizen 

'  liad  Zierikzee ^  en  van  den  Zuiddijk,   hij  Barrendammc,  onder  wa- 
(^ezet,  en  eerst  in  den  zomer  des  jaars  1578  wederom  bever»cbt. 

In  bet  jaar  1082  ontstond  niet  alleen  cene  doorbraak  in  den  Oostba- 

ndijk  v«ii  Zrerikzee  ,  «aardoorde  Zuidboek  invloeide  ^  maar  ook  brak 
lOiitldyk,  brj  de  Leverhuizen  ,  weder  door  ,  omtrent  ter  plaatse  ,  daar 
ie   in  *t  jaar  1575  wj^:»  doorgestoken  geweest. 

Dit  laatste  viel  ook  voor  in  den  boogen  vloed  van  3  JUaart  171K, 
pintrenl  115  elL    nader   aan  de    stad  ^  dan  de    brciike    van  168^  «at 


S08 


HCH. 


flewce«l :  door  wclktt  bréukcn  Scnouweji  telkens  gi:lit:«l  iiivloeïde.  In  óeg 
UaUlgciiielden  vloed  vao  1715  ,  W3«  liet  M^atcr   te  Zienkiee  on|^eve 
4  |iatin.  hooier  geweest  dan  in  dien   van  168:2. 

Oader  de  {rrooLUcrampcii  \an  Scwodiwiit  ,  tijii  vooral  Ie  stellen  de  schnk- 
kctyke  val  en  daarop  gevolgde  doorbraak  van  den  Zuïdliock  ,  li|{g^endf!  aan 
de  oostzijde  der  haven  van  Zierikwe,  lietwelk  in  het  jaar  1720  gebeurde. 
Den  19  Üclobcr  ,  des  namiddags  ,  uas  ,  met  sclioon  weder  en  lage  ebbe  — 
bij  welke  ^i^le^cnbeid  de  vallen  bet  meest  plaat»  ^rypcn  ,  om  dat  de  oo- 
dennijnende  grond  dan  itjn  slcun  mist  —  na  cenen  sterken  slorni  en 
hoogen  vloed  van  daags  Ie  voren  ,  de  dijk  bcoosten  bet  SI nïs hoofd  we 

Jcvallcn^  Ier  lengte  van  tachtig  roeden ,  en  van  omtrent  115  cll.  do 
e  kruin,  toodat  er  niet  meer  dan  de  hoogte  van  3.50  clL  boven 
binnen  berm  overbleef.  Hissc  overgeblevene  loom  of  kant  was  soo  stil 
en  scherp  afgebroken  ,  dat  er  guen  menscb  of  dtcr  kon  overgaan  ;  cchfa 
werd  hij  ,  buiten  alle  verwachtrnnr  ^  nog  Icfjcn  den  vloed  behouden  rn 
zeilen,  die,  lot  dal  einde  door  ornifje  niaoscbappen  ,  mcl  eenc  boot  i 
toe  gestoken ,  van  builen  over  de  afgekairde  xïjde  uerden  overgehaald! 
en  met  ankers  in  de  aarde  vaslgeheid  ,  door  cenige  mannen  ,  buite 
waart»  hangende  in  een  touw  ,  hen  onder  de  armen  om  bet  lijf  gebo 
den ,  hetwelk  van  anderen  aan  den  binnenkaut  werd  vastgeboudei 
De  overgeblevene  kant  dijks  wcrdt  daarna  iiier  aarde  verzwaard.  On 
trent  vijftig  diiiï«nd  gulden,  en  xecr  veel  moeite  ca  arbeid,  zijn  da 
loen  tol  veriekering  besteed.  Maar  Daauwclijks  was  men  hter  me 
too  ver  gevorderd,  dat  het  werk  scbcpn  builen  gevaar  te  lijn  ,  of  ta 
•chcn  1  en  t2  December  van  bet  iel fd e  jaar  joeg  een  vliegendo  storm  j 
nii  bet  Westen  opstekende^  faet  zeewater  dermate  op,  dal  er  een  ga 
wcldïge  doorbraak  door  veroonaakt  werd  ,  die  den  Zuid  hoek  in  eca 
oogcnbtik  vervulde  ,  onderscheidene  mcnschen  in  doodsgevaar  hragt  en 
i?eel  vee  het  leven  koitlc.  Het  ice water  itond  tol  aan  de  poorlco  tm 
Zierikzee,  DeMeeU  of  Middeldijk  van  hel  Zuider-Nicuwland  ,  tegen  bet 
water  niet  bestand,  brak  op  drie  plaaUcn  door,  zoodat  ook  die  polder 
overstroomd  werd.  De  lliiige*  of  Goude-Vecr*clie-dijk  werd  ter  naau- 
wernood  voor  eene  doorbraak  bewaard.  In  den  vat  van  den  Zuid* 
hoek,  bevond  men  naderhand  een  diepte  van  11  ell.  beneden  bet 
oude  dijkstaal,  ter  wijdie  van  otnl/ent  150  elL  Om  den  Zuid- 
boek  en  't  Zuider-Nieuwland  weder  droog  te  krijgen  ,  werd  in  't  volgende 
jaar  een  nieuwe  dijk  gelegd,  van  den  hoek  van  K  aas-en  Brood  ,  lot 
aan  de  Kolk.  S230,G::^Ü  gulden  ,  werden  daaraan  besteed.  Sedert  zijnde 
twee  dijkbouten  van  den  ouden  dijk  ,  van  lijd  tol  tijd  ,  bijna  geheel 
weggevallen  ,  zoodat  men  genoodzaakt  is  geworden  ,  om  de  hoeken  te 
bewaren  ,  en  er  zeer  kostbare  zinkwerken  te  maken,  Door  deze 
CD  dergelijke  ongelukken,  zoude  bet  Land-van-Scbouuen  ,  met  de  stad 
Zierikzee,  en  welligt  ook  allede  overige  polders  van  dil  eiland  ,  reeds 
lang  eene  prooi  der  zee  geworden  zijn  ^  indien  aan  den  Polder- vao- 
Schouwen  ,  van  lijd  lot  l\jd  ,  door  de  Graven  van  Zeeland  geen  vryhcid 
van  scbol  en  bede  ,  en  daarna  ook  gcene  aanmerkelijke  vrijdomrucn 
en  onderstauden  ,  uit  des  geoieeoen  lands  inkomsten  ,  door  de  Stalen 
van  Zeeland  ,  waren  verleend  geworden.  Hel  land  is  ook  gestadig  , 
dermate  ,  aan  grond-  en  dijkbreuken  onderworpen  ,  dat  het  onmogelijk 
fiiude  zijn  ,  zonder  zulke  vrijdommen  en  onderstanden  het  lang  Ic  kun- 
nen behouden  ,  in  dien  slaal  ,  tn  welken  wij  bet  hier  beschouwd  hebben* 
Bij  den  storm  en  watervloed  van  Jaimarrj  1808  beert  hel  eiland 
Sciouwnn  mede  veel  geleden.  Door  hel  ecrsl  overflroomen  en  vervoU 
gens  bezwijken  van  den  Wcslbavcn^dijk  der  tlad  Brouwertbavten  , 


SCIf. 


f  vftn  ruttn  t(0  eU.   by  eenc   <lit>ple  vio   ongeveer  tS  ell.  beneden 
irritn  des   dijk»,    ^eid    liet   zooj^enaamd  ioni^limd-Poldertje  (^^eltcct 
or  de  ^oUea    bedekt,    zoodat  hei    seeualer,    itiet    {ycwcld  voorlg^e- 
uwé  ,    doordrong  tot  legen    dtn    be«r  \an  bet  Geest-N icüwland- Pol- 
je,   lijnde  een  teer  «wak  dijkje,    dat  op  lïch  zcl?c  voUtrekt   niet 
Itikl  nocb  bestand  U,   om  de  kracht  van  loodanig  ccnc  hoogte  van 
■Ier  af  te  weren .    Deze  gebi^urlcni;^  scbeen  ^  naar  alle  mcnscbeiykc  bere 
euing  ,   van  de   noodlottigsle  (jevolgen  te  zullen  itjn  «oor  {^ebecl  ScnoD- 
Jmmers,  wanneer  ,  {jergk  nicn  alle  reden  bad  to  verwacbteu  ,  dit 
ennge  dijkje  voor   den  aandrang   van   bet   itatcr  bcxweek,    dan    kon 
rt  aiti  anders ,   of  geheel   bet  eiland «  althans  bet  (grootste  gedeelte 
B«r«aDt  dat  is,  eene  uitgeslrektbeid  van  ten  minste  8^00  buud,  vruebt- 
tar  land  ^   werd  eene  prooi  der  woedende  baren  en  de  gebeelc  ondfïiganu 
fan  too  vele  opgczeteocn  voltooid.    Dao  ook  bier  weurde  bel  hooge  Albe* 
citir  ,   door  de  dienst  van  ceiico  stoiitcn  en  kloek  moedigen  man  ,   wiens 
I  by  allen  ,   maar  bijzonder  bij  Schouwen»  in*  en  opgezclenen  ,    in 
jtod  aandenken  behoort   te  blijven  »  bet  nabij  zijnde  gevaar  gun- 
pg  af.    Zekere  Koëkrüd  ïluscüiEBfi ,   burger  en  stalhouder  te  Zierikzee, 
ivond  zich  ,  juist  op  bet  noodlottig  tijdstip,  te  Brouwershaven*     Deze  ^ 
rvijl  alle  anderen  ,   door  schrik  bevan^icn  ,  niet  bisten  ,  wnt  te  doen  , 
aadde  den  President  van  den  Raad  ,  om   van  alle  de  daar  liggende  scbe- 
ide  ooodige  zeilen  op  te  ciseben  ,  hetgeen  terstond  werd  ïn   bet  werk 
dd.     ilij   zelf  sleepte ,  met  bulp  van  eenigc  andere  lieden  ,    ccne 
L  f  door  de  stad ,    naar  bet  gezegde   dijkje  -   begaf  zich  ,  alles  ge* 
lïjndc  ,  allereerst  moedig  daarin  ,   in   welk  stout  bestaan  hem  nog 
andere  personen  volgden .  en  faiclp  dus ,  met  bet  grootste  gevaar 
MüD  tijn  eigen  leven  ,  daar  clkcn  oojjeciblik  de    verbolgene  golven    de 
tooi  t  roet   de  zicli    daarin    bevindende  personen ,  in  de    zee  dreigden 
ie  bedelven  ,  met  ingespannen  kracblen  en  de  hoogst  mogelijke  tq^en- 
L^oordigheid   van  geest,  het  zoo  gevaarlijke  en,  in  dit  geval ,  belang- 
Ifijkc   dijkje   met  zeilen   beslaan ,    waardoor   bet  ook  dadelijk    bestand 
■Ikleef.    Hij  verrigttc  dus  eene  even  zoo  edele  als  moedige  daad  ,   waar- 
liao  ScHOirwEs  zijn  behoud  alleen   schuldig  was.     Op   dit  eiland  liepen 
IffvenHcl  de  onderscheidene  andere  polders  onder,    en  in   bet  algemeen 
lliadden  de  dijken  aan  de  ^oordzijde  vao   Scnoowssi ,    als  ook   de  paal- 
Ikoofden  en   slaketwcrkcn  op   bet    noordersiLrand  ,    voor  en   ten   «esien 
van  den  Zoutenhaard  ,  zeer  veel  geleden  ^  terviijl  ,   door  bet   afnemen 
wei^poclen  van  de  voetgronden   der   duinen  ,   het  verband  der  paal- 
Lwerkeii  daarmede  op  de   meeste  plaatscu  gebroken  was.     Op  sommige 
Biiiro  spoelde  de  sec  tusscben    do  eeritc  en  tweede  rij    der  duiubcu- 
leli  doar  ^  en  beroofde    deze    niet   weinig   aan    den   voet ,  zoodal  zij  ^ 
'aan  die  zijde,  loodregt  afstortlf^n. 

Ook  bij  den  waterf  loed  van  Februari  1825  hebben  de  zee  weeringen 
dir  polders  van  het  eiland  Scboüwks  icer  veel  geleden.  De  duinf  oe- 
I  ten  werden  va»  tien  tot  acbtien  ellen  ingekort*  De  Wei»lbavendijk  van 
Zücnkiee  brak  door  ,  hetwelk  een  gedeelte  van  ScEOuwen  deed  onder- 
vlocijen.  De  nieuw  aangelegde  buiten^eedijk  aan  Borrendamme  wat 
ïiijau  ,  over  zijne  gebcele  lengte  ,  aan  de  buttenglooijing  ,  tot  in  en  door 
de  kniin  f  weggeslagen.     Nog  braken  door:  detirooto  S  t,  Jacobs- 

Koldcr,  bij  Broawershavco.     Voorts    de  polders;    de   Verbrande- 
oo,  dii  St^  Jacobs-  en  de  Gal  ge- po  Idcr  ,   alle  drie  gelegen  aan 
lliel   Dfjkwaler*     Bij  o%ervloejjing  overslruniudc  de    polder    Goukcns-- 
[  M  ie  uwland  .  in   het  gi heel  uitmakende  2B^  bund.  oppervlakte.     Z<«r 
bcscbttdigd  waren  ook    de  dijken    der    poldert  van  Bom  men  ede  en 


500 


SCH. 


Kykiiil;  door  oDvermoeidc  po^in^o  werd  ecUlcr  eetie  doorbraak 
iroor^ckomen.  De  Polder-Tun-Drcischor  cii  de  Nicuwc-poU 
der-van-Dreischor,  Ut'pen  mede  veel  gevaar.  Ook  Ie  Zierik- 
lee  steeg  de  vloed  van  den  4  Febniarij  over  de  stjids  vlocdplanken  ;  ^ 
docb  door  dadelijk  aan|][ewende  i^oorzor^ren  ,  werden  aldaar  (reene  on*  I 
licilen  ^an  belanj;  veroorzaakt.  Op  deu  Virtcbersdijk  ,  buiten  dcZuïd* 
havenpoort  ,  werden  cenige  Uuixen  en  de  straal  door  de  ovcrstorting 
van  bet   ivater  ,  aanmerkelijk  bcscbadigd. 

Te  Brouwershaven  brak  de  Oosibavctidyk  door.  Bc  voortstraomin^ 
van  bet  water  spoelde  de  boutcti  bescbnctjingf  ^  unn  de  noordsijdc  vao 
bel  Spui ,  vteg.  Al  hel  land  aan  den  wal  en  den  polder  St.  Jacobs-Nieuw- 
land  waren  oodergevloeid  j  de  laatste  was  echter  daardoor  niet  bescha- 
digd. De  Ooslmeestoof  ^eranklc  tot  aan  het  dak  toe  vol  water  ,  en 
alleen  met  de  g;rooistc  mogelijke  inspanning  gelukte  bel  nog  ^  35  vaten  i 
bereide  nicede  uit  de  stoot  op  den  dijk  to  hreiigcn.  De  gedtuo^de 
meed  e ,  en   di(r  men    bezig  was  te  bereiden  kon  niet    gered  worden. 

Ook  in   den  winter  van  184 «j  — 1846   hccf'l  djt  eiland  door  t^Lurni  efti 
hooge  vloeden  ,  vcwral  aan  de  Noord- en  Weatzijdèii ,  nogal   geleden  ea  1 
was  men  niet  londer  vrees.     By  Brouwershaven  vloeiden  twee  pol- 
dertjet  in  en  een  onder  llcne^ise  hij   de  oude  hoeve. 

Mede  had  en  heeft  ScnoowE»  veel  Ic  lijdeti  van  de  grondbrakcn  of| 
dykvallingen.  Het  gebeurt  sonilijds,  mee^l al  brj  schoon  en  slrl  weder  , 
dat  aaotienlyke  stukken  van  den  buiten  knnt  des  dijds  in  de  diepte 
op  eenmaal  wegzinken  ,  hetwelk  dan  her&teld  wordt  door  aaneen  ge- 
vtocbten  ryi  van  genoegzame  dikte  en  uitge^trcktbcid  ,  die  met  een 
aanzieniykc  hoeveelheid  klcigroud  worden  brladcn  en  altoo  tot  winning 
van  cenen  nieuwen  bodem  dienen  ,  te  doen  zinkin.  Alccrinalen  heeft  tlch 
de£e  ramp  aan  de  iiiidEijdc  des  eiland  s  herhaabl  i  bet  laatste  ongeval 
van  dien  aard  beeft  vóór  korten  ttjdaan  de  nuordiyde  desetland^plfjats 
gehad  y  toen  een  nieuw  aangelegd  gedeellc,  waarmede  men  den  ^foord- 
scedljk ,  aan  de  binnenzijde,  vertwaard  bad  ,  door  den  dreun  van  den 
golfslag  aflakte*  Dit  alle&  verocirxaaktc  vele  kosten  en  inspanning  , 
maar  in  dien  lijd  gelukkig  ook  veel  werk  voor  de  mindere  volks- 
klasse. 

ScDOOwBN  heeft  mede  niet  zelden  tol  een  tooneel  des  oorlogs  verstrekt. 
2£oo  viel  Hofio  tah  Voorfib  ^  tn  bet  jaar  iSOl,  in  dat  eiland,  om  er 
lich  van  te  verzekeren  voor  LonËWUK  Graaf  vak  Looi.  Willem  1  ^  Graaf 
van  Holland  f  ontvlood  ter  naauwernood  de  gevangenis,  licb  bergende 
in  eenc  visschersscbiitl ,  alwaar  hij  onder  de  nalte  nellen  verborgen, 
van  xijne  vervolgers  geiocbt ,  doeh  niet  gevonden  werd^  ll»co  tah  Voohhb 
gedroeg  zich  eebter  noo  »lccht  in  Zeeland  ,  dal  h\j  er  weldra  door 
de  Zeeuwen  uitgedreven  werd»  De  Graaf  van  Loon  kon  evenwel  niet 
besluiten  ,  van  zijnen  eiaeb  op  Holland  en  Zeeland  af  te  zien,  Ilrj  trok 
dui  icgpn  bet  volgend  voorjaar  wederom  ecnige  benden  te  Otrccbt 
hijecn  ,  en  bewoog  Filips  vab  Nameji  ,  om  eenen  inval  in  bel  eiland  Scitoo* 
WTKH  te  doen.  Graaf  Wiilei  bterfao  verwillrgd  ,  begaf  zieb  ,  blJ  lijdt, 
naar  Zeeland.  Hij  kon  de  landing  der  Ylamiogen  niet  beletten  :  doch 
•telde  ïicb  ia  staal,  om  hun  slag  te  leveren,  indien  t\j  voorllrokkco. 
Qdzc  kronijken  melden  ecoparrg ,  dat  er  een  verdrag  getrolTcn  werd , 
eer  men  handgemeen  raakte  j  docb  al  zoo  dit  verdrag  ,  van  welk  nog 
afftcbriften  voorbanden  lijn  ,  in  bet  geheel  niet  voordeeïig  voor  Graaf 
WitLZx  geil  nest  is  ,  i^tliijnt  men  veeleer  Ie  moeten  vermoeden  ,  dat 
liij  door  lenifj  aanmerkelijk  geleden  nadeel ,  betzij  in  Zeeland  of  in 
lloibtnd ,    lot    bet    verdrag    gedwongen    geworden   is.      Dt  Vtaamsebe 


SCI!. 


301 


2H  {^cwageo  atle«n  vaa 
iVlaminpn.  Misschien 


n  een   tcliaJeEijk    %>  end  rag    Ie  noodzaken.    Wat  er  van  sij  ^ 
is    ia  wezen   en   op  den  feestdag^  van  St.  Doi&u  ,  in  Oc- 


^ronijieö  gcten  hiw  üiDtrent   aok  geen  Jicht. 

tciiiï  füurgtmonien  beleijerinfj  van  Zierikiee  door  de  ^ 

beeA  tuen  Graaf  WiLLna,  in  die  &tad ,   welen  te  beiiaanwen  en  tol  hat 

■«n^AJO  tan 

bel  verdrag 

toiber  dei  jaar*   1^06  ,  te  Brugge  in   de  proostdij  gcleckend. 

By  den  opstand  van  de  Zeeuwsche  Edelen  tegen  Jkw  H,  Graaf  van 
Holland  f  maakte  Ja^  vau  lliftEssi  zich  meester  van  geheel  Sgioower  , 
yitgootidcrd  Zicrtkxcc.  De  Graaf  ontbood  hierop  cene  vloot  uit  Hol- 
land ,  die ,  onder  geleide  van  den  Ileere  vau  ReiiEnsvrjiALE  en  van 
GcT  TAH  HiseüDOWE»  ,  in  Walcbcrtïo  landen  moest.  Doch  cene  schie- 
lyke  danderbui  verstrooide  de  vloot,  dte  deo  mii^noe^den  Zeeuwen, 
gedMiti'iyk  in  handen  viuL  Gut  xetf  werd  ,  bij  de^e  gelcffenheid  ,  ge- 
vaogeo  geoomen  ;  doch  kort  daarna  uitgewisseld  tegen  de  zonen  van 
Heer  WoLfEBT  van  Boitssui ,  die  Graaf  Jan  ,  vao  «ege  den  Koning  van 
Fraokryk  ,    «enigen  tijd  in  hechtenis  gehouden  had. 

*$  Kooings  krijgsvolk  ^  dat  voor  Zterikzee  gelegeo  had ,  iras  bij  het 
overgaan  dier  stad,  in  1576,  wel  twee  en  Iwinlig  niuanden  soldij  ten 
Acbtcrea  eo  men  bad  bun  voldoening  beloord  ,  na  dal  de  stad  Itemag- 
ligd  lyn  lou.  Doch  de  honderd  duizend  gulden  ,  door  de  burgery  opge^ 
Wagt,  waren  niet  toereikend.  De  Spanjaarden ,  in  Scaotiwen  liggende, 
a]oegcn  aan  het  mtiitcn,  roepende,  om  volle  betaling  en  dreigende  bet 
land  in  %nur  en  \]aa\  te  lullen  zetten  i  waarvan  zij  den  1^  July  een 
staal  toonden  aan  het  dorp  Nietiwcrkerk  ^  bun  voorbeeld  werd  gevolgd, 
door  de  Waalsche  bezcltiiig  van  Zicrikzee,  die  MoittJaiOoii  niet  tot  slil- 
»tand  wist  te  brengen.  De  Spanjaarden  ,  eindelijk  bet  platteland  kaal 
gestroopt  hebbende,  verlieten  ScnoowcH  en  begaven  licb  naar  Sraband. 
^  nog  in  bet  zelfde  jaar  werd  dit  eiland  door  den  Prins  van  Oranje  b«- 
aet  en  ii  sedert  in  xijne  magt  gebleven. 

De  geest  van  oproerigheid  ,  welke  in  volgt-nde  tijden  in  Zeeland 
t  aieb  aUergewcIdigst  vertoonde  ,  begon  in  bet  jaar  1787  reeds  het  hoofd 
^  l»p  Ie  steken  in  bet  eiland  Scuocii;vefi.  In  November  badden  ecnige 
botreo  uit  dat  eiland «  met  oranje  versierd  ,  zich  in  Zierikzee  vertoond. 
Op  het  gcxtgt  van  den  Baljuw  met  zijne  dienaar»  badden  zij  iich 
oogtbans  %aa  dien  toot  ontdaan.  Dan  eenige  nren  later  schoolde  een 
aanUl ,  door  den  drank  verhit,  zamen  ,  en  toonde  alle  teekens  van  ceo 
aangrocjjend  misnoegen «  De  Schout,  hulp  der  bezetting  verzocht  beb- 
liendc  »  om  twee  boeren  te  vatten,  werd  zelf  op  den  grond  geworpen^ 
onder  bet  Keggen ,  dat  men  geene  militairen  tegen  burgers  mogt  ge* 
bruiken  ;  dat  dit  den  Prins  in  bet  getal  van  Hattem  en  Elhurg  lot 
eeoe  misdaad  vas  gerekend.  Welhaast  echter  kwam  er  hulp  ^  en  twee 
der  oproerigcn  werden  gevat.  Verre  dat  dit  doortapten  het  vuur  demptCf 
stookte  bet  dit  nog  meer  aan«  Men  kreeg  bcrigt  ,  dat  eenc  bende  van 
drie  honderd  boeren  naar  de  slad  optrok  ,  om  hunne  medeburgers  te 
verlossen  en  het  dragen  van  zwarten  cocardes  te  doen  verbieden.  Groot 
wat  de  onrust  in  de  s(ad  op  deze  lyding,  Zteb  niet  sterk  genoeg  oor- 
dcelende ,  om  met  de  schutterij ,  bet  genootschap  en  de  krijgsbezetting 
dien  hoop  te  verdrijven  ,  vcrxocht  men  krijgsvolk  van  Gecommitteerde 
Haden  ter  hulp.  £ehter  bleek  by  de  uitkomst ,  dat  do  vrcej  bet  ge> 
vaar  vergroot  had,  altoo,  sönder  dete  hulp,  de  oproerige  bewegingen 
gettild  werden. 

0e  gesteldheid  des  lands  en  zijne  gedurige  worstelingen  met  de 
ice ,  in  wier  midden  bet  moet  staande  gehouden  worden,  scbynt  do 
ukwoncfi   weleer  bewogen  te  hebben  ,   om  tot  wapen  te  nemen    eenco 


I 

SB 


SC  H. 

iMCfVMii  en  ttnn  meernkin  van  natuurlijke  kleur,  doUtierendo  op  ceoe 
WtÊ^  foor^eslvld  door  zei  gotvtüide  fasccn  ,  afwïïselend  van  atatir  en 
ntver ,  sUes  op  een  (jotid  scbild  ,  lao  aU  het  th.insnQ[]p  gevoerd  «ordtn. 

SCBOUWEN  ,  geh.  in  fftinsin^Of  prov»  Groningen  f  arr.  en  7  ö, 
W.  fan  jêppingcdnm  p  kant.  en  3  u,  W.  Tan  Onder/imdam ,  ^em,  en 
I  u.  Z.  O.  Ton  Leent  f  i  u.  Z»  O,  van  ff^arfhunen  i  op  ecne  wierde 
len  Koidrn  vnii  welke  ecne  i?fuclitljare  polder  (lic  ScEiouwensler- pol- 
der).    Men  tcU  er  5  h  '  en  30  inw. 

SCHOUWEN  (DE  DRIE),  btiit.  in  de  bar.  van  Breda  f  prov.  Ifó^rd-^ 
Brahand,     Zie  Düb-Scboüwiti. 

SCHOUWEN  (GROOTE  POLDKR-VAN-) ,  pold.  in  het  eiU  8chi 
iren  ,  prov.  Zeeland ^  dislr.  en  arr.  Zierikzetf  gedeeltelijk  kant*  Z\ 
n'Jfcïcej  gcdechelijk  kant,  Brouwershaten» 

In  dezen  pold,  lijTgon  geheelde  [fen».  Ru r gh *en- Westen -Sch on- 
wen,  DutveDdijke-Klaas-Kindercnkerke-Brtjdorpe-  «n- 
Loopers-kapellc^  Elkerxee,  Et  Icmcet,  H  aainsledc^  Rcrk^H 
werve-Nicüwcrkcrkc-l\engcr»kerke-cn-Zriidland,  Noord^^ 
ivellc,  Renesse  en  Scrooskerke,  gedeeltelijk  die  van  Z  te  rik* 
aec  en  Brouwershaven,  Hij  p:iftlt  N,  ann  het  Broiiwcrsliaven* 
iche'Zeegat  f  ü.  aan  den  St.-Christoffel-polder  ,  den  Noorder-Nieuwlnnd- 

Solder,  den  Wilicm-Gyssen-poïder ,  de  stad  Brouxvershaven  ,  den  Zui- 
er-Nicüwland-polder ,    den    Polder  van  Zonnematre  ,    den  Polder  van 
Noordgou we*bewesten-steenc,  den   Goukcns-Nieuwland-polder,  hel  Dijk- 
waler  en  de  Nieuwp-haven  van  Zicrikzee,    Z.  aan  do  Ooster-Schelde^H 
W.  aan  Biirgh-en-\V«t!and,  IH 

Dcie  pold.  l>eslaal  ,  volgens  het  kadaster,  eenc  oppervlaklc  van  1)311 
bund.  67  V.  r.  05  v»  clL,  nanronder  7505  biind.  9  v,  r.  scbotbaar  land* 
Hij  watert  tut  door  drie  sluiien^  aan  de  Zuidzijde  twce^  in  de  haven 
van  Zierikxce  en  aan  de  Noordzijde  éénc,  bij  Brouwershaven*  De  aan- 
voer van  water  geschiedt  door  eenen  watermolen,  terwijl  er  een  tweede 
in  aanbouw  i*«  Het  polderbesluur  ifordt  uitgeoefend  door  dat  van 
Schou vfit 'Bh fijh-en-  U  vst la nd» 

SCHOUWEN  (WESTEN),  hcerl.  op  het  eU.  ScAotiieen,  prov.  Zee- 
land.     Zie  WisTEHacuoüWEff. 

SCHOUW  EN  BROEK,  gch.  in  de  Meijerij  tan  U  I/erio^enbosch,  km, 
Peellftjttl ^   prov,  Noorrl-Braband,     Zie  ScaoovrinoEï. 

SCHOUW ENBÜRG  ol  ScnoTEfiBuno,  landg.  op  de  Optr-Feïuwë^  proT. 
Oelderhnd^  distr.  Fetutte,  kw.,  arr*  en  11  u,  N.  van  Arnhem ^  kant. 
en  1  u.  O.  van  Elburg  f  gedeeltelijk  gem.  en  1  u,  Z.  W.  van  Olde^ 
broek  j  gcdcelteiyk   gcrn»   Doornspijk. 

Dit  landg,,  beslaande  uit  heercnhuis  en  verdere  ge. immerlen »  twee 
bouw  boeven  ,  moestuinen  «  bosschen  van  zware  boomen  en  akkermaals- 
hout-,  aanleg,  dreven,  wandelingen,  wei-,  bouw-,  sehaap*  en  plagge* 
landen,  Ie  zanien  eene  oppervlakte  van  ruim  7ïï  bund.  uitmakende, 
wordt  thans  in  eigendom  bezeten  en  bewoond  door  de  Freolei  V4ir  Spaaü 
Vjkl»  DK?(  Scnoo%i'Et(B!jac. 

SCHOÜWENBURGH  EN-WESTLAND.  dijkaadjc  in  het  eiL  5cAo««- 
wtn  f  prov.  Zeeland  ;  palende  N .  aan  het  Brouwersfaavensche-Zeegat , 
O.  aan  Duiveland,  Z.  aan  de  Oos  ter- Schel  de,  Z.  W.  aan  de  Keel  of 
mond  van   de  Goster-Scheldc ,   W.  aan   de  Noordzee. 

Deie  dijkaadjc  beslaat  uit  den  Polder-Schouwen,  benevens  hel 
daartoe  beboorende  Bu  rgh-en-Wcst  land,  alsmede  den  Zuidhoek; 
terwijl  het  beheer  over  de  tot  Brouwershaven  behoorende  potdertjes  : 
Hen  Wiücra-Gijsicn- polder ,    den    Christoffel-poldcr  ,    den 


^H^* 


S  C  IL 


505 


Koordar-Nièitwlaoil  -  potder  ,  deo  Grool  -  St.  -  Jaeobi-poU 
4  e  r  ,  lieri  N  i  c  u  w  1  a  n  d  ^r  c  n  -  K  c  c  l  p  o  l  d  <«  r ,  ten  tleclc  door  het  bcBliii^r 
T«n  SciODWCïi-Bcmcii-M-WesTiJUii»,  leii  dct:lc  door  de  refjrring  van  Brou- 
venliavtri  uil^ec^efend  wordL 

Zy  beilaal,  volffen»  bet  kadaster,  eene  opperrtakte  van  lïS56  biiod. 
i40  »•  r*  70  T.  efl.,  waarouder  7873  bund.  70  r,  r.  3  v.  ell.  schol- 
l^aar  tand* 

Dett^  dijkaadje,    welke  door  vijf  sluiieo ,    op  de  Oogtcr^Subelde  en 

btte  op  hei  Cral-fan- Brouwershaven ,  van  bet  overloltiQ^e  waler  outlast 

^  ««rdt ,  »tiai  onder  een  bestuur  [reiioernd  de  Centrale  Directie  van  Schott^ 

WtM-Bmrgk'^n'M'^eftland  ^  hti&Laande  uit  oenen   PreaidcnL  en  vier  LIeetu* 

raden  «  mo  wie  eenen  Opper-€oninjie5 ,   eenen  Secretaris  en  ctnen  Vtn^ 

aiiigliiMfter  is  toegevor^d. 

SCHOflWüNSCüE-DIJR    (DE  OÜOE),  dijk  op  het  eil,  Scftoutrim, 

prov,   Zcchml f    toopende  van  Brouwershaven,    in    eetic   zuidoostelijke 

strekkiog  ,  Lang»  de  prenten   der  gem.  BroatpnrMhavcn  ^   Xonnemtitre  en 

I  ifa^tdgpuiee  Icri  eenre,  en  UuivendijLe-Kioiisklnderenkttke-Brijihrpe-i'n- 

I  M^09ptnkapelU  en  Kerkwerte- IS ieuwerkerke-  RentjeTnkerkcen'Znitiiand  ter 

|mwrc  tyde  ,  en  verder  langs  de  westiijdc  van  den  Gotikens-NieuwUnd- 

^étr  ^  naar  en  langs  bet  Oykwatcr, 

SCÜOUWENSCHË-NOLLE,  uiLstekcni  dijkboofd  op  Let  eiL  Schou^ 
VTHf  prov*   Züt'hind,  in   de  beerl.  Koudek^rke,   nabij    Bur^h^Uns. 

SCHOUWENSTER'POLOEa,  onbcbuisd  btnnengedijkt  land  in  f/un- 
I  ffiN^o  ^  prov,  Groningen  ^  arr«  Appingedam  ^  kant.  OndcrdendatUf  gem. 
KQ  1  u.  Z.  O.   van  Leent  f  op  den  reglerocver  van  de  Hunse,  teo  Zui* 
«ieo  vau  Schouwen,  59  buud.    S9  v»    r.  90   v.  elL   groot. 

5C(iOUWERSMEEL,    pold.  m  het  ciL  Zmd-Betttiand,   oro^,   Z«tf^ 

~  luj,  arr.   Goei,   kant.   en  (^etn.   Heinkenszand ;   palende  N.    W,   aan 

^dta   Nourd-Sak'potder  I    N.  O.   aan   den   Dan  Iels-polder ,    O.  aan  den 

Zoïd- Daniels-polder  f  Z.  aaa  den  Zuid -Sak-polder,  W<  aan  den  Plate* 

|K»lder, 

Dexe  pold.  maakt  bet  westelijke  gedeelte  van  den  polder  Schouwen* 
tntel-'tn'Zmd-Danièls'pülder  nit* 

SCHOÜWEHSUEEL  EN-ZUlDDAPiïELS-POLDER,  pold.  in  het  cÜ. 
Zmd*Bettland^  prov.  Zeeland,  arr.  Goet,  kant*  Ueinkeuszand ,  ||cdee1» 
tclyk  f^em,  Ueiakênsuindf  gedeeltelijk  gcni,  'ttiecr-Ahttkerke-Siimntt' 
ktrkt'ttt- Baandorp ;  palende  N.  W.  aan  den  Noord-Sak-polder,  H*  aan 
den  Dfloielï'polder ,  die  er  inet  ccne  punt  inschiet,  N.  ü.  aau  Baart* 
dorp,  ü.  aan  Sinoulskerke,  Z.  aan  den  Proijcn-poldcr  en  den  Zuid* 
Sak^polder ,  W.  aan  den  Plate- polder. 

SdiiOUWËBZlJL  f  geb.  in  Uuniintf&,  prov.  Groninaen ,  arr.  en 
7  Cl,  W*  van  jippinfjedamf  kant.  eo  5  u»  W.  van  Onderdendam ,  gem. 
«o  1  u.  Z«  0«  van  Ltenê,  SO  rnin*  Z»  O.  van  VVarfhuixen  en  15  iDtn,' 
Z.  W.  van  Maarslagt ;  met  40  b.  en  ongeveer  290  inw.,  waarvan 
17  bttixeo  en  130  ticien  onder  bet  kerspel  Haatstafft  en  i5  buiien  en 
160  nclen  onder  dat  van  ff^  ar  f  huizen  tiebooren, 

Xe»  beefk  hier  ook  een  o  ie  hooi »  welke  gemiddeld  door  een  getal 
r«ó  80  leerlingen  becocbt  wordt. 

fi(j  ScflocvkiHsuL  bestaat  eeuc  houten  iluii ,  waardoor  bet  water  van 
onderscbeldeoe  kerspelen  in  het  Reitdicp  loopt^  In  den  bijlbrief  van 
Scioov»e«zuL  van  1571  treft  men  de  volgende  deelnemers  aan  :  de  Eiof- 
meester  in  Hammen  van  zyne  landeryen  oodef  de  Uunse ;  de  lïofmeei- 
ieff  in  Lultckebuiien  ;  die  van  de  Stjdcwcre  ;  de  Kcrspelticden  van  Maar- 
allf  t ,  f  to  Warfbuiien ,  van  MeniingQweer  ^  van  Webe,  mei  bet  nieuwe 


303 


inecrman  en  eenu  nx' 
ue,  iroor^told  <1>" 
tilver ,  alles  np  c<n 

SCHOUWEN  ,   .; 
W.  van  jippiti'p'! 
2  u.  Z.  O.   %nn    / 
ten  luidrn  van  u 
der).     Men  \*'\' 

SCHOUW  i:\ 
Brahand,     'Au 

SCHOUW  F  ^ 
wffn,  prov.  / 
rittee^  (rcdc- 

In  dezen  i 
wen,  Diii 
Looper> 
wer?c-N 
welle,  •■ 
see  en 
sohe-z(M 
polder , 
der-N  i- 
Noon! 
walr: 
W. 

P 
bui. 
llij 


il' 

S 


«   Ai»  uet  oude  konTeol , 

.^im  sluis  behoorden   in 

.-a*^.  Liitkeburen  (anders 

■^j^cfl,  Wierhuizen  ,  Pie- 

.^..«r:  doch  in  1680  schij- 

*mt  iiei  Maarslagt ,    mede 

.   ■■ifo,  proT.  Groningen, 

.,«^.  lis:  uit  die  van  Olden- 

...    in  IS- ten- Dijk  e    en    van 

.  j  i..  i£lke  scbepperij  heeft  eenen 

.^  .  «Muent-Schepper.  Voorts  beeft 

^.it»  %en-Dijke  vier  en  Saaksum- 

.„M«u>k   'Jii  sijlvesl  heeft  daarenboven 

M»en»  a!B«n  Waarman. 
•^men  M.  oan  den  ouden  ,  in   1717 
.%    ^ïnMnier-iijWest,    Z.  aan    den 
.ck  iou««r-ujlfest. 
I    xcmmwterlandf    prOT.  Noord-HoU 
F ,  over  de  Leydscbe  trekvaart. 
M^Maat-en-ff'aal  f    prov. 
a    V  I.  W.ten  Z.  Yan  Nijmegen ,  kant. 
.  -*M».    petu.  en  1  n.  N.  Tan  jéppeltem^ 
_ii-  ric  4jarien  aU  een  gch.  voorhout. 
^     «     ïauigr-^nyspil  .    prov.    Drenthe.     Zie 

^     ^^  .  f «««H    SsBAOaWkAT,    SciEDADWElT ,    ScA- 

.    i««.    i^rttêiami .   kw.    ff'ettergoo ,    griet. 

.   «.  ■%.  ^oo  .^'fir«4*.  kast.  en  \{  tu  N.  W. 

^   .    .^   u  m  iüO  !uw.,  die  meest  in  veeteelt 

..«•.    -:.i      'uütfr    %i:i'!t'*  60  L-ii«maten  ,  maken 

^     .    ..;»».  -aa  ./ 4.-i*i^ir?i .  nnj  Tao  Makkum  ^ 

»     t    ■!:««   ."?!«•    >i't  .«nara-nbt  heeft  «aarge- 

,.^-«.»>«»  >f#»»*4fc!*>.    iïo  "II  J«!:jaar  lidT  herwaarts 

•WO     ttUi    >;«.>«ur»i   -cr-rjA.    !>•  pastorie  plagt 

^,       u  .:i.v    . w:; •  mCJU.ï  T'J  ;»:ii*ipMea  i  \0ó  gold .) 

...     ••.!»>*.     ^-j  >i.   .aasi-Ti.  ;f  Uirecbt  werden 

^     ...  ?.    X*——.      -t  *ir*  3«::  eenen  toren, 

*  I     •:   wi.'  '..a  .'f'i  w»i  '■;r«ill<a  gestoelte  in 

,    «..      'S. :*.•!,   •.-•»    V--.  1  -.jewaüord  hebbende, 

.  ,-.     ...  •.j.-*-.i     ■-->*. -ii-i'- 

»•€■  .    ..■■  •    ■«.*•••£  y«*^4 

...^     .•..;•*     -•     '.  .-'i-ah    II   i:j  I  'iiierUnd,  en 

:   „  ,^  >:    ii:«'i    nt^    <■.•»•••  ;aardeo  gedra- 

..*-...'.^i     —■.T'i     u*ii.ï-  lu-u   pookt ,  terwgl 

,^    ,.,     v..:^lt    •!     c«'^   j^amrri  werd). 

^^^.     .   ..   ».     «a«a-%r    «uwiiatf    5j««a»  Ailva  , 

%     -..       .«».'•«••»      J«K'»i  "iLMiifc  ^an  Ping- 

..     ^..    w  «•»»«•*«       ***   >"-t^-J«i  ^•gïf  ^our  Fra- 

i    %..    4M     ?*!•*     nu^tf-  «  .-uoys  Hertog  van 


S  C  fl,  ^Mf 

In  hel  jiif  1S08  TfFdronk  deic  hftr  ter  pb#tM 
^  n  walerTtocd  ,  op  Jen  ^  ScpteiüW^  étn  ficrdd^  der 

tMiniie  o^rwïniim^  «eleer  uoot-  de  Friezen  ^  iii  den  juni  1345,  op 
HoIJjiiKicrs  4  by  Stavoren  ,  behaald*  Doch  dcie  vierdag ,  door  di 
i«^r»  afgyesrhafl  Ktjndp  ^  meenden  de  ,  wel  godsdtcnflïge  ,  doch  bijffe- 
1«etifr  Frie*riï  ,  dril  hïiti  die  ^alervloed  »  om  hH  afKcliaffrn  van  dal 
jaarlm^t  »  «i»  «ene  »lra 11".;  » are  over jjek omen  ,  waarom  iQ  toiï  de  Sakten 
de  vernienvuif  daart^an   vcrïothtcn  ,  eti  ook   verkregen* 

SCBRAAROEB-VAAEIT  (DËÏofoi  Önoi-Véjutt  ,  water,  prov.  FrtVf- 
imÊd^  km*  ^ttUr^oüf  grret.  ff^otttemdeel ;  loopcnde  van  hel  d.  Sebraard 
tn  «eiitf  iiiidoottelykc  ^ïg^^"^  "^^^  Uohward. 

SCHfLAARrïËR'ZUL,  duii,  prov. /VtVf^nr/,  kw.  ^«tremoo,  griet, 
W itmMenadr^i ,  20miti*  Z«  van  Scliraaril,  ^  Door  deie  iluii  kontl  ecii# 
TsiArt  éocr  den   Hinnendyk  in   bet  Makknmer^tn&er^ 

5€EfK4AVW£N  of  hit  Eti,AjNt» ,  uUcrwaard  mn  den  BëmmeUchf^!- 
der  f  op  de  Öpef-ffHuteê  ^  prov.  GtUtriandj  arr*  Nijmf^tn  ,  kant.  ^/!f  f , 
^sm.  BttstmeL  —  Bete  uiterwaard  bcilaat ,  volgeni  bei  Lada&lcr^  cen*^ 
•pperT lakte  ran  10  hund,   85  v.  r*  70  t.  elL 

SCBRIQBËKEUKË  ,  naam,  i»elken  men  hij  verkoHiiHJ  tecla!  geeft 
aan  bel  d.  *i  tfsEm*ABTsi:iaEe  ^  in  Zuid-Beviland  f  prov.  Jfee/onef,  Zie 
Htn-AerfEiiiE  (*^}. 

SCUHADIJK  (DE),  weu  ,  prov.  FrittUndf  kw.  O&fter^oü^  (yriet* 
LmaiÊardrtadttl ^  arr.^  kant.  en  IJ  u.  N*  ten  W.  van  Ltcuwardtn ^ 
bofMmic  van  dcfi  Hem  dijk  ,  tni^chen  Cornjnm  en  Brttsum  weitwaarU 
^M  ildi  bo«k  van  bel  Bildt ,  of  het  punt  jjenaamd  Scbradtjks-end, 
H  SCllKADlJKS-Ë^iD  ,  bi,  p^ov.  Ffieiiand,  kw  Ooirer^oo  ,  (^riel. /^eu- 
BMedEemdSr#/,  arr,,  kant.  en  1^  u.  N.  ten  W.  van  Leeuwarden  f  |  n, 
Hx.  W,  vafi  SiitnMf  waar  de  S wette  e>gK  aan  den  Büdtdyk  iluit^  tnel 
Vi  k,   en   ruTiu  ^  inw, 

"       SCHRAM  {POLDËR-VAff-K  pold.  huilen  htl  EUand-vanDordrethi, 
fwv*  Zitid-lfoiiand.     Zïc  DoMOiteciT  (SvAiaT-POLOtn'Vi*). 

SCQ^A3IE^  ,  duintalei  in  Hijntnnd ,  prov.  Zutd-ftoldtttd  f  arr# 
ledden,  küfïi.  N&ordwiik f  gem,  /¥0Qfdwijk-hinngH-tn-huitat*lMttgér$ld' 
t^Offem,  —  Dcie  duinïaUci  is  met  wallen  omgeven  eo  wordt  fueesl 
Ui  «eide  voof  eenig  jong  vee  gebruikt. 

SCilHANS  (DE)»  b*,  prov.  Frimlattdf  kw.  Oüitetfjoë  ,  grkt-  Zeeu- 
wüfém^deel ^  arr-,  knnt«  en  |  u.  Z,  van  l^niwnrdtn  ^  1|  u*  N.  W*  van 
ifiïfjiivi ,    waarloe  zij   keht^orl. 

Bexe  netle  b.  aan  den  ilraatweg  heeR ,  loo  naby  Leenwarden  ,  bet 
viorkomen  van  hare  xutdelijke  vooritad   Ie  i|jn. 

SCHRANS  (DE) ,  watertje  ,  prov.  Friejinraï  ,  kw,  Ootfef^oo  ,  grtet. 
LttMwatdtrudttl  i  toepende  van  de  trek  va  art  van  Franeker  op  Lee  uw  ar- 
d^ «   in  eene  omtelijk^  rjgtïng  naar  het  Potmarge-diep, 

SCÜRANSGAT  (HET),  voorm.  kreek  of  vaarwater,  komende  uU  d« 
Plinnipet  ^  in  het  eit.  ThaUuf  prov.  Zethnd ,  en  loopendon,  ïn  eenc 
■  iMwrdweileUjke  rr^ting  ,  door  de  DorsImanspLiat ,  naar  de  Schelde, 
W  iiCUBAPPlNGA  of  ScifiAPiitÊA ,  voorm.  landïui  prov.  Ftititandf  kw, 
Z Èjfeft wanden  f^  ^rïel,  Steiliugwerf-Ootieiade  ^  arr.  en  6  U»  O.  van  //ee- 
tfftween,  kant,  en  5  u.  N  O.  ten  O.  van  Oldtberkoüp ^  J  n.  N.  ten 
O»  fan  Oétierwoide^  woarlois  xij  heboorde  ,  nab^  hel  Qroote^Diep» 
Ter  plaaUe  ,  ivaar  Wt  gestaan  beeft,  «iet  nivn  thans  ecnc  boerclerij. 
^^llttAt^c^m  gth,  in  de  beerK  Z&her  {Sohvrrt}  ^  groolh*  Lnxfm- 
^.,  kant,  en  1|  u^  O.  van  Lutemèurfff  gum.  en  |  n,  Zi 

PM»,  san  de  Svren:  met  17  h,  en  135  inw. 


906  SGH. 

SCHRAYEBCMiT ,  eest  besittlng ,  voorkomtnde  op  de  nMmlQti  te 
goederen  Tan  de  Utrechttche  kerk.    Zie  GtAyinotT  (*t). 

SCHRAVENHOEF ,  eigenlijk  *$  GiAvmnon,  Toorm.  twaar  kaïi.  ca 
jagthoif  van  de  Gra?  en  ir  ai  Ltiidis  in  de  Ntder^Bttuwt ,  prov.  Gü^ 
derland^  dittr.  en  6  o.  N.  W.  iran  Nijmegen^  arr.,  kaol.  eo  9  a. 
fii,  ten   O.  van  Jtet,  gem.  en  i  u.  Z.  fan  Liênden, 

In  hei  midden  der  vorige  eeuw  wai  er  nog  alleen  de  Toorpoortfan 
Of erig  y  waarom  hei  ook  wel  bb  Pooit  genoemd  werd ,  onoer  wdka 
naam  hei  ihant  alleen  bekend  is.  Hei  werd  laier  ioi  eene  bniienplaatfl 
aangelegd,  en  lag  ioen  in  breede  grachlen.  Ter  plaaise ,  waar  hei  ge* 
utaan  heeft,  liei  men  ihant  een  boerenbuit ;  de  grachien  lijn  n^aan- 
weiig.  De  daariee  behoord  hebbende  gronden ,  oetlaande  eene 
f  lakte  van  4  bund.  37  v.  r.  80  f.  ell.,  wonlen  ihans  in 
beieten  door  W.  tai  Uattm,  woonachtig  ie  Liendeo. 

SCHREGELS-GEREGT ,  voorm.  d.  in  Rijnland  ^  prof .  ZmmUW- 
land ,  dat  door  hei  Haarlemmermeer  f enwolgen  u. 
SCHREIDIJK  (DE),  voorm.  dijk  in  Staati^Flaanitnn,  prof.  ZediÊnd. 
Door  hei  leggen  van  desen  djjk  werd  in  de  dertiende  eeaw  GopwQk 
mei  Zaamilag  verbonden. 

SCHREIJERS-TOREN ,  ioren  in  JmsUrdam^  prov. /ToonMTtfUaMf , 
aan  den  IJkani,  aan  de  tyde  van  de  onde  Teeriuiaeii  en  fan  het  Kam- 
perhoofd. 

De  benaming  van  dii  gebouw  b  baren  oorsprong  fertdmldifd  aan 
de  plaats ,  waar  hei  staat.  Sederi  4iei  jaar  148S  nameiyk ,  tot  ia 
den  aanvang  der  seveniiende  eeow  ,  was  daar  ier  plaataa  dé  styger ,  van 
welken  de  meeste  seevarenden  ,  insonderheid  naar  Oost-  of  WesC-Indië  , 
te  scheep  gingen ,  en  hnnne  fronwen  en  verdere  aanferwanteo  vaarwel 
leiden  ,^  hetwelk  meestal  mei  schreijen  vergeseld  ging*  Hen  ferliaali 
leUs  dat  eene  vrouw  ,  in  het  jaar  1566 ,  van  haren  maa  ter  deier  plaaise 
a&cbeid  nemende ,  sich  syn  vertrek  soodaoig  aantrok ,  dat  iQ  geheel 
tinneloos  werd.  Ter  gedachtenis  van  dii  sonderling  geval,  loode  men 
in  den  muur  des  torens ,  boven  den  ingang ,  op  eenea  witten  steen  j 
de  beeld  tenis  van  eene  schreijende  vrouw  mei  eenen  neosdoek  hare  tra- 
nen afwisschende,  gemetseld  hebben ;  welk  gedenkstuk  nog  heden  in 
den  muur  te  sien  is. 

Toen  men  Amsterdam  in  hei  iaar  1482  mei  eenen  ringmuur ,  sterke 
poorten  en  wachttorens  omringde ,  bouwde  men  aan  de  oostiyde  der 
stad  in  dezen  uitersten  hoek  dien  ScHBBijias-Toani ,  soo  wel  om  den 
waterkant  met  geschut  te  kunnen  besiryken ,  als  om  de  seheepswal , 
die  voormaals  daar  ter  plaaise  alleen  was,  en  de  lasiaadje  aan  de 
andere  sydc,  te  beschermen.  De  toren  is,  naar  den  toenmaligen,  seer 
hechten,  bouwirant,  van  boven  met  eenen  omgang,  sterke  borstwering  en 
schietgaten  voonien  ;  voor  hei  overige  is  hy  nii  net  water  geheel  rond  , 
mei  moppen  opgehaald ,  en  met  eene  twaalf  hoekige  torenspils  gedekt. 
Sedert  dat  de  stad  ook  hier  is  uitgelegd  geworden  ,  heeft  men  dese 
sterkte  ingerigt  tot  eene  vergaderplaats  voor  de  Commissarissen  der 
Walen ,  ook  gedeeltely k  voor  de*  tinnegieters  en  kaonegieters  gildeka- 
mer  ;  alsmede  heeft  men  haar  ioi  eene  woning  voor  den  havenmeester 
bekwaam  gemaakt ,  en  ten  lynen  behoeve  aan  de  binnen-  of  stadsayde 
nog  eenige  kamers  tegen  dii  gebouw  aangetimmerd ,  nadat  syn  ambt 
van   tyd   tot  tyd  aanzienlyker  en  voordeeliger  werd. 

Den  12  September  1573  stakdeGraaf  van  Bossu,  mei  achttien  vaar- 
tnigen  ,  loo  sware  schepen  als  jagten,  van  bier  af,  om  de  Noord-Hol- 
landers,  Melkc  de  party  van  den  Prins  van  Oranje  omhelsd  badden, 


lê  iknivin^en  ,  bt|  wtïku  f  eld^Qiibekl  Aa  lUrlog  na  Al? «  m 

«raebt  en  ^er^idd  van  cene  groöle  rtienigtc  ïjjncr  Bevelhe! 

Begeerden  van  Amslêrdam,  bt-t  afbellen  der  vloot  van  üeie  pUi 

idiDiiw  oani,  terwijl  v e ïe  Geestelijk eti  tn  Monnilteii  met  krtiisi      j 

leo  »cb0p«iiiig  eoGeaengelukkigeQuilslD0toeuei;)»cljt?iicDli«i     té^nimi . 

Tot  bet  ja^r  1780  lag  men  nog  io  den  lorentram  icl:  Lf;4Len  m 
eeoe  borstwering  j  doch  loen  besloot  meo  die^  wegens  bou^ivjUitjIiijid ^ 
wfg  te  fiéfn^D.  Bc  ronde  gedaan  Ie  en  bel  spilde  toreatje  xyn  nu  by* 
kans  de  eentje  ken  teekenen  der  aüninerkelgke  otidbeid# 

SCHaEVELDtJlN-KAPELLE,  i.erkwde  naamspdlbar  van  bet  d. 
V  GmcvR,ftciv4]AFCLta  ,  id  de  Lanffgtraat  ^  prov>  J^oord'Bmhand^  Zia 
GitvEi.i»a!i-€«rELi^  ('S),. 

SCaftEVEMlOÜT,  landgoed  op  de  MiddtUFêluwf ,  proY.  Gttétr^ 
land  f  diitr.,  arr.  en  7  u.  N.  Tan  Artthem,  kant.,  gom,  en  5  u.  W. 
ran  jépeldüom ,  onder  de  buur»,  MiUin^en  ,  in  bet  liaüff*So€reHtche-^ 
hotcA^  aan  den  itraalwe^. 

Dit  landgoed,  bestaande  in  eene  steen*  en  pannenfabryk ,  arbeideri* 
«ontng^  bergplaatsen,  iteenoven,  dennen-  en  akkerniaalsboscU,  bene- 
tens  ander  Louigewas  en  heide,  h  groot  56  bünd.  58  t«  r.  10  v.  elL 

&CÜRl€Kof  ScaaiJE,  bnurs*  in  bet  graaft*  Btt^k^  KeerL  G^ndriu^en^ 
proT»  GêldtrliÈndf  kw*,  arr.  en  6|  u,  /,  Z,  O.  Tan  Zuiphenj  kant.  en 
4f  Qé  0<  ^.0.  van   Ter^Borg ,  gem.   en  |  o,  Z.  X»  O*  tan  Gendrmgenm 

SCHEIJVEES-OIIR,  voorm.  d^k  in  het  ÏMndtan-Fmmë,  prov, 
Z  i««W-  Hctiand^  [  a  n  gs  den  oord  i  ij  de  va  n  de  n  RuggepMer ,  t  ba  ns  gei  tec  bl 
en  een  gedeelte  tan  den  ryweg  van  Oosivoornc  naar  Brielle  uitntakênde* 

SCfiEXJVEElSHOEF ,  ook  wel  ScaaiivtftEaoEtt!!  en  Bcbhuvcdóivi:  ge- 
fpeid  ,  bofstede  in  de  Meijerïj  ran  "^m  Herit^gettboich  j  kw.  PetUandf 
proT,  Ifoord^Braband j  Tweede  diilr»,  arr*  en  ^  u,  O»  len  Z*  Tan  't  A/ei^ 
iB^etdfQtckf  kanU  en  1^-  n,  Oi  Fi*  O.  fin  Büxttl  j  gen^.  en  j  n«  Z,  W, 
fan  Sehijndel^   in  bet  jrcht  i^eur 

Beie  hofstede,  welke  soms  als  eea  geb.  Toorkoiut,  beslaat,  met 
de  daartoe  beboorende  gronden,  eeno  oppervlakte  tan  7  butid«  75  v>  r^ 
58  T,  elL,  en  woj-dt  tbans  in  eigendom  bezeten,  door  den  H  «er  F*A. 
H^iOEAf  ,  woonachtig  te  ScbijndeU 

S  CH  R  Ui  G  -  KA  A  G ,  pold  ►  i  n  de  Sekaf^tr-lo^gt ,  p  ro  t  ,  if  mrd^  ihdlo  nd , 
^n,  Alkmmttr  j  kant*  Schagen  ^  gem.  Bartingerhorn-Kalhorn-fn*lIttrütg- 
iittxra  ;  palende  N«  aan  den  Wieringer-^inaard  en  aan  den  Oostcr-waard  , 
O.  üsm  Lel  di  Kolborn  ,  Z,  aan  den  Weeren -pol  der  ,  W,  aan  de  Oot- 
tcT^kaag* 

Deie  polder  beslaat,  Tolgeni  bet  kadaster,  cene  oppervlakte  van 
105  bund.  9  v*  r.  iS  v.  elL,,  waaronder  8ü  hurid.  00  v.  r.  3  v.  elL 
lebotbaar  land;  telt  45  b.,  waaronder  %  boerderijen  ,  en  wordt  door 
«enen  molen,  van  bet  overtollige  water  ontlast.  Het  polder beit uur  be- 
ftaat  uit  Teten  leden  ^ 

SCÏÏRISS,  geb.,  proVp  Friewhnd ^  kw,  fFeüêr^tnif  griet:  Büüfde- 
rudeetf  arr.  en  5  u.  ^^  W.  van  Lttuwardeji^  kant.  en  1}  n*  W*  !t«  W.  van 
Rauvrrd^  ^  a,  Z,  van  OosterlttttuM^  waartoe  het  behoort  j  met  6  b» 
en  OfïjjeTccr  40  invr* 

SCÜHÜBilERSVEN ,  groot  ven  in  de  bar*  van  Breda  ^  in  de  Otimjentche 
heide  ^  t  ii«  Z.  W\  fan  Groot-Zundert.  Daaruit  loopt  eenc  turfvaart 
ffêrtt  W«  en  daarna  N.  O,  door  deze  gcfo*  naar  den  ytermolen  ,  onder 

d,  in  (htUlndiif  op  bet  SfincfafcAe  eiL  JaMi  |  re»id* 

^  M&geiajtg.  »  -  - 


»ai«5 .   pruv.  Friesiatèd, 

..  /.O.  Tdii  Leeuicarden . 

.  uaartre  zij  liehoonlc. 

n  <li!  licorl.  'Unjicnhurff  , 

.  tsemburg ,  knnl.  t»n  IJ  ii 

:    ^  u.  N.  NV.   van  JVomcuv 

»'.:i   üitT   conc   kapel,  aan  der 
.•'.  van   Toi/icrt'M  behoort  ,  en 
..-■.d  xiorill. 

•fc    :i  het  (jrooth.  Lu.remburg. 
■.rfl  3Ier.sch(lal  ten  Oosten  hr- 
.  .     .   Crucbten   in  de  .Jlzcttc. 

•H  j-.*%en  aan  de  Militaire  hoofd- 

.    .     JkJÏ.  Suri:tamc.     Zie  (TRo^i.>vE^. 

'.'i-^.v.urtif    prov.    Zuid-f/ol/fimi. 

..!.:-._»•?    heerl.    in    het    Lantl-rnn- 

: :    »:•.:.  Brit'lk  f  jfedecllelijk  jfeni. 

..•  .k:.   kitin  ijedecltc  [fem.  //»'Ae- 

V     j:::  de  heerl.  Biert ,    .\.  aan  Si- 

-v-j  .    Z.  aan  het  Spui ,  AV.  aan  de 

.  fjjelijke  jaren    met  die  van  Simons- 

.   ao   pold.   O  nd-Sch  u  dd  ehe  u  rs  , 

.    \lein-Schnddehcurs  ,  en  heslnnt  . 

.v:\laklevan418bund.    3Fcn  lelt  er  J)  h. 

.  .  Jie  niccsl  in  den  landbouw  hun  beslaat 

•  ,  bchooren  lot   de  gein.   van  Simom- 
.    iicorl.  i^een  bchool ,    maar  de   kindeni 

.    ...-«'M. 

jtft  niarkjrr.  van  Berfjen'op-Zoom ,  prov. 

.    arr.   Breda  ,    kant.   Bertjen-op-Zoom  , 

.  ;-iie   N.  aan  den  MaUemhurrrschc-pulder , 

.  -o.dder,  Z.  W.  aan  den  Kendratjls-j^ülder 

heerschappen    uit,    Ie  bedijken   al  suk^ 

.    •»  iu>schi'n  den  lN)lder-\an-Kijkiiit  en  lira- 

.    '^.s-i,   nadat  in  het  jaar  1'jH  of  loliS  de 

.  >   »j worden. 

.j-.':i>    het  kadaster,    eenc  oppervlakte  >an 

,  en  «ordl  door  eenn  sleencn  henl ,   wijd  ir 

t-*tv'mhur(j,    Nieuw- Vossemeer  en  den  Ken- 

j.tolligc    waler    ontlast.     Het  zonierpeil    ij 

V     ï\ 

,  i'-i  ff  ts  -polder  ,  den   II  eer  en  -polder : 
,  V'  ^0  s  s  e  m  e  e  r-  e  n  'd  e  '  JV  ie  H  w  e  '  U  cidi 


S  ?  H.  509 

Deit  póld,  die  in  het  jaar  1650  bedyki  )•  en  bet  irei  tcUjke  ^cüe«Ue 
van  den  potd.  Sch\tddeheuri-en-Vv(ftta$  tiitiuaakt ,  beslaat «  volg^cnt  liet 
katlAsier  ,  cciie  opperTlnkte  vau  109  bunJ.  8ö  v,  r.,  waaronder  82  buuiL 
50  V.  r.,  ivholl^tar  land;  1>evat  eene  hoerder\J^  tijnde  het  huis  ran 
flen  raotenaar ,  en  den  watcrniülcn ,  en  wordt  door  drie  sluiten ,  op  den 
Aiiier  ,  van  het  overtollige  ^Toter  ontlait.  flij  itaat  onder  bei  bestuur 
van  den   lloijaten-polder. 

SCHUDDEOEtlRS  ,  geh,  op  hel  eil,  Schouwen  ,  prov.  Zeeland^  prov. 
Zeetamdf  dUlr.»  arr.  en  J  u.  N.  O.  van  Ziêrikzte ,  kant.  en  IJ  ii,Z. 
O»  van  Bfouwenharen  ,  gcm.  en   4  u.  Z.  ten  O,  wüa  Dioordtfoutte, 

Dit  geh.  ontleent  xijnen  oaaio  van  eeno  bcrberg ,  waar  men  eenen 
aao^namen  tuin  en  &cbuon  uilztgt  heeft,  vraarotu  zij  een  druk  bezocht 
uiispaoniogfoofd  voor  de  inwoners  der  oaby  gelegene  plaatt«eD  en  vooral 
n>or  die  van  Zierikzee  is.  ^-  Er  wordt  bior  jaariyl^  op  den  derde» 
Paaschi1.li?'  knniU  gehouden. 

SCÏl  MUS^  ^eU^ln  Staatt^ F laandfren  j  h\  U uhier- Amlnichi  ^ 

iirov.    /  ,   ,irr.  en  ö  u»  Z.   ü.   van   <? o«  ,    kant.,  dislr.  en   S  u. 

N.  van  tiuUt^  gcm.  IJonteHi'sMe  ^  liggende  op  den  landweg  van  Hulst 
uaar  Lam» waarde. 

Dit  geb.  ontleent  lynen  nnam  \nn  cene  aldaar  itaandc  herberg , 
«dke  vrcl  door  ingezetenen  \an  Hnlüt  nordt  beiocbt.  £r  «taan  7  bui- 
t€0 ,   l>euoond  door  40  zielen^ 

SCHUJIDEBËÖRS  (KLEIN),  onbebuUdc  pold.  In  bet  land-wan^ 
Putten  f  prov.  Zuid-Hollandf  arr.  en  kant.  Brietle ,  gcm.  SimoHiha~ 
vm-en-SckuddKibeuri ;  palende  N.  aan  VriL^sland,  O.  aan  den  Oitdc-Uil- 
iJag^-van-Putten  ,  Z.  aan  het  Spui ,  W,  aan  Ond-SohuddcbcnrB.  ll(^ 
itaat  onder  het  poldtrbeituur  van  üeketiHt/eti' Frietiand-en- i^leitè' 
ikkvddelettrt, 

SCHUDÜEBELmS(NIEÜW^),  onbchuifidepold.  in  hti Land-tan^Pul- 
ttMy  pro\.  Zuid'IJoIiandf  arr.  en  kaai,  iineile ^  ^cm.  Simonthaven'ên* 
SrhudikheiiTi  j  pulcnde  N.  W*  aan  Nieuw -Stom  pert,  O.  aan  Oud- 
Sc\  [1,  Z.  aan  de  gorzen  tegen  bel  Spui,    VV*  aan  de  Bcrnissc. 

-  1     'liBEüRS  (OUD-),    pold.    in  het   Land^van- Putten  ,     prov. 

Zuid' Holland  f  arr*  en  kant*  BrielU  f  gedeeltelyk  gcm.  Simonsha- 
ren'cn'Sfhuddebeurt  t  en  voor  een  klein  gedeelte  gem,  Ilekelingen-cn' 
Frtesiand;  palende  N.  aan  den  SiiuonshövetiftcUe-polder  ,  VriL'slarid  en 
Hckelingcn ,  O.  aan  deu  Oude^Lilslag^van-Uultcn  en  Klein- Schudde* 
bearff  Z.  aao  bet  Spui,  W.  aan  Nieuw-Scbuddebeurs  en  het  dorp  Si- 
iDoiif  haven. 

I>e*c  pold»  beslaat,  volgens  bet  kadailcr,  379  hund.  (50  v.  r.  lÖ  v.  cIL 
Htn  Irlt  er  9  h.,  waorooder  2  bocrtlerijmi.  Hij  wordt  door  twcü  wa- 
termol enf ,   op  hel  Spui,   van    bet  overtollige   water  ontla.st. 

SiJilJÏ»!)EBEURH-ËNVEGETAS.  pold.  in  de  licerK  f/m^en-La^e- 
Zwaluw^  f  prov»  N&ord-Btahand ^  Fterde  dislr,,  arr,  Breda  ^  kant, 
Zettnhetgen  f  gem,  fiooge-en-Lage-Zwoluwe ;  palende  1\.  aan  do  Bui- 
tcngrondenHegcn-den*Amer,  O.  aan  bet  d.  de  Lagc-Zwaluwe ,  Z.  aati 
bet   Nieuw  land  en  den   Rerkum  ,   W«   aan  het  Dostgorif. 

0»«  pold,,  die  een  gedeelte  van  deu  Hot/alen-yolder  itilnia^kt ,  i< 
md  deten  in  bet  jaar  1650  bedijkt,  en  besinat ,  volgens  het  kadaster* 
eene  oppervlakte  van  1ÜÏ$  hund.  9  v.  r.,  waaronder  51  lunid.  scbotliaar 
Und,  £r  staat  duarin  èénc  boerderij.  Il|i  wordt  van  bet  overtollige 
water  ontlnst  op  den  Amer,  door  drie  iteencn  sluizen,  als:  ccnc  in 
4cii  boitendyk.  op  den  boezem  mn  don  watermolen,  wyd  1,07  «IL 
en  iMOf  i.ii  «IL,  voonion  via  ctn  paar  puutdeunn  tn  oeae  •ehuif; 


510 


SCH. 


eeDc,  waaidoor  het  water  in  dcu  niolcnlioezetn  wordt  i>p{^eraa1«n,  ivyd 
1.50  dL,  voonicn  van  eene  dryWenr  en  met  het  jaartal  1794^  en 
ecne  bcwcstcn  den  watermolen,  wijd  1.Ö4  cH,,  voorzien  van  eene  drijf- 
dcur  y  waardoor  het  water  van  Scdddbebeühs  zich,  hy  laj^en  boeicui , 
zonder  huïp  van  den  watermolen  ontlast.  Het  zonierpcil  is  1  ell.  be- 
neden A.  P.j  het  inaalpeil  0.40  cU.  boven  A.  P.,  en  do  hoogto  der 
dijken  5   dl.   9  palm.  boven  A,  P, 

Ten  gcvol|yc  der  verlaniminfy  van  de  in'twaterinjj  op  den  Anier  beeft 
fixeo  ,  in  1794,  den  thans  bestaanden  watermolen  gebouwd^  hebbend 
on|jevc€r  ^9^  ell.  vhijTt  en  een  scheprad  ,  wclki  schoepen  0.50  cU.  br 
«(jn.  Deze  molen  bemaalt  ook  Let  Üudlaod  en  het  Nieuwland,  i 
mede,  Eodert  1851  f  ook  tydetyk  den  polder  de  Berkum  j  het  ond 
bond  Ton  den  walerniolcn  echter ,  wordt  [jedrafjen  door  Schudt 
beurt,  het  Ond  land  en  bet  Nieuwland^  terwijl  de  polder  Ber- 
kum, zoo  lanr^  hij  door  dezen  molen  hemalen  wordt,  in  do  kosten 
met  2.^0  0iild.  per  hiindcr  jaarlijk»  deelt. 

Het  water  van  dat  gedeelte  van  dcicn  pold.,  belwelk  de  Ftgtta§ 
genoemd  wordt,  stort  Eich  in  den  boezem  van  Sch  cidd  cbeii  rs,  door 
een  afzonderMjk  sluifje  w^d  0,90 ,  voorzien  van  een  drijfdcurlja  en 
dragende  het  jaartal  1794 

SCHODDEBORS ,  voorm.  afzonderlyke  po1d«  in  het  marker,  van 
Bergen-op-Zoom  f  prov.  NüOtd-Brabandf  rierrfe  dtstr.,  arr,  Breda  f 
kant.  Zevenbergen  j  gcra,  Fijnaart-en-Heyntttgen,  —  Deze  pold,  zuaaki 
thans  een  gedeelte  van  deo   Oude-Jppelaar  uit. 

SCÏlüOMBORS-OUDE'APPELAAlUEN-DOnPSGOaS,  pold.  in  hei 
markgr*  van  Bergen-op-Zoom  f  prov,  Noord'Brabandé  Zin  Afp aiaab 
(Odi^b). 


SCmiDEE*BEER  (DE),  beek  in  Eemtand ,  prov.  Uirtchi,  Zi« 
ScBuxrne-aECK. 

SCttOlF-SLOOT  (DE),  water  in  BregterlarKT ,  prov,  Noord^Bolland, 
dat  in  cene  wefilclykc  ri^ting  van  Schardam  naar  do  Bcemstcr  loopt* 

SCHülLENBÜEG  ,  voorm.  hofstede,  in  Delfland,  proV.  Zuid-HoU 
tand,  arr*  en  3|  u.  Z.  van  ^s  Gravenhage^  kant.  en  f^^ïiu  Piaaldwijk, 

SCHinijENBÜRG,  buurs.,  prov.  Friesland,  kw.  Ooitergoo ^  gn*t* 
Tteijerkstcradeel f  arr*  en  5^  u.  O.  van  Leeuwarden ,  kant,  en  1  li. 
O.  ten  N.  van  Bergum  ^  J  u*  7**  van  JJeifrwm,  aan  den  wcfj  van  Eestrum 
naar  Oostermeer,  aan  bet  Kolonels-  of  Robles-dtep,  oaby  en  even  ten 
O*  van  hel  Bergumer-meer* 

Hfcr  was  vroeger  cene  naauwe  «chntsluii  of  verlaat.  Zie  S  c  h  n  i»  , 
tcnburgcr-Y allaat  (De).  —  Ook  ia  hier  ccne  bekende  berbi^H 
van  dien   naam.  ^^| 

SCHÜILENBÜBG,  huis,  ^ros .  Friethnd ,  griet*  Uemetumer-Olde- 
pkaert-en-Noordwolde  *  tusschen  Üindeloopen  en  Molkweeruni  ,  aan 
den  Zeedyk,  synde  de  teiel  van  bet  d^ksbestuur  van  W^mbritsera- 
deel  enz. 

SCHUILENBÜRG,  voomi.  bavct.  ia  Zalland,  prov.  Oeerijssel,  Zie 
SaiUYLii*iiicnG. 

SCHüILENBURG,  aanzienlijke  hofstede  in  l^eiinemerland f  prov, 
IV oord- Holland^  arr*,  kant.  en  1  u.  W.  van  Alkmaar^  gcm.  ff^imm€~ 
num ,  niet  ver  van  de  plaaU ,  waar  vroeger  eene  kapel  pleeg  te  ttaan , 
niBschen  deze  kapel  en  Egraond-op-dcii-Hoef* 

SCUlirLENBURGER-VALLAAT  (HET),  voorm.  schutsluis  of  verlaat, 
prov,  Friesland,  kw.  Oostergoo,  griet.  Tietje rhieradeel ,  i  u,  Z.  tao 
Ëestnim,  in  hp»   Koïoncladicp* 


SCH. 


:sii 


Deit  iliiii,  welke  teer  oainw  wat,  bra^i  eent  gmate  belemmering 
lm  da  druiiie  raart,  waarover  de  tcbrppers  algemeen  klakten  aaiiblc 
ven.     Voor  weiofge  jaren  is  zij  ecliler  weggeruimd. 

SCHUiL£H  of  ScBOUf Ji ,  gch,  in  het  Land-van-Fatkenburti  ^  pro?* 
Limburg^  arr.  en  2^  u.  O,  van  Maattncht ,  kant.  en  I  u.  N.  W.  van 
Guiptn^  gciu.  «n  50  roin.  W.  van    Wijhe;  met  24  h.  en  140  inw. 

Kr  is  hier  eene  kapel,  aan  do  U.  Babbaba  toe^jei^ijd  ,  wciko  tot  de 
par.  van    Wijlre  behoort ,  en  door  eencn  Kapcllaan  bediend  wordt. 

SCnUILKERK  of  ScnDTiLeaK  ,  ad4!lL  b.  in  den  Tïeterttaard j  pror, 
GwUkrtand^  Bcncdendistrikt ,  arr.  cd  di  u.  W.  van  Tiel^  kant.  en  1|u. 
Z.  fan  GeldtnnaUen  ^  gcm.  en  achter  de  kerk  van  f^^ aardenhurg ,  N. 
van  den  Waaldyk. 

Dit  adelt.  b.  ïs  bijna  ^ebecl  vernieuwd;  alleen  aan  de  sleenen  van 
Bi  oude  gedeelte  kan  men  ontwaren ,  dat  op  de  selfde  ptaats  cco  oud 
Bboow  gestaan  beeft.  Het  beslaat,  met  de  daartoe  bcboorendc  gron* 
Sen,  eene  oppervlakte  van  1  biiod.  2t  v.  r.  80  v.  cLl,,  en  wordt  ibani 
in    LÏFT^-'nr^otn   bezeten  en  bewoond  door  den  Keer  B.  G.  VanSTyLtiH. 

'JA- BUURT,  b,,  prov. /"rteifam/,  kw.  Zerenwaudtn^  (jrict. 
6n  f/,  arr,  en  4  u.  Z.  W.  van  Sneek^  kant.  en  3  u.   W.   van 

dt  Ltmmfr^  j  u.  N.  W.  van  Mints,  waartoe  zy  behoort. 

SCKKJITëL-MEËBXJE  of  ScnoTTEi-MEEniJB,  meertje,  prov.  Friet' 
loftd  f  kw,  fFestergoOf  griet,  ^'^jfmbritseradeel,  O.  van  Oudega ,  dat 
Icu  W.  met  de  Geeuw  en  ten  O.  met  de  Paitepoet  in  verbin- 
ding iXaai, 

SCQUITENDIEP(HET),  water,  prov.  6'romii5pen|  dat  van  de  Nieuwe- 
»cbaD«,  by  de  Ojslfricscbc  greoten^  in  eene  doorgaans  westelijke  rig- 
ttng  naar  de  stad  Groningen  loopt.  Veelal  echter  verstaat  men  onder 
den  naam  van  ScBciTEnDitr  slechts  dat  gedeelle  van  het  waler  of  diep\ 
dat  vau  bet  Kleinpoortjc  loopt  tot  aan  de  Sptklntien  in  de  «tad  Gro- 
Btofta,  wordende  bei  builen  de  stad  meer  algemeen  hel  Wivscuoveb* 
MO  genoemd.     Zie  voorts  dat  woord. 

SCHÜITENGAÏ  (UET) ,  vaarwater  ten  N.  van  üo  Zuidertee,  ten 
N.  O.  van  de  Vlic-reedc  en  Z,  W.  vao  de  luidwcstelijkc  pnnt  van  Ter- 

belltng, 
_    Dit  vaarwater  tlaat  met  de  boofdvoarwatera  en  met  de  leewaters  van 
bet  Ytie  en  Ter-Scbelling  in  verbinding ,  en  men  komt  daardoor  in  de 
baren  van  Ter-Schctlin{r. 

SCHÜITENGAT  (UET),  water  in  de  n^addm,  dat  met  eene  noord- 
iicfttelyke  rigling  in  de  schorren ,  ten  Z.  W.  van  Ameland  inschiet* 
"*    SCHÜITENZAND,  landbank  in  de  ZwiV/er^ee,  ten  W.  voor  de  haven 
|n  Harlingen.     liet  is  bet  ootlelijke  (jedeette  van  het  Langeiand* 

SCÜÜIT-SLOOT  (DE) ,  grift  in  ^aWflitd ,  prov.  Overijssel ,  Qcm.Staf»^ 

tif  xieb  ,  in  eene  noordwestelijke  rigting,  uitstrekkende  van  tlouveen 
naar  Zwarliluis. 

Op  deze  gnfl^  welke  thans  in  vervat  is,  vaart  een  veerscbip  vmi 
Rouveeo  naar  llavselt.  Zij  dient  ook ,  met  nog  meer  anderen  ,  om  te 
bclcr  by  de  booilanJen  te  kunnen  komen  en  de  geregelde  **alerloii ng 
in  de  Bfchteren»-gracbt  te  bevorderen, 

SCRDLLER  ,  geb.  in  bel  Land-mn-ralkenbufg  ^  prov.  Limburg^ 
Zie  SciiriLtii. 

SCHULPBRDG  (DE),  brng  in  AmtteUand ,  prov.  lYoord^lloltand , 
uter  de  Ringslool  van  bet  Diemermcer »  j^  u.  Z.  van  Amsterdam. 

Deze  brug  ontleent  baren  naam  van  de  herberg  deSobnlp,  wolko  , 
•p  d««  bots  van  bei  meer ,  in  de  oabybeid  it^at. 


SI  9 


SC». 


SCÜDLPBRÜG  (\AN-DE-),   b.  ia    JmsUllaiid,  prov.   Ifoord-ffot^ 
hindf  arr*  en  {  u»  Z.  van  Amsterdam  ^   kaot.  en  gem.  Nteuwtr^Am^.. 
ttd  ,  9^  u.  N.  O.   van  jénitteUevn. 

Dete  b«  begint    reeds  op  den  Wce«pcrwr{^  ,  aatt  den  gebied  paal  Tan  i 
♦  Amsterdam    cii    Leeft  ondcrscbcidcne  dwarspaden  ,   naar   den  Oetcita- 
ler-\veg  strekkende  ;  derhalve   is  ook  daaroudcr  lie^repcu  ,  bet  blokjeaj 
do  Vier- tl  u  t£cn  ,  op  den  WcpsperHeg;^   alïoo  genaamd,  omdat  boll 
uit   Tier  liuiien  bestaai  j    de  btiurt  ligt  v#orts  voor  hel  grootste    g© 
deellc   zeer  vermakelijk  ,  namelijk   aan  de  sclioone  riv.  den  Am^lel  eal 
nabij  de  vcrrukkciyko  Dicmcr-mccr ,  {jcdccllclyk  tdü  langi  de  ring- 
sloot  daarvan. 

Deze  buurt  heeft,  tegt  men  ,  haren  naam  van  BminT  aaü  de  Sctfoi^ 
•BDfi  gekregen  ,  door  dat  7,ij  aun  de  hmg  van  dien  naam  baar  begin 
neenat.  Zij  bevat  onderscbeidenc ,  aangename  Inslpbal&en  en  tiiinea, 
die  ecu  bevallig  {jezigt  opleveren  ,  loo  onder  bel  wandelen  langs  <ien 
WecKper-wcg ,  al*  lanjj*dciii  ritiFjdijk  van  bet  meer,  en  bet  bevaren  van 
do  ringslool  :  er  worden  ook  eeiiige  fabrijken  gevonden  ;  de  bewoneri 
«ijn  van  den  Herv.  of  van  de  U.  K.  godsdienst,  die,  daar  er  geënt 
kerk  in  de  buurt  is ,  de  Ilerv.  te  Amsterdam  en  do  R.  K»  aan  de 
overzijde  van  den   AmsLel  moeten  te   kerk  gaan. 

Ook    andere  godsdienstige  gestichten   xijn  in  deze  bunri,  hoe  groot 
tn  haar   berang ,  niet   voorbanden  ,  de  kinderen  van  bciderlet   gciegds^ 
godsdiensten,  gaan   in  de  school  van  Watergraafsmeer  onderwys  ^eoitt;^! 
len  ;  de  weeien  worden  door  de  geni,  T^ienwer-Amstcl  besteed  ,  meestal  7^ 
ten  minste  zooveel  mogelijk  ,  bij  de  bewoners  der  bmirl  zelve  i  de  armeo 
worden  mede  door  geiegdc  gcni.  onderhouden. 

SCHULPEGAT(llET) ,  een  der  zeegaten  ,  ten  N.  VV.  van  den  Helder, 
dal  lusscben  de  Bollen  van  de  Zuider-llaaks  en  den  vasten  wal  van  Noord*, 
HoUBod  heenloopt ,  noord waardj  naar  de  llclsdeur. 

Vroeger  konden  ome  liniesebepen  dit  gal  niet  dan  met  gnnslige  gelije 
bevaren  ,    uithoofde  tan  de  daarin  liggende  bank  den   Drempel,  daa 
deze  echter  sedert  eenigc  jaren  geliee)  verdwenen  is  ,  zoo  is  dil  gat  vooi 
alle  schepen  bevaarbaar  en  hcel\  binueo  de  tonnen  90  tot  200  en  met 
palmen    diepte. 

SCHULPEN  (HET  BÜIS-TE^),    voorm.  buit,  in  bel  balj.  van  Bloiii 
prov.  Ifoord-Uoltandj  arr.  en  2  n.  N,  van  flftartemf  kant*  en  tO  min.  Z/ï 
van  Beverwijk  j  geni.  en  20  min.  N,  van   Vehen. 

Het  hcereubuis  van  deze  buit.,  ts  reeds  in  het  laatst  der  vorige  eenw 
gesloopt  en  de  verder  daarvan  overgebleven  gebouwen  en  gronden  maken 
tbani  een  gedeelte  uit  van  hel  ovciboscb  der  buit.  Scfieibeekf  waarmeda 
lij  SD  eigendom  worden  bezeten  door  den  Heer  Ikn  JACot  on  Biuia 
FfiiifCi,   woonacblig  op  Scheibeek,   Ie  Beverw^k. 

SCHÜLPSLOOï  (ÜE),  breed  vaarwater  in  Rijnland,  prov.  Zuid^ 
Holland  f  dat  uit  bet  Haarlemmer  meer  voorkomt ,  in  een  e  noordweste* 
lijke  rigting  langs  Hillegom  naar  de  Haarlcmmcr-trekvaarl  lo^pt,  waario 
bet  zich,   hy  de  Kalkovens ^  ontlast. 

SGIIDLPVAART  (DE),  vaart  in  A«i«emer/airc/,  firov.  Doord- Holland, 
%*clLe  bij  het  Boschlaantje  aan  den  Zandd^k ,  onder  Backum,  cencn  aan- 
vang oemendej  in  cenc  oostelijke  rigliiig  de  gcm.  Casiricum  en-Bac^ 
turn  doeirloopt  j  in  de  gem.  Limmeii  cenc  zuidoostelyko  rigling  aan* 
ncpmt ,  en  ,  mei  de  D^c  vereenigd  ,  in  de   Koog^taart  uilloonl. 

Langs  deze  vaart  worden  alle  schulpen  vervoerd,  ^elke  op  de  stran- 
den van  Castricum  en  Backuni  worden  opgevischt  en  over  het  üiigeti- 
ter-  en  Langemeer  ,  m  grooier  vaartuigen  overgeladen  wordende  , 


S  G  H.  515 

divt  «arini  TtrvoirA»  Ook  MUangt  dcMScnuvAAiT  Abot  cm  dui* 

km  ia  faBMkMnic»«waaf,  k«i  water  f»  d«  fooraul%«  Hoelbwk, 

■•  ^  rfwlMJBgi  kaMtl  van  het  Xooinctdiiui.    Zie  dat  wooid. 

SCHDUnriLD(HBT)«  dainfallei  in  Kiimtmê^ëmd,  prof.  ifeonl- 

'  ludf,  «r.  tB  kant.  ffoarlfM ,  gem.  eo  {  a.  Z.  O.  fan  ZaudwocH , 

;  aas  dn  Zaadfoecder-wcf . 

«tlka  cene  oppervlakte  betlaat  van  oncefeerTObond., 

raa  ofctbloot  {  cene  enkele  vlierttraik  of  eene  «atejrwilfjf 

vartooaettp  doch  iets,  dat  naar  boich  gelffkt  vindt  men 


x: 


of  ScamuiOA ,  voorm.  d.,  thani  gek.,  prov.  fnulmmd, 
kw.  Xmmmmim,  griet.  SdiaierUmd ,  arr.,  kant.  en  5  n.  Z.  O.  van 

Ui  imv.  vinden  neeft  In  den  landbouw  hnn  betlaan.  —  De  hni- 
ma  van  bet  weilemke  gedeelte  van  dit  d.  «yn  lange  den  binnenweg 
ia  kal  «bnwiti  gelegen  ;  terwyi  de  overige ,  even  alt.  de  voorgaande , 
M  fai  Mt  fAoomfi  en  in  de  bouwlanden ,  doch  suideiyker  en  nader 
aan  dca  bnilen-  dan  aan  den  binnenweg  gelegen  tyn. 

De  EiÊrf*^  die  er  ayn ,  bebooren  tot  de  gem.  Uonutênwaag-JMt^ 
m-5dbrMi.  De  kerk ,  welke  weleer  in  bet  veld  eo  byoa  op  de  icbei- 
ding  fan  Jnbbegn  stond ,  is  sedert  Ung  niet  meer  in  wesen ,  en  daar- 
fBB  iletkla  alleefi  bet  kerkhof  oTergebleven. 

Da  E*  L,  walke  men  er  aautrefl ,  worden  tot  de  stat.  van  Utentè- 
enm  gwtlaDd.  *-  Men  beeft  in  dit  gek.  geen  school ,  maar  de  kinderen 
ganiilnn  aadai^tts  ta  Hormstfrwtmof. 

SCBDUKBSEX  (DE),  beek  op  da  Ifedir^rdum,  prov.  dUer^ 
iMdL    Zia  ScmaBMBK. 

8CHUREII,  b.  in  het  Land-wan'Falktnbury ,  dlstr.,  arr.  en  3^  u. 
H.  O.  fan  Mmtimht ,  kant.  en  ^  u.  N.  fan  Hurltm,  gem.  en  17  min. 
W.  fan  Bemubroek;  met  16  h.  en  70  inw. 

Hat  is  een  gedeelte  van  het  geh.  Schuren-tn'Schurgmifrg'Faaimad, 

6CHURENBERG-VAASRAAD,  b.  in  bet  Landen- FaüttAmrg,  dislr., 
«r.  en  Si  u.  N.  O.  van  Maastricht^  kant.  en  i  u.  N.  van  BêtrUm^ 
en  90  min.  Z.  W.  van  lioentbroek;  met  12  h.  en  70  inw.  — 

b.  is  een  gedeelte  van  het  geh.  Schuren-enSchurtnUrg^Fmaêrmad» 

SCBUEENEN-SCUURENBERG-VAASRAAD ,  gch. in helLam^^in. 
FmikaAura,  distr.,  arr.  en  5^  u.  N.  O.  van  Maastricht,  kant.  en  i  u. 
H.  fnn  aeitkm^  fem.  en  17  min.  Z.  W.  van  Hoensbroêkf  met  S8  b. 
ca  140  inw.  *—  Dit  geh.  bestaat  in  de  b.  Schuren  en  Schnran« 
barg-Yaasraad. 

SCHURING,  geh.  in  den  lioehche^waard,  prov.  ZmO-UoUamd ^ 
arr.  en  4  n*  Z.  W.  van  Dordrecht ,  kant.  en  3  u.  Z.  Z.  O.  van  Oud' 
BtijtrUmi^  ftm.  en  ^  u.  O.  van  Numansdorp;  met  20  h.,  3  boerenwo* 
ningen  en  SOO  inw.  Er  is  eene  haven  de  SciuaiiicsciiE-BAVBa  gebeetao« 
Zie  bet  volgende  art. 

SCHURIllGSCHE-nAVEN  (DE),  kreek  in  den  II oeksche-wuird ,  oroi. 
Zmè-BéOamd^  welke,  in  eene  suidelykc  rigting,  van  bet  geb.Sdbu- 
ring  afkooMDde ,  tnsschen  den  Scburingscbe-Dolder  en  den  Hoogdand- 
aeb#f«Uertar  eener  syde  en  den  Torenstee-polfler,  den  Nieuw4)osterscba- 
poldnr  aa  da  Bekade-gorsen  ter  andere  syde  doorloopt  en  aich  in  bat 
Siffandir  jitf  ontlast;  terwyi  de  gesegde  polders  daar  ook  op  uitwa- 
tcm*    ZJwant  mede  tot  legplaats  van  kleine  vaartuigen. 

la  het  jaar  tM3  is  aan  bet  einde  van  deze  haven  eene  bouten  uitwa- 
~ *^^^lagd  I  ter  voorkoming  van  aansiyking  der  bavau ,  walke 


gem. 
Dese 


uitmuntend  aan    Kei  üoel  lieefl  beantwoord  ^    deto  boiiteti  itiiTi 
den  j  Cl  re  tS47  door  ecnc  stecnen  tervao([cti* 

SCIIURINGSCIIE-POLDER  (DEJ  ^  loiiierpold.  ïnden  /tofktchê-waard , 
^rov,  ZuitL  ft otland^  arr.  Dordrtthi  ^  kant.  Oud-Befjerland ,  gem.  /Va- 
mamdorp;  palende  N»  aan  den  Ntimanspoldcr,  O,  aan  de  Klcinie-Ladg- 
jcf ,  Z.  aan  den  polder  bet  liuoj|r»and,  W.  aan  do  Scbunojpche-bafeD , 
die  haar  iraii  den   Torcn«tee- pulder  scbeidt. 

Dctc  pold,    uelko  een  gedccllo  ts  van  do  Laagj^s-pan-IVufnansdorp  , 
beslaat ,  votucns  bet  kadaster,  ccnc  oppervlaklc  ?an  143  bund.  50  ▼.  r J 
tfÖv.  ctL,  alles  belastbaar  bnd  ,  en  ^ordt  door  eenc  ünu  ,  op  deScbn-l 
nogscbe-Uaven  en  Toorts  op  liel  Hollands-diep  ,  i?an  het  overtollige  na-l 
ter  ontlast.  "^ 

SCHUÏBUUG^  groote  pachlh.  in  bet  ijraafs,  ff^illz  ,  g:rooib.  Luxtm'^ 
burg  f  arr.  en  5  u.  N.  \V.  van  Dtekirch  ^  kant.cn  IJu,  O*  van  fFt'U^ . 
gem.  en  f  u.   O.  van  Altscheidf    n«n  do  fFohz;  roet  S  h.  en  1J$  iawj 

ÖCUDTLAKENSCHE-DAM(DE),  dijk  la  bel  graaf*.   Megen  ,    proirI| 
Ifoorti'Braband  ^   gcoa.  Oijen-en-Teefftien  ;   \n  ccne  noordültjkc  rigitna 
van  de  Wcerscbul ,  langi  den  Pülder-van-Tecirelcn ,  naar  de  LuUersteei 
loopende  en  akoo  cencn  dam  voraieiidè  door  do   ootttclijk  aanloopendi 
wcterinfyen. 

SC11UTSB00M,  b.  ia  de  Meijtrij  mn  *$  iieftogenbottk,  Iw.  Mm*- 
land  f  prov.  J^toord-Braband ,  EtrtU  dislr.,  arr,  en  3^  ti.  O.  ten  N, 
van  'st/ertogenboiehj  kant.  en  3^  u,  Z.  ten  O.  «an  Ost  f  gem.  l/ettch  ^ 
een  gedeelte  tan  de  kom  van   bet  d.   Iltttch   uilmakendc, 

SCIIUTSBOOM  ,  geh.  in  do  Meijerij  tan  's  thrtogenboich ,  kw. 
Peeltand  j  prov,  Noord-Brahandj  Derde  dislr.,  arr.  en  4  n.  H,  O,  van 
Eindhoven  f  kant.  en  ^  n«  N.  ten  O.  van  Asten^  gem.  Bakel-en^Milhezt ^ 
d5  intn,  O.  ten  Z.  van  Baket^  aan  de  BakeUcbc^Aa. 

SCUÜTSBOOM,  buurt  IndGLatigstmatj  prov.  lyöofd-Brahandj  Tweede 
dUtr*,  arr.  en  I  u.  W.  Tan  ffertotfeitboich  ,  kant.  en  S^  u.  O.  van  fF aal- 
wijk  ^  gem.  en  i  u.  W.  van  F  lijmen  ,  aan  den  straatweg  van  *s  BoscU 
op  WaaUyk.  Men  beeft  er  een  ruioi  marktveld,  waarop  kermis  gehoa- 
den  wordt. 

SCHÜTa-HOOI-POLDEaTJE  (HET) ,  oobebubde  pold.  in  de  beeH. 
/1ooge-en^Laffe*Zu>alawe  ^  prov.  Hoord-Brabavd^  Vierde  dislr,  arr. 
Breda  ^  kant.  Ztpenbenjen  f  gem.  iiöoge-en-Lage-Ztcalume ;  palend» 
N.  aan  bet  Oude-Gat ,  Z.  aan  den  Beneden-polder, 

Dcic  pold, f  welke  in  181^  bczomerkaad  ,  en  sedert  veer  door  afspoti- 
Üng  verminderd  if,  beslaat,,  valgent  bet  kadaster,  ccno  oppervlakte  vati 
3  a   4  bund.     Het  bestuur   berust  bij  den  eigenaar, 

SCHÜTSLOOT  ,  b,  in  F^oUeithom ,  prov.  Ottrijsnl  ^  arr.  en  4|  ti. 
N.  van  Zwolle,  kant.  en  12  u.  Z,  O,  van  Vollenhove ,  gem.  eo  1  u. 
Z.  W.  vao  fFanneperpetft ;  met  'i'50  inw. 

Deie  b.  Is  een  gedeelte  van  het  gcli.  Sefmttloot-en-Zandbeli,  —  £r 
bestaai  bier  ccne  scbool  p  mede  voor  dcb.  Z  andbelt  ^  welke  gemid* 
deld  door  een  getal  van  tSO  leerlingen  bezocht  wordt. 

SCUUTSLOÜÏ^EN-ZANDBELT,  gcb,  in  Follenhove ,  prOT.  Oter- 
ijsselj  arr.  en  4i  u.  N.  van  Zwolle  ^  kant.  eo  2  u.  Z.  O.  van  FoUen* 
have,  ^cm.  en  1  u,  Z,  \V,  van  tF anneperveen  i  met  94  b.  en  54d 
inwr,,  die  genoegiaam  aHeen  bun  beslaan  vinden  in  do  vervccningcci 
en  de  visscbcr^. 

Dit  geh.  bestaat  nit  de  bnurten  Scb  iittloot  en  Zandbclt.  Inde 
nab\jbeid  tan  dit  geh.,  waar  de  vcneeniogen  eerst  begonnen  c^n, 
Itceli  de  f«rile  kerk  en  pastorie  van   Wannnperveen  gestaan  j    geringe 


9CH. 


5ltf 


«iTefbiyftclen  van  grintl  en  eeoig  ilniik^wa» ,  in  bet  tegenwoordige 
BtfUeritijde,  duiden  »o[^  bare  itandplaats  aan. 

SCHUTSMA ,  laiiilhoevc,  prov,  Friesland,  kw.  Omtergao,  grïet»  Idaar* 
deratUet,  arr.  en  \{  u.  Z.  O.  van  Leeuwarden  ^  kant.  ca  i  ii.  N*  N,  O, 
vao   Rantperdf   Ly    fFarre^a,  waartoe  sfj  beboorL 

SCUDTTENDAAt»,  adell.  h,  in  de  anilH[n«inny  Colmschate f  prov» 
Ovtrijtsel f  arr.,  kant.  en  1  u.  N.  Tan  Deventer,  ijeni.  Diepenpecn. 

SCUÜTTRINCjEN,  voorm.  landmeücrij  tn  bet  balj.  Vfin  Z.ux£m&»r^  ^ 
groolh.  Lusemburtf  ,  xynile  bet  oostelijkst  deel  van   dit   balj» 

Deze  laodmeyery  bevalie  Scbuttringcn,  den  Elobertsmubl, 
Mtinsbacbi  den  Hof  van   Ober-Syren    en    Bcyron. 

SCMTTTtilNGEN  ^  gpin*  in  bet  balj,  van  Luremhurtj ,  landrncijery 
«ao  Schutlrmgcn  ,  grootb.  Luxembttrif ,  kw.,  arr.  en  kant.  Lujrtmhargi 
pateode  N.  aan  Niedcr-Aoven  en  Bctzdorf,  O.  aan  Flaxweiler  en  Len- 
niageo  f  Z,  aan  Contern ,  W.  aan  Sondwctler* 

Deie  gem.  bevat  het  d.  Scbuttringcn,  benevens  do  geb.  Beb* 
.mcihl,  Munsbacb,  Ncnnbansgen,  Scbrassig  en  Ober- 
Syren^en  tcttÜOb.  en  1000  in w*  De jaarl^kscbe  productie  der  geni. 
Sc«tTT»tiifiKii  begroot  men  op  IGOO  lak  tarwe,  600  zak  rogge,  Sï200  zak 
haver,  00  zak  gerst,  40  zak  erwten  ,  t>0  zak  raapzaad  co  4  zak  linzen, 
Hei  grafgewas ^  klaverzaad  en  ander  beestcnvoedcr  is  bier  sdiaars.  De 
rcestapcl  beloont  210  paarden  ,  125  stuks  booruvea  en  SÈOO  zwijnen. 
Men  houdt  te  Scourmi!icE3i  vele  bijenkorven,  £r  zyn  'i  korenmolens  , 
1  gipsmolcn  en  1  houtzaagmolen. 

iJa  inw.,  die  alten  E.  K.  zijn,  maken  eena  par.  uit,  wclka  tot  h«l 
vi«.  apost,  van  LtLrembutg ^  dek,  van  Betzdorff^  behoort  en  doorecnen 
Pattoor  bediend  wordt, 

Uet  d.  ScoDTTatnotu  ,  in  bet  fr.  ScoüTTB*ff6B ,  ligt  IJ  n.  O.  ten  N. 
fao  Lnzemburg  ,  aan  de  S} reu.  Men  telt  er  in  de  Lom  van  bctd.  t}5b,, 
co  570  inw,   —  De  kerk  is  aan  den    H,  Pt^vaus  toegewyd. 

SCBUTWIJK,  "vnaryfAlcrm  Dievertler-diiiyspily  ^rov,  Drenthe ^  gem. 
Hoevereen,  liet  is  een  der  voornaamste  zoogenaamde  wijken  of  klei- 
nere kanalen  ,  waardoor  de  turf  uit  de  racer  verwijderde  vccncn  naar 
het  hoofd  ka  naai  wordt  afgevoerd. 

SCHÜURE  (TER),  b.  op  de  Ottt-Vêluwe^  prov.  Gelderland^  distr, 
Fêlmmt^  arr.  en  8i  u,  N»  W.  van  -^mAem  ,  kant,  en  H  u.  Z,  van 
Jffktfé^  gem,  en  ^  min.  N.  O.  van  Hoevelaken,  aan  den  groeten  weg 
van  Deventer  op  Amersfoort;  roet  een  voorm.  slot.    Zie  bol  volgende  art. 

5CHLIUHE  (TEH-),  voorm.  slot  op  de  Oter-Velutre ^  vroeger  beboo^ 
rende  aan  de  Graven  van  Grocsbeck  ,  prov.  Gelderland ,  distr.  Fetntte , 
•rr.  en  8{  u.  N.  W.  van  Arnhem  ^  kant  en  IJ  u,  Z.  van  Nyketk^  gem. 
en  dOmio.  N,  O*  van  Hoevelaken ,  aan  den  grooteo  weg  van  Deventtr 
naar  Amersfoort. 

Later  had  het  de  gedaante  van  eeo  landhuis.  Nevens  dit  h.  Blond 
een  tolboom ,  de  Tol-van-Tcr-Scb  uure  genoemd,  alwaar  de 
hessen*  en  andere  karren  eenen  zwygenden  tol  betalen  moesten. 

Ter  plaatse,  waar  het  gestaan  heelt ^  ziel  men  thans  een  beerca- 
bnii,  be  daartoe  behoord  hebbende  gronden  ,  beslaande  cene  opper* 
vlakte  van  110  buod.  10  v.  r.  7  v.  dl.,  worden  in  cigcndoin  beia- 
ten  door  den  Ueer  Mr»  F.  C.  fi,  t>B  Wolii  v41i  WiiTKaoi>e,  woonaeb- 
tig  aldaar. 

SCHLIURE-BËEK  of  Scaciazd-BEci. ,  ook  wel  ScnDDBn-izu  gespeld, 
beek  ,  welke  op  de  Fteder-Veluwe  ^  prof.  Gelderland  ^  uit  de  Barncveld- 
nhÊ'htfk  ontypringl ,  waarvan  het  etn  aftonderiyke  tak  is.     Ui  XoQpi 


StG 


SCH. 


voorti  vaorbl}  hei  Lui»  Ter  Scha a we ,  onder   Iloe9elahftê  ]  outvitifft  dü 
tloiïv dak cntche- beek  ,  eti  ootlast  xïcli  wcdicr  in  de  yUeeol  Bar- 

netehhche-heek. 

SC ü tl  W  A G T  ,  pol d .  in  den  Crimpen rettmarfl ,  pro v ♦  Zu iV/- /loth nd  , 
arr*  hol  ter  dam  ^  kanL  Sehünnhorfu  t  Qcm.  Lekkerkerk;  palende  N.aan 
de  Loet,  O.  aan  den  potd.  den  Hoek,  Z*  oao  de  Lek  en  W.  aaa  de 
gcm,  Crinipcn'aan'de-Lt'k. 

Deze  pold,,  welke  tegelijk  roet  den  gcbcelen  Crimpcnrcwaard  bed\jkt 
if ,  beslaat,  volgens  het  kadaster,  cene  oppcrvlakle  van  8ï>6  bund. 
70  V,  r.  21  T,  cN.;  lelt  11«  b.,  waaronder  34  boerderijen  en  vrordl 
door  twee  lage  molens  op  den  IJssel  van  hel  ovcrlolli(rc  water  ontlail « 
doch  hij  beefi  bovendien ,  met  éctt  pold.  den  Hoek,  nog  eencn  water* 
niüïen  .  welke  mede  aan  den  IJssel  stnat.  Het  polderbcsluur  beitaal 
uit  drie  Heem  raden  ;  terMijl  hij  met  den  pold.  den  Hoek,  welke  \icr 
Hcrniraden   lieefl ,  onder  penen   l*oldcr»chont    bekoort. 

SCHUWElLEIl,    d.  in  bet  balj.  van  Luxemburg^   grootb.  Luxem- 

butff.       Zie   ScBOCMFElLEa. 

SCUÜYLENBÜRGII  (ÜEN),  adi^ïl.  h.  In  hel  graaf*,  Zutphtn,  prov, 
Gëltierland f  iliiïr.  Doesbor^* en- Zet^ettaaff  arr.  en  6  n,  %.  Ü.  van  Zut' 
phen^  kant.  en  i  n.  Z.  Ö.  van  Tcr-Bort^  ^  4^  ii.  O.  Z.  O.  van  Doet- 
iorjf,  5i  u.  O.  ten  Z.  van  Z evenaar  ^  gedeeltelijk  gcrn*  en  i  u,  N.  O. 
van  Gettdrtitgcn^  gedeeltelijk  gcm.  U  itchf  by  den  Onden-Uisel ,  op 
cenc   hoogte, 

liet  was  een  oud  gebouw,  met  eencn  dikken  vierkanten  toren.  De 
Heeren  van  de  Rekenkamer  waren,  namens  bel  landschap  Ztitplien  ,  Hee- 
ren  van  ScituTLEitatAcu  en  hielden  daarop  cencn  Rentmeester,  dio  ook 
bel  amht  van  Uegter  over  de  onderhoorige  landerijen  bekleedde, 

in  het  jaar  1528  werd  dil  buib  ,  viaarop  ie  dier  tijd  Djeoerii  van  Dom 
inct  een  vaandel  knccliteQ  lag,  door  den  Admirant  \an  ArragöD  in- 
genomen. 

Ter  plaatse,  waar  hel  gestaan  beeft,  tiet  men  thans  een  fraai  land- 
lints ,  oiet  twee  torens  op  de  flanken.  De  daartoe  behoorendc  gronden 
beslaan,  voor  zoo  ver  zy  onder  H^hch  liggen,  cene  oppervlakte  van 
26  bund.  55  v,  r*,  en  worden  ihans  in  eigendom  bemeten  door  Mevrouw 
J,  P.   Raronesse  vam  HeaicELS,  dooairière  van  Scmuvlbubdhcq  tas  Boa- 

MBJIEDR   EV    KEnESSe.  f 

SCHUYLENBÜRG,  geb.  in  Zalland,  prov.  (hertjuel,  arr,  en  5  u. 
N.  O.  van  Devtnitf^  kaul.  en  2|  u,  O.  van  RütiUé,  gem^  en  2S  mto. 
N,  O.  van  I/eUendoorn>     Men  lieeA  er  ecneo   watermolen, 

SCHÜYLENBÜRG  (DEN),  voorm.  have*,  in  Zailund ,  prov.  Ow- 
ijssel^  arr*  en  tS  n.  N*  O.  van  DerenUt ^  kant,  en  2|  u,  O.  van  Raalit, 
gem.  en  25  min.  N»  O.  vao  llellendoorn.  On  de  plaats,  waar  vroeger 
bet  kast,  Ter^MoUen  gestaan  beetï.  Zie  dal  woord,  üok  de  haves, 
DKK  ScBDTLBnsDno  IS  jaren  geleden  gesloopt. 

Ter  plaaUe  f  waar  zij  geslaan  beeU ,  ziet  loen  ihans  vrucbtboomeo. 
De  grond  heeft,  volgens  btt  kadaster,  cenc  oppervlakte  van  26  v.  n 
30  V.  cll.,  en  wordt  ibans  in  eigendom  bejtclen  door  den  Heer  Willkb 
Rxinaiar  Aooi»  CiAEj.  Grave  vau  BecDTiAeir  Ltxptiac,  woonachtig  t« 
Kampen. 

tiCUUYLENBÜRGSCH E-VEEN  (HET),  veen  in  Zalhnd,  prov.  Owrr- 
ijttd^  gem.  en  25  min.  N<  O*  van  llcllendoom, 

SCUWAJ^ENBACH  (DE),  beek  in  bel  groolb.  Luxemburg, 

Zij  ontspringt  in  bel  noordelijkste  deel  van  het  Griinwald  en  vili« 
na  «onen  «-«stdij  ken  Joop  ,  bij  Lorenlsueikf ,   in   da  JlmetU. 


»CA. 


317 


SCHWANENXaAL  ,  gefa.  in  il«  heetl  Itekdarfff  {[rooth.  Lumêm- 
ury  ^  Lvr.,  arr.  en  S  ii.  H.  van  Lturemf/urtf ,  kant.  cn  1|  n,  Z.  van 
femh  f  gcm.  co  i  u.  Z,  van  Lnrcnt zweiier. 

SCHWANTEMHOFF  ,  in  bet  Fr.  pLiTCïirrt ,  gch.  in  de  liecrL  felts , 
TOot.  L%*J-etnburg f  kw  ,  arr,,  kanl,  en  t^  a.  Z.  O.  van  Diekirch  ^ 
Mftlrnmch, 
SCHWARTZËNBEaa,  voorm.  landb.,  tfaani  cene  hof&ledc,  prov. 
PnVf/afic/,  kw,  Oostertfoo^  griet»  Smattin^erland ^  arr.  en  4^  u.  O,  N.0, 
in  ihtrenveen  ^  kanl.  en  ^  n.  N.  ten  O.  van  Beetsterzftaa^  ^  |  u.  N.  O. 
^/gf  i^ritfften ,  naarLoe  zij  behoorl ,  aan  de  Noordfr-Dwarsvaarr. 
Héic  iiorstcde  ï&  waarschijnlijk  {^esltebt  door  GeoR«  FatoKHtft  Tnoi 
ctwAtTZt^MAC,  die  in   1607  g^eboren  is. 

SCU  WA  RTZE?J  BERGS  BOSCH «  voonu.  boscb,  prov,  f  netland,  km. 

7oÊi0rgPOy  griel.   Tietjerkêttradeel ^  1   u.  N»  O,  van  Bcr(Tuni, 

SCHWARTZFABERGS-SLOOT,  walcr  ,  prov,  Frietland,  kw.  Zè- 

fnwoudtH^    griel.   Gaasterland  ^    uit    een    gedeelte  van    hel    Fluesier- 

Deeris  d«grict«  Hernclumcr-Oldepba(Tt-en-Noordwoide ,  Z.  O.  loopciidc 

lliaar  het  landfroed  Rys. 

E  S€HWAinZC\UüFF,  geh  inde  heerL  ElUr,  grootb.  £wx«in^i<ry, 
I^arm.  kw.  en  \  u.  Ot  Z*  O.  van  ^^r/on  ;  kw.^  arr.  en  3  u,  W.  N.- W»  Tin 
Xi^usrmhtkrtj  ^  kant.   rn  gcm»  Sieinfort. 

SCft WATGEN  of  $cdw4Tgcsii;bi.  j  molen  in  dchccrl.  Lutstetf  groolli. 

•mmbur^  f  arr.  en  iJJ  u.  N»  O»  van  Luxemburg  ^  kw.,  kanl.  en  Sj  u. 

ten   N.  van   GrercHtnacheff  geni.  Junglimttr, 

S(-11W*EBACII,  |Teb«  in  de  lieerL  Siebenbornf  groolb.  Luxemburg,  orr, 

n  ruim  4^  n.  Z.  W*  van  Diekirckf  katiU  en  1  u.  O.  Z.  O,  van  Redin» 

rfi,  grm.  cSaeir/,  aan  de  Scbwebarb ;  niet  Ü  b.  en  ongeveer  100  inw. 

SCilWEBACU  (DE)  ,  water  in  de  heerl.  SUbenborn  ,  grootb,  Lusem* 

burf  f  dat  zicb  ^  mcl  ecnen  noordetykeii  loop,  in  de  Attert  onltast. 

SCHWEBSINGEN  ,  d.  in  bel  ba  Ij.  van  Remicktn-Grevenmacher , 
regUgeb*  Remich  «  groolh*  Luretnhirg  ^  kw.  en  i|  u.  Z.  van  Grtern- 
ackër  f  arr.  en  4  u.  Z.  O.  van  Luxemburg ,  kant.  en  |  n.  Z.  vati 
emiVA^  gein.  en  2^  min.  Z.  van  ireiUnstein  f  aan  de  M ociel ;  met 
65  h.  en  370  tnw. 

Dt  itiw.^  die  er  allen  R.  R.  ^ijn ,  uiaken  «ene  par.  uiL,  welke  tot 

rt  vic.  apost.  van   Luxemburg ^  dek.  van  Remich,  behtMrt «    en  door 

tDen  Pfttiioor  bediend  wordt. 

SCH  WEI  BERG  of  ScBweTiiERC,  geb.  in  bel  Land-mn-Falkenburg , 

prov.  Limburg  f  arr,  en  5  u.  Z.  van  l^aaMiricht^  kant.  en  j  n*  O.  Z«  O* 

van  Gulften^  gem.  en  1  u.  Z.  van  ffitiem;  niet  14  b.  en  110  inw. 

SCnWElCÜ  of  Sctwtici ,  geb,  in  de  hccrl.  Siebeiiborn ,  grootb, 
Lmxemb*trg^  kw^  arr.  en  S  u.  W.  van  Diekirch ,  kant.  en  1|  u* 
O.  Z.  O.  tan  Redingen^  ge  ra.  en  40  min*  O.  Z.  O.  van  Rtthcrich  ^ 
\S  min.  O.  tan  Elringtn  ,  ^«aarioc  bet  bcb<)ort ;  met  3i  b.  en  {260  inw, 
SCHWIEDKLBRUCÜ»  geb.  in  de  licerK  Rondorff',  metjerij  van  Roth^ 
pnoth.  Luxefnburg  f  kw,,  arr.  en  Ö  u.  W,  van  Diekireh ,  kanl.  en 
12  n.  N.  W.  van  Redingen  j  gem.  en  tSO  min.  W.  van  FoUckeid;  met 
N  b.  en  350  inw. 

SCBWINDT,  tandbacveiQ  bet  balj,  van  Luxemburg ,  grootb.  Lurem* 

vr^f  kw.t  arr.  en  ^l  u.  Z,  W.  van  Luxemburg ^  kant.  en  J  u.  N*  tan 

ÏKh-nan-dtn-Alzeiie,  gem.    Monerich, 

SCAGEN  ,    ScAKiiiv  ,  ScAAWODD,  ScQKEL  en£.,  onde  spelling  en  nog 

deodaagscbo  uitspraak  van  Schasui  ,  Scjaioai  ,  Scd&kwoude  ,  Scuooai. 

ent.     Zie  die  woorden. 


318 


SCI* 


^_^CIË  (DE)  of  f»i  BcTB,  water  hetwelk  ^enoeoid  ivordl  in  eeoen  gifi' 
brïff  van  Ftonis  V,  Graaf  van  flollandf  van  Lul  jaar  1281  ,  aU  loo- 
pendc   lu»sc[icit    Delft  en   Schiedam  ,    «elke  ihanw  nüg  de  Scjiib  hc«t, 

SCIEl'fjËDA  ,  oiidc  naam  van  hel  d,  ScitiPLcii»£!i ,  in  Deffland,  prov. 
Zuid-iioUanti.     Zie  ScnirLüiDBü. 

SCIPLUDEN-GILDEUUIS,  oud  h.  X^Elhur^,  in  de  GroenstroQt , 
thans  de  Kerkstraat  ^  op  de  filaali  waar  Aaerd  troe  Üüccüi*  in  1393 « 
di'ie  paardenstallen  had  btcn  bouwen,  tcgeoovcp  hft  le/rcnwoordijfe 
stadhuis  of  herlogt^lijke  hurg,  m  1583  tot  een  biirgerwecshnis,  en  io 
1806 1  door  bemiddeling  van  den  Luitennnt-Admiraal  van  KiNssKBent, 
▼crgroot ,  uitgebreid  en  tot  een  initiluiit  voor  jongelingen  iDgeri(jl  en 
in  1841   nog-mnals  met  ecacn  vleugel   vergroot. 

SCinM£UE  ,  oiidc  naam  van  hel  voorm.  meer  Di  BEnijKm  Scbbb- 
«RiR  ,  in  het  ba  Ij.  van  de  Nieuicburgen  ^  prov.  JVoord-iJoHand,  Zie 
ScJiEflaEEn  (Bedijkte-). 

SCLAVKI^  ,  Sklavek  of  SiiTEü  ,  voormalige  diiU&cbe  volkstam  uit  de 
Scvthen  of  Cellen  afkomstige  Melke  aan  den  Donau  tchni^  behoorde  en 
Eich  in  het  begin  der  vyfde  eeuw  met  de  West-Gothcn  hemaaris  begi- 
vcn  ,  ah  wanneer  misschien  eenigen  hier  Ie  lande  gebleven  lijn.  Som- 
mige kronykachrlfvcrs  toch  vt  nek  eren  ,  dat  lij  aan  de  Maas  een  kasteel 
of  vastigheid  SctivEABeno  (ïic  het  volgende  art,)  Eoudcn  gebouwd  heb- 
ben (1).  Anderen  verbalen  ,  dat  de  SciitEs  of  Wilteji  geheel  Holland 
gewonnen  hebben  (S).  Ook  leest  men  ,  in  schriften  der  liende  eeuw  , 
van  cene  vermaarde  koopstad  aan  den  mond  der  Maas  ,  ïoo  het  schijnt , 
naar  deze  WitTEif  Wiuam  genoemd  (3).  Misschien  hebben  de  WilU- 
veenen  ,  in   Rijnland,    ook  bunnen  naam  naar  dit  volk  bekomen  (4). 

SCLAVENBÜKG  ,  Scblavbkdü&c,  $tjkVE7isuaGofSL*vBB[jar»vx  ^  voorm. 
ilot  of  burg  ,  dat  volgens  sommigen  door  de  Sclavcn  omstreeks  het  jaar 
410,  Eoude  gesticht  zijn  ,  doch  thans  vergaan  is  en  zoo  men  wil  zoude 
gestaan  hebben  f  ter  plaatse  ,  waar  nu  Ybardingcn  ligt,  en  waarvan 
oog  zeker  steenwerk  «  Slavcnburcb  genaamd,  het  ecnige  zigtbare 
ovtrblijfsel  zijn  zoude. 

SCODDB,  voorm.  d.  in  Zeeland,  in  bet  verdronken  Zuid-Bevtlamd, 
Zie  ScoODEB* 

SCOENEVKLD  ,  voormalig  ciL  ictbclN,  W,  van  Staatt^Fhandmn, 
prov,  Zeeland  f  in  den  mond  van  de  Hont  of  Weüer-Schelde  ^  waar, 
naar  men  wil ,  ccne  »tad  en  heeriijkbeid  zouden  geweest  zijn  ,  die  ,  v«!»6r 
bet  jaar  1577 ,  door  de  zee  verzwolgen  werden  en  welker  naam  nog  in  eene 
bank  is  overgebleven*     Zie  Sciooheveld. 

Volgens  MoptTAüGS  was  hel  len  tijde  van  Gei  van  DAtftEns  nog  aan- 
vrezig  en  daarop  een  huis,  kerk  ^  kasteel  en  tuin  van  plaisancc*  Het 
Tcrdronk  «n  de  veertiende  eeuw.  In  de  St.  Janskerk  te  Sluis  vond 
men  de  graftombe  van  TtiomAs  yam  Scoiüeveld  fs«  Willcs  ,  overleden 
7  Jülij  1417. 

BCONUOLE ,  naam ,  onder  welken  op  de  blafTert  van  de  goederen 
der  Utrechtsche  kerk  bet  d.  Sciooat  in  Keimemetland ,  proT«  IVoord' 
Holland  ,  voorkomt*     Zie  Scaooni,. 

SCOONnEWOEllDE,  oude  naam  van  bet  d*  ScaoonaEwoEHD  ,  in  het 
graaffi.  Leerdam  ^  prov,  Zuid-Holland*     Zie  ScH00!(itEv%0EAD. 


til  CAronw»  ^  Tnjtolo,  p    110  ,  e4lt.  IUtth.  Ia  Amatêct,  Tü»,  V. 

(r  0««i!ttoeaide  Elrrk,  iA,  T. 

(B)  Émn»t  Fuldtfu  té  uattm  tU» 

j4)  m  Or  TAM  Looif ,  AUmdé  ffotian4»9ht  Hkttri,  iKt,  b1.  til. 


s  c  o. 


919 


SCOTA ,  jplaaU ,  we)k«  medo  voorkomt  op  den  bl8fly*rl  tao  fl<  goc- 
r<dtr«fi  der   ÜtrcchUcho  kerk,    en    vaarondür  oiigGt\iijrcld    tiet  gehucht 
I  SciooTBii «    in   Kennemefland  ^    prov.    A'QOrd-IJollünU ,    beüodd    wordt. 
Zie  ScBOOTtn. 

SCOUDÉB,  ook  wel  ScnoupEs,  Scbordb  en  Scoooe  ^esclireTcn ,  TOórm, 
f«aib.  eo  d.  in  'Zuid-Bevtland ,  prov,  Z t eland ,  hetwelk,  v6ur  zynen 
1»odef|fang,  gclcfren  heeft  Itjsschen  de  Mossclkreek  en  hel  Vinkenisse-f^at. 
Het  dorp  en  ue  faccrl.  was  ^  bij  den  aanvang  der  vljftirndc  eeuw  ^  een 
eigtndoni  vqo  lieer  GKnian  ta^  Maloeci:]!,  aan  wien  Hertog  Albrecbt 
▼AS  BiiJiRt»  ,  den  4  Octobcf  1403,  de  vrijheid  verleende ,  om  in  lyn 
«mbaebt  en  porochic ,  iedere  week  ,  op  Donderdag  Ie  mogen  onder* 
houden  ecne  trijc  weekmarkt,  cri  verder  alle  jaren  ecne  vrije  jaar- 
markt, in  te  gaan  op  den  laatsLcn  Zondag  van  April,  en  te  duren 
lot  op  Donderdag  da;iraan volgende,  op  welke  men  allerhande  koop'- 
manschappen  loude  mogen  ter  markt  brengen  ^  veroorloovende  verder 
aan  voornoemden  Heer,  om  albïer  soodanige  keuren  en  boelen  te  zet- 
ten f  ab  tonden  kunnen  dienen  om  voorschreven  markten  te  betoren 
en  in  mtt  te  houdei^,  en  zoo  als  in  andere  Zuid-Bevclandschc  dur» 
pen  op  tutkc  begunstigde  markten  plaats  had ;  met  tast  aan  Schepenen 
cleser  parochie ,  oro  over  het  inwinnen  der  Toorieide  boetea  te  itaaD 
en  rc|ft  te  spreken  ^  als    behoorde. 

Verdere  lotgevallen  vindt  men  van  deze  heerlijkheid  niet  aangeteekend  ^ 
ttllee n »  dat  iTj  ook  in  den  ramp  deelde,  dien  de  vloed  vao  1  November 
tISSO,  alommc  aanbragt  en  nimmer  sedert  bet  hoofd  opstak. 

Het  is  teker  ,  dat  een  adellijk  geslacht  van  deze  heerlykbcid  den 
naaiu  gedragen  heeft  ,  als  Pjeteii  tarÖcoddke,  ^iens  wapenschild  was  een 
lelie;  hij  bexegcidc  in  bet  jaar  t!276,  den  brief,  waarbij  met  die  van 
Antwerpen  een  accoord  werd  gctroQcn  ,  over  den  tol  of  het  vrij  ge- 
leide over  geheel  de  Honte.  SaALLCiiA^CE  (1)  wil  ook  ,  dal  hel  ge- 
slacht der  Edelen  van  ScocDCft ,  uit  een  jonger  toon  der  Edelen  van 
Sch e ngen  zoude  voortgesproten  zlJQ  ,  en  dat  die  van  ScoGoic  een  schild 
van  azuur  voerden  ^  met  tien    bollen   van  goud. 

Dtize  heerlijkheid  zal,  even  als  vele  anderen  ,  door  huwelijken ,  ver- 
beurdverklaringen ,  giften  als  andenins  ,  door  onderscheidene  geslach- 
ten bezeten  en  gcsmaldceid  lijn  geworden  ,  althans  toen  SaALtecAncA 
syn  Cf^mtjk  schreef  waren  daarvan  als  eigenaars  bekend  Mahia  Sobtchj  , 
voor  54  gemeten  en  48  roeden  C  voet.  6  duim.  (2ö  bund.  97  v,  r. 
Ut.  elK);  de  erfgenamen  van  CoaiiEtis  Mcscn  voor  even  zoo  veel  ^  Jhr. 
JoAi  vaw  llcTcnsiE&Gc  ,  Rccr  van  Couitertfe  ,  voor  469  gemeten  ISO  roe- 
~^  11  voelen  (215  bund.  Ö2  v.  r.  98  v.  elL)  j  Pietea  ob  Üovirat,  Heer 
Burgh,  voor  S62  gem.  29^  roeden  6  voet  (120  bund.  74  v.  r« 
inelh);  Jr.  PiETEB  VAA  Cats  ,  lieer  ran  fV^fiAwiïeiii  G5  gcm.  tf6  roe* 
den  1  voet  lOj  duim  (^8  bund.  SS  v.  r.  15  v.  cll.J ;  Jhr.  Gillis  vau  Hzui, 
Heer  wan  Pienhtlf  voor  O  gem,  8  roeden  1  voet  {i  htiod.  14  v.  r. 
48  T.  ell.) ;  Awtonij  de  ïlDinEaT,  Heer  ran  Kruiningen  ^  voor  72  gem. 
6S  roeden  9  voet  (51  bund.  82  v.  r.  75  v.  ell.);  Jhr.  IuïEthus  Adkiaucs 
WAM  btft  GiAcnT  ,  Baron  vAn  YflEiPDEn  en  Olbe»  ,  Heer  van  Btttenbrouch  , 
Toor  22  gemeten  246  roeden  6  voeten  (10  bund.  20  v,  r.  4  v.  clL)  ,* 
Jhr.  Jo^An  Ili&aosiios  Hdtsseü,  Heer  tit  loi.te«ieer,  voor  8ïi  gemeten 
96  roeden  (59  bund,  17  v.  r.  80  v.  ell.).  In  bet  gcestclykc  was  men 
hier  den  Ctrcchlicben  Bisicbop  en  het  dekcnschap  van  Zuid-Bcveland 
onderworpen. 


11)    INémm  Crêt^  tmk  Sifhté  ,  Mr  «t*. 


scn. 


SCHABBERERKB  ^  naam,  wtlkcn  tnen  iu  dt  wandeling  fe«)«1  geefl 
nan  liet  d.  's  Kciiii-AiTsKKnE.e  ,  in  bei  cil.  Zuid-Holland^  prov.  Zteland* 
Zie  's  Uber-Avtreiulb. 

SCHANAHOt.T,  ^oorm.  bc^ïUin^  der  ÜtrcübUcbe  kerk.     Zie  Giia?»- 

•OLT    (\). 

SCULEXBUnC,  oiiJ  kast»  in  Ttrenthej  prov.  Operijaself  op  een  eil. 
▼an  de  rivier  Reccla  of  K«?iJ(je,  wrtarïan  de  slp<'ni*ii  door  Wiluaaad  waw 
OtDBBBouc,  den  Tijfcö  dcrlj^ilen  Bisschop  vnii  ülrccht,  in  1:2^8,  naar 
den  llardeiiberffh  lijn  o^crgcbragl.  Echter  behoudt  de  plaats  nog^  den  naam. 

SCtJLiNGHKKE  (ÜE) ,  naam,  melken  Dmt ,  Graaf  ra «  Holland,  in 
lijnen  giflbricf  van  hel  jaar  1085   geeft  aan  ecti    slroonijijc ,    lusschen 
bet   we[kc    en   EJuitsIedc  zijn  betovergrootvader  ann  de  kerke  van    Eg* 
mond  rrcselioukcn  bad  vier  boeven  (loansae)  ,    benevens    de   visscliery 
Ifsiis  Stoei  vcrhaall  bet  aldns  : 

(SCujfcöcn  ,^uïcn  bcit  Tdlntt 
3In  rjmiélcöc  üicr  mor  gen  btic 
Ciiöc  biicrtac  hit  hifU^jtik* 

Het  rene  dorp  ,  Lede  geriatimt  ^  dat  in  den  gift  brief  door  bel  bij< 
%^oord  Üuus  of  Hnes  f  onderscheiden  Moordt  van  het  nnderc,  dat  naar 
bet  woord  Schip  ,  Scieplcdc  (Scbipbiy)  genoemd  is  ,  is  geen  klein 
bewijs,  dal  deze  beide  dorpen,  naa§t  aan  elLinderen  gelegen  hebben  ^ 
Eoodat  dil  riviertje  niet  verre  van  Scbipluy  ge^ocbl  en  opgespoord  mtiet 
worden.  Of  dit  nii  bet  Monter  is  dnt  hedendaags  de  Gaag  genoemd 
wordt,  h\j  de  stad  Delft ,  of  een  ander  de  Slink  genaamd  ,  valt  niet 
te  bepalen  ,  ScctiscBEKB  vindt  men  gclcekend  in  de  kaart  van  Airrsrc  , 
Tab.  V  Pars  11  •  loo  als  dit  stroomptjc  van  de  liora  (Lierc)  loopt , 
tot  in  een  walcrljc  daar  gcnaanil  Harga.  Maar  dewyl  do  Gaag  ,  voorbij 
bet  dorp  Scbiplutderi  loopcndi!  naar  Maasland  nn  fllaa^Ian(hbii$  bier* 
van  te  ver  schynt  verwijderd  Ic  lijn  ,  zou  men  de  andere  gissing  van 
Altihc  liever  mogen  toevallen  en  stellen  ,  dat  de  Slitik  of  Slinkstoot, 
een  gedcellc  van  de  ScuLncBEKt  geweest  is.  Het  is  telfs  niet  onv^aar* 
scbyniyk  ,  dat  de  naam  van  Slink  door  verbastering  zijnen  oorj^prong 
beeft  vQïi  ScDLinc  en  dat  Sulett  vett  VLorr,  so«  als  Mcus  Store  schrijft 
van  sommigen  Scüies  en  met  een  anderen  nilgang   Scütnc  genoemd  is. 

SEA  ,  kaap  in  Ooji/-/Wir  ,  inden  Archipcl-tan-Si.- Lazarus  ^  aan  de 
Westkust  van   bei  Atnhnituhe  eil,  ffonteo. 

SEA ,  d.  in  Ooit'Indié'f  rcsid.  jérnhfjina  ^  op  bet  eil.  ffofioa  ^  op  de 
kaap  Sen. 

St^AGALLIS,  it*  in  Oott-Indiif  op  htlSundasche  eil,  Bomeo  ^  «an 
de  Noordoasiknst  ,  aan  de   baai  Saiuhkan. 

SEALAM),  katoenplant.  in  Nedertamh'Gumnfi  ^  M^  Suriname,  in 
Opper- IV tHeri;  palende  N.  aan  den  Allöntiscbe-Üccaan  ,  O,  nan  de  ka* 
toenplant.  Cloucester  ,  Z.  aan  den  riJMfeg^  W.  aan  de  katoenplanl.  Pro- 
tidence;   1000  akk.   groot. 

SEAVIAN  ,  ond  d.  in  üoU-Indië ^  op  de  Westkust  van  bet  ciK  2*iWr, 
in  eene  baai,  5  of  4    m,  N.   van  Amabrc. 

SEDA  ,  vorst,  in  Oott-lndié',  op  bel  eil.  Saro,  —  Dïl  vorstendom  wordt 
door  eenen  Badja  ,      beneven»  eenigc  Fel  Iers  en  Toniongons  geregeerd. 

SEBA  ,  d.  in  Oüsffrtdië,  op  bet  eil,  Savo  ^  vorsl.  Scha,  met  ccnc  haven. 

CooK  ,  die  in  bel  jaar  1770  het  eiland  Savo  aandeed,  vond  in  de 
baven  van  Scda  een  ItolLmdscli  Korporaal  als  po^lhonder.  La  Petbodsc 
en    D'EEiTAECASTGAtiï  hebben   dit  eiUtid    mede  bezocht. 

Iii  bet  d,  Sbi4  is  een  groolc  steen  ,  die  door  bcm  ,  welke  een  eed 
doet ,    wordt    aangeraakt.     De    overlevering  legt ,    dat  ondcrscheideire 


^ 


enen 
Eg- 

4 


rittft 


SfiB. 


5if 


ptrsonca ,  dio  TalicbclIJk  op  dten  tteen  ges  w  oren  b  ebben  ,  o  o  der  het 
doen  van  dco  ccd  t]}n  dood  {gebleven  en  dat  die  slceu  bij  eerie  der* 
geijkt*  fyelrjrenhcid  Tan  een   ^c-bartsten  if . 

St.HALI>è£BÜ[lËN  ,  Stialoabccicti  of  SiSArDESUKËSi ,  d.  in  het  fFeg» 
terkitartier ,  pror.  Groningen,  arr.  en  4  n«  W.  vao  Groningen  ,  kant. 
eo  i2  II.  Z,    VV.  van  Zuidhom  ^  gem,  en  i  u.  O.  ten  N.  van  Grovte^ati» 

Jkleo  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  34  h  en  210  mvf,  en  tnet  bet 
daartoe  bcboorendc  ^eh*  de  Jouw  er  of  Cu  se  nier  ba  l  k  ,  bcnevctii 
het  Wefttenond,  76  b.  en  410  inw,^  die  meest  hun  beslaag  vin* 
den  in  den  landliouw   en   veenderijen* 

De  bodem  be&taat  op  sonvniigrn  plaatsen  uit  zandj^rond ,  waarop 
Sc»itu»iiOAn ,  de  Jüuwcr  ,  de  Bdtk  en  bet  Zandt  (j^rooUndceh  (jrobuuwd 
zijn  j  doeh  nten  beeft  er  04>k  vek*  la^e  landen  ,  waarvan  de  ouder^^rond 
twart  ftand  en  ook  veen  eu  roodoorn  bevat.  Daarenboven  bciit  bet  ten 
Z.  een  aaniïentyk  gedeelte  veenlandcn  ,  >welke  reeds  aanreierkclijk  uit- 
gebaggerd  £ijn.  De  laijc  landen  ten  N.  Moorden  droog(;ematen.  Op  de  land- 
g runden  bouwt  men  ,  zoo  wel  hier  als  ciders  in  dtrzc  burgerlijke  gemeente  , 
i^ecl  rog^e,  boekweit,  \las  ensr  Men  baggert  er  msgeiyks,  hoezeer  du 
Juge  ianden  thans  met  meer  voordeel  ^  dan  voorheen  ,  tot  den  landbouw 
worden  gebruikt.  Weleer  pla^t  $E>AtüEticRtN  de  hoofdplaats  van  geheel 
Oo0ler-  en  Westcrdeel-Lanjjcwold  te  zijn  en  werd  aldaar regldag gebonden. 
Op  het  Westcrtand  vindt  men  nog  de  burgsti*de  van  den  gesJoopten 
burg  Hoekttede.  Oudtyds  was  bet  kcripel  zeer  uiïgeïlrekt  en  aan- 
di'itUjk  en  verdeeUl  In  S  e  h  a  1  d  e  b  u  r  e  n  -  b  o  v  e  n  en  8  e  b  a  1  d  e b  u  r  c  n- 
b  en  e  den  f  bet  laaUte  heeft  zich  in  lateren  tijd  bij  G  rij  psLerk  gevoegd. 
Aan  de  oosliyde  wordt  dit  dorp  door  het  Wolddit^p  van  OJdfkerk  geschci* 
den.  Het  Kolom.' Udiep  ^  allomstig  van  den  Sjiaanschen  Kolonel  Cij- 
rtn   RoiLt» ,  i»  hierafgcdamd  en  strekt  thans  lot  een  ninlendiep. 

De  inw.,  die  er  aüen  Herv.  zijn,  onder  welke  10  Ledematen^  maken 
eene  gern.  uit,  welke  tot  de  klass.  van  Groningen ,  ring  van  Grootcgmt ^ 
béboort.  StB&iDEtfiiicii  en  Grijpskerk  werden  van  IGO!^  lot  in  1()0!> 
bediend  door  den  Predikant  Nicolias  Petai,  die  in  laatstgenoemd  jaar  naar 
Vt»> liet  vertrok «  Toen  werd  SzBétDiBtRiii  rnct  Grootetja*  i  ^rrecnigd, 
tot  ifi  1610  of  1617  f  en  daarop  met  O  Idekerk,  J(»nAK;iEs  FitCDtaici 
B«o«iiitie  werd  voor  beide  gemeenten  in  1616  of  1617  beroepen  en  ver- 
trok in  16^^  naar  Saaksuokbuizen.  Na  bet  overlijden  van  Df^sBicits  Sweh  ^ 
betwelk  iü  I6JM)  plaat a  had,  werden  die  beide  plaatsen  gescheiden  en 
Sebaldeburen  bekwam  ^  tot  in  1683  ,  baren  eersten  afeondertijkt-n  Predi- 
k;iot  in  Giomüiü»  Pl4Ctü9  ,  die  in  1690  naar  llolwerdin  Frieslund  vertrok. 
Hei  eoUatieregt  is  hier  ,  nevens  andere  coUatoren  ,  bij  den  buize  iNijenoort. 
Onder  de  Predikauteu  va»  naam  ,  die  te  SBiALUEBUHcn  gestaan  hebbeu 
verdient  melding  deUudbcidkuijdi|jeNicoLAAs  Wkstï'idoivp,  die  bier  in  1797 
kwam  rn  in  181:2  naar  Lo^dorp  vertrok,  waar  hy  in  1836  overfeden  is. 

Do  krrk  •  welke  hier  vroeger  Atoud  ^  en  M'iórde  Befonuatie  aan  den 
li.  StB*Li>os  was  toegewijd  en  met  drie  toren ljt!4  prijkte  ,  is  in  1800  afi^t' 
brokfn  eu  in  1H07  vervangen  door  de  tegenwoordige  kerk  tuv\  een  koepeU 
toreotjc,  doch  die  van  |*een  orgel  voorzien  is«  Zy  staat  op  een  hoog  zaït- 
dif^  krrkhol,  len  Z,  van  den  nj^rg  en  werd  deu  2i  November  1807 
ittgcuyd  door  dcu  locnuialiijin   predikant,  Njcola*s  VVusiBüDoir  (l). 


C*l    tolitf  diE»l««04i«c  HitynfrolMS  totfraitimd,   door  WittttAwnp  ,  wfl  oadfevidkitodiKQ 
aÊiÊÊÊÊkÊmtÊmm  .   ■UfCBcton  te  6nm«ii0rn   iSOS     Tes  «iitxiri»  vêit  dU  dar|i   n  b«i  a*l||ettbe]drs  0i- 

9Êm   itw^fÈtt  fk ,    mtt  Mms  hi^lé^t  ttvtr  hH  piUatitfP^t  ma    Hrffékt-rk  <m  mm  J^«|iw  ttmtkMtdêhmg 

X.  Dbai>.  21 


3ii 


SEB. 


Th  dorpichot^l  wordt  gemiddeld  door  een  getal  van  60  Itterliiijjeii 
tietochl. 

Er  wordt  hier  op  liemehaartMdag  ecnc  marltl  geboüdcn  ,  nelke  «roq^r 
iccr  tianïienlïjk  was  ,    doch  thans  weinig    inccr  wordt  hezocht, 

SEBALDEbLlREN-BENEDEN  ,  naam,  welke  men  vroeger jjaf  aati 
dut  gcdccUe  yan  SniAtoisiüREïi ,  dat  nu  hehoort  lot  de  {jem.  Grijpêkerè  , 
tn   het   fresterkvartfcrt  prov.   Groningen.     Zie  Gniif^KEiiK. 

SÉBAIDEBUREN-BOVEN  ,  naam,  welken  luen  vroc|yer  {(af  aan  dat 
«edeeUc  van  Sehuldehurcn  ^  dat  nti  bclioorl  onder  de  burgerlijke  gcni* 
urooiégast^,  in  het  fF cücrhtDariicr  ^  prov,  Gfüningm^  iban»  eokot  Sw*i- 
iiE»rnEii   gebcelen.     Zie  Scbaldibdrcii, 

SEBAjAM  ,  landa.  in  Oott-Indtë,  op  hel  Sundtttthe  cih  Bomt»  f 
resid.    Bamermating  ^  N,  Tan  Mondawi* 

SEBASTïAAN     (ST.) ,    ook    wel   etn»   forl  Coii*  genoemd  ,  forl  in 
Afrika  ,  in  Opper- Guinea ,  aan  de  Ooudhtst ,  stmnddiislr.  ^if/on  ,  Lind«lr. 
Cnama  j  aan  de  Chama,     Het  is  door  de  Portugezen  gebouwd ,  «lic  Né^h 
ook  lijnen   naam  gegeven   hebben.  ^H 

SEBASTIAAIS  tST»),    fort  in   ff^est-lndtë ,   op  het  til.  Ciirofoo,  iil^ 
de    West-divisie,    Z.    van   de    planL  Verlaten,    Z,  W.  van  Sibcrieo , 
S*  W.   \an  Zevenhuizen   en  N,  O.  van  Fort-Marie, 

Oit  fort  ligt  op  cenc  kleine  boogie  en  h  geen  van  de  slechtste  forten 
aan    de  Goudkusl.     liet    heefl  Iwee   kleine  bolwerken  en   twee    kleine 
ronde    haltcryen ,  en  is  waarscbijniyk  ,    omtrent  het  jaar  1658,   den 
Portitgcxen  ontnomen.     Wat  het  fort  op  zicb  lelve  aanbelangt ,  hel  was 
%vctaangelpgd  j  het  kan  sich   echter  niet  antlers  verweren  dan  tegen  de  In- 
landers of  wat  van  de  landzijde  niogt  worden  ondernomen  ,  dewyl  Tan  de 
ïceïijde  niels   is   te  vrecieu  ,  aan(je2ien   er ,   van   het   land  af,   cco    rif 
van  rotsen    in    zee  steekt,    dal  door  grooï e  schepen ,   op ecnen  gcnocfy- 
Eamen  afstand  moet  wordco  vcrmcdon  j    terwijl   men  met  ceocn  Afri- 
kaan&che  roeischuit  of  kanoe  daar   tnssclien  en  in  den  links  uitloopende      , 
oever,  gerustcryk  ,  hel  zij  links  of  regts  ,  waar  men  zich  naar  toe  be- 
geven wil  ,  in   zee   loopt.  ^ 
Hel  vlek  Chama  is  gelegen  onder  het  geschut  der  sterkle.  De  Negers      , 
Ic  dezer  plaatse  vervaardigen  kanoot ,  welke  voor  den  handel  langs  de 
kusL  zeer  geschikt  zijn;  ook  onlmoel  men   onder  de  Negers  te  Chama 
bekwame  roeiers  of  scheppers  ,    om  die  vaartuigen  ,    op   ecoe  handige 
wijze  ,  dwars  door  de   branding  te  brengen,     (iewoonijjk  voorzien  dan 
ook  de  Europcschc  schepen ,.   tot  den   handelstogl  langs  de  Goudkusl  ^ 
zich    ie   dezer  plaatse  van   de   noodigc    kaooos  en   scbeppcrs* 

SEBASTIAA^SLAND  (ST.) ,  poïd.  Jn  de  heerK  Zevenbergen,  prov. 
Jfoord-Brnband.     7Ae  Bloüep*    (Kohte-). 

SEBASTIAANS-POLDEB  (DE  ST.) .  naam  van  dat  gedeelte  van  den 
Tl  Li  r- POLO  IR  in  het  Lnnd-van-Orerflakkée  ^  prov.  Zuid- Holland  ^  dal 
onder  de  gem,  Oude-Tonge  behoort,  ook  wordt  de  gebcclc  polder  wel 
eens  onder  dieo  naam  begrepen»     Zie  TillE'I'oloeh. 

SEBATIE  ,  eil.  in  Ooit-fndié'j  in  de  Zet-mn-Celehei ,  aan  de  oost- 
kust van  hel  SundoKhe  cil.  Borneo ,   tegenover   den  mond  der  Tawa. 
SEBAÜW   (TONCGONG-).  eil,   in  Oost-lndiè ,  lot  de /£io«ipfcA<-«f- 
landen  behooreodc.     Zie  To!i6f*o]««-SiiiAi]Vv. 

SEBEKOBt,  strand  in  Oott-Jndtè',  op  bet  Amboni€he  eii.  Ceram^ 
schiereil.   lloewarnohel ,  aan  de  Westkust. 

SEBJANO  ,  d.  in  OoMhlndiêf  op  de  Noordwcstkusl  vati  het  eil. 
Forstate ,  een  der  Tenimber-eilanden ,  Het  beval  eeii  iwinliglal  hui- 
SCQ^  aau  den  zeekant  gelegen. 


SfiD. 


^n 


SKBOETI ,  oud  é,  in  Ooii'Jndtëf  op  bel  Sundatchê  ciL  Jattaf  reitd* 
Cktrihón ,  aiis.  rcf* /fKfratnoyor. 

SEBftAu4  ,  gU«  in   Oott'Indiif  eeo  «lor  KUine'Sunda^ëilanden*     Zit 

SECËLLO ,  d«  in  OotUlndii,  op  h«l  SMfii£i<cAe  etU  /ara,  rcsid* 
S^atii^e  ,  ad»,   ref.  Magatan^, 

5EC0NTIP0INT  ,  Engelsche  naam  van  de  Twiidi-poxt  ,  kaap  m 
Ooit-iftdiè\  op  bel  Siinc/airAe  eil.  Jöwi,     Eie  TiritOfc-ruiiT. 

SEDA^NG^  itdat  in  Oost^lndiê,  op  bel  ^mM^ajcAe  cil.  i&omfa ,  resid. 
FowlfflifMi,  oniftreekf  kaap  Daioe* 

SEDANGf  itad  tn  Oost-ïndtë  ^  op  bet  Sundaseke  etl*  BomtQ  ^  rciid, 
Pöiiftaiidir,  ilaal  ^erfan^,   2"  lU'  N,  B.,  128'*  34'  O.  L, 

SEDANG  (DE),  n?.  in  Oost-Jndiv,  op  bel  Sundaicke  cil.  Sümea, 
reȕd,  FanrtaitaJ;  ^  die  met  ecne  neslelijke  rigliog  iit  de  Sirwti-pan' 
ÊCarimata  uitloopl. 

SEOANG  (DE  BAAI-VAN),  baai  in  Ooêi-Indiê ,  m  de  Straat-wan- 
Karimai&f  aan  de  Westkust  ^an   bel  eil*  Homeo* 

SEDANGLOËNING,  d.  iti  Oott^indii ,  op  hclSundasche  eih  Jata, 
rc»id.  Batjhn^ 

SEDA^PETOEL,  d,  in  Oott-lndtë ,  op  bet  SimdajcAc  eil,  Jat», 
rcfid.  AWof ,   adsi  res.    Ma^alantf, 

SEDAWËRIK,  ood  d  in  OoU-Indiê ,  op  bet  Sundatch  eU.  iaM , 
f«sid.    Prtanffet'fU^i'Utithapp^n» 

SKDA-RATOË,  berg  m  Oott-Indti ,  op  bet  Sundanhê  eil.  Javn  , 
adt.  res,  Umttutof^, 

Het  i«  de  booj^te  top  van  de  Gede,  iljndc  11,ï)00  Tocten  boog.  De 
kriter  ligt  op  10,t}50  voet  boogie,  in  syn  bekken  is  ecnc  kom,  niet 
^tacblig  liedend  wairr ,  waanüt  itcb  ecnc  dampsuil  verheft;  die  kom 
ia  oinringd  door  tijf  kloven  of  spleten  ,  vraaruit  met  dof  gerucbt  en 
ktvMK  kraoht  dikke  zwaveldampen  iworden  uitgeworpen t 

8ËDAAI,  oud  d.   ia  Oott-lndü ,  op  bet  Sundatchê  etl«  Java^  adi. 
Krautinti, 

EDAUl  (I10EK-VAN-),  kaap  io  Ooti-ladië^  in  de  Zee-wn-Jata, 
de  Noordku&l  van   bel  Sundauhe  eiL  Jawt,  resfd»  Krawan^, 
SEDARIO,   kaap  in    Oost-lndiè,   in  de  Straat -mn- Madtira  ^  aan  de 
knal  %an  bfl  i;fl.  Jafia^   re$id«  BtSQtki.  —  Dese  knap  maakt  do  Noord* 
ooatboek  van  Java   uit. 

t.  M.  ..r^»|r^Qg^^  d.  in  Oott'lndiê,  op  bel  Sandaiche  eiL  Jaw  , 
K>  »  ads«  ret.  SÊatjalanff. 

br>itA>W'.IllK  ,  ood  d.  in  Ooit-fndie  ^  op  het  Stinda$che  eiL  Jata, 
fM*    Pmiu^r^RcfjientitefiUpptfn, 

8fiDJATlEf  bosch  in  Oott  fndté' ,  op  hel  5Mii</nJcAe  eil.  «/«w» ,  rciid* 
P^tan^an ,  rcg,   liatatuj ,  diiir.  Socba  j  24  palen  van   Ba  lang. 

liet  l»eslaat  ecnc  lengte  van  6  palen  ,  en  i«  rijk  in  waro«-,  rangis- 
cfi  ior  ren  bout. 

SEDEKAftJE  (DE),  riv.  in  Ooti-lndit ,  opbel  Sundtnehe  tiX.  Jam^ 
Vêtid    Somhaya. 

Hei  h  eitii  arm  v.in  de  Kfdirie ,  welke  aicb  in  eenen  westclyken  loop 
tri  de  Slmtêt'tan^MadHra  onllait. 

§EDJOO,  é.  ID  O^it-Sudifj  op  bel  Snndatehf  eiL  BilUtön ;  met 
400  Mnr. 

SEDRE,  teeëngle  in  Oatt-fndië,  in  de  hdische-zre ,  N.  van  hel 
SwwlciseAa  eïL  «Sinnulrti  ^  tu^selien  Poeloe-Nanc^  en  KoningsfMinl.  Zy 
i«  t«er  «Mtiv. 


I     it  i«er 


SS  & 

kiisl  van  hel  Sundaiche  cil.   Bont€ü  ;    5*^  27'  N,  B,,  15B°  54'   O*     l*- 
SEE.EANGOG,    eil.    in     Oatt-Indit,    in    de    ZeetnnCelebeM,         1*» 

SEE-BËL:I10E,  eit.  m  Oosttmlië,  in  iltsn  SundaKhÉ-Archtpel  Zte  Bi^  «« 

SEELNSTlllE,  d.  in  Oost-fHdië,  op  htt  Sttndftsehe  eil,  /d*a,  re^P-»^ 
fCadoe  ^  ads.    rcs,   Mayelanf^. 

SEERAAllTSKERkE  en  SEERAETSKERKE,  namtn  ,  welke  m^-^< 
vpctat  in  de  ii^andclinj^  prft  aan  het  d.  "»  Heeh-Ave^osileike,  op  bet  ^^^ 
Zuid-Hfvvlandf  nmv,  Zeeland.     Zie   HECR-ABC^nsKEaKE   ('s). 

SHER  APSKEUKE,  naam,  urelkcn  men  in  de  wandclinj  vcelul  j^^ 
Aan  liet  d«  "iUeeb-Aitskeski*  op  het  eil,  Zu(d-Bevelandf  prov.  Zeth^^* 
Zie  Hrbr-Aits&ebke  ('»). 

SEERÜP,  ook  wel  ZEenijr  en  Siatr  (^escbrcvcn^  geh.  op  bet  cil.  T^^' 
Scheili'n^  f  prov-  Neord- Holland^  arr.  en  20  u.  N*  van  Hoont ,  karB  f* 
en  15  u.  N.  Tan  ^hdemhlikf  ((em.  Ter'Schtllutg ;  met  5  h*  en  40  in^V' 

SEEJiïJPER-POLDER  of  SiRiPER-FOLot» .  pold.  in  hel  eil.  Ter-Sche/' 
/iify,   prov.  lïoard'lIoKand^  arr,  Uoorn^  kanl.  Mttlemblik^  ^oi.  Ter- 

SËGALA  of  SE6AI.0,  di»tr*  in  Oott-lttdië,  op  het  Sundatche  ei L  Jota i 
resïd,  Baglen, 

Den  Si  Maart  18S6  hecfk.  een  detachement  der  onsen  ,   op  Wonosobo 

Ï^ekampccrd  ,  ccne  talrijke  Iroep  inuiLelinijen  ,  die  lich  in  het  SejTala&cbe 
ind  fcriamcld  ,  verdreven  ,  na  hun  een  verlies  Ie  hebben  loegebragi  vao 
vele  dooden  »  cfn  metalen  Icla ,  een  vaandel  en  onderseb^ïdcne  f^ewereo. 
SECiALA  of  Segalo  ^  d.  tn  Ooti-lndiCf  op  hei  SurKttttchê  eiL  Ja»a  j 
resfd.  Baaien  j  dislr,  Segala ^  waarvan  het  de  hoofdplaat*  ij,  aan  deSerayo. 
SEGALA'KKRAN  ,  distr.  ïn  Oast-ftuiié ,  op  hei  Sundasclu  tW.  Jawd, 
adf.  res*  Krawan/j, 

Dit  dislr.  is  zeer  ber^^acbltg.  Het  jjeoiet  at  het  voordeel  van  hei 
klimaat  en  de  vruchtbaarheid  df^r  Prean[rer-Ri'[^efitscbappcn*  De  ter- 
momctcr  van  Fasreüobit  klimt  er  des  daaffs  lelden  boven  de  80"  cfi 
danlt  des   nachts   lot  68°  .  66°  téU  tot  m\ 

SEGAR  .  d.  in  Oott-lndié'f  op  bet  Kieitie'Sundaiehe  etl*  Lomhük  ^ 
Aan  den  OoMkant. 

SEGARA-ANAKAN    (Kikder-ice)  ,    baai   in   Oost-ïndië f  m  de  /ni/i- 

xehe-iee  ,  Z.  van  het  Sundasche  cil.  Java  y  lusjchendatciL  en  Noe«a-Katii* 

bangau  ;  met  ondiepen  moddergrond  en  geheel  on^^fsc hikt  voor  iee«ehepen, 

SEGARA-WEDI  of  Zakpeaai  ,  baai  in   öoti-lndië f    in  de   Indiscfte- 

see  f  aan    de  luidz^dc  van  het  Sundatche  etl.    Jitva 

SEGERIE,  land»,  in  Oost-Jndië,  op  bet  Sunda$ch€  dl.  CeUbtM , 
^OT.  Maküitar,  tot  de  Badjoe-Keke  hehoorendc. 

SEGGELIS  (IIET) ,  hit  Se^lis  of  uet  Zeglis,  water  in  Kenntmerland , 
prov»  Jfoord^  Holland  f  dat  vim  Alkmaar  in  cene  westelijke  «trekkinfj 
naar  de  ringsloot  van  bet  Schermocf  loopt ,  vn  thans  een  gedeelte  van 
hel   Groate*^oordhollandich-kanaal  nitmnnkt. 

SEGIIERW'ILGüËf  vol  geus  sommigen  t^en  voorm,  d*  in  SUmt  $*y  laan- 
deren ,  prov.  Zeeland,  dat  in  1577  zonde  verdronken  en  later  niet 
wedr^r  hoven  gekomen   lijn. 

SEGNIERS  (DE),  naam  van  een  der  drie  kleine  volken,  welke  om* 
strreks  Christui  geboorte,  het  latere  hertogdom  L^fxemhurfj  bewoond 
hebben* 

SEGOPf «  bosch  in  Ooii-Indiê  ^  op  bet  Sundmohe  ciL  Jüpo,  resid. 
Pekahn^ang ,  distr.  Soeba,     Hel  beitaat  <ne«it«l  ttil  djalicboomcn. 


8BL  IM 

,  ffigOfta>AL0ON  €9  OBOIO-LOBEAHG.  m.  h  Om^/mMT,  op 
A«l  SandatcM  eiL  Amk  md.  Putmnmmmg.  Zm  IniiiM  Bmim 
4^19  (Dl)  tti  Kciu»uw-8mom*L«iiam  (Di)« 

SËGAOEDI ,  eiL  ia  ikê^ImM.  io  d«  Miêekt-tm,  op  de  kust  fan 
JWt  bddi,  Panara^m,  nM.  Mmüom,  op  liel  Suuiamkt  oii.  «Im. 

SËGUJLLü,  d.  ia  OoO^imiii,  op  het  SHMbidbo  oil.  Jmm,  ratid. 

in  Dt^niUer  1B9S  MtvMrde  do  lesdo  mobile  kokmne  fan  helNe- 
^rUctdfcbË  bger,  oodorlMfel  van  den  Kapilein  Rvu  tai  Naota  ,  welke 
'Vdii  Góitibiir  ««i  op^alrokken,  om  otot  Tjinkawa  en  Paësaa  oenen  oTor- 


fofft  over  4ê  L^fJiDf  te  loekon,  by  dït  dorp  den  «yand,  die  Tier  Taan- 
lak^MfMilli  bad  Mplanty   doch  door  eentge,  door  den  Luitenant 
Unqp^  «al  firigta  kaaontehoten ,   wddra  uiteen   ftoof.    Inmiddeb 
^   4a  Yfaaddyko  Tommoa^ang  Pbawmo  Koimuo    het  oogenUik 
*  ~  9  dat  M  helft  dar  kolonae  hier  een  ravyn  was  OTergetrok- 
Mk  la  farlooaoB ,  ea  kwam  na  met  onget eer  400  man  ge- 
ikkaa»    De  doar  doa  Kapilein  yak  Naota  intuMchen  boTo- 
lao  f  nel  en   loo  goed  uitgevoerd ,    dat  de 


■Ht  achïatialiag  Taa  vele  dooden  ea  gawaaden ,  spoedig  op 
&  ilagl  vefd  gejaagd. 
SEGwAAEDy  gem.  in  iltyalafKl,  pniw.  Zmid-HoUaud,  ZieZacwAAaa. 
8EIILU9   naam  onder  welke  het  d.  Zslbih  ,    in  het  graaf».  Zmt- 
fkêUfWnw»  OêUMmnd,  ia  het  jaar  12I$)S  voorkomt.     Zie  Zsiaia. 
SBHLBI,  froote  pachth.  in  de  heerl.  Feltz,    Zie  SsiLianwF. 
fiBILAll,   MMB-SaKAP,    eil.  in  Oott-Inéü,    in   de    Indkekê^e, 
tm  fkmna-itijaa, 

Amhlau  ; 


SBILASSI,  Qod  d.  in  (hii-IiuUi,  op  het  jéwAwtehê  eil.  J 
hal  lalda  ia  hal  hedn  der  achttiende  eeuw  byna  tfOO  lielen. 
_  SEILUHOFF  ofbiiLUi^  grooU  pachth.  in  de  heerl.  Felts, 

"lw.,  a 

ï,  gea 

'GHO 


grootb. 
arr.  en  tt  u.  N.  van  Luxetmburg^  kant.  en  byna  S  u. 
R.  fan  Mtndi^  gem.  en  BO  min.  W.  N.  W.  van  Nomtrtn. 

SEIN  (HET  GHOOT-),  meertje,  prov.  Friesland^  kw.  fTatirjfoa, 
nel.  Utmeiumer  OUUvkaert'in'Jfoordwolde ,  10  mm.  O.  ten  Z.  van 
WaraSy  datmethet  Klein-Sein^  de  Lutkewtel  en  Lungtdum 
m  TOfflMiding  staat. 

jBSm  (HET  KLEIN-),  meertje  ,  prov.  Friesland,  kw.  Wêsteryoo  , 
griet.  ffemelumer^Oldephaert'en'Jfoordwoide ,  5  min.  O.  van  Warme, 
dat  met  het  Grooi-oein  en  met  de  Geeuw  in  verbinding  staat. 

SEDIGRAVE;  hoeve,  in  Twenlhe f  prov.  Overijttel.     Zie  SiseaATi. 

8EISDAM9  voorn,  dam  of  dgk,  op  bet  eil.  ffalcheren,  prov.  2et- 
iaail,  liM  llaonlen  van  Middelburg. 

Amt  doea  dam  werden  de  West-  en  Zuidwaleriii(jen  aan  Middel- 
haiv  vastgehecht ,  nadat  Beverens-Ambacbl,  in  de  Wijl  vliet  opgekomen, 
heijwgaaagdo  dealen  bad  vercenigd  door  den  Sutbur^r-  of  Zandburgdyk. 
Eene  gracnt  in  het  Noorden  der  stad  Middelburg  wordt  nog  SaisoAa 
genoemd. 

SEISJESBERG  (DE),  heuvel  in  Gooiland,  prov.  N oord- Holland , 
10  min.  Z.  ten  W.  van  bel  d.  Huizen  ,  een  der  hoogste  heuvelen  in 
Gooiland. 

Men  heeft  van  deten  berg  een  fraai  gezigt  over  het  naburige  land  , 
ea  over  do  Zuidersee ,    benevens  de  dorpen  aan   geenc  lyde  daarvan 


*1K 


'AAftT  of  Satnav ,    geb.    in  de  Heijerij  tan  'g  Hertogenbotch  , 
'^     'y  prof.  l^êêrd-Brabamd.     Zie  SefvesT. 


SM 


SEL 


SEITAN,    PoitoB-SmAji ,  eil.  io  Oott-lndie  ,  lot  de  Bam 

beboo  rende. 

SEITERT,  bosch.  in  het  balj.  van  Diehirch ,  grooth*  Luxtmbur^f  gn*^ 
kanl.  CM  g(!fii.  Diekirck» 

In  1668  Li»afii  een  mebje ,  dat  door  de  pest  was  besmet  van  VUDde» 
te  Diekircli ,  welke  laatslc  »lad  tot  no(j  loc  ttij  was  gebleven.  Har«  oodm 
zagen  Iiei  jjevaar,  waarin  lij  verkeerde ,  waarop  de  vader  —  bet  was  mïit 
ZuudafT  —  bij  het  üil*jaaïJ  der  kerk,  lyjie  medeburgers  waai-sdntHde.  BÜo» 
alleu  verlieten  nu  hunne  hiiiEen  en  trokken  ^  eerii|ren  naar  bet  bvsoltiSfi'* 
tert^  anderen  over  de  rivier  naarden  Hart,  waar  zij  zïch  laniji  deSnre 
lol  in  de  niaand  Decciidier  opbtcïden*  Vele  geboorten  badtien  toen  opbel 
veld  plaats,  bijzonder  in  de  ülreek  Asüochy  vau  waar  tij  bun  linnen  gtn* 
gen  wasaclien  in  cenc  ^bron  ,  welke  op  ecrie  boo(^lc  liy  Ettelbruck  ontiproafi 
en  wegens  de  vele  windels  (luijer»)  nog  beden  Windelbrunncn  beet.  Qnètx 
anderen  zijn  in  den  Attlock  de  Notari»  SratncEüFZLn  eii  de  Priester  Atiht 
geboren.     Beide  lyn  op  de  brng  te  Etiulbruck  gfcdoopt, 

S£1VËNUAII£N,  oude  naam  ,   waaronder  bel   stadje  ZEVEnuit  ^ 
de  Lijmers  ,  prov.   Geiderlatid  ,  tn  1200  voorkomt .     Zie  ZivEaiii. 

SEiCADOE  ,  rijk  in  OoiUlndië ,  op  het  Sunda$che  cil.  BómtOf  Iftó 
de   Westkust. 

SEKADOE,  d.  in  Oott-Indiè  ^  op  het  SundoKhe  eiL  Borneo  ^  r^k 
Stiiad(ye  f    aan  de  Ponlianak. 

SEKAMPONGHALAM,  d.  in  Oost-lndie,  op  htt  Sandttiche  til  Sn- 
matra ,   res id ,  Lampong  ^  d is t r .  Sema ngka . 

Dit  d.  is  den  29  Julij  1846  door  de  onzen  veruivld  j  omdot  de  iiK 
woners  bijstand  verleend  bad  den  aan  zekeren  Da  las  Masghok  Nbcaii  | 
dio  tegen  het  Nederlands  Gouvernement  in  opstand  was* 

SEKAPOOK,  d.  in  Ooil-lndie,  op  bet  Sutidaiche  eil.  /awt|  rcsid. 
Socrabatfa ,  reg.  Sida^oe ,  distr,   Tamhanga, 

In  de  nabyheid  vau  dit  dorp  is  ^  den  25  April  1843  ,  eene  grot 
ingestort ,  waarin  zich  25  menseben  bevonden  ,  bezig  om  kalksteen  by 
een  te  verzamelen.  Met  alle  mogelyke  moeite  heeft  men  slechts  vier 
dier  ongelukkigen  levend  kunnen  opgraven  ^  doch  in  zulk  eeneo  ver- 
wonden staal ,  dat  er  weinig  boop  op  hun  behoud  overbleef.  Acht 
bunner  werden  levenloos  iiit  den  ^rond  opgedolven  ,  terwyl  het^  ïn 
weerwil  van  alle  krachtsinspanning  ,  niet  is  mogen  gelukken  ,  om  de 
lykcn  der  overigen  te  voorschijn  te  brengen  ,  boczecr  men  daaraan  tot 
op  den  26stcn  gearbeid  had.  Na  een  zoo  lang  verloop  van  tjjd  ,  was 
alle  boop  op  bun  behoud  vervlogen  en  is  hel  doorgraven  geslaakt  ge- 
worden j  terwijl  de  nabestaanden  der  nog  vermiste  personen  verzochten , 
dat  de  plaaU  ,  waar  bet  ongeluk  was  voorgevallen  ,  ter  berinoeriog 
daaraan  ,  tot  eene  begraafplaals  mogt  worden  ingcrigt ,  welk  verzoek  , 
hun  is  ingewilligd  geworden, 

SEKAR,  d.  tn  Oost-Indië  ,  op  bet  Sandasehe  eil.  Jaea  ,  rcskd*  Sot^ 
takaria.     Men   heelt  eene  bron   in   de  nabijheid, 

SERA  RANG  ,  distr.  in  Omt-lndic ,  op  hel  Sundaiclie  eil.  Jüva^ 
resid.  Kadoe, 

SEKARWOJO  >  d,  in  Oosl-lndièf  op  het  i9m«*Zose/i«eil.  Jöw»,  resid. 
Süerabatja  ^  aés,  res.  Grisfé ,  dist.   Palamhokan. 

In  dit  d,  is,  in  den  nacht  van  16  Si'plcmber  t84*i ,  een  hevige  brand 
ontslaan  ,  waardoor  ondanks  de  aangebraglc  hulp  ^  binnen  den  tijd  vau 
één  uur  ,  negen  en  tacbug  woonhuiicn  zijn  vernield  geworden*  De 
scJiade  veroorzaakt  door  dezen  ramp ,  welke  aan  onvoorzigtigbeid  werd 
toegeschreven,   werd  op  6830  gnld,   berekend. 


SfiL. 


5387 


SEKAT  j  TAffOjoitU'SeEAT  of  DiitH)iÉe-llijS7Boe& ,  kaup  in   (hst-indiëf 
lln  d<?n  Archipel'van^St.'Laiarus  ^  aan  tle  Westkust  van  het  cil.  Vetam, 
I       SEL\  ,  Yoonii.  tl.  in  Oost-lndtè\  resid.  Amhoina ,  op  bet  Am^on* 
$the  cil.  ^nnipa  ^  op  ile  kust  Samaffo. 

Het  wai  sk'cbts  evn  klein  dorpje ,  waarvan ,  in  bat  be^iu  der  vongo 
inw,   de  inwoners  mcesl  uitjrestorven  waren. 

SELAGAÜANG  f  d.  \n  OQsi-lndiè\  op  bei  Sttwlaiehe eW.  Jata  ^  resid, 

^rtün^tr'Hegendchoppen  f  reg.  Seemedanff  ,  Innds.  Sedtgodon, 

SELAGODON  ,    lands*   in  Oott-Indië,    op  het  ^Sifficfajc/Ée  eil.  Jaea, 

■fctid.   Preanger-Rfgentschappên  ,    reg.  Soefnêdtmg  »  O.  ^an  PondAJang, 

I      SELAKON,  lunds.    in   Oost-indiéf  op   het  Smtdatehe  cil.    Bomeo  f 

[mMn  de    Wcitkii»t^  rcstd.  Pontianak. 

Hen  heeft  er  mijnen.  De  Chlnesche  mijnverkertf  in  tDaaticbap* 
[pijen  en  onder  hoofden  vereen  i(rd ,  bereiken  de  mijnen  voor  eigene 
[rrkemng.  Zy  teven  byna  onafbankclijk  in  hunne  dorpen,  waar  de 
[  gehuwden  afioodcrlijkc  kleine  woningen  hebben  en  de  ongehuwden  bij 
I elkander  wonen.  Deze  slaan  aldaar  onder  het  toe^igt  der  Oppurboof- 
léen  ,  en  worden  door  dezen  gevoed.  Deivijt  de  mijnwerkers  stout  en 
^andere  benoodigheden  van  de  kvi^t  krijgen  ,  onderhouden  xrj  belrek- 
[liing  met  de  daar  wonende  Chinezen,  en  deie  x^n ,  op  hunne  beurt, 
linet  bet  gexamenlïjke  vaderland  in  aanraking ,  werwaarti  ,  door  niid- 
idel  óer  af*  en  aantarcnde  jonken  of  waiikangi,  jaarlyks  een  gedeelte  der 
iintten  wordt  overgemaakt* 
SËLA)IA  ,  d«  in  Oott-lndië  y  restd.  AmMtta  ,  op  hel  w/m6o»icAf 
|€tl.  Ctram,  aan  de   Sawa-baai;  ^  56'  Z.  B. 

SËl^AN   of  StUAif ,  gedeelte  van  bel  Amt>ont€fte  t*i\,Veram^  in  Oatt' 
tndiê f  rcfid.  Ambmna  f  en  wel  dat  gedeelte,  hetwelk  lich  van  Weni- 
liPi-Wtnaowcr  naar  £ttpapoeteh   tni»trekt. 

BËLAN  ,  d.  in  OoMt'Indië  f  op  bet  Amffonsche  dl.  Ceram  ,  aan  de 
rSUiidkuft,  nabij  eene  baai* 

I      SELA^•BlNAUWËll  of  SiitL4n-Biii4irwEn  ,  gedeelte  van  bei  AmbitnHhe 

|til.   Cemm  ^  in   Oait-lndië j    re*id.  Amhon*     ïïct  ia  dat   gedeelte    bct- 

vclk  (icb  van  Kcllemeer  tol  Weninama-VVinauwer  uitstrekt. 

SELANG  ,   ciL  in  Ooit^lndiëf  in  den  MoiukicUc-Arvhipel^  resid.  Ter* 

imOiry  nau  de  Zuidpnnl  van  bet  cil.  Hatsjnn ,  waarmede  het  twee  goede 

bavenB  vorml  ï    O"  liO'  Z.  B,,  HT  46'  O,  h. 

I      SELANGADO^G  ,  lands.  in  Oott-Indië ,  op  bel^nnfiftvMeeil. /atrs^ 
liftsid*  Prtangtr-Regtntichappfn  ,  reg,   Smkapoeru* 
'      5ELANG1S    (DE),    rir.   in    öoêt-lndië ,  op  bet 'Snni/dieAtf  eil,   Su^ 
WMitra^  re^id,  Pahmbang, 

2y  besproeit  bet  gebeelc  land  van  fasoemab-Lebar  en  dat  van  La- 
rRMUng  en  alorl  lich  ali  eene  aaoiicnïykc  rivier  in  do  Moe$ie  uil.  Op 
^•oiiimigc  plaatten  is  ly  xeer  smal  ,  hare  oevers  bestaan  uit  een  swarl , 
rfiijn  tand.  Haar  water  is  luel  xwavel  beswangerd.  Zg  beefl  eenen 
I  groottn   waterval. 

SEI<A*1'ADJANG  ,  tand.  in   OwUindië ^  op  bctiSMncAufAecil. /avo, 
Bltd*  Batarta, 
S£LA-PARANG  ,    plaats  in  OoU  Indtë ^    op   het  eü.   Lomhok  ^    een 
^  écr  kltnat-Sunda-eilandenf  aan  de  Westkust.    Naar  deie  pbats  wordt 
bet  gebeele  eiland  wclrens  bij  verbastering  Saletnparang  gehecten. 

SË1.4II »    d,    in  OoAt'tndië ,    resid.  Awlwn  ^    op  het    f  il.    ftnttipttf 
een  der  Handa-Eitandcn 

SËLAliüNG,  burg  in  Oott-fnéiif  up  bet  5'i«itf/««cAe  til.  iavo ,  re^id. 
Dj<t€J0karta, 


3^  S  B  L. 

SELARÜNG,  (1.  ia  Oott-lndiit  »F  ^cL  Sundasfhë  eiU  Ja$u,tmi 
mocjokarla ,    nan    tien  iroct  van   cenen    berg  van  dien  «Ifdcn  num. 

ïha  tS  October  IHiiS  werden  d<;  niuileiingen  ^  onder  Duro-!JiMio, 
dïc  ilch  in  dil  dorp  |yene«lcld  haddrn^  door  den  Generaal  Majiw  ns 
Geiiii  daaruit  gcdrcTen.  Op  den  muedigen  aanvat  van  deonsco,  U 
ten  tij  cena  ovcrhnnste  vlugt^  latendu  ruim  vyflig  der  huuueii,  OD- 
dcr   welke  Iwec  (loofden  ,  op  het  ftlngveld. 

SËLASSI I  d.  tn  Ooit-Indiëf  op  bel  Sundaithe  eil.  .^ttrnalra,  rCMd. 
Padang  ,  in  de  Padanijsche- Bovenhnden, 

BELASTKI,  d.  in  Óust-lHdiè ,  op  bei  Sundatche  cil.  Java,  fciid* 
Küdot  f  ads.    res.    Ma^tlant/^ 

Oen  iO  Mei  1838  werden  de  muitcltngen,  nabij  dil  dorp»  Joer 
den  Majoor  Boicuke»»  ,  UoTiimaiidanl  der  aebUlc  mobiele  koloooet 
aangelroOen  en  voornamelijk  door  vyf  wel  aangebragle  schotea  uil 
een  écnponder,  in  de  jjrooUte  Tcrwarring,  op  de  vlugl  gejug4, 
nadat  tij  sicb  reedt  eenmaal  met  eeoe  tweede  troep  myt telingen  ter* 
eenigJ  badden. 

Op  den  verderen  luarscb  van  dien  dag  naar  Jeboes ,  werd  de  vj)' 
And   nogmaaU  aangelrolTcn  en  spoedig  verdreven. 

SEL ATIËN  ,   kaap  in   Oost-lndiè  j  in  de  Zee-van-Jata,    Zie  Sjkuni. 

SELA-TIGA,  eigenlijke  naaiu  van  bel  d.  Salitlca  ,  in  O^ft-inüit 
op  bet  Sundasche  ciL  Java.     Zie  S4i.4TtaA. 

SELCÜETTE  ,  ¥e.  naam  van  bet  geh.  Sklacoeidt  ,  in  bet  grasEi/ 
WiltZf  grooib.  Luxemhurtf,     Zie  BcLicaEiox. 

SËLDAM  ol  Zeldam  ,  geb.in  Ttteitthe  ,  mov ^  Ottnjutl  ^  arr.  en  9 o. 
Z.  %ati  Aim^lof  kant,  en  1  u.  N.  ten  W.  van  Deldtitp  gein.  jimht^ 
Deiden,   —  Dit  geb.  beeft   met  tf'icnt  eene  scbooL 

SfiLDAMMEa-BROEK,  beidcveld  in  Twe^iihe,  prov.  Owerijntl^  gero. 
AmhuDeldên, 

SELDERIJ  VOOR  ,  naam  ,  welken  men  Ie  Iletmond  prov.  Naord- 
Braband  ^  uit  afgunit ,  scbiiupenderwijs  geeft  aan  bet,  in  1B46  ge- 
opend,   kanaal  van  Erndboven  naar  de  Zuid- W il lem&v aart. 

SELDERT  (HEER-),  nold,  in  Eemland^  prov.  Utrecht,  arr*  en  UiiU 
Amersfoort,  gem.  BunscLtten;  paleode  N.  en  O.  aan  de  Haar,  Z.  ano 
Kcder-Seldcrl ,    W.  aan  Ecmland. 

SELDERT  (NEDER),  puld.  in  Eemland,  prov*  Vtrevhi ,  arr,  en 
kant.  Amerffaort ,  gem.  Bunschottn ;  palende  N<  aan  Ilcer-Scldcrl , 
O*  aan  de   liaar,   Z.  aan  Över-Setdert ,   W.  aan  du  Slaag. 

SELDERT  (OVER.),  pold.  in  Eemland,  prov.  ü  Irecht ,  arr,  en  kant. 
Amertfoort  ,  gem.  Butttchottn  ;  palende  ^i.  aan  Neder- Seldert  co  de 
Uaar  ,   O.  aan    Kalvcen  «  Z.  aan  Keuiborst. 

SELDERTSCIIE-DIJK  (OVER),  dijk  in  Eemlnnd,  prov.  Cirtehi  , 
welke  in  eene  kronkelende  oostelijke  ri[rting  van  Dronkelaar,  tu$scben 
Over-Seldert  en  Kalvcen  Ier  eenre  lijde  en  Reulborst  co  bet  Uooge  i«r 
andere  ïijde  door,   naar  de  Gelder«cbe  greiisen  loopl. 

SELDIJCELË,  voorm*  beerl.,  op  bet  ciL  Zuid-Bevttand  ^  ptQV*  Ze^^ 
tand,  niet    ver   van  Scoudée. 

Deie  beerl.,  die  van  geen  groole  iiilgestrcktbeid  was  ,  beslaande  si eobti 
eene  oppervlakte  van  ÖGC  gem.  21ö  roed.  2  voel  (119  buud.  ü»  ?,  r. 
78  V.  elL),  i«  mei  den.  vloed  van  «J  November  11S30  verdronken^ 
tonder  immer  weder  bedijkt  te  weaen«  In  bel  jaar  lGt>3  werd  ly  . 
of  een  deel  daarvan  verheven  ten  name  van  Nicoiaas  Staven  «se  ,  doch 
ten  lydc  vau  Sa^LLECAKttE  %indt  men  er  underscbeidenc  deelbebbert 
van   vermi^ld. 


^Ê^ 


9  EL, 


S£LEBACH ,  oiido  |>baU  op  de  Fehwe  ,  prov,  Ocldtrlaml, 

In  bet  jaar  859  ^af  «ekcrc  IttencBrato  ann  de  Abdij  Lanresliam  ,  eeof 
balve  hoeve  in  SELEiicii  in  ile  Fouw^eloiic.  Hierdoor  kan  niets  at»* 
ilcrs  verilaan    worden  ,    dan  de   IJ  of  Ie    S**LDEr:K  iVy  den   ÜorenweetffL 

SELËHËM  ,  naam,  onder  wdken  het  d.ZsLiiEji,  in  hel  graaft .  Zh^- 
phm  f  prov.  Gdtierlantt  ^  in  hel  jaar  113 1  ,  voorkomt.     Zie  Zelbbm. 

SËLËMA  of  Si«K«Aïi ,  cL  in  Oost-Udiè',  in  den  Jrchtpei-tan-St,- 
Lataruif  rcnd .  ^ mhoina  ,  op  hel  Ambonschc  ci\.  Ccram^  aan  de  Noord ** 
koit  Yan  Italoeve,  aan  de  baai  van  Savin. 

SELESOELI  (KLEIN-),  oud  d.  in  Ooü-Indii ,  rewd,  Jmboina,  op 
het  Amhontcht  eü.   Ctram, 

SELEYER,  groep  cil*  in  Ootf-lfidiif  in  de  Zee-ran-Jawi,  Zie  SiLiYcn, 

ShlJiOHST^  voorm.  landh,  op  de  Fêlume,  prov.  Gelderland ,  bij 
ITarder^yk. 

Zy  was  onderscheiden  to  Oroot'Selhortt  ^  ooè  ScHrkoven  et* 
nocmd  en  Kltin-Selhont,  Walteros,  Proost  van  Si»  Marie ,  ^af 
ïn  ]2^0  de  kerkg:ifïe  van  horst  aan  bet  kapittel,  ivelke  kerk  thaui 
oobekeod  is ,  hoewel  i\j  onder  het  aartsdiakenschap  van  deo  Proost 
Tan  St.  Picler  behoorde. 

Buiten  tMiJfel  moet  daardoor  verstaan  worden  de  kerk  van  St.  Ni- 
culai ,  de  oude  parochiekerk  van  Ilarderivijk,  dte  weleer  bniLen  de 
Lullekepoort  stond,  en  in  141  o  af^jebrand  is,  als  wanneer  men  eene 
aienwe  kerk  binnen  de  stad  bouwde.  De  Proost  van  St,  Marie  had 
bier«an  de  giftc.  Dit  wordt  nog  nader  bevcstij^d  door  het  verdrag,  in 
t2(Ȇ,  tusfcbeo  bet  Kapiltet  en  de  Burg-ers  van  Uiirderwijk,  over  de 
ihiosgcre[riighedcn  binnen  de  stad  ,  gesloten ,  waoruit  men  *ich  vcrie- 
kert,  dat  de  hof  Sclhoust  binnen  of  coer  nabij  de  slad  lag.  Nader- 
batid  ^  in  1310,  is  de  kcrkgift  van  Harderwijk  door  di*n  Proost  aan 
bet  kapittel  van  St.  Marie  afgestaan  ,  wraarvoor  hïj  de  kerken  van 
Muiden  eo  Dieinen  ontving.  De  hof  SeuioasT  is  telkens  door  bet  ka- 
pittel in  pacht  uitgegeven. 

SELIA  (DE),  Wat  Selu^  riv»  in  Oott-Indiê ,  op  het  Amhmi$che  eil. 
Bt>tro,  aan  de  Oostkust,  vrelke  sich  met  ecneo  ooi»teiyken  loop  io  see 
nilstort* 

SFJJBAH ,  dlitr.  in  Oott-Indtë^  op  het  Sundatche  eïL  Stitnatra , 
1j«:         '^        Ura^i^H^tilkuitf  ad*,  re».   Èenffhocfen, 

tÜW,  rijk  in  Oott-hidtê,  op  bet  5>fmia#(/ieeil.  J^orneo,  aan 
de   \\c»tku%t. 

SKI JMFiADW»  d.  in  Ontt-lndiê,  op  b<!t  Sundasche  cil.  ^ortieo  ,  aan 
de'  t,  rfjk  Setimt^auw ,  aan  de  Pontianak. 

iVVANG,  plaats  in   Oosl-Indiëf  op  het  Sundauke  eil.  Su^ 
mtalra  f  i^k  Menan^kabau, 

SëLINAY  (DE),  Wai  Settaif  ,  rtv.  in  Oott-indté' ,  op  bet  Sundatche ti\ , 
BotrVf  aan  de  Noord  west  kust.  — Zy  valt  ninlc<?rien  noordclyken  toopinsei*. 

SELINDANG  ,  kleine  straat  in  Oost-indië,  op  het  Sundatcfie  ciK 
Sm  m  af  ra  ^  rcsid,  Juêr-Banfjtes  ^  in  de  Baiahkianden, 

8F.1JP0N  ,  oud  d.  in  Oosl-hidtèf  op  liet  Sundatche  cil.  Java^  rcsid. 
Pr  'jtnttchnppen  t  reg.  en   1    ni.    Z,   van  Soemedang, 

\  ,  Zniiiükc  ,  ZuissEiT,  CcLissB  of  CiiossEN  f  gch.  ïu  de  Mei' 
jettj  tüii'tUerto^tnthütt^h,  kw.  Oixterwijk,  prov,  A oord- Bnilmnd,  Tweede 
difir»,  arr.  en  IJ  n,  Z.  van  *s  Herio^euboich,  kant.,  gem.  on  j  u. 
II.  van  BöTttl,  aan  den  straalweg^au  \  llL-rtogi-nbosch  op  Eindhoven. 
Wlgenft  soniniigi'u ,  zoude  de  eigenlijke  naam  ign  SELisniii ,  dat  \%  hciiu 
<kf  voiiing  van  Scus  ,  «en  bekendt  voornaam  ,  in  diie  streken  gehruikel^k» 


550  S  B  L. 

8EIjLEDA  ,  (1,  in  Ooit-lndii  ^  0(ï  het  Sundatche  eiL  Samatro  ^  ({oiif « 
Sumntra'ê- ff'ettkust  f    adn.  rvs,   Pndang^  —  Aclilcr   «lil  tl,  viodt  men 

Ijoticliiiijneti. 

bELLKGUtlS  (flET)  ,  door  do  wandclirig  |j;ciiaauid  bet  STtLLCciou ; 
icborreri  aan  de  ZuidooslkusL  *ari  bel  eiL  fioedtre^U'en'Ottrflükktt  ^ 
prof.  'iMid'lloUaHil ,  onder  do  tjeni,  Oowdereede  ^  Stellifitdam  en  Ift- 
mfaffl. 

SELLEM,  d.  in  hel  graaf*.  Zutpken  j  prov.  Gelderland.    Zie  Ziuin. 
SELLEMUIDKN,  geb.  in   Zallandj  prov.  Ör^nyur^  ZicCcllkvliok*. 

SËliLlNGEN  ,  ook  ScLutiai  en  ZtLLi:iGfi?i  j^espüld,  d.  in  ff^ti9terwold€ , 
prt»T*  Gronintjen  ^  arr.,  kant.  en  13  u.  Z»  ten  O.  van  ff'^ittschoten,   gein*       « 
en  2  u.  Z.  van  Vlafitweddcj  nan  den  iT|Tieruever  der  Ruiten-Aa.      Mcn^H 
lelt  er  in  de  kotu  van  het  d.  40  b.  en  S121>  inw,,    en  mei  de  daartoe^l 
kerkflijk  belioorcndc  geb,  Tcr-Borg,    Znidveld    of  Scllingcr- 
Zuid  veld,    Latfde,    Bockbursl,    \n\   Veldhuis  of  hel   V  eer- 
ste-Vel  d  b  uis  ,   Ter- Walslagc  ,    Tcr-Wiscb,    Ter-Hürtp, 
llysdain   <;n    Luppcnbuis,    87  b.  en  460  iniv*^  die  meest  in   dei» 
landbouw  hun  beslaan  vinden.     De  bodem  h   xand  ,    veen  ,    l«eiu  ei^^H 
ocr(*rond.     Men  vindt  er  roud  ^  ïwart  en  blaanw  leem.  ^| 

Overal  grocil  hier  veel  eikenhout ,  vooral  by  Ter-Bor^,  De  Tïai- 
(te  berg,  welke  m  bei  veen  op  eenen  afstand  van  ongeveer  500  roeden 
oostwaarts  ligt,  waarop  een  enkele  booge  boom  aiel  hreeden  kruin  naat , 
en  waarover  de  icbeidaünie  tnsftcbcn  Groningen  en  Munsterland  loopt  is 
mei- k«f aardig  als  de  cenige,  vry  booge^  zandijje  verhevenbeïd ,  te  mid^-^^l 
dien  van  bel  oude ,  leer  nilgeslrekte  Bourtanger-Mocras,  Hij  heeft  eencf^l 
oppervlakte  van  nagenoeg  !3!  bund,  In  liet  iiioeri'i&  of  veen  tiet  men 
hier  overal  nog  de  sporen  van  den  d^k ,  die  voormaal»  tot  eene  cotn- 
tnunicaiic  tiisscben  Ter-Apel  en  de  Bourtange  langt  Selliügb  wax  opge- 
worpen ,  bebbendc  eene  lengte  van  3|  uren  en  op  vete  plaatsen  thans 
IKW  eene  hoogte  van  1^  elL  « 

De  Herv.,  die  er  430  iu  getal  Eyo  ,  onder  welke  110  Ledematen, 
maken  eene  gcm.  uit,  welke  tot  de  klass.  van  fftntclhotenf  ring  van 
Btllin^t'VDolde j  heboort.  Van  den  eersten  Leeraar,  die  bier  moei  ge- 
staan hebben,  en  voor  wien  tn  1607  bij  *$  lands  booge  maglen  onder^^H 
Itaud  werd  verzocht «  «inden  wij  den  naam  niet  vermeld*  Na  beiv<^| 
ttond  bier  Adülpuijs  Molaküs  ,  die  in  1644  nog  in  leven  was  ,  maar 
reedi  in  1639  opgevolgd  werd  door  zijnen  zoon  Jouackies  MotANus,  die 
hier  in  16ï(0  overleed»  De  kerk,  is  een  Dtid  gebouw,  zonder  toren 
of  orgel.     De  klok  bangt  in  een  bouten  klok  ken  hu  is  je. 

De  B.  K.,  van  welke  men  er  1^  telt  ,  worden  tot  do  stat.  v«ti 
Oude-Peketa  gerekend. 

De  dorpscbool  wordt  gemiddeld  door  een  getal  van  60  leerlingen  bezocht. 

SELLINGEB-BEETÖE  (ÜE),  groolc  uïtgcarektheid  hootland  in  /f' «- 
Urwoldt  ^  prov,  GTonin^eit  ^  arr.,  kant.  eu  4J  u»  Ü.  van  /f  tHschoten  , 
gem*  en  t2^  u.  Z.  van  Vlatjtwedde  ^  £  u.  N.  van  Sellinge ,  nabij  bet 
ZeveniDcersvcer ,  waarvan  bet  gebruik  niet  vast  verdeeld  is,  rnaarjaar- 
lyks  tus&cben  de  Sellinger-niatkgenooleu  verdeeld  wordt. 

8ELL1NGER-DIEP  (HET)  en  DE  SELLI?iGER.SLOOT  ,  nameii , 
welke  men  veelal  geeft  aan  het  kanaal  van  afwatering,  in  If'êiterwMe^ 
prov.  Groninfjtn  j  uit  de  Nieuwc-Builcn-Aa  naar  de  Bourlauge ,  langs 
de  ScUingcr-dijk  ,   loopeiide  ,  veelal  het   MoDDtnKAris-DiEP  genoemd. 

SELLINGEII-ÜUK  (DE),  dp  in  f^  titetwoldt ,  prov.  Gronin^n  , 
welke  in  eene  luidwcsielyke  rigiing  van  de  Bourtange,  langs  de  Sdlin- 
gir^loot,  naar  StBingc  loopt. 


5  EL. 


^1 


8£LUNG£B'l[£EaTJE(HET),  meerl]e  tn  ff^ettertPoUê ,  prov,  Ora- 
mgtn^  0em,  en  1}  ti.  Z,  Z,  4).  van  yhgttptdde ^  I  u.  N.  van  SeUiojjc. 
kt   i*  ^t  btifid.  ^  V,   r.  60  V.  cl).  gio^L 

St£LLO  ,  i/leli  io   O&tt-fnttiè'f  op  licL  Snntiasche  ciL/apa,    ras.  ^^- 


srKi, 


i 


Dïl  oord  ligt  tti  ecnc  luchtstrcck ,  wdkc  misfcbten  de  aangenaam^lc 

fi  dcu    geliccicn  aiirdbol   is.     De  thcrmomotcr   bljjfter,    gedurende 

gcbtrele  jaar,  tonder  ophouden  lus&cdcn  40  en  üO  graden  F«lir«ti» 

it«     Een  ander    belan^rrijk  vtwrdeel  is  ,    dat  de  storlrcgens  hier  niet 

eni^valdi^  ty»  aU  in   de  ovcnje  i^efvesten  van  Java  ^  oiudat   de 

ilken ,   die   vao    het  Zuidoosten    aandraven   door   de   bergen   Mrorden 

tegen  gebouden.     Alle  pbnten  en  vruchten   van   Europa,   nicL  uilion- 

derin^  van  zeer  weinigen  (waarvan  echter  de  aank^veeking  no^  ïn  het 

"    u     * 


12     I 


Utei  niet ,  of  maar  xcer  onvolkoaieii  buproefd  is  gewfordcn) ,  groeien 
^ler  even  goed  ab  in  hun  oorspronkelijk  vaderland  en  de  lucht  heeft 
Hier  al  bel  vermogen,  dat  tol  hel  volkomen  herstel  vereiseht  ^ordt 
vun  loodanigè  EiiropeaneQ  ,  wier  gezondheid  minder  dan  bij  anderen 
tegen  rene  voortdurende  warmte  bestand  is  geweest.  Menigvuldige 
voorbeelden  tan  verzwakte  liguhaamsgcitellcn  ^  die  hier  in  korten  tyd 
eeoe  volmaakte  gezondheid  herkregen  hebben ,  strekken  biervan  tot 
een  afdoend  bewy», 

SELLON  ,    d.   in  Ooit-Indië  ^    op    het  Sundatthe  eil«   Java  ^  resid, 

SELITA  (NEW-)  I  eil.  io    Oost-lndië ,    in  den   Snndatcke-Art^hipet  ^ 
lol  de  iC&mal-eitandeii  behoorende ,    waarvan  het   het   grootste  is ,   op 
li"  vuiderbrecdte,  met  een  e  vesting,  door  den  Engebchcn  Kapitein  Hosi 
"ort-Albion  geheeten. 
SELMIEN  ofSiLiiBH,  gch.,   prov.  Frintand^  kw*  Oostergaop  grfcl. 
9itertünd,  arr.  en  5^  u,  N.  O,  van  H eerenveen ,  kant.  en  1|  u,  N.  O* 
Véa  Beedirnwaag  f  ^min.W.  ten  Z.  van  Vreierp,  waartoe  het  behoort. 
P  Uei   is   eene    welvarende ,   aangename    en    vruchtbare  streek.     Men 

'  vindt  er  9  h,,  waaronder  5  aauticuUjke  boerde rgcn ;  met  60  inw, 
^^_  SELMUIDEN^  b.  in  Zallandj  prov*  Overijsstl,  Zie  CBLLEauioEn. 
^^B  SELNlSSE  ,  voorm«  schor  ,  prov«  Zeeland,  nabij  de  Schelde. 
^^B  iü  ecneo  brief  door  Alebecht  v^r  Bbijeheh  ,  Graaf  vatt  lloUand,  in  1393 
I  uitgegeven,  werden  de  Uecren  van  *§  Ucer-Arentskerke,  onder  anderen 
^^D  bet  beiit  van  Selulsse  bevestigd.  Keizer  Kaubl  V  |  vergunde  den 
^^Htt  November  de  bcdijking  van  den  Sbluisse-poloer  ,  welks  grouden  iu 
^^Bül  octrooi  genoemd  worden  f  *  &chorren  en  uitgoriingen  die  nooit  tot 
r  •  geocn  tyden  bedykl  en  s^n  geweest.**  Men  schynt  dezen  polder  ta 
I  moeien  toeken  ter  plaatse ,  waar  nu  de  OeDB-CaAijeaT-poLHêa  gevon- 
den wordt ,  welke  ook  onder  dien  naam  op  de  kaart  van  Hattihoa 
voorkomt. 

SELOEKAPl  (DE) ,  dbSiiioek4ii  of  db  Slokk&h  ,  kanaal  in  Ooxt-lndtv, 

Hp  hti  Sundateke  eil,  Java  ^  ads.  rcsid.   Buitentorg^   dislr.    Ttbaroeia. 

Het  wordt  ook  KaiiBabob  (NiEOWB-aiviEB)  genoemd  ,  daar  bet  dtent, 

de  voortbrengselen  van  deze  asristcnt-residcnlie  naar  öatavta  Ie  ver^ 

n ,  tot  welk  einde ,   als  ook  tot  hel  aanleggen  van  nieuwe  ryuvcl- 

nog  verscheidene  vaarten  gegraven    worden. 

Ilcl   ontvangt    fijn    water  uit    de   Ijikias   en    de   Tjtlmnng ,    heel^ 

ie  zijtakken  tot  bewalermg  der  daaraan  grenzende  landen  ;  loopt  noord» 

waarts  naarde  rcsid.  Uataviaf  alwaar  liet  zich  in  het  gegiavcu  k^inaal  de 

Sonlkar  ontlast  en  heeft  eene  lengte  van  40  palen  of  16,000  liynland- 

tcbe  roeden. 


SBL. 


Usdstrekca  ètrwrwM  te 
het  afroena  acr  nd^loi  anr  de 
Inerdoerve 


tol  het  MMnltgftn  ran  4il  kaaal  mw  icker  he- 
Beperaf ,  vao  den  20  JUart  do  jaan  1799 ,  vaarb| 
darpthaofd  Taa  Kampoa^-Bahrae ,  dea  DeaMB| 
daarfravin^  ah  de  nTier  Tjüiaaaf  vcrd  taty 
ea  Tnichlhaarmakiiig  vaa  de  Savah'a  vaa 
IS  de  Cau  tq  ücar-Coicraal  yab  Ibbmv  ,  die  , 
Rcferia^  het  difinkt  Baiteoxarg  tot  eea  hailiiaiM 
I  haafsica  Aiabteaaar  ca  xgae  afiralfcn  berteand  had, 
Huaaai  wat  ap  het  aoberekealarc  aal,  welke  ait  di 
zalk  ecae  daarprarag  aioest  aoUtoÉa.  Op  s||a  hevil 
f  werd  laet  het  eigealyke  kanaal  to  Kaaipaag-Bakaee 
aaa  aanvang  geinaakl ,  in  bei  jaar  1749  ,  en  in  weerwil  Tan  seer  giaüc 
laafyHjUifHfB ,  werd  het  rier  jaren  daarna ,  tal  aaa  Wellefie- 
éen  vaartgeiet.  Het  kanaal  bad  diensrolgens ,  eren  als  dat  ¥aa  Dinas 
■iat  aacigenlijk  KAU-Inaarv  koonen  genaeoid  warden ;  afiwhaaa  di 
Imka  gnaroealijk  werden  goed  gemaakt  door  de  laodkeeica,  wier 
laadea  dit  kanaal  verbeterde  en  vrocbtbaar  maakte.  Vermits  het  ech- 
ter daar  de  Tjiliwong  ,  aan  dit  kanaal ,  medegedeelde  water ,  ia  de 
dieogii  moesson  niet  toereikend  was,  om  Batovia  genoegxaaa  daar- 
aan te  voonien  ,  leidde  men  ecne  tweede  rivier ,  de  Tji>kias  ,  ia  het 
kanaal ,  door  middel  van  eenen  dam  ,  die  ecbter  by  het  begin  van 
den  regentyd  overtollig  iijnde ,  jaarlijks  moet  weggebroken  wardca. 
Hk  aanmaken  en  wegnemen  van  dexen  dam  moet  door  het  land- 
^k  van  het  naburige  Soeka-Radja  verrigt  worden ,  en  geschiedt  eea- 
vaadig  door  eene  opeensUpeliog  van  grooto  klipstecaca  ,  waar- 
vaa  de  tnsscbeomimlea  door  kleinere  steenen  en  aarde  wordca  apga- 
^rald ;  welke  gebrekkige  manier  van  werken  ,  oonaak  is  ,  dat  dlcK 
dimmra  ,  bij  eiken  banjar  (plotselinge  aaniwelling  der  rivier)  gevaar 
iaapen  van  door  den  snellen  stroom  uit  elkander  gerokt  to  wardca 
ca  weg  te  spoelen.  Doch  bet  is  rooetjelijk  eene  meer  doarzame  be- 
vfcrking  door  de  inlanders  tot  stond  te  breogeo  ,  aUbaos  bet  be- 
hoorlijk ooderhooden  van  dit  kanaal ,  loowel  als  van  de  sijdelingsche 
waterleidingen  tot  besproeijiog  der  omliggende  rijstvelden  ,  is  altijd 
een  bijtonder  voorwerp  van  zorgvuldig  toexigt  der  Indische  Regering 
geweest ,  en  werd  eertijds  door  baar  aan  bet  collegie  van  Heemiadca , 
en  later  aan  de  plaatselijke  overheid  opgedragen ,  a aarbij  bet  onaid- 
deliyk  opsigt  over  bet  groote  kaoaal  aan  een  opzettelijk  daartoe  be- 
noemden en  daarvoor  bezoldigden  Landmeter  werd  toevertrouwd. 

De  Gouverneur-Generaal  Daesdcu  vormde  bet  ontwerp  om  bet  kanaal 
van  laaorr ,  ook  in  de  residentie  Boitensorg  bevaarbaar  te  maken  , 
hetwelk  door  ^en  Llipacbtigen  grond  en  de  menigte  van  steenbrokken  , 
welke  door  den  stroom  medcgeslecpt  worden  ,  eene  zeer  roocyelijkc, 
too  niet  onuitvoerlyke  onderneming  is  ,  welke  nogtans  het  reeds  ge- 
melde nut  van  dit  kanaal,  dat  nu  op  deze  hoogte  alleen  door  vlotten 
Stiaks  bevaren  wordt ,  zeer  aanmerkelyk  vemieerdcren  zoude  ,  aixoo 
9  koflij ,  in  stede  van  zoo  als  nu  plaats  heeft  ,  met  buffelka^ren 
(podaiies) ,  alsdan  met  praauwen  gcfDakkeljjker ,  spoediger,  op  eene 
minder  kotlhara  en  voor  dan  inlaadar  minder  dmkktnde  wijze  zoodt 


SEL. 


SSI 


Lttnncn  Afgetocril  «^urfleu.  Tc  Tji-Loe^ar  was  ouder  het  loej(i|$i  Viin 
de  Iteercri  TxACf  eti  vau  ueb  PotL  recJa  ccn  der  dnaituc  bvttoodiffde 
fluiswcrken  aauffclcj:^  ^  vüu  \«clkL'  bliiiie»,  iii$$clicii  Htiï  ten  zorg  cii  m- 
lavia,  ruim  een  dcrüfjlfil  Tohlrckt  uoodKakelyk  tot  bereiking  vvjii  bt't 
doet  eerden  {^cachL.  Dil  groolc  pliiii  ikchijui  cvcnnel  voor  i>iiuiivot:rlijk 
|ehotideii  Ic  lijri  ,  ahno  Utl  werk  geslaakt  en  mH  wedcrum  hervat  a 
geworden*  Do  evcnj^eniuldi;  sluis ,  die  in  1809  gebouwd  was,  is  in 
1818  v^cdcroni  afi^ebroken  ,  eii  de  afbraak  daarvan  lot  het  aauteggea 
van  eeoc  niciiHC  bnijy  by  <jedoti(j-B.idük  gebruikt.  Bg  de  onmoj^clyk' 
beid  cm  dit  kanaal ,  in  dit  laodschap,  voor  gruólc  praauwen  bevaarbaar 
te  maken ,  U  bet  ook  ,  voor  too  ver  de  ads.  res.  Buitcnzorjf  be- 
treft, ontbloot  van  metselwerk  loL  beschoeijin^  jTeblcven  ,  en  men 
httti  web  vcrgenoe^jd  met  aan  de  bciiilera  van  de  laodg^ocdcrcn,  welke 
daardoor  bcsprmrid  m orden  «  de  verplijjltu^  op  Ie  leg'^cn  ,  om  de 
oevers  tcboon  Ic  honden  ,  en  van  struiken  en  allan^r-allang  te  mivc- 
reti  »  belnelk  allcitiiii  billijk  i»,  ahoo  deze  Innderijeo  voornamclyk  aan 
dil  kanaal  en  aan  de  daaruit  afgeleide  wateren  bunnc  Trucbtbaarbeid 
ic  datiken  hebben  j  docb  het  is  er  verre  af,  dat  alle  laodheercn  aan 
dexe  billyke  ferpligting  voldoen. 

Gedurende  het  droo^c  saiioen  moeten  de  greppcn  of  afleidingen  (ye- 
«lolcD  i»orden  gehouden  ^  om  aan  hel  water,  dat  abdan  niet  in  groole 
taAMA  toot  banden  is,  eencn  vrijen  loop  naar  Batavia  te  laten,  ten 
einde  de  onmiddcliyke  omstreken  van  die  boofdalad  niet  aan  gebrek 
VAn  ivater  ten   prooi  te  lalen. 

Nadat  het  groote  kanaal  of  do  Kali-Babroc  voltooid  was,  oniwaardtt 
men  *  dat  de  daarin  gcniaakle  afleiding  tiit  de  rivier  TJiliwoog  dett 
l»aUtgetDelde  rivier  te  veel  verzwakt  ,  en  daardoor  lAh  de  vaart  by 
Batavia  benadeeld  had.  Hierin  i^ierd  door  nieuwe  waterwerken  voor- 
tteo ,  voornamelijk  door  bet  graven  van  een  kanaal  ,  \vaardoor  de 
Tjidaoic  een  gedeelte  van  bare  wateren  aan  de  Tjiliwong  mededeelde* 
t^e  nieiiHc  doorgraving  neemt  ecnen  aanvang  bij  het  dorp  Ëmpang  ^ 
in  de  Eiabijbeid  van  de  hoofdplaats  Buiteniorg,  en  ontlast  iich  in  de 
Tjiliwong,  uaby  het  heerenhuis  van  het  landgoed  Gedong-Badak*  l!ct 
nut  van  dcie  nieuwe  waterleiding  beeft  naderhand  door  verplaatsioj 
lier  kufTij-pakhuizeo  grooleudceU  opgehouden  en  het  kanaal  i&  daarop 
spoedig  in  verval  geraakt,  soodat  er  thans  weinig  meer  van  aanweiig 
IJ.  Doch  de  Kalie-Bahroc  beeft  door  nieuwe  waterleidingen  uit  de  Tji- 
dant  wederom  eene  aanwinst  van  water  ontvangen  en  'm  eo  blyfl  een 
OQf ergeleÜjk  gewrocht  van  onze  vaderlandifchc  waterbouwknnst  ^  in  een 
land ,  waar  xnik  een  werk  met  duizend  binderpalen  te  worstelen  had. 

5F.L0Ë1IAH,  distr.  in  OoH-Indie,  op  hei  Sundasche  ciL  Sumatra  ^ 
ad»,  rcf.   BeH(f koelen* 

SELO-GHIU  ,  teuipel  in  O^U-lndii^  op  bet  Sundasche  eiL  Juva , 
retld.  Kadot  ^   ad»,    rcsid.  jffo<y«rfa«y ,  diilr*    Bandon^an. 

Dirze  tempel  y  welke  piramidaal  gebouwd  is,  bevat  hoezeer  van  gcri  il* 
tn  omvang  ,  evenwel  eenige  beelden  en  onder  deze  dat  van  Gei£»z,  en 
•n  vrouwenbeeld  met  acht  armen,  op  ecnen  liggenden  karbouw  staande, 

SËLöIl ,  d.  in  Ooit^fndièf  op  het  Snnda^che  eil.  Java  ^  resid,  .^oe- 
raktiHa.  By  de  niirdbeving,  die  den  iï7  lïrceniber  18^^  ecnen  aan- 
T.1  werd  dit  d.  door  de  derwaarts  voortgedrrvene   vulkanische 

w..  Il  in  vlam  gezet  f  en  hadden  ecnige  inboorlingen  zv^are  wou- 

den bc  k  aaien . 

S£Lüil  (V4LLEI  VAN) ,  vallei  in  (haindiü ,  op  het  Sundaiche 
mU  </<tto  ,  rcsid.  Sctrakarla^ 


331 


SfiL. 


In  deto  mallet  werden  den  5  Januari)  18^5  tivaf«  aardltevinfpen 
%oeld  ,    ook  had  den    avond  van    dien    da^  ccnc  aanmerkelijke  toimg 
van    water  en  slijk  plaats   gevonden ,  waardoor  de  brug  over  de  Tin- 
^al ,  op    den  prooien  we^r  bij   Klatlen,    niet    al    haar  paal-  en   tnunr^ 
werk,  was  we|[ge»pocld,     Den  volgenden  da(T  bi'rhaalden  zich  de  kIioW 
ken,   kort  daarna  (yevol||d  door  iiilbrakinijcn  van  asch  en  »and ;  Icfw'Ü^ 
ionimig^en  meenden  ,    (gedurende  den    nacht  ^    insgelijks    veel  geraas  ^^ 
den    aangrcnzenden    berg  Marbaboe   gehoord  Ic   hebben.     De  doorlo(;V 
lusscbcn  dien  berg  en  den  Marapic  naar  de  rcsidenlic   Kedoe  wa»    ^^' 
middels  geheel  verstopt,  ten  gevolge  van   het  in  die  bergen  nitslortreOi 
splglen  en  hervormen  van  vertchiltende  Talleyeci.  Ook  de  onder  Silo^  ^ 
boorendegebachten,Telogotelli,  Kcdoong,  K  adisc  ppoe,  Jo  «sra* 
ber.  Benjaar,  Jarakag,  Joerang,    Jero  en  Tjïetrang      wa- 
ren ongenaakbaar  geworden  ,  doordien  de  valiel  Grimming ,  welk^  m 
de  500  vademen  diep  wat  in  ecne  rotshooglc  werd    herschapen  ,     ^ic, 
door  de  hitle  der  opgeworpene  steenen  en  den  daartusschen  hrandeis^JM 
«wavel ,   langen  t\jd  ontoegankelijk  bleef. 

SELOKATAN  of  Sillokata?!  ,    disir.    in  OoMi-ludiê ,  op  bet  Sum^^gM 
iche  cil,   Jdra  f  resid«   Samamtig  ^  rog.  ICenitaL  ^H 

SELOMAISËK,  landstr.    in  Oottitidië ,  op  hei  Sunéuche  c\U  Jttt^~ 
re»id,   Baffltn ,  reg,    Ledük. 

SEIXUMEUTD,  d.  in  Ooit-ïndië,  op  het  Sunc^frAeeiL  Jitva^  rcsnl- 
DJQCJokarta. 

Dit  d,  was  ïn  Sepleniber  18^5  eene  verxamelplaats  der  niuilelingeOt 
welke  den  21  dier  maand  daaruit  verdreven  werden  door  den  Majoor 
SoLLKWiinr, 

SËLONDA,  eil.  in  Oait-Fndië,  \n  ée  Zee^vun-Floris  ,  loi  de  KUint 
Sumh'etlanden  hehooronde,  hy  de  Noordknst  van  Sumbawa,  8°  tS'  Z.  B., 

nr  20'  o,  L, 

SFXOTIANG,  plaaU  io  OoÈt-indU ,  op  hei  Sunda$che  eïL  Jomi  , 
resid.  SotrakaHa, 

SELSCHhlDT,  in  bet  Fr.  Sklcbitte^  geh.  in  hi^t  graafs.  fFtih , 
grooib.  Lu^remburg  f  kw.,  arr.  en  4|  u.  N.  VV.  van  Ditkirchf  kant.  en 
1^11*  N.  O*  van  ff'ilttp  gem.  en  ju*  N.  Tan  BtchwËÜcr;  met  22  b. 
en  ongeveer  150  inw. 

SELS-HAM  ,   landg.  in  hel  graafs.  Zutpkcn  ,  arr*  en  f|  n.  Z*  O.  van 
ïutpketi^  kant.  en  2j  u.  Z.  W.  van  Lochem  f  gem*  en  |  u.  N.  W*  van 
fWordenf  aan   den   «Iraatweg  van  Zutphen  naar  Winterswyk. 

Dit  landg.,  bestaande  uit  beereiihui»^  tuinen  ,  akkeriuaaUbotcb  en 
boerenwoning  met  hof  ^  honw-,  wei-  en  heidelandcn  ,  beslaat  eene 
oppervlakle  vau  M  bund.  7JS  v.  r,  29  v,  ell.,  en  wordt  ibans  in  eigendom 
bcKt'ten  door  Jon kbecr  Stoam  viii  *s  GnAVESAiiDE  ^  woonachtig  te  Vorden. 

SELTORAK  f  d.  in  Ooti-lndië f  op  het  «^uiKÜaxeAe  cil,  Java  ^  resid, 
Puuaroewanq  j   reg,  Malattff. 

•  SEIiWERD  of  ZvLWEaT,  oudtijds  Silowebtii ,  voorm.  landstreek,  ten 
N.  der  stad  Groningen,  prov.  Gronrn^en  ,  welks  fleeren  bier  een  sterk 
ilot  badden  ,  en  zich  schreven  Tleeren  van  Sclwert  ;  zijnde  onder  dies 
naam  aU  een  geslachtiinaam  bekend. 

Dan  ten  jare  1:285  werd  bet  veicenigd  met  bet  Gooregt  en  wel  ten 
tyde ,  dat  de  Uecren  vai  Gaoaifc^itiG  Afuhlniannen  van  het  Gooregt  wa* 
ren*  Zie  hier  ,  wat  daartoe  aanleiding  gaf.  Op  ecne  der  warven  of 
vergaderingen  klaagde  lucn  over  twee  gebroeders  en  ridders  van  S«t- 
wzHD,  EfiBERT  en  LuooLpn ,  oindat  z(i  cenen  Twentenaar  op  eigen  geza^ 
gevangen  badden  genomen,  In  bet  eerst  kon  men  bet  niet  eens  wordeo. 


J 


SBL.  8SS 


vi#ilairöt«r  ifouniiien  iit<Mll«  ^U^  ^  ^K^  **lMr  VM,  wmHm  het 
g»Q«%iêbied  ?Afi  Sel  witT ,  gibgeb  tmielMO  GnmwgM «  HaosiBgo  i 

V  J*^^^^^-*  Li. l_       iL__^.^ *     -    -      -    ^_l>s^_  _£..&  .._ J •_ 


*l  ^dortfi  U'tio(»rae*  Aani^fiitR  mm  echter  oiat  parne  dHroter  ia  oamin 
vi7d«  gerakeu  ,  ^frr4  di'  kmm  dat  leytenaM  de  bekhuigdeB  gelateo, 
dté  Uitm  f  erkooreti  EËet«t  vav  Gionume ,  als  Ambtauui  vai^  *t  Gim* 

Kt,  en  van  dien  t^d  vcrd,  bQ  ceaa  gemeeaaavtraeBkoaitt,  Suwiaa 
rdi  f>uder  difii  f<-gmf>iil  gerekeod. 
Jji«r  Tiü'Tolgeni  ée  HeeMB  vaa  Si&wiia  die  vab  Gaeiamaaa  in  allo 
buojvo  ^xsitdt^n  en  waordighedcn  opvoladea,  gaven  tQ  ook  den  naam 
^an  SiiVKa»aaa  d«  g«K«frte  nitfetlreLtheid  van  hlBt  Goomt ,  loo  dikwerf 
ile  bndè  bndttfeketi  «U  één  geheel  voorkomen ,  bl(|Tenide  echter  terri- 
toriaal |^e»eheiden  ^  loodat  iemand  in  SiMna»  of  in  het  Qêêrtft  ge- 
T^gd  «Kfd  lé  wuTiett,  naar  dal  hy  tieh  in  eene  dier  beide  landstreken 
gcvi'Ytifd  tittd.     Dïx  IA  lot  aan  de  omwenteling  van  het  jaar  1790  ia  we- 
ff^fi  geMeten ,  daar  rio|f  de  Ambtman  over  de  vereeaigde  landstreken  den 
tjld  vot^e  van  Ambiman  des  gerigts  van  Savnaa;^  de  Gesworene  byrit- 
tcTtn  dkn  vaa  Geiworeiio  byiitters  van  het  gerigte  van  Suwiaa ;  het 
labuidf^l  dien  ^nn  b«!t  landregt  des  gerigts  van  ^uvriaa.  Hoe  ver  oiidiyds 
iHlbtifiamkr  Sei.w»iï  dch  heefl  nitgestrekl«  valt  thans  moeyeiyk  ie  be« 
fnliB,  WMiBJignJnk  is  het  eehter,  dat  het  tieh  over  de  tegenwoordige 
Inktaari  naar  Onderdendam ,  ongeveer  by  de  Noorder-Hoogebrug ,  een 

namde  in  het  Ooster-Stads-Hamrik  beeft  uitgebreid.  Langs  en  door 
ligtsban  stroomde  voorheen  de  Uonie ,  die  tieh  by  de  voormalige 
WianuMr  kerk  met  de  Aa  vereenigde ,  maar  naderhand ,  men  weet  niet 
«MMar  9  daar  de  Groningers  naar  hunne  stad  is  afgeleid ,  ten  einde 
kmaaa  handel  en  hnnne  seheepvaart  te  bevorderen ,  en  misschien  ook » 
—  danrdanr  veester  van  den  Unnse-stroom  te  worden. 

Mê^êI  ia  hei  jaar  1040 ,  door  Keiter  Hobbie  III ,  aan  de  kerk  van 
Dlaadkt  feedioaCen  was  een  teker  landgoed  (praediom) ,  in  of  by  Gro- 
I  gelegen ,  stelde  die  kerk  daarover  vervolgens  eenen  ambtenaar , 
benaming  niet  altoos  e? eoeens  opgegeven  wordt ;  hetgeen  geduurd 
tot  dat  deie  waardigheid  in  een  vast  leen  uitgedaan  werd  ,  waarin , 
na  Limai  en  de  Lippisotbsii  ,  de  GBOBasstBasBii  en  SaLvraaaBB  elkaa- 
daraa  Ofigevolgd  hebben ,  doch  hetwelk  eindelgk  door  het  hnweiyk  van 
laa  VAB  Sbi.wbbd  ,  de  laatste  van  haar  geslacht ,  met  HianAB  var  Cob« 
vaaoHi ,  in  1560  overgebragt  is  in  het  beiit  der  Heeren  van  Goevorden. 
Jan  van  Vbbbembdbs,   de  acht  en   veertigste   Bisschop  van   Ctrecht, 
vist  eehter  9  in  het  jaar  1371,  eene  gewigtige  verandering  ie  bewerken 
io  bei  bnwelyks  verdrag  tusschen  Iba  vab  SaLvrsBo  en  HBanaa  vab  Cob- 
fwan ,  want  in  het  genoemde  huwelyktvcrdrag  was   bedongen  ,  dat , 
h(|  Im^**  fciBderinns  versterf,  bare  goederen  terug  zouden  koeren  tot  hare 
MMlc  arvaa  ^  osder  vergoeding  der  onkosten  en  verbeteringen  ,  die  Haa* 
■SB  mogt  aangewend  hebben ,  maar  in  1371  giogen  Hebbab,  voer  Bieb 
na  mnen  boód  Bbbbbie  ,  benevens  Jobah  vab  Goevorbbii  ,  voor  sieb  en  b||-> 
■es  Booii  Rbtbalb  ,  en  Gobbvaabt  var  dbh  Oldbnbotbii  ,  anders  geheeten 
Yaa  Baabbb,  met  het  Domkapittel  te  l^trecbt  eene  overeenkomst  aan ,  om 
itfi  werddiyk  gerigt  en  de  heerlykheid  te  Groningen  en  Ie  SaLvrsaa  in 
pacht  en  hunr  te  ontvangen ,  doch  roet  bepaling  ,  dat  na  hunner  aller 
Sbod  het  aemelde  gerigt  weder  aan  het  Kapittel  zou  vervallen.    De  reden , 
waarom  Ubbbar  var  Cobvobdbr  zijnen  broeder  Jobar,  benevens  Goobvaabt, 
in  deelgenootschap  toeliet  en  met  hen  pachter  werd,  is  onbekend.   Maar 
oaedal  gemelde  brief  geene  melding  maakt  van  de  kinderen  van  Gona» 
vaan ,  acmDi  dii  de  reden  te  syn ,  vraarom  tyne  wednwe  Swabbld  de 
v«uAnriÉf  f  aa  ditD  pachtbrief  voor  lich  en  hare  twee  onnMmdige  sonen , 


336  S  B  L. 

GooevAAAT  co  JoiAii  TAR  B»  UoYB ,  vfFzocht.    Z^)  Terkrccg  ie  ook,  loèk  .  - 
niet  langer ,  dan  een  van  drieën  zou  leven. 

Dat  nu  dit  wcreldiyk  gerigt  of  heerlijk  regt  medebragt ,  dat  de  bi- 
sitter  regtsgehied  oefende  over  het  tegenwoordige  Gooregt  eo  naderfaaad 
mede  over  StL^vsao,  wordt  door  niemand  in  iwyfel  ffetrokkeo ;  mair 
of  en  in  hoever  het  sich  uitslrekle  over  Groningen ,  is  door  velen ,  nav 
een  ieders  opvatting  van  den  giflbrief ,  niet  zeiden  met  Teel  partfjd^ 
heid  ,  vóór  of  tegen  de  slad ,  hevig  betwist  geworden  ,  zonder  dat  met 
elkander  heeft  kunnen  overreden  ;  zynde  het  ook ,  wegens  bet  Terlprea 
gaan  van  oude  bescheiden ,  ondoenlijk  de  grenzen  daarvan,  met  eeniM 
zekerheid ,  te  omschryven.  Wy  geloovcn ,  dat  men  het  naast  aao  de 
waarheid  komt,  door  te  stellen,  dat  de  eerste  bisscboppelyke  Laodvoog- 
den,  Stedehouders,  Ambtmannen ,  Rigters,  of  hoe  men  se  ook  ooemoi 
wil,  genoegzaam  geene  magt  in  de  stad  hebben  gehad.  In  allen  «evalle, 
zoo  zy  over  de  stad  zelve  eenig  gezag  mogten  hebhen  uitgeoefend ,  Ulift 
het  onzeker ,  of  zy  zulks  deden  met  of  zonder  regt ,  en  alleen  uit  hoofm 
van  den  giHbrief  van  1040  en  uit  krachte  van  een  regt  des  Bisschops, 
dan  of  zy  ook  tevens  met  kcizeriyk  gezag  van  afgezondeneo  {mt'ssi)  bekleed 
waren.  Toen  echter  de  geschillen  tusschen  de  Gelkirces  en  GaosiiBiiBncii, 
waarvan  de  bisscboppelyke  Stedehouder  Egiert  var  Ghobrbrrbro  het  hoofd 
was,  tot  die  hoogte  geklommen  waren ,  dat,  in  het  jaar  1855,  de  Treemda 
adel ,  vereenigd  met  de  Omnielanders,  de  rust  in  de  stad  moest  herstellen , 
.  en  ten  dien  einde  eenen  Raad  van  zestien  personen  aanstelde,  aan  wien 
de  regering  werd  toevertrouwd  ^  ofschoon  Ecbbbt  in  zyne  waardigheid 
gelaten  werd  ,  schynt  bet  gezag  der  bisscboppelyke  ambtenaren  bmnen 
do  stad  spoedig  afgenomen  te  zyn ,  en,  door  verloop  van  tyd,  tot 
het  Gooregt  alleen  bepaald  te  zyn  gebleven ;  waartegen  de  Bisschoppen 
zich  yoorsfaands  niet  schynen  verzet  te  hebben,  hetzy  by  gebrek  van 
magt ,  of  wegens  bet  weinige  voordeel ,  dat  zy  er  van  trokken  (1). 

In  bet  joar  1400  eischte  met  dat  al  Fbbdbrik  var  BLARSBROEiH ,  de 
een  en  vyftigste  Bisschop  van  Utrecht,  het  anibtmanschap  en  het  gerigt 
van  SBLwrERD  van  de  stad  Groningen  terug,  als  onwettig  door  haar  ver- 
kregen. Deze  verzocht  den  Bisschop  het  oog  te  willen  vestigen  op  de 
onbiliykheid  ,  om  iets ,  hetwelk  op  eene  wettige  wyze  van  het  kapittel 
verkregen  was ,  terwyi  hy  aan  de  stad  nog  onlangs  zync  vriendschap 
plegtig  beloofd  had ,  zonder  eenige  gegronde  reden  weder  af  te  nemen. 
Dan  Blarbbrieib  was  geen  man.  die  voor  deze  reden  stond. 

Onderwyien  gebeurde  het,  dat  de  Rciderlanders  en  de  Eemslanders ,  be- 
nevens de  Proost  Uisco  var  Ëidbr,  zich  nader  verbonden  met  de  Schierin- 
gers ,  die,  daardoor  gesterkt  met  ecnen  wakkeren  hoop  volks ,  onder  bevel 
van  den  Stads-Burgemeester  Albbbt  Wigbolds  ,  optrokken  naar  het  kas- 
teel der  Orsteia^s  te  Saowert,  en  dit  huis ,  hoewel  na  langen  tegenstand, 
om  dat  het  uitermate  sterk  was,  tot  overgave  dwongen.  Aepro  O^tsTESA , 
dien  men  hier  gevangen  kreeg  ,  werd  naar  de  stad  gebragt ,  alwaar  by 
langen  tyd  in  hechtenis  moest  zitten.  De  mare  hiervan  verbitterde  den 
Bis&chop  dermate  ,  dalhy  besloot  de  Groningers  lestraflen  voor  hunnen 
moedwil  ,  in  bet  verachten  zyner  voorspraak  Toor  de  Yetkoopers.  Hy 
bragt  daarom  haasteiyk  eene  groote  magt  byeen,  en  sloeg  daarmede,  het 
beleg  voor  de  stad ,  maar  moest  het ,  dewyi  hy  niets  vorderde ,  na  eenige 


(I)  BQ  Trcr  en  Puts  ,  Oudheden  tan  A«l  Goortgt  tn  Gnmtngit,  Groi^iigen  ISse .  ia  dit 
oodcmerp  bncdroerit  bebtodsld .  met  mededeeUog  tsd  den  beroemden  GifUirierTan  1040  die  ook  geroo. 
den  wordt  in  dt  M<mwm»nta  van  DniBtsin ,  en  op  'aRyke-AichiTenkamer  to  *sGraTenluge  in  b<>t  oorw 
HiMBk«19ke  ItOD  BiBMt  iramemBl«k)teiruTd  iroitfl ,  Mlndt  dit  itnk  ImC  oadttt  dwrltr  op  die  kMam, 


SBIi. 


»7 


wekfro  opbreken  ^  doch  IIgI  later  cene  ^Doegiaiiie  beeeiiing  in  BlaDke- 
weer,  cea  slerk  hlokhub  lui»cben  Noordlaren  en  Haren,  dal  hy  in* 
ntiddcU  opgeworpen  bad  ^  oiu  daardoor  meester  te  big  ven  van  deo  door* 
togt  iHMcben  bet  Zuidlaarder-mecr  co  bet  Hoornsche-diep^  en  leiren»  om 
Drentbe  te  dekken  legen  de  itroopergen  der  stedelingen.  Gedurende  de 
beleg^ering  leUe  was  er  niets  merkwaardigs  gebeurd  ,  dan  dat  Johai  tm 
BoTi ,  by  ecnen  uitval,  door  des  Bisscbops  Tolk  gevangen  genomen  werd. 
Deze  nu  wat  de  xclfde,  dte  in  1592  ,  benepens  zijnen  broeder  GoDEf  aabt  , 
tnei  een  derde  deel  des  besils  van  Selwebd  beleend  was.  Die  gunstige 
Ifelegeoheid  nam  de  Bisscbop  te  baat ,  nn  dal  by  uit  het  antwoord  der 
Groningers  bespeurd  bad ,  dat  die  licb  aan  de  bandciiog  ^  met  bet  ka* 
f>ittel  daarover  aangegaan ,  wilden  houden  :  om  JoBin  te  noodzaken  , 
ter  vet  kryging  van  zyn  rantsoen,  afktand  van  dat  derde  deel  te  doen « 
waarna  bij  Jonker  Hceidaik  vasi  Selwiho  ligtelyk  bewoog  de  twee  andertj 
deelou  van  dit  gcrigl ,  die  bij  slechts  in  naam  bezat  ,  mede  aan  Ueni 
I  OY«r  te  dragen.    Tot  meerdere  geldigheid  van  die  o  verdragten  nam  bij 

»bet  kapittel,  bet  rcgt  over,  hetwelk  dit  id  hy  de  gedane  vcrpacb* 
aan  Orontngcn^  behouden  had  en  beiat. 
bet  jaar  1403$  ,  sag  de  stad  Groningen  sicb  dus  genoodinakt,  den 
rhop  weder  ter  band  te  sletten  de  gereglen  en  beerlijkbeden  van 
SttW'iai ,  gelijk  baar  die  door  bet  kapittel  waren  ovcrijed ragen.  Zelfs 
dwvng  by  in  141D  de  stad  ,  om  hem  als  baren  llrer  te  huldigen  en 
dus  lichielvc    mede  onder  den  gillbrief  van  1040  te  laten  betrekken  ; 

Imaar  bet  was  alleen  bet  gevolg  van  ecnen  benaauwdcn  tyd  en  van  de 
tnlandscbc  parlyscbappeo  ,  die  toen  soa  bevtg  moedden  ,  terwijl  dan 
'  eens  de  Scbicringers  en  dan  eeni  de  Yetkoopers  de  overhand  hadden* 
,  liet  duurde  dan  ook  maar  kort ,  want  in  1425  maakte  de  stad  haar 
eigen  wetboek,  tonder  niet  alleen  den  Bisschop  daarin  te  kennen  p  maar 
aeliïi  door  opcnlyk  ter  verklaren ,  dat  «  de  racd  tot  allcu  tijden  van 
•  vryheit  ende  van  older  woenheit  dat  mach  bogbeo  en  de  syden", 
co  wel  9  also  hit  sunderlina  nc  ghenen  mannc  an  ne  gaet/'  Het  bis* 
•cboppelijk  geiag  nam  er  dus  spoedig  een  einde  en  de  stad  bekwam 
bare  heerlijkheid  ook  «  in  het  jaar  1460  ,  weder  terug  van  D4T10  vaj 
^cmeoMoii  ,  den  vyf  en  vijfiigsteo  Bisschop «  die  met  baar  een  verdrag 
iiootf  waarby  by  haar  het  geregt  van  Selwero  verkocht ,  mei  volle  maai 
igt,  om  naar  willekeur  te  handelen  ,  in  bet  aan  of  afstellen  van  den 
an  en  het  beuren  der  inkomslen  ,  vour  zestien  honderd  gewone 
sche  guldens  (iS^OOguld.)  in  eens,  en  eeue  jaarlijkscbe  betaling 
yan  honderd  Rijnscbe  guldens  (I40guld.)  ,  welke  hoofdsom  van  tcstien 
iionderd  Ilijnscbe  guldens  lyn  opvolger  aan  de  stad  moest  wedergeven  , 
dien  deie  baar  dit  regi  uiet  wilde  laten  i^ebouden. 
'oen  Kaael,  Hertog  van  Gelder,  bel  oppergebied  in  de  provincie 
ingen  voerde^  bekrachtigde  bij  de  vorige  landiegtcn  en  oude  ge^ 
len  van  bel  geregt  van  Selwoio  ,  ten  verzoeke  vau  de  ingeieteneo  » 
lar  bij  ontnam  willekeurig  aan  de  stad  alle  getag  oter  dexc  landstreek , 
aarovcr  deie  ,  boewei  te  vergeefs,  klaagde  (1)* 
Toen  Jiitu4*i  Scberck  ,  Heer  mm  Tautenbur</  en  Stadhouder  van 
Friesland,  van  wege  Keiter  Rajiel  V,  in  het  jaar  lti56,  een  verdrag  mei 
Groningen  sloot,  onder  goedkeuring  van  lyn  Hof,  werd  het  volgende 
bedongen  :  *  dat  Stad  en  Laitde  den  keizer  en  lyne  erven  ,  in  betrekking 


I  Jmv  ptlflo  , 


19    Xlt  Ftf vn  .  0K#r  h^  G^OMf  1  ^    m  het  VU  éttl  dtr  lefrtf n  van   l^ft  i 
mm  twtoii4«  M  S«|i^i«iier  ItRÉitfl  van  Eéul  véh  Gilvk  ,  van  ISU  « 
Oitffla  «m  éam  $km4»  UaéiÊmk ,  bttttm  fMt  IQ«t  étr  «jnUmtiam  w  •«•  êm  tutmn  tor 

X,  Dm.  122 


118 


SEL. 


»  roji  Hertog  vau  firaband  ,  Graaf  van  llollanü  cti  lieer  iran  PrieiUnd  i 
i'  voelden  aannemen  en  crkfnnon  voor  £rf-Vorit  en  Heer;  iwaarlegcu 
«  ty  E 011  dun  gelalcii  «orden  in  liet  beitt  van  liunnc  welverkregene  toor- 
»  regten  ^  lierkomstcn  ,  «eiten  eo  {Gewoonten ;  «n  In  het  bijiondtr  ét 
•  lUd  tn  baar  rcffU^cbicd  over  S«Lwmt>,  bet  Gooregt  en  hrtOiil* 
«  ambtr 

SEliWERD,  voorm.  flol  in  hei  ^mretft  ^  prov.  Grtminftn ,  w^ 
ver  van   den   vori^^en  oever  der  Iln»M;« 

Hei  wai  een  allersterka  slot  ,  dat,  om  de  nabijKeid  van  de  sUddoor 
de  Groninffers  steeds  roet  een  yvenacbLijf  oou  bes<;fiöu«'d  werd.  B)) 
getefrfribrid  van  bet  bnwelyk  der  edele  jongvrouwe  io*  «  de  laatste  Iflg 
van  bet  Suwaaoaa  geslacht  ,  met  Hem  ah  va^  Coevorocn  ^  wiens  brar* 
der  llroftt  van  Drenthe  was,  werden  daarom  de  sterke  hiiiteo  van  dil 
fjeaincbl  door  de  Groningers  en  Omtnel anders  gekocbt  en  ten  gronde  loc 
f^eslecbt. 

Ter  plaatse  ,  waar  bet  gestaan  lieefl  lici  men  thans  nog  eeoige  vrr* 
hefTing  van  den  grond. 

SRLWliRD  ,  geh.  in  bel  Gooregt  ^  prov*  Groningen,  arr.  en  5j  u, 
N.  W.  van  Groningen ,  kant.  en  1|  u.  N.  van  Zuidhom  ,  ^em,  en  i  ti» 
Z.  van  Oifkhove  ;  met  S  b*  en  21  inw. 

Ht't  Irgt  np  eenc  wterde  aan  een  stroompje,  dal  bïj  Jenscma  fyoCR 
oorsprong  noemt,  voorbij  Silwckd  in  cene  noordootlclijke  rigting  loopt , 
en  ,  xó^tr  de  demping  in  18S26,  bij  Saaksnm  in  bel  Heitdicp  uitloosde* 

SËfAVRRD  (HET  KLOOSTER)  (1),  cerlüds  StLAweav  .  Sarwtav 
en  \olgens  Datessra  (2)  ook  Stlok  ,  voorm,  kloost.  in  bet  Goortgtf 
prov,    Groningen  j  aan  deo  oever  der  oude   Hunte. 

Het  uas  eene  abdy  geslicht  in  1S16  door  den  Groninger  Priester 
TniODoari.  Kr  komt  reeds  een  Abt  van  SttWEao  ten  jarel9U4  voor , 
als  geinige  bij  eenc  uitspraak  van  dm  Abt  van  Uotluni,  iutscbcnden 
Abt  en  bet  konvcnt  van  Rnifjen  (in  Drenlbe) ,  en  Hcbbaüioï  met  iljnc 
tonen  van  Noofdlaren  ^  over  eenige  liendcn  in  Andernc,^  welke  uit- 
spraak ,  te  Groningen  gedaan ,  gevonden  wordt  in  de  ^Sonumenta  van 
DricRscn,  bL  26—28.  Hel  klooster  was  oorspronkeiyk  ingerigl  voor 
Nonnen  van  de  orde  van  BaiiEorctDS  ,  maar  nam  in  volgcndo  tg^' 
tevens  Monniken  op,  sedert  welken  tijd  over  detc  beide  afdeelii 
een  afzondeilijk  besluiir  van  Abten  en  Priorinnen  wordt  aaiigelroi 
In  bet  jaar  1444  is  dit  klooster  door  Au{][iisly tier  Monniken  of  Regii 
Kanunniken  betrokken  geworden  ,  hebbende  ULntcos ,  Graaf  mii  O^êi- 
Frieëland  f  de  Nonnen   toen  naar  elders  verplaatst. 

Door  de  gtinslige  ligging  in  de  nabijheid  van  Groningen  ,  aUmede 
om  met  bet  klooster  van  Aduard  ,  door  middel  van  eeue  brug  over  het 
Rcitdiep ,  in  verbinding  te  treden  ,  was  het ,  met  Aduardsklooster  , 
Kelden  de  schuilplaats  van  Groningen»  vyanden  ^  ten  tijde  der  v 
selljke  oorlogen  ,  die  vooral  van  bel  laatste  der  vijRiendc  tol  bel  eti 
der  xesliende  eeuw  gevoerd  werden ,  eerst  tusscben  de  Saxen  ,  Gi 
EniiaD  v^an  Gosl-Fricsland  ,  de  Geldcrsehcn  en  de  stad  ,  —  laler  1 
*eben  de  Bond  genooien  en  Spa  auseb  gezin  den.  Zij  werden  uit  dien  hoofde 
sorïittjds  met  een  niet  onaaniicntijk  getal  krijgsknechten  opgevuld, 
die  de  inkomsten  en  gebouwen  der  abdy  vernieldeji  ,  de  rust  en  vei- 
ligheid van  bet  kloosterleven  wegtiameu  ,  en   tclfs  op    den  vrtjen 


voor 

>öeirn 

iliere 


Cf«fi,  |M{,  lts. 


W  aXi.  939 

r 

f  k 


Miuii|«iingi:iiiiiiwyïiii^i*ii,  (iè«lf  imtl 
'  ael  bel,  ««fki^iin»  f elijkoamigc f  ZttliiiOontlMl-kkMMlir  M  OtftVri 
Itad  (Silo ,  <»ol  vel  Stjie  ,  |^€Tiaamd) ,  dcdf  door  d«l  dt  MM  IngUMD 
riep  door  AdilËreti  ^e^uouwelijk  ovt-rgwoMM  w«rd.  RiyllMitr  hoütt  hierio 
M&Id  de  «c  brij  ver  van  de  Oudüigm  •»  OtfrttrifclM  m»  Gtmm^m, 
dl«  0^  bel  Lboïtcr  fAn  SEtwtB*  toepMt ,  hetfMB  uiei  hei  ZUlmoDDi- 
len  kbosicr  ptaau  had  en  gtth  Ie  ooregte  op  hei  ffMif  Tan  UtM 
Exsiet  lM^r«<^pi*  Het  kböster  fan  Smwiib  weid  euMielyky  len  jm 
I58ïl«  door  dê  Gronïüf^n^  wiea  hei  sinds  hiofM  lyd  iiiishaa|de 
éiior  ét  ^eduri|fp  inaesieLin^  det  fQaads,  a£|*briekea.  Eco  redeelte 
djMnen  ii  iMg  overig  in  ecae  bocrcnbehoiniig  ,  ififtM  BOC  fnwmn  »  hei 
Gmnt-liiooile  T^%  ter  ondendMidiiif  vea  eene  JMnBuiiif  ^  meer 
ooofdwaArti  ^«tpgm  eiiQiidtr  étn  uMMven  »  hei  Kleiae-hloosier** 
bduïiMl.  In  deo  gerei  tao  het  gemelde  hnu ,  t\|nde  de  f  oermalige  Uoos- 
irrpoort ,  iicUer  boguA  voor  en  achter  difi  geoMtseU  ,  en  eit  Modanig 
jiog  b«d€fi  sigtbau-  i^Q ,  Tiodt  m«n  bei  folfnide  opeehrift  : 

Ur  Mm  ijai  tc^ft  l^enck  Sol  aftt  tefe  pocte «p  late  timetë. 

^V  in  )i«t  ]«af  t$57  II  dg  grotid  ,  weerop  weleer  hei  hlooiler  sioad ,  door 
dan  «i|MMr  aiaafgrifent  leo  einde  dien  van  de  groole  menigte  pain 
aa  ÉlaeaM  la  emteren,  tUealdasr  noltoloot  verborgen  lagen.  BQge- 
icinhM  émÊt  aanfiaving  heeft  men  ievoM  nog  eenige  mnaUinkjet 
bmada  eealga  gemeiielde  graven  aengelreffen.  Onder  doM 
li  er  an ,  lülwelk  nadere  vermelding  verdïeni.  Hei  vordi 
in  da  helaagi||ka  verMmelingvan  den  neer  Mr.  J.  II.  Qnenrs, 
IM  dar  ttads  veeMn ,  ler«4|l  men  in  hei  provinciele  Manlke- 
Graaiami  er  eeae  naauwkeurige  afbeelding  van  beiil.  in 
e  MB  den  Heer  P.  Boitit ,  hêi  tmu  honderd  wij fii^  jarig  be- 
ékr  Bumrmulê  Gemeente  f#  Ifoarddijk ,  uitgegeven  te  Groningen 
IMS,  irindt  men  op  é^ne  plMi  deteekening  van  diimnnlje,  alsmede 
^M  hai  aMol  der  abdy  van  Sblwuto  ,  vertoonende  een  vrenw ,  waar- 
idi|al|pi  lIuUA ,  en  van  eenen  ,  bij  de  voormelde  nitgraviaf  van  hei 
yain  ,  gevonden  steen  ,  waarop  iwee  leeuwen  staan.  Hal  mnniie  is  van 
afliai  an  heeft  Mn  de  eene  syde  eenen  steanden  leenw ,  OMi  bei  om-* 
adurift :  MonHa  Zelwordemit  y  ierwQl  de  kcerzyde  in  vier  vakken ,  door 
whainedia  lynea,  is  afgedeeld.  In  bei  bovenste  en  onderste  deser 
vakJM  liei  men  eenen  leeuw  en  in  elk  der  sy  vakken  eenen  arend  met 
"ivleogelen.    Iswelligi  beieene  deser  wapens  dal  van  IUbil 


HerlM  mn  Gelder,  en  bei  andere  dai  van  syn  Hertogdom 

il^tader  mnni  geslagen  tusschen  1K14  en  1536,  gadarande 

vak  hy  door  Groningen  als  bescbermheer  aangeBOOMn  wm? 

bad  reeds  veel  vroeger  iwee  te^en  elkander  opklim- 

'■kaans 


4dvak  m 
Sddmlaad 


mei  eene  scheiding  tusschen  beide ,  terwyl  er  ia  1 
vtapan  ia  hei  geheel  geen  arend  te  vinden  is ,  doch  de  beide  leeowea 
op  don  sleeo  lyn  in  vorm  gebeel  geiyk  aan  de  beide  Imuwen  ia  hei 
cerete  m  hoofddeel  van  lUans  wapen  ,  met  dat  onderscheid  dal  daarin 
dia  leeowea  boven  elkander  stMn  met  bet  gezigt  naar  hei  iwoede  deel 
des  sc^ldsy  terwyl  op  den  steen  de  leeuwen  roei  bet  aesigi  BMr  el- 
'ir  IM  etean  en  eene  scheiding  tusschen  Jieide  hebben  |  loodal  de 
tVM  daden  heeft« 

I  vindi  «MB  in  hei  bovenaemelde  Monlkabinei  eenen  ,  aldaar 
I ,  kaparea  peamng ,  voonien  met  een  stift ,  waarin  een  gMtje , 


340 


SEL. 


ï»ch-      I 


CU  ilui  niir 'bet    fobyal   hcK^emil,     om    door    uitddcl    vau  ren  tttofx" 
om  ciefi   hals  ^edrn^cn  ie  woidco  ,    riii&scliicD  aU  omiilct ,   tol  ofireij 
diüg  van    gevreestle  onUcüeD   of  verlirjjgpnjj  van   jjclioople   voordeekti^ 
Dal  toch  ci*n  difrgelijk    doel    m«l   dit  voorwerp  zat   beoof|d    ftÜQ^  laAl 
zieb  gissen  uit  hei  opsc-lirïft  :  M«  A*  J.  A»  op  d«  voor-  cu  J»   IL  ü*  S 
op  <lc    kcerïijdc  peplialst. 

Torn  de  Gronin^rcrs  dil  klooste?  afbraken  ,  hacfdeo  de  Nonnen  «  fol- 
gens  licl  gcluiffcrïis  van  cencti  (tctirijver  v.in  dim  tijd  ,  het  klooster 
reeds  verlaten  en   zicb  hegeven  'm   bet  JiifTcren^kloosler  Lc  Groniogen* 

SELWERDERÖlEl*,  breede  bogtigc  watcrboiinft  in  bet  Goore^t  en  SeU 
werd^  prov.  Gromtigen^  dat  (en  Stoorden  om  de  stad  Groningen  bcenloopt* 

Dit  dicpje  ,  de  OodE'Aa  of  de  Huptsu,  loo  als  sonimigcn  dit  bed 
»lrekt  willen  genoemd  hebben  «  maakte  vrO(>ger  de  scheiding  IusscIk 
Noorddij k  ,  Dorkwcrd  ,  Wicrum  en  Adorp  en  dus  hier  van  bel  v< 
malige  IJbbcga  en  bet  Gooregt.  Volgens  de  Etsthrijmng  van  Groni  ^ 
door  den  Rnrgcmc^ster  fluifinGe  vloeide  dit  water  eeriyds  langt  de  Vtsch 
markt,  de  Breedemarkt  en  de  Ebbingestraat  noordwaarts,  doch  wordt 
thans  t'crit  10  min.  buiten  de  Boteringepoort  ziglbanr  en  slingert  digi 
lang»  den  j»traatweg  op  meerderen  en  minderen  afstand  naar  Adorp  ,  welk 
dorp  naar  dit  stroompje  aldu»  genoemd  werd,  In  1IG9  werd  deie 
A-stroom  ,  van  de  oude  Ebbingc-poort ,  langs  de  oude  Noorder'  en  Wet-- 
terstadxgraclit  geleid,  voorby  de  Uoen-lil  naar  Dooghorn ,  in  den,  üit 
bet  Scbiiitendicp  en  het  Horeoschc-diep  nieuw  gevormdcn  loop  van  hel 
Reitdiep  ,  tot  aan  de  oude  bedding  van  hel  Reit  dtep  of  den  Hunsc»lroom 
beneden  Wiornm. 

5EAIA  of  SjrviAiiy  cil,  io  O osi- indien  tolde  Zuid- ketter* eilanden' 
van-BanSi   beboorendc ,  Z»  W.   van  bet  cil.   Timor, 

SEMANE ,  d.  in  Oost'lndii  j  op  het  Sundaithe  eiL  /ara,  resid. 
Kadoe,  ad»,   rcs.    Magdang. 

SEMANGKA  ,  dislr*  in  Öosi-indiëf  op  hel  Sundasche  eiï,  Sumatta , 
refid.  Lampong, 

De  inw.  van  dit  di^lr.  waren  ia  bet  jaar  1810  tegen  bet  Nederlands 
getag  in  opstand  gekomen.  Nadat  alle  door  den  Gexagbcbber  in  de  Lani- 
pongscbc  distrikten  aangewende  pogifi|^en  om  door  zachte  maatregelen  de 
onrustige  bewegingen  te  *tutten  ,  vruchti"!lm>s  waren  afgeloopcn  ,  beeft 
bij  door  kracht  van  wapenen  de  rust  hersteld. 

SE9IANGKA  (DE),  riv%  in  (hii-lndiè j  op  het  Sundastht  eil.  Sama- 
tra  ,  in  de  Lampong^  ^  widke  meieene  Kuidoostelükc  rigting  in  deStraal- 
van-Rangka  uitloopt* 

SEMANGKEN  ,  voorm.  d.  in  OoU-lndië^  up  hel  SuHcfafcAe  cil.  Jaea^ 
rr4.   Kadoe  f  ads.   res.   Magelang, 

Dit  dorp  is  in  Mei  1S«7  wegens  trouwlooshetd  en  aanhoudende  za- 
mcnspanniugen  met  de  muiteliiigcn  door  oucc  troepen  ^  onder  de  be- 
velen  van    den  Eapltein   Ten   Have  ,  vernield. 

SËMANPEER,  d,  in  Oott-indië,  op  bet  Swiidajc^Ae  eü.  Jawa,  reiid. 
Soeralaya  ,  nab\j   bet  zcestrand. 

Den  14  Augustus  1845 «  oDlstond  er  in  dil  d*  brand,  waardoor 
67  bamioeien  buizen  zyn  in  de  ascb  gelegd* 

SËIIANPIE  ,  d,  in  Ooti-Jndië,  op  bet  Sundascht  cil.  Sumatm, 
rci.  Palembang  ^  aan  de   Moese, 

SEM ANTEN,  distr.  iq  Oost-indii^  opbel  SHndatcht i^lL  Java^  adi. 
rcsid.   Patjietan, 

5EMANTEN  ,  d.  in  O0it-ind^t  ^  op  bei  Sufidauke  ciL  Jata^  tds« 
rcsid.   Paijietan  f  distr,    S^mfinten. 


er" 


S  EU 


SU 


SKMAÜ  of  SkiaOw,  eiL  ia  Ooit-lndiè',  ii^ldü  KUit^e-Sumh-eihtitlen 
Kehoórenilo.     2ie  8tiA0. 

SE^IAUWANG,  d,  in  Ooit-ïndU,  op  liei  SitHda$tke^i\,Sumütm  , 
in  de  Fadangtcht'Botenlanden  y  aan  den  oovcr  van  het  mt^er  Dauo  ,  ter 
plaAUc^  waar  eeue  rt\ier  daarin   uilwalerl. 

Dexc  rivier  heeft  hier  eenen  zeer  fierken  tlraorii  en  |foede  hrcedic  , 
doeh  if  lecr  ondiep  eu  loopt  over  een  bed  van  ktipileenen  ,  meer 
oailetijk  is  «y  vour  praauwtjcs  bevaarbaar.  Zy  wordt  gezegd  bij  In* 
dr»i;irie  in  ice  te  vallen  ,  na  ztcb  met  andere  rivtcrljei  te  bcbben 
vereenigd. 

De    En^^eUchcn  hebben  in    het  jaar  1819  te  ScflAUWAiia  eenc  beiel- 

tin|j   gehad  ,    welke  door    de    onzen  is   afgelost «  doch  «lïdcrt  door  den 

O^fr^te  R&AVff,  iiiüioiifde  van  de  seur  ongunstige  posiliu  ^  is  ingetrokken. 

SËMAWIE,    inlandscbe    naam    van  de   reiid.    Samarantf ,     in   Oost- 

Indiifj  on   bet  Sundajiche   ciL  Jaea,     Zi4s   Sakahaeio. 

SEMRILAN  ^  PoELOi-SEttBiL4.i  ,    ciL    in   Oint'/ndie  ^    tn  den  Sunda- 
Mcht*  /irtkijKÏ  ^  Z.  van  de  Slraat-van-Malakka  ,  O*  fan  lietüil.  Stitnalra. 
SEMBlAiSO  (HOEK),   kaap  io  Oosi-Indièy   op  bet  ml.  Batte,   een 
der    fkfe itteSit n da -eila nden . 

N(i,   baai  in  Oott^fndw,  ia  de  Indüche-Zee ,  ann   de  Zuid* 
Vu  lil  ciU  Java^ 

SEitië»^i,  d.  in  Ooit-Indtë,  op  bet  Sttndatcht  cil.  JasQ  ^  rciid.  Ka^ 
doe  j  ads,  resid,  Magelang, 

Den  8  Maart  1828,  ontving  de  Kommaodanl  der  veitinff  te  Kn- 
Hedjcokin^  de  Luitenant  Kcuji,  van  dcu  Kotninandout  te  Sksesi  en 
lïcMif  ttu  njncr  «pions  berigt  ,  dat  700  ninitelingen  op  SeJicfi  in  aan- 
t<i(|[t  iirareri ;  die  OfEcicr  gaf  hiervan  dadelyk  aun  den  Majoor  Bauia. 
Kocumandant  der  vierde  kolonne  t«  Tciupel  ,  alsmede  ann  den  Eersten 
Luitenant  StAREinn ,  v^elke  naaiiwclijks  van  de  morgen  expeditie  was 
io(fenikl ,  kennis*  Óeie  laatste  stelde  licb  onverwijld  weder  in  bewcgiiig^, 
lynen  marscb  over  Ssaeti  naar  Rarangkapet  nemende  ,  alwaar  bij  den 
T^jand  in  bülaillc  geschaard  vond,  en  bem  ,  met  dat  gevolg  aan*icl  , 
dai  deze  ^  zonder  den  Alajo^jr  Baukb  ,  met  de  bnzaren  ,  en  do  kolunne, 
die  oprukte,  af  te  wachten  <,  in  de  rigting  van  Lenkon  de  vliigt  nam. 
SëMËNDËEY,  sL.  in  Oott-Iudtëf  op  Uet  Sundatthe  e  il.  Java  ^  roid. 
DJonehirta  ,  aan   de  Ziridkus^t ;  T  V  Z.    B,  1^**  5i'  O    L. 

6BMIL-P0LDER,  naam,  onder  welken  do  Zcsct-roi  pke  in  Hijnland , 
pror.  Zuid  fiollatid,  wel  een»  vcrkecrdclyk  voorkomt.   Zie  ZrxrL-j^oLuita. 
SEMI  HOE,   berg  in    Ooti-indiè',  op  bet  Sundaucfm  eil   Javu  ,  rciid. 
JFmtmroewÊm, 

SifiMÖEGlL ,  flt.  in  Oost-Indie,  op  bet  Sundasche  cil.  Java,  re»id* 
CJotfotarta  f  lands.  Malaram, 

SE  KOET  BA  ,  ciL  in  Oost'Indiif  ia  den  mond  van  de  Limandoe ,  w«lkc 
ia  de  reiid.  Batfjermasiué^ ,  op  bet  eil.  Bome&f  'm  do  Kolta-Ringen 
nnttast. 

SEMPKK,  geb»  in  de  ÊfetjeriJ  ran  ^  t  fttrt(Hjenhoich  ^  kw.  Oitter- 
wijit  y  prov.  JVoofd-Brahandf  Ttrcede  dislr.^  arr.  en  it{  n.  W.  \9n 
*Ê  ÜÊrtwjtnhoichf  kant.  en  1^  u.  O.  van  ffaatwijk^  geiu.  en  f  u.  Z«  O. 
^«n  Druntn  ;  niet  4  b,  cn  ^  inw, 

SEMPOE ,  fiL  in  Ooii-indüf ,  in  de  fnduche-sre ,  aan  d«  Zuidkust 
van  bet  Sund^iMche  c*L    Jata  ^  rcsid.   PasMoroctcan* 

Het  is  onmtreeki  een  vierde  van  crne  Duitsche  myl  lang  cii  even  biet'd 
tn  beslaat  ld  vierkanti»  palen  in  oppervlakte.  Hui  ii  onbenoond  Kn  de 
kitit  tlecblt    voor  kleine  schepen  ie  naderen* 


ttt  SElf. 


l«i  4e  ■■ijli lil  11141  ¥Ui4i  WÊKtk ,  op  eenes  korten  a&Und  v«i  de» 
%al »  ctM  Mfigte  gmU,  bsTCB  hei  water  nililckende,  '^''**1  *** 
4t  Mtèigde,  v«ttje  Kcr  steil  is,  een  ^roet  Tegelnestbol v  Oea- 
SiebanleM  ftMMid;  4e  Oestkost  is  insgeiyks leer  steil,  doek  en 
a«  oiatimde  Heft  ikii  ia  het  kanaal,  betveik  tossekeo  diieUandca 
dett  toaicWa  «al  loopl,  eene  goede  ankerplaaU  Toor  eane  owaifU 
Kksfm «  daar  krt  rondoaB  liggend  gebergte  teges  alle  wiodeo  besokat. 
Xett  ka»  akk  ap  dit  eilaod  Tao  aitmontead  water  Toorsieo  uil  ofat 
üMla  kresi ,  ëk  cebter  ,  wanoeer  de  tee  hoog  is ,  mei  looi  water  ovar» 
dekt  wwdi. 

■aaaeer  Saavaa  mei  vele  Yogelklippen  besei  is ,  leferen  dcM  awUg 
aeataa  ap ,  iaiooderbeid  omdai  ly  moeyelijk  weg  te  halen  ^o «  het- 
geen nscesi  door  bet  volk  Tan  Paoganglélé  geschiedt 

SSMPONG ,  d.  in  Oóit-lHdië,  op  hei  Sundoidm  dl.  Jam,  raEd. 
'  Smmjo€wuu ,  reg.  Poerhoiiengo. 

Eien  7  Janoary  1827  werden  de  maitelingen  in  dit  dorp ,  dabrdia 
Majoor  ai  Lnuw,  aangetroffen.  Zy  mareheerden  op  ome  kohmaa  m. 
Hei  geweenrnar  deed  hen  niet  iemgdeinsen ,  maar  het  Tunr  «il  het 
aeschut  van  den  Majoor  di  Leeuw  ,  aan  de  eene  syde ,  en  dat  laa 
dea  Heer  Dbxbstjb  ,  aan  eene  andere  lyde ,  was  van  leer  goed  gavalg. 
De  moiielingen  trokken  met  hanoeo  gewonen  spoed  af,  en  werden  nog 
eenen  geraimen  tyd  door  den  Kapitein  EaiBaB4VLT  m  Doosuli  vcrvoM. 

SEICA  (DE) ,  Wat-Sbha,  riv.  in  Oost-Indië,  op  hei  ^iR&oMdbe  eil. 
Baruêü ,  aan  de  Oostkust ,  welke  zich  met  eenen  oosieiyken  loop  ia 
den  jirekhel''van'St,' Lazarus  uitstort. 

SENALÖ,  oad  d*  in  Oost-Indtë,  rcsid.  Amboinaf  op  het  JfaidbcAt 
eil.  AwHMma,  gasp.  OeU'sawani, 

Het  lag  eertyds  een  ffroote  mjjl  beoosten  fiila  en  wel  aea  myi  ia 
het  gebergte  boven  de  Wakkahoeli ,  op  eenen  teer  steilen  en  icherpatt 
hen  vel,  doch  later  lag  bei  omtrent  de  vesting  van  Hila.  Het  was, 
in  het  begin  der  zeventiende  eeuw,  sterk  11o  zielen  ,  45  weerbare 
mannen  en  28  dati*s. 

SENANG,  onderdistr.  in  Oost-IndtS,  op  hei  SHndaickê  eil.  Jmm, 
resid.  Bantam  ^  reg.  en  afd.  Lebak ,  distr.  Sadjira, 

SENANOT  of  Senat,  kaap  in  Oost-lndie,  resid.  jimboina,  op  hei 
Jmbontehe  eil.  Bonoa, 

SENAPPANG,  d.  in  Oost-ïndii,  op  bet  5undatcAe eil.  Java,  resid. 
BaaUn,  ads.  resid.  Karang^ Anjer, 

oENDANA,  oud  d.  in  (/osf-/n(^te^  op  het  SundoscAe  eil.  «/ava ,  resid. 
en   reg.    Rembang,  aan  de  Noordkust,  W.  van  de  Troepen. 

SENDORO  (DE) ,  berg  in  Oost-Indië,  op  bet  Sundasthe  eil.  Java. 
Zie  SiNDoio  (De). 

SENDWENEN ,  oude  naam  van  de  b.  Zbhrewurbi  ,  in  den  Fteler' 
waard,  prov.  Gelderland,     Zie  Zerhewiireb. 

SENGALANG  ,  gebergte  in  Oost-Indië ,  op  het  Sundasehe  eil..  Su- 
matra,  gouv.  Sumatra't-fFestkust  ^  resid.  Padangsehe-Bovenlanden, 

Dit  gebergte  is  de  scheiding  tusscben  de  ads.  res.  Padang  en  de 
rcsid.  Padangtche-Bovenlanden ,  en  doorgaans  950  eil.  hoog.  üe  hoog- 
ste top  is  de  Sengalang.  Uit  dit  gebergte  loepen ,  in  verschillende  rig- 
tingen ,  ravy nen  (holle  wegen) ,  waarvan  de  eene ,  noordwaarts  gaande , 
ceuc  lengte  beeft  van  omtrent  100  en  eene  breedte  van  30  eil. 

SENGALANG  (DE) ,  berff  in  Oost-indiê,  op  hel  Sundoicke  eil.  Sa- 
matra,  gouv.  Sumatrd*S'ire$tktut ,  resid.  Padangseke-Bownhnden, 
ny  is  2956.53  eil.  hoog. 


SEIf. 


HS 


SENGALLA  (MADIKA-),  ttaat  in  Oo$t*indw,  op  bet  Sanda^dke  eiL 
€giebe$^     Zie  MioiKA-iUiio. 
8  E N  G  A  -  P A  U  N  A  ,  d  ts  l  r .  i  ri  Oott-  In diè  ,  op  het  Sundasthe  c tl .  Juwa  ^ 
'      Pfeanger-HtgettUchappên  j  reg.   Soemadann, 
NÜELSBRÜER  ,    geb,     In  lic  ^eijerij  van  "^t  Uertcgenioêuli^    kw. 
ricilandt   prov.  Nontd-Brahand.     Zie   SiNACtsBiioBR, 
L  SËMÏAli  ,  ti.   \i\  Afrika  f  'm  Opper-Guinca ,  aau  de   Goudhui  ^  r^fc 

^^Van^tf^.  hnds.  Jtjonna  f  waarby  een  Nedcriandsclj  fort  ligU 
^^f  SËN^AAtl  (OE)f  water,  .prov,  friesland,  kw.  Oosterg6& ,  griet.  Ifcil' 
^^Blim#r ^1 H r/TH- /f  i'eiiV'AViiii /<!»ƒƒ.  Zie  Zwksmkii  (Da), 
^P  SEN>ilNGEN  ,  ook  wel  Sbsmiicih  gespeld  ,  gcb.  tn  liet  balj.van  Lurtm* 
^^htir^^  biidtuoijcrij  ¥an  Betiefnbuvfj  ^  ^fo^Xh,  Luxtmharg y  kw.,  art., 
kfiitt,  ril  hyna2  u.  O.  ten  N.  van  Luxemburg  ,  ^ciu.  ca  £  u.  Z.  tc«i  W, 
%an  /ftder-Anwen;  met  88  b.  en  700  iiiw. 

)  Aldaar  U  eene  aanzivuUjku  papierfabriek,  eints  der  eor»tc  van  lirt 
Éa»tc  tüiiil ,  waar  diis^euoerud  papier  zonder  einde  is  gciuaakt  gcnf orden. 
I  SEIV^Y(DE),  riv.  in  Afrika  ^  in  Opiier-Guinen ,  aan  de  Gaudkutt , 
He  in  bet  N.  O.  van  Assiantee  oiit»pnn([t «  bet  kon»  Boutaum  doorloopt , 
k  «  na  eenen  oorlel  ij  ken  loop  ^an  ÏSO  uren  ,  in  da  f^oila  valt. 
I  SEf'lSMEEri  of  Sc^sTtaatriiEii,  gch.,  prov.  t'ritiland  j  kw,  ff  etlergü^  , 
Prdeeltctjjk  griet,  ff"  onsemdetl ^  cu  voor  een  klein  deel  ff'  ymtrifgermfttl  ^ 
hrr.  tn  ^2  u.  VV,  van  Sneek,  kant.  ea  1  u,  Z.  van  Bottwartl ,  ^  ii.  N 
tan  GreonUrp,  waartoe  bet  bcboort  op  den  Ifemdjjk  ;  met  tJl  b,  cv. 
!       IfO  inw. 

De  inw.,  die  er  allen  A.  K,  aijti,  niak^n  ^  met  die  van  Gr  oonlerp  , 
If  ieiinjii ,  Varrega,  Dedgtim,  Tjerk  werd.  Wol  lu  m  ^  We»t* 
'  lienif  Abbega,  Üostbera,  Oiidega,  Idscga  eu  Sandfirdo 
eene  slat,  uit,  welke  tot  bel  aartspr.  van  Friesland  bcbourl,  door 
ffii«n  Pastoor  bediend  wordt ,  co  nagenoeg  880  xielcn  ,  onder  uclkeu 
OQ^vfer  600  Gjmniunikanlen  ,  telt.  De  kerk  ,  aan  deti  U.  Vitds  tue- 
gcw^jd  ^  is  eea  mei  gracht  en  poort  veriekerd  gebattw  «  met  renen  paiforte 
tn  getneeotehtiii  auncx ,  getamenllrjk  ingesloten  bet  Blaauwbuis 
genoemd.  De  kerk  heeft  geen  toren,  maar  ia  van  een  orgel  vooriïen. 
SENSMEEtl  (HET),  voorin,  meer,  prov,  Frietlandj  kw,  if""  ettergoQ , 
Ifrttt,    fF onmradeel ,  5  tuin.   N.  van  Greonterp* 

Dit  meer,  in  het  jaar  1035  bedijkt  lijnde^  ts  nu  een  pold,,  air. 
Smetk ,  kant,  Bohttard ,  en  paalt  N,  aan  den  Hemdijk  ,  O.  aan  do 
AUeboeraer^meer  en  den  Sensinccrs-dyk  ,  Z.  aan  Gri:uiitL'rp  en  dcii  Hcni- 
4yk  f  W.  aan  Spakc^iyl ,  Krabdijk  en  deu  Dedgiinifucr  polder.  Men 
lelt  daarin  S4  h,^  waaronder  9  boerder^en.  Do  pofd,  \^urdt  door  eenetj 
«aier^winduioleii ,  waarbij  een  niDlenaai^bnis  staat ,  van  het  oyerloUi|je 
water  ontlail,  en  staal  ooder  het  bestuur  van  eenigc  landeigenaren  in 
dezen  polder. 

By  den  watervloeü  van  FebruariJ  18^^  liep  deze  pulder  ,  tn  den  morgen 
van  den  7  omstreeks  vier  uren  ,  geheel  onder.  De  toestand  van  dit  oord 
was  toen  teu  uiterste  noodlottig,  daar  deze  gebeelc  polder,  tut  zelfs  de 
booge  of  oude  landen,  onderwater  stonden»  zijnde  alteen  eenigc  bur>g 
fdegeii  boeren  buizen  uitgezonderde  De  schade  ,  welke  de  boeren  en  eige- 
D4iarsirof,  was  onberekenbaar  groot ,  want,  hoewel  bet  verlies  aan  vee 
slechts  uit  weinige  schapen  en  varkens  bestond  ,  had  geen  der  landlieden  , 
die  de  ramp  zoodanig  teisterde  ,  eenig  vooruilzigt ,  gedurende  dat  jaar 
en  misschien  nog  veel  langer  tyd  ,  iels  van  zij no  landerijen  te  genieten  , 
daar  er  voor  dren  lagen  en  dus  onguo&tïg  gelegen  polder  ,  b^jna  gert^ 
middel   overbleef  om  het  water  Ie  lozen. 


zu 


Sfi!V, 


in  Ooit'lndiw ,  ^ 


op  het  Smidasch*  eiU  Jitfo  ^  tt^id* 
5i(l   paleo  O.  van  Batavia ,   i$1  pafeo  i 


SËNTOËL,  d 
Soerabaya  ,  ads.  re4*  Oritit' f 
W.  van   Banjoewao^i. 

SENTOL  o(  SfitiTOKt ,  plaalf  in  Oost-indie ,  op  bel  SMndasehê  ml 
Java  r  ntsid.  en  O.  van  kvdirij  waar  te  midden  van  een  oad  boschi 
een  klcïn  vreemd  g^ebouw  staat,  onder  hetwelk  eenc  berg^plaat»  schpt 
geweest  te  zyn  ^  van  binnen  tljn  de  muren  fraai  en  met  torf^  geheeld* 
tioiiwd  ,  boven,  aU  op  bet  dak,  is  geplaatst  eene  ruime  vy?  er  ,  en 
onder  het  gebouw  lelf  is  ccne  kapel  ,  dai  eenc  begraafplaats  scbTfot 
geweest  te  lyn- 

SENTÜLO  ,  d.  in  Ocfi-lndiif  op  bet  Sundatchê  eil.  Java  ^  reiid. 
Kadae^  rc(y.  Magclang, 

Oen  18  April  182U  werden  de  odscd  onder  den  Lui  tenant*  Kolonel  1^* 
tJKL  f  door  cenen  troep  van  ongeveer  JSOO  man  ,  onder  welko  100  raio 
riiilery  ^  die  men  voor  de  benda  van  Pa^wino  Dinojo  hield  ,  in  de  na- 
bijheid van  dit  dorp,  aang^cvatlen.  Do  vijand  had  daartoe  de  gelegen  béd 
waargenomen  ,  dat  een  gedeelte  onzer  kolonnes,  ter  onimoeting  van 
een  eonvooi  levensmiddelen,  hclwelk  door  do  vierde  kolonne ,  (at  aam^^ 
het  gebergte  Ktcnjien,  gct-jeortecrd  werd,  afwezig  was.  De  ioiusschiMi^H 
door  den  Majoor  LoniiEcni  genomene ,  maatregelen  hielden  den  vjjand  tot^^ 
de  terugkomst  van  den  Oversten  Lkdbi,  in  bedwang,  die  nu  de  kavallc- 
rle  voortiitiond  ,  om  den  vijand  te  bespieden  ,  en  de  Tidorezen  ,  door  een 
peloton  infanterie  ondersteund,  gei'eed  hield,  om  hem  aan  te  vallen, 
voorts  zijne  overige  inagt  vert!enigd  houdende.  Be  mui  telingen  kwamen 
gcdecUeliJk  geregeld  opzetten  ,  doch  cenige,  door  den  Luitenant  BoaGEBS  , 
ïti  hunne  llank  wel  aangcbragtc  kanooschotea  ,  verpligttcn  ben  weldra 
terug  te  trekken  ,  van  welk  oogenbttk  do  opgemeldc  troepen  gebruik 
maakten  ,  om  ben  ,  tnct  zoodanigcn  goeden  nitslag ,  te  vervolgen  ,  dat  , 
ongerekend  een  twtoligtal  doodea,  de  vijand  ook  nog  eeuea  TomiDOii- 
gong  ,  den  Ali-Bassa  Pajtwïo  Rocio  namelijk,  daarby  verloor,  die  door 
ecncn  lanssteek,  hem  door  den  Had  in  Tomhohgojii;  MiLA»6  Necora  ,  ▼«» 
hei  gevolg  van  den  öjocjokartascheii  Pangerang  Pobrwo  Kesoeso  ,  tüe- 
gebragt,  omkwam,  terwijl  ztjn  gouden  kris  en  lans,  benevens  lyn 
paard  ,  ïn  handen  der  onzen  viel.  Bc  Overste  had  naauwciyks  ztjne 
troepen  terug  gelrokkeo  ^  of  de  vijand  kwam  andermaal  opzetten  ;  Lij 
dacht  dat  dit  alleen  geschiedde ,  incl  hel  voornemen,  om  de  dooden 
op  Ie  halen  ,  waarmede  de  vijand  zich  dan  ook  bezig  bield ,  maar  dien 
onverminderd  ook  bleef  voortrokken.  De  Luitenant^Kotonel  liet  hem 
toen  zeer  nabij  komen ,  en  zijne  Hank  intusschen  door  eenen  twee- 
ponder  hevig  besebieten  j  hem  op  den  oogcnblik  ,  dat  hij  begon  |« 
aarselen ,  met  zoo  veel  kracht  aanvallende,  dat  hy  in  de  grootsta 
haast  de  vlugt  nam.  De  bnzareu  drongen  hem  zeer  digt  op  het  lijf, 
zoodal  de  vijand  zich  lot  eene  mas^a  formeerde,  en  nu  het  zwakke 
peloton  kavalleric  op  zijne  beurt  krachtdadig  aanviel ,  dat  al  zoo  ver* 
pHgt  werd  op  de  infanterie  te  replüiren.  Een  rware  stortregen  bad 
hel  infanterifivuiir  reeds  eenigeo  tijd  onmogelijk  gemaakt  «  de  %ijand 
werd  nieltcmio  door  de,  met  gevelde  bajonetten,  aanrukkende  colonne, 
zoo  hevig  aangctait ,  dat  hij  in  de  sawa-velden  geworpen  en  aoo  veel 
inogeïijk  vervolgd  werd. 

SENTOISC  (DE),  riv.  in  Ooit-fttdu,  op  bet  Sundaêtht  eiL  Jatm  , 
ads.  rcsid.  Buitenzopff,  *—  Zij  loopt  in  eenc  noordelijke  rigling  en  ont- 
last zich  in  de  Tjiltufong» 

SEPANG  (DE)  ofGozpio»c.SiJ'*«,  berg  in  Oosi-lndit  ^  op  titt  Smn- 
iascht  tW^  Jata  j  ads.    rc*id.   Paijitfan, 


Ï)tt9  hcrg ,  «11  r  ling»  de  ^ro<»t«  w«*^  uiir  FroAorogo  ^  in  t 

^ï»n ,  ImïMf    if    Tti)   ccnc  kegclvüi-iui^e  gedut nti;  en  «el 

ËËPAMAIS  ,  eil.  in  Oüti'Miij  m  di  ^if'van-CV/r&et 
iet  fibwrfgt^Af  «iL    BarHto, 
StFaËEAEAKG,    d.   iit  Oosi-lndtif    ep  b«l  Sundtaekt 

SBragHAÜGi  d*  m  Ooti'indiëj  op  hei  Sitnc/<7jdU  «ïL  <  avn,  rctid* 

Utn  9  Mei  1S^9  werdefi  do  NederUndiche  tfoepcn ,  otid«r  b^r^l  ?iiii 
eten  LuiliiiAiit'Adjijd»<it  Küftt  ,  aldaar  düor  do  touileEiuireji  aaogti-p 
Tallea*  D«ie  lu^ii^Un  waren  rccdi  op  een  geweerAcbot  genaderd,  alvci* 
rent  ie  Eerile  Lntl«naBt  ni»TtE3i  begon  te  vnren  j  dedvl^k  Irtik  de 
Twtfed«  Luitc^nant  GittT  st  Moütela  ,  met  lijiic  J^if^r»  ^  ">«(  de  label 
Én  de  Viiifl ,  op  hvn  unn  ;  Uicrdoor  werd  rr  cene  grooie  ■(ngling  onder  licn 
Mogtrigt.  Een  Titimiiofigong  en  eeti  Tcertiglal  Luiktost  vtden  é&or  de 
jagcri  ,  ook  iïleef  er  0cf?u  geritjg  gelul  door  de  w<*lg«rï(flc  ftelioLeo  , 
Ékierdeor  aag  de  vijand  lïcb  verpTigt  mei  nüe  liaail  de  Tliigi  te 
BflUSCH,  Ik  elfde  mobiele  Lubiine ,  welke  bcrti  regis  den  weg  aff  tiecd , 
nMi&lé*  dal  de  DiaiUlingeti  weder  in  ina$»i  kwafiien  OfueUen*  llïerop 
r  de  LuiieTianl  Gillï  en  een  peloton  ,  onder  den  Adjiidjnt-Onder- 
rvA»  VuEf  ^  op  hen  afgetonden  ,  wetke  hen  in  de  groQtc  tüvijti  aan- 
I,  waariïj  nogtnaal»  een  vijftigtal  afmaakten  ,  daar  de  muil  eltngen 
i  ea  lanMEi  wegwierpen  en  de  paarden  in  de  ileek  lieten «  By 
heid  werden  door  de  jag^rA  twee  vaandeli  genomi*» ,  een 
rood  sydtn  en  en  een  Maariw  met  wil,  en  vele  geweren  ,  aliiuedo  een 
§tm%  §ti»i  lansen  f  krjiien   en   gouden   klewangs.  boitgeniaakL 

S&lT-FO^TAl^ÉSf  ook  wel ,  boe  wil  Keiden  ,  SisiiiiVMviiNtEi  genoemd  , 
gill.  in  bet  balj*  van  Lti^rtfnhar^  f  j^roolh,  hu^tmhut^  ^  kipr.,  arr,^  kant. 
en  i  u.  N.  vAn  Lujcmburti ,  gem*  Eüh  ;  mei  37  h.    en   130  inw« 

Scrr^FoATAtnït  was  eene  woeste  falltsi  tot  op  het  jiar  1761 ,  loen 
de  Ueereó  Gebroeders  Boce  er  ecne  aardewerk-  en  porcclein^fabryk 
vprïgtten  ,  dte  in  1795  ,  gedurende  de  blokkade  van  Ltixeinburg ,  door  d« 
Frintcben  veel  Ie  lijden  bad.  Voortbrengselen  deit^r  aaniieniyki?  rnrig- 
llagbebben  in  tSiO  Ie  Genl ,  en  in  18^ÏÏ  te  ilaarlem  op  de  nlgemeene 
ten  loon  stellingen  de  »i  1  teren  medailje  vcrworren  ^  ff«lü'^  *y  ook  in  1859 
op  de  algemeen  c  belgiscbc  ten  loon  stelling  de  goudc-ii  erlangden. 

SErr-FÜSÏAlN&,  beerL,  gero,  end,  in  het  H'aaUcke'tmsaHiet  fan 
Lu^tnihurg.     Zie   SitlËSiaoaaEa* 

SEPT-FOSTAINES,  heek  in  bel  groolh.  Lu^emhurï^, 

Zij  ontipHngl  iu  de  rotten  ten  Westen  van  bet  Merscbdal ,  L^  bel 
geil*  Sepi-Fontainet,  heipoelt  verder  Muhlenbacb,  Papierbergen  Bich^ 
en  valt  bij  laatstgenoemd  d«    in  de  Alielle. 

SËl'T-IëLES,  naam,  welkende  Fransohe  gRven  aan  de  groen  eilan- 
den  Toavoü^  in   O&it-indïëf  in   óe  Siraai^van-I^aiakka^     Zie  Toatoü, 

SEPl5LCHllINEN-ELO0STEa  of  Goedk-Kisomiii  ,  voorin,  kloost. 
te  Maoêirkhl  f  in  de  GnêtU'KindetfHstraQi  b^  de  Etth^marii, 

Dii  Uouster  werd  bewoond  door  Eanunoikessen  van  het  11.  Graf, 
die  n^^r  den  re^el  van  den  11.  FüPictscus  leefden.  Zij  »yn  allereerst 
Ie  Maasificbl  gekomen  ^  in  bet  jaar  1637  ,  door  toedoen  van  de  Aarts- 
hertojjinoe  CtkAx  IsAiELLi  Ëdoehi^  ,  die  baar  uit  Viset^  een  ittidje  aan 
de  ilïas,  ^  uren  xuidwaarts  van  Haastrieht  gelegen,  derwaarts  txied« 
'  *     dat  nmi  baar  die  erve  geschonken  werd ,  op  welke 

k  gesticht  t^n,     Dil  klooiter  ttrekle  mede  tol  ecii 


946  SEP. 

kosthuis ,  mei  alleen  voor  bejaarde  TrouweD ,   maar  ook  Toor  meitje^  f 
die  daar  te  geiyk  in  handwerken  onderwezen  werden.    Boven  de  voor* 
poort  Tan  dit  klooster,   was  de  verrijzenis  uit  het  graf  in   steen  oiit- 
gehouwen  ,  met  de  woorden  :  £bit  SsraLcaao  Dohui  Glokia  (d.  i.  kmit 
het  graf  des   Heeren    zal   eere  bewezen  worden.)    De  kerk  wai   aan 
den    U.  Josira  var   Arihatiba  ,   aan   wien  het  graf  van  CHaism  be- 
hoorde,   toegewyd.     De   gebouwen   van   dit  klooster  bestaan   nog  ea 
dienen  tot    KisBa»  vooa  db  Artillbbib. 

SEaAGIE,  distr.  in  Oost-Indië,  op  het  Sundasehe  ei\.  Java,  tmd» 
en  reg.  Pekalonaan, 

Zy  vormt  gedeelteiyk  de  grensscheiding  tusschen  de  reaid,  Tmfd 
en  Pekaionaan, 

SERAGIE  (DE),  riv.  in  Oosl-Indie,  op  het  SunJasekê  eil.  Jmwm. 
SERAKOT ,  eil.  in  Oost-iadië,  m  de  Straat-won-Maiakia,  aae  d» 
Oostkust  van  het  Suhdasche  eil.  Sumatra, 

SERAMPEJ,  lands.  in  Oost-Indië,  op  hei  Sundauhe  &\.  Armeffw^ 
rcsid.  Palembang, 

SËRAMPLI,  dislr.  in  Oost-indië,  op  hei  Sundtuchê  eil.  Smtmatimf 
ryk  Djambis  van  welks  Sultan  hei  opperhoofd  van  Sbbaipu  afhaa- 
kciyk  is. 

Het  heeft  vyftien  versterkte  en  verscheidene  opcne  dorpen,  en  brtegi 
goed  vee ,  kokospalm  en  qoassi  voort.  De  vrouwen  worden  aldaar  veor 
zeer  leeiyk  gehouden.  De  bevolking  is  zeer  sterk  van  ligchaamsgestel 
en  Mohharaniedaansch. 

SERANG,  reg.  in  Ooit^lndië^  op  het  Sundatchê  eil.  Java,  resid. 
Bantam,  ^-  Het  bevat  do  afd.  Serang-Anjer  ,  Tjakoadie  en 
Pandeglang. 

SERANG,  afd.  in  Ooit-Indië,  op  het  Sundatehê  eil.  Jam,  rnid. 
Bantam,  reg.  Serang*  -^  Het  is  verdeeld  in  de  distrikten  Tjiroea  s, 
Serang  en  Bintam. 

SERANG,  distr.  in  Oost-indië,  op  hei  Sundasehê  eil.  Java,  resid. 
Bantam,  reg.  en  afd.  Serang.  —  Het  bestaai  uit  do  onderdist r.  Ra- 
lodran,    Serang   en  Tjibening. 

SERANG,  onderdistr.  in  Oost-Indië,  op  het  Sundaseke  é\,  Java, 
resid.  Bantam,  reg.,  afd.  en  distr.  Serang ^  met  eene  stad  van  de» 
zelfden  naam. 

SERANG,  st.  in  Oost-Indië,  op  het  Sundasehe  eil.  Java^  resid. 
Bantam  ^  reg.,  afd.,  distr.  en  onderdistr.  Serang ,  2  n.  gaaos^  van  de 
kust ,  in  eene  hooge  en  gezonde  lijjging. 

zy  is  thans  de  hoofdplaats  van  de  residentie  Bantam  en  het  verbiyf 
van  den  Resident.  Er  is  een  fort  mei  eene  kazerne ,  eene  Hervormde 
kerk ,  eene  moskee  en  eene  steenen  gevangenis ,  lerwyl  de  langs  dit 
vlek  loopende  rivier  zich  ontlast  in  de  Baai^van- Bantam,  Op  hei  plein 
levert  het  gezigt  op  den  berg  Karang  een  schoon  schouwspel  op. 

SERANG,  d.  in  Oost-indië^  op  het  Sundasehe  eil.  Java,  resid.  en 
reg.   Pekalonaan,  distr.    Wonosoho. 

Dit  d.  werd  in  den  morgenstond  van  den  9  Febrnary  1828  door  de  mni- 
ielingen  aangevallen  «n  op  vier  huizen  na  verbrand  ,  even  alt  de  aldaar 
geplaatste  Passangrahan ,  waarop  de  aldaar  gestationneerde  Barissan 
terugweek.  De  Eq|[eht  van  Pekalongang,  in  den  namiddag  met  een 
detachement  der  nieuw  opgerigte  Padjoerits ,  dertig  raan  Barissan  en 
een  detachement  Djayang'Sekars  alhier  aangekomen  en  zynen  roarscb 
naarWonosobo  willende  voortzetten,  ontmoette  even  voorby  Sbbaho  de 
muiielingen ,  ruim  drie  honderd  in  getal ,  in  drie  kolonnes  geschaard , 


S  Ë  R. 

*^jiitn  vain  vcb  ppiijp  en  «Uggcn,     Hel  Urrvin  orvgi  ».. 

Iroi  de  BrgfnL  mc%  kJjiic  mJY[rt  «enïgxint  0€hl«rwa3irti ,  I 

«m  numer  veitl  [^«bruïk  It!    kunrteti  itinkeri^    en  n^lte  ei 

iJhiiïliiiiil  vuur  op  den'  vyaiid  ,   dit*  |if»t  e»eï*    tao  bcantwc» 

door  den  bcvigeti   oanval  van    den   Wach  traeen  Ier   Wb^ki  i 

linüértiiv  n4iftie(i  ilc  inuiUdiif^pti  met  tiilk  ecfie  overha^i         l, 

dst  m    twaalf  dood^n    op    het  U^gveld   jtcblerlisten ,  e,«   ¥ufii:ii»,w« 

Utê  hïiofien  dood  vonden  in  de  nvief  Semjoe ;  vao  on»e  tijde  wai 
ttïmüiid  «etiiMivHil ,    nfïoh  ff  e  wond» 

SHBAKC  (DH),  rïv.  in  Ottti-tndii,  op  bet  Siindoichê  eil,  Ja«r|  ^ 
rc«id.  iJbtrfii<vrla  ^  in  4e  iVö/a  uilloopende. 

Dexe  m*  b  in  den  Oostmoeson  b^na  droogt  dodi  (cfert  in  den 
reg^rtluil,  «enen  overvloed  van  waler  op.  Zij  ii  to©r  den  UndUotiw 
iccr  nulLi^,  ïijöür  voor  vaarluigen   onloegsnkclljk. 

güEA^G  (KAHAf^G-),  hndg.   in  Ooti-lwUi ,  op  bet  J^uWrufA^  eïL 

SËBAKOË  j  fiud  d,  in  Oott-tndiif  op  bet  S'iiiulaiC&t  ciL  Jata ,  rciid. 
Hra^ttni^f  dtttr.   Tjioiien. 

SERANG  KAMOINJE,  d.  in  Ooêt-indiëf  op  bet ^nn^n jr^  eil.  i^piii 
röid .   DJ fJt jok arta . 

S£HAPSKËRKË,  d.  op  bctciL  Zuid-Btpelmd,  prov.  Zeefdttc^.     Zi« 

IlEIB-AftTlfE.CB¥;Ei 

SËBABBiOCTSKËRKË,  oude  naam  ran  bet  d.  V  HEU-Ai£issiiafti , 

m   Zuid- Bevt land  ^  prov*   Zeeland*      Zie   's  H£ia-AaK>VD^tBitt. 

$ëB.A8  ,  NoE&tÉ-SEe4s ,  eii.  ïn  Ooit-Indtë  ^  ?n  de  Zet'Win^Jnva  ^ 
Mn  de  Noordktist  van  bel  Semda^^hs  ciU  Java  ,  3*^  1JÏ'  Z*  D.,  129^ 
4r  O.  E, 

8KRAÜW,  boich  in  Ooii-lHdie,  op  bet  SandaithtaL  Jam^  reiid,  7a^af« 

SËKAYOE  (DEh  dv*  in  Öüti^Indü,  op  bet  SundaMehf  dL  Jnea  ^ 
nïid.  Ballen  en   Banjütmai. 

Deie  riv^  beeft  haren  oortprong  tua»chGn  de  gebergte  Prahoe  en 
D]in^  ,  ift  aanvankelyk  zeer  onbeduidend  ,  doch  onLvan^l  weldra  doof 
het  toeslroomen  van  eUe1|jkc  spruitjes  eeoc  meerdere  breedte j  door» 
iriijdl  in  Gi3ne  luidweitelijke  Hf^ting  een  gedeelte  der  afdeetinji  Ledok 
m  zet  eindelijk  baren  loop  door  de  rijke  distri  kien  Tin  Kanjoenui 
toorl  en  valt  op  ee!nen  0erJn|ret)  a£ttand  ,   ten  Ü>  vait  Tjilaljap  ,  in  see. 

De  Sebjvob  heeft  cene  aanmerketyke  diepte  ,  zoodat  zij  in  atlf?  jaar-' 
getijden  ,  tot  op  cenen  afstand  van  48  mijlen  van  huren  mond,  bcvatir- 
haar  is  ^  doeb  aan  bare  tiilwalisring  door  xware  banken  belern^nerd  en 
ailhoofde  van  de  bevijTe  branding  der  zee  is  bel  binnenlonpen  soo  ge- 
raidljk,  dal  niemand  het  nog  beeft  durven  wagen  met  gewone  roeivaar* 
lutgvn  in  en  uil  te  loopen, 

In  bel  JAar  185G  i«  een  vereen igingika naai  tustcheii  deze  rivier  en 
deti  Dotian  ondernomen  ^  belwelk  niet  slechU  voor  den  binnenlandscben 
handel  dietit^  maar  ook  aan  de  ryitkultmir  bevorderlijk  ii«. 

D!>or  cenen  atorlregen  ,  welke  van  den  £4  tol  den  26  Oclober  f837 
aanbondend  geduurd  beefi  was  de  Sbratok  zoo  hoog  gcri^ien  ^  dat 
men  &ieh  niet  kon  berinnert^n  ,  die  immer  la  voren  die  hoogte  had 
berelkL  De  lage  landen,  langs  die  rivier  gelegen  ,  waren  dan  ook  al  !• 
overstroomd  ^  zoodanig  dat  ón  bewoners  verpligt  waren  ,  hunne  wonin^ 
•|en  te  verlaten  en  de  vlngl  naar  de  hoogcr  gelegen  dorpen  Ie  nemen  ; 
«iidertcbeldene  huizen  waren  weggespoeld  ,  twee  bruggen  langs  den  Ooi- 
B.^— ^.-  -.— L-ij^^^  ^n  hrt  diBlrict  Sockorad ja  onbruikbaar  gemaakt, 
de  uver&troQmiJig  aan  niemand   bel  leven  gekost. 


348  SER. 

SERBETTB  of  Sibbitb,  voorm.  Daam  tao  kei  eil.  Adaraiai  «eo 
der  tCUme'Sunda-eilanden.     Zie  Aihiüba. 

SERBOUDINSSERKE  en  SER^BOUOEWIJNSKERKE  ,  oude  DMiM>a 
van  de  heerl.  Boudbwiihskbbkb  ,  op  bel  eil.  fFalefiêrtn ,  pro?»  Ztf^ 
iand.     Zie  Boodewijr^bbrkb. 

SERDANG  of  Sabdaro,  onderdislr.  in  Oott-lndü f  op  hel  Sumdarnkt 
eil.   Java  f  resid.  Bantam,  reg.  en  afd.  Serang ,  dïsir.  Bantam, 

SERDANG  of  Sabdaro  ,  d.  in  Oost-Indie  ,  op  hel  Sundoiche  eil.  Ja- 
va, resid.  Bantam,  reg.  en  afd.  Serang^  dislr.  l^att/aM,  onderdbir. 
Serdang  ;  met  eene  haven. 

SEREJ,  Tardjorc-Sbbej  ,  eil.  in  Ooêt-Indie,  in  den  Sunda^ke^Jr- 
chipel ,  aan  de  Ooslknsl  lan  Sumatra ,  in  de  Straat-van- Malakim. 

SEREMATANG  ,  eil.  in  Oost-indië,  lol  de  Zuidootter-eHanden-mmm- 
Banda  beboorende.     Zie  Sbbiatta. 

SËRENGSING ,  bosch  in  Oost-indië ,  op  hel  Sundasche  eil.  J^tm , 
resid.   Tagal, 

SERGIL  of  SERGIEL;  lands.  in  Oott-Indtë ,  op  Papoewa. 

Hel  ligl  len  Noorden  van  hel  rijk  Onin ,  en  slrekt  aich  van  Hoek- 
Sabelo  langs  slraal  Gallowa  en  verder  ten  Noordoosten  lol  omslftecks 
de  Kaap-de-Goede-Hoop  uil. 

SERI,  voorm.  d.  in  Oost-indië,  resid.  Amhoina  ,  op  hel  üoluktcke 
eil.  Amboina,  op  de  Zuidooslkusl  van  hel  schiereil.  Leytimor ,  aan 
hel  strand  bij  den   Hoek  van  Seri. 

SERI  (HOER  VAN) ,  kaap  in  Oost-indië,  in  den  AreKiptUvan-St. 
Lazarus,  aan  de  Zuidooslkusl  van  hel  eil.   Amboina, 

SER-JANSLANDy  d.  en  pold.  in  hel  eil.  5cAoutoen ,  prov.  Zeslamd, 
Zie  's  Hbbb-Jarslabo. 

SERIGNT ,  Beehaven  in  Oost-indtë ,  op  hel  Sundasche  eii.  Jawa , 
resid.  Bantam ,  aan  de  slraal  Sunda^ 

SERIN  ,  oud  d.  in  Oost-indië,  op  de  Noordkusl  van  hel  eil.  Ti- 
mor  ,  een  der  Kleine-S unda-eiUtnden, 

SERIN  DO,  oud  d.  in  Oost'indië,  op  hel  Sundasche  cïL  Java,  ada. 
resid.   Krawang. 

SERISEK  ,  d.  in  Oost-indië,  op  hel  Sundasche  eil.  Java,  resid. 
Soerakarta ,  niet  ver  van  hel  Zuiderslrand  ,  aan  den  oever  van  d&  Progo. 

Door  hel  swellen  der  rivieren,  len  gevolge  van  dexware  regens,  welke 
bier  van  5  Januarij  tot  5  January  1823  aanhoudend  ucdervielen ,  syn 
naby  dit  dorp  twintig  inlanders  verdronken. 

SERLIPPENS-POLDER  ,  pold.  in  Staats- F  laanderen,  prov.  Zeeland. 

Zie    SnEBLIPPBRS-POLDBB. 

SERMATTA,  Serbattb,  Sbrbhataro  of  SBasaATTEH ,  eil.  in  Oost-in- 
dië, tol  de   Zuidooster-eilanden-van- Banda  beboorende. 

Hel  is ,  van  hel  W.  naar  hel  O.,  7  of  8  ni.  lang ,  van  hel  N.  naar 
hel  Z.,  5  m.  breed  en  beeft  in  hel  W.  een  klein  eilandje  vóór  eene  vlakke 
haai  liggen  ,  en  bewestcn  den  noordoosthoek ,  op  lm.  afstand ,  nog  een 
eifand  ,  met  ^  kleindere  daar  tusschen  ,  terwiji  beauiden  deze  ,  op  1  m. 
afstands,  nog  twee  zeer  kleine  gevonden  worden,  legen  een  grool  rif , 
dal  op  1    m.  afstands  van  Sebiata  ligl. 

Het  bestaai  byna  geheel  uil  eenen  boogen  bergrug ,  die  zich  Oost 
en  West  strekt;  loopt  aan  alle  kanten  steil  in  ace  af  j  is  moeyelijk  door 
schepen  aan  te  doen,  en  beefl  weinig  bewoners,  zoodal  dit  eilandseer 
weinig  aanlokselen  voor  hel  verkeer  mei  andere  volken  en  vooral  mei 
Europeanen  aanbiedt.  De  inwoners  zyn  ondergeschikt  aan  die  van  Loean  , 
en  brengen  derwaarts  een  weinig  roode   rijst,   aardwoiielen ,    turksch 


SE  A. 


sw 


kortn   «o  and«fr«   [>rodukten  ,    als  ook  e«nig  iet ,    waarltigeti   i^   vich 
van  lynwaJea   en  verdere  bcnoodi^rliedcn   voorzien. 

SERUOND  ,  oude  naam  van  faei  d.  Zoclio>d ,  in  Lel  graafs.  Buren, 
proT.   GeUerland,     Zie  Zoeivoaii. 

SEROELAN  ,  oud  d.  in  Ooit-lndiëf  resid.  ^m6r)ina,  op  liet  yfmJroii- 
trAe    rïL  Cerum  ,  op  floewamahel ,   aan    dit  Oo«tkuit. 

SE  BOE  LAN,  droo^rtc  in  Oo*t-lndiè\  in  de  Góli^alo  ^  lan  de  Ztiid- 
kusl   Tün   bel  eiland   Cerom ,    tusscben  Koi-Bobo  en  Laala. 

SEROELAW,  onó  d.ïnOoti'fndiè  f  re&id,  Jmboinat  op  Uh  JmlMn- 
tehê  cil.  Ceram,  op  de  landtngte  ,  welke  Klein «Ceraiti  aan  Grool-Ccrafn 
verbindt* 

SEKOEMAHOE,  heute!  in  Oost-lndie  ,  op  het  Moluhrhe  e\l  j^m^ 
boina  f  op  bel  scbiercil.  Leytitnor  f  van  uajir  men,  over  bet  Jand  van 
Uiloe«  de  kust  van  Ceram   sien    kan. 

SEIlOE^EI ,  d.  in  Öott'Indiè\  op  bet  Sundntche  cil.  Sumaira,  landi. 
BatakL 

SEllOET,  berg  in  Ooii^Iudt'i,  op  bet  Sundatche  e  il.  Jam  ^  resid. 
Krtktsan^.  — •  Hy  wordt  tot  de  Kefftlhergtu  gerekend  en  beeft  voget> 
nest  grot  tfn. 

SKROËWA  ,  eil.  in  Ooit-Indti,  tot  de  Znidooitelijkt-eHandeH-tam^ 
Banda  beboorende.     Zie  Siio. 

SEHOEWAWAN,  d.  in  Ooit-fmlie,  np  bet  Amhontthe  eil.  C^ram, 
onder  den   Raüjn   van    Somoht-it  «tflande. 

SEEKIEWÜLO,  d.  in  Oost-lndië,  op  bet  AmhonKhc  tsïL  Cttam  ^ 
ondtT  den    Radja   van  Somohi-it  «laandc. 

SEROK  ,  kaap  in  Oost-fttditj  rc»td.  Amhoma  ,  op  het  Amhonêch^  eil. 
,      Cêrmm  ^  op  Gmot^Cfrantf  oan  de  Zuidkust. 
^^  SEROK A  (ME),  riv.  in  Ooit-lndiê ,  op  hei  Sundaichê  eil.  ^n maf m, 
^^Muv.  Sumatra'i-Oostkmt  f   resid.   Palemhanfj, 

^^K  Deie  riv.  beeft,  vijfiien  palen  van  d(ï  boofdptaatSf  binnenslands  baren 
HBirsprongt  en  i$  tot  eene  aanmerkcl^ke  boogte  bevaarbaar.  De  pak- 
bniien»  waarin   bet  zout  bewaard   wordt,  l'gffen  aan  den  over. 

SERONDüL  .  distr.  in  Oott-'Indië,  op  bei  Sundascht  eil.  Japa^ 
rcstd.   en  reg.  Samarang* 

SEROOSKERKE,  gern.  op  het  eiL  Schouwen ,  prov,  Ztthnd^  irr. 
Zinik&ce  ^  kant.  Brottwtrshaven  (2  k.  d.,  ü  ni.  k>,  2  s.  d.);  palende 
Fï,  aan  de  gem.  Noordwclle  en  ElIcniveL,  O.  ann  ËUemeL-l  en  Kerk- 
werv  e«R  e  nger&kerke-I't  ten  merkerkenen  «Zuid  land,  Z.  aan  de  Ooslerscbefdc, 
W^  aan  Uaanislede. 

Dese  gein.  bevat  bet  d.  Sero  os  kerke  en  eenige  verstrooid  lig- 
gende b.,  abniede  een  gedeelte  vatr  Ucertjes-lnlage,  en  be$laat« 
Igens  bet  kadaster,  ccoe  oppervlakte  van  53 j  bund.  7  v.  r.  %7  v.  elL^ 
ronder  519  biind.  45  t.  r.  99  v.  eil.  belasibanr  land.  Men  tel( 
•r  55  b,,  beiAoond  door  69  buisgcs.,  uttoiakcndc  eene  bevolking  vau 
SlO  inw.,  die  bun  bestaan  vinden  in  den  landbouw  «  veeteelt,  paling^ 
^isscbcry  ,  dagloontrsarbeid  aan  den  nabij  gelegen  leed^jk  eo  in  bet 
vo^jaar  in  bet  rapen  van  iee?ogeleijcren. 

De  inw»,  dtc  er  op  «  na  alten  Hcrv.  atjn,  maken  met  die  van  een 
gedeelte  der  gctn.  fellcoicct  een  kleine  gedeelte  der  geui.  Iliii- 
vendyke-Klaaskindcrcnkerke  — Brtjdorpe*  en-Loopers- 
kap  e  lic,  Kerkwcrve-N  ie  uwerkerke- Rengcrske  rke-eo-Zuid- 
land  en  Uaamtlede  een  gem.  uit,  welke  tot  de  klas»,  van  Zie- 
rtlsff^  ring  van  Brüuttenhaeen,  beboori,  eene  kerk  te  Serooskcrke 
lieeft  en   470  zielen  ,  onder  welke  180  Ledeoialco  ,  telt.    De  eer»! e  die 


SER* 


hel  IcerimraDibt  beeft   %iaar(renuiticn  ^  u    gdvte^l    Lucu 
in  hel  jaar  t<|11    kwam,  en    in  het  ja^ir  1614   nomr 


io  deze  gcnit 
SriERinG ,    di«  er 

Brouwershaven  vertrok.     Het   heroën  gcsc.hictlt  door  dea  kerkemaJ  ^  oo- 
I  der  niedestcmminjj  van  den  AiiibachLsheer.  ^M 

De  2  E.  Ké,  die  meii  er   oanlrnfi ,  behooreo  lot  de  slat.   wan    ^ttfJH 
Mee.  —  Men  heeft  er  eonc  «chouJ  ^  welke  gemiddeld  door  een  getal  van 
I  iiO  leerlingen  bezocht   Hordt, 

Deze  gem.  is  ccne  heerL,  welke  van  ouds  geweest  is  in  bet  gc- 
^  ilacbl  van  vkv  Tdtll,  dtit  ttch  &cdcrl  bng  ,  naar  deze  hecrL,  lAt 
I  TuYLL  VAK  ScaoossEB&E  schrijft.  Zoo  vfnden  wij  reeds,  dal  den  30  Mei 
» 1571  overleed  HjERoniBtis  T[]t^L  van  ScnoosKEtiKE  ,  die  onder  Alva  , 
^  Luitcnant^Admiroal  en  GomerHcur  vnn  Berjjcn-op-Zooni  was  (t).  In 
dit  geslücbt  is  de  heerl.  tol  nu  loc  verbleven  ^  wordende  thans  nog  in 
I  eigendom  bezeten,  door  Mevrouw  EuzknExn  Uehriettb  Ëmilib  Collov 
(•^ÉsctrnT^  douairièrc  van  CiiKL  EüAfitiEi.  ftnron  vaü  Totit  vui  StBoos* 
fctRKE,  woonachtig  te  ^s  Gravenhage. 

I  Het  d*  SEHOoüKeaiE,  door  de  landlieden  veelal  STnosK.eaLB  geheeleii , 
[ligt  S^  u.  N.  W.  van  Zicrikzec,  S  (i.  Z.  W,  van  Brouwcrthaven  « 
[aan  den  zametiloop  van  onderscheidene  vaarten  op  Zicrikcce.  Men  teil 
per  in  de  kom   van   het  d.  54  h.  en  170  iow* 

In  de  naamiy&l  der  kerken  ,  onder    het  dekenschap  van  Schonweo 

^gestaan  hebbende  ,  by   Bo&iorü  te  licn  ^  worden  wel   Noord-   eo  Zuid- 

veile,  maar  niet  SEnoosKenKE  opgenoemd*     Dit  »cbijnl  eenige  aanleiding 

^esen^  om  te  denken  dat  dit  dorp  wclligt  cerU  aa  den  ondergang 

►van  Zuidwelle  xijn    begin  gekregen  beeft. 

De  kerk  is  een  tangwerpig  vierkant  gebariw,  met  ecncn  spitsen  ion 
l'lfan  tinr-  en   slagwerk  voorzien.     Zij  is  vry  net,  dncb  heeU  geen  ar^ 
Dedorpschool  is  ,  vóór  eenige  jaren  ,  in  plaats  van  de  oude  verralle 
Ban  de  oosUijde  der  kerk  y  geheel  nieuw    opgehoawd. 

Toen  de  Spanjaarden ,  in  den  jarc  1}$75  ,  het  beleg  om  de  stad  ! 
Irikzec  hadden  geslagen,  staken  de  Staatschen,  den  14  December « 
lllorp  in  brand ,  om  hen  te  beletten  iieb  daarin  te  bevestigen.  Ni 
lliand  heeft  men  het   wederom  veel  fraaijer  opgebouwd. 

Bc  kermis  valt  in  des  Zalnrdags  na   St*  JoQA^nES  den  Boopi^. 
Het  wapen  dezer  geni.  beslaat  uit  een  veld  van  zilver  ,   niet  drie  braks- 
hoppen  ,  met  uithangende  tongen  ,  van  keel  (rood)* 
SEROOSKERKE,  hecri.  op lieleiL  flakkeren,  prov.  Zeeland^  arr.  «n 
lluint.  Middelburg ,  getn.  SeroaBkerke^Rijutbttrq-eH'lIündegemt-jémiHUhi  ; 
rpalcnde  N,   W.  aan   de   bcerl,  Rijnsbiirg  ,  N,  en  N.  O.  aan  Onze-Lieve* 
rVrotiwen-f  older ,    O,   aan  Gapingc,  Z,   U.  en   Z.  aan  St.  Laurens  en 
Ïfondegems-Ambacht ,  welke  laatste  bcerl,  sedert  onheugelijke  jaren  met 
baar  vereenigd   is  ^  N.  W.   aan  Oost-Kapelle.  ^m 

Deze  beer  U  bevat  het  d.  Seroo^^kerke,  benevens  eenige  vcrstrooÉH 
liggende  buizen  en  beslaat ,  volgens  het  kadaster  ,  cmc  oppervlakte  van 
15^5  blind  ,  waaronder  li98  hu ntl.  belastbaar  land.    Men  Ictt  er  177  b. 
^  en   ruim  ^20  inw.,    die  meest  in  den  landbouw  hnn   beslaan  vinden. 

De  Herv.,  die  er  wonen,  maken  met  die  van  de  hccrl.  Hynsburg 

"tn   H  ondcgems^A  m  bach  t  ecue  geni.  uit  ^  welke  lot  de  klass,  van 

Viddelburt/  ,  ring  van   Feere  ,  behoort  en   ruim  890  zielen  telt ,  onder 

ielkc  381)   ledematen.     Do  eerste  ,    die  in  deze  gcm.  het  leeraarambt 

■ccil  waargenomen  is   geweest  Couheus  StiEnsE  ,    die    er   in  bel  jaar 


N)    Jtle  our    lirm    fB   i^oe  loivii  ircrdcT   Tt  WatrI  ,    rim<irie  t«n   hét  rtrèmi  i 
J*(,  »,  W.  i03,  V>*.  ïOO,  Ml  ,  1^7,   iOI  en  St»l, 


È*R. 


9»f 


1775  ïn  éwmi  irai.     Het  beroep  ge»chic4l  tioor  d«ii  kerkeraaü  ,  ouder 
«itdetleDimin^  Tan   den  AmhacliUbccr 

Ifen  heeft  in  dcic  hecrl.  cencjichool  ,  Mclko  ^emitldeld  door  een  ||[eUl 
TOD   100  leerlingen   betocbt  ^ortll. 

De  heerl.  SuLoosKsitis  werd  vroeg'rr  bezeten  doorbel  onde  Zceiiw»ebe 
tiachl  takTütll  ,  betwcik  ,  bohflivc  de  beide  Strooikcrken  ,  vclc  andere 
Diieulyke  (joederen  in  Zeeland  beiat  |  doch  ,  sedert  de  Ridders  dcter 
provincie  van  hel  regt  der  beschr^Ting  in  *8  Lands  Staten  werden 
uitgefloten  ,  hebben  de  leden  van  dit  gcibtebl  licb  van  deze  heertijk- 
l^id  ontdaan  ,  co  ,  ter  ^oon  beften  nanr  de  provineie  Clrcebt,  wuar 
ly  reed»,  sedert  het  jaar  1640,  in  de  ridderschap  aanf^enonicn  z\jn  ^ 
lijnde  de  eeritc  lieer  van  dit  geslacht ,  welke  dien  post  in  de  provinric 
IJtreebt  bekleed  heeft »  (re^Aecit  ,  IIichojitbus  tas  Tutll  van  SEKOósKBitur* 
Id  een  dier  beide  dorpen  {Serooikerke  in  Schouwen  ,  of  ScnootKenKi 
in  W«  leberen)  ml  ongetvrijfeld  bet  stam  buis  lUn  geweest  van  dit  adeU 
l^k  Keslichl,  alhoewel  men,  bij  gebrek  van  aaoteekeningen  ,  niet  te- 
Ler  durf^  bepalen  ^  in   welk  dier  beiden. 

In  bet  jaar  1684  werd  de  heerL  SEROosKBiiKe  in  Walcheren  bij  koop 
OTergel*ekeudop  Mr.  AiiAriAB  Bl5^uo^  PaiLtP&z.,  VValerbaljnw  vnu  Zee- 
land, en  in  bet  midden  der  vorige  ceuw^  werd  iij  aangekocht  door  don 
Heef  Mr.  Dibk  Macadi  ,  Baljuw  van  Middelburg*  Tbans  wordt  xlj  sedert 
bét  jaar  1817  in  eigendom  bemeten  door  den  lieer  Jacoi  ^obj.»  f  an  Se- 
Bootiuitv  ,  woonachtig  te  Dordrecht. 

Het  d.  SEnoosiËHKE,  in  de  wandeling  veelal  STaAASKEiiKe  gdieelen  , 
ligt  1  u*  N.  van  Middelburg,  van  welke  stad  naar  dit  dorp  een  straat- 
weg loopt ,  die  de  Noordweg  wordt  genoemd ,  en  voor  ccnige  jaren  tot 
Domburg  is  voorlgeiet.  Op  de  lyslcn  der  dekenschappen  onder  Wal-  " 
ehertn  wordt  het  Arsovtsheikb  gespeld,  waarvan  men  wil,  dat  het  by 
verkorting  StaAA&EEHEE  en  later  StaoosEEaKs  genoemd  lij* 

Het  is  een  aanzienlijk  d.,  in  welks  kom  men  75  h.  en  ÏSOQ  inw*  teil. 
De  kerk  is  een  goed  gebonw ,  met  eencn  vierkanten  toreu  doch  son- 
drr  orgel.     In  deie  kerk  is  in  den  tuideiyken  muur  eeo  lerksteeo  ge- 
metseld ,  waarop  men  leest : 

Dtn  ffêtEdelen  Gettrettgen  Joncheer  PaatBEAT  va»  Tutll  va»  Seioos- 
SMCti,  fleere  van  Serooskcrcke ,  Püpkenihuyck  ^  Hidtter  etc,  entU  de 
WelEdeU  f  rouw  ViKCiriTiA  Magdalera  tak  Swiete,  dochter  ttyU  JónC" 
A«rr  AciMAK  t  ^^«**  vaü  SwiETfin  ,  tn  zijnieten  Balliop  en  Dtjcgraaf  vtm 
Hynlund  f  en  vun  f  rouw  Ahka  Makia  Cloedt  ,  tiorff  den  S£t>  Sejittm' 
êcr  ji9,   1029  emie  hier  begraven. 

Vroeger  stond  in  de  nabijheid  van  dit  d*  hel  voorm,  kloost.  Soc- 
ieodalc.  Later  bad  men  er  het  U  u  is -te- Se  roos  kerke  ,  nu 
de  boit.  Noord-Honl,  en  behalve  deze  treft  men  er  nog  de  buit. 
La^Retraite,  Bui  ten  lust  en  Tcr-Liuden  aan;  vrtwger  be 
tiond  bier  roede  de  builennlaais  Om,  tbant  eene  boerenhoeve. 
De  kerniif  valt   in  Dingsdag  na  Pinksteren. 

Het  wapen  dctcr  bcerL  is  een  veld  van  aiuur  (blaauw) ,  met  drie 
brakikopp4!n  van  ulver  ,  met  uithangende  tong  van  keel  (rood). 

SERÜÜSKERKE  (HET  UUIS-ïE  ) ,  voorm.  adell,  h.  in  hel  eiL  ff  al* 
eArrm  ,  prov.  Zeeland,  dislr.,  arr,,  k^nL    en  1  n.  N.  van  Middelburg  ^ 
,  Serooikerke- Rijnihurg- en- Il ondegemi-Amimr kt  ^  ten  Z.  TdO  en  on* 
ddellyk   legen   het  d.   Serooskcrke   aanpalende. 

Dit  huis,  betwcik  in  bet  laatst  der  zeventiende  eeuw  gebouwd  is, 
door  den  toenmaligen  Heer  van  Serooskerke  Mr.  A&AAnAB  Bjsscaor, 
it  tbaot  ecu   buit.  NaoftoaooT   gebeetea*     Zie  dat  woord. 


3^  SER. 

jPi,^^aiBKE-AUlfSBüRG-£N.HONDEGEMS.AMBACHT,  mi.  k 
^  ^.  W^hmrMf  proT.  ZttUmd,  disir.,  arr.  en  kant.  MMtttmtf, 
.  J  ^  1  m.i^  f  s.  d.);  palende  N.  en  N.  O.  aan  de gem.  Onie-Liete- 
".  ■_■!  WiiWr  ,  O.  aan  Gapinge  ,  Z.  aan  Popkensbai|r.en-St.-LaaRM, 

]iK  M»  knal  de  drie  Taonnalïge  faeerl.  Serooskerke,  Rgai- 

-     --  m  Iradcgeas-Aabachl,  en  beslaal,  volgens  het  kadaster, 

—  *,.^T,iBHr  lan  1'^    bund.,  waaronder  1298  bond.  19  ▼.  r. 

%M  «1^ «  1^  ^*«  bewoond  door  178  hoisgei.,  uitmakende  eoe 
I  9B0  iaw.«   welke  meest  in    landbouw  en  veelselt 
O^k  is  er  een  windkorenmolen. 


%  Jtoriw,  «Ü*  «<^  9^  ia  9^*^  *\i^  i  maken  de  gem.  Tan  Sermh 
^^  «;•  -«  O^CbrittelUke  Afgescheidenen  ,  van  welke  ■<■ 
«  jf  c-t,  t>ab*M«e»  l^i  de  gem.  van  Middelburg,  —  De  2  Deopi- 
..•.u«*i:«ti  «iNi'tH'  weaen,  worden  tot  de  gem.  te  Middelburg  gat- 
^^^         HitAfe  IhMft  ia  dese  gem.  eene  school  te  Serooskerke. 

K^  .MÉ^**  4t«itr  g«iu.  is  het  selfde  als  dat  van  de  heerl.  Serooskerke. 

>^jtte*llMi,  InnU  in  Oost-Indiëf  op  bet ^undascAe  eil.  Java,  resi4. 


>«IJ|h4.tMli^MiBftKE ,    voorm.  beerU  op  het  eil.  Wakkeren  ,    prov. 

-41ÉMM  ..  ^^*  iu  Omhindië,  in  den  Moluksehe-Jrehipel,  tot  de  7«» 
^j^*i  .«feMiUfii  beboorende «  het  grootste  der  Serra-eilanditi. 

-ètn.  lM;4t  4«cbt»  tene  geringe  bevolking ,  en  is  moeijelyk  met  vaar- 
^^^a  Mti^  ttt  dttttii.  Do  inwoners  kyn  ^heel  op  xich  zel?en  staande 
^  v4M%tyMftkUUke  heidenen.  Zy  komen  jaarlyks  in  de  kentering  der 
.^w^i,..^!^^  ^  luol  Quiine  d  ion  koos  naar  Banda ,  om  varkens  en  geiten  te- 
^M  'uu^^deu  in  te  ruilen. 

SoiUU'lüLANlXJES,  groep  eil.  in  Oost-Indië,  in  den  JfoIuktrAc. 

tk.'siAM,% »  i«*i  de  Tetiimber-eiianden  behoorcnde. 

>^V.V.V;S  ^ARDIJ-VAN-ST.).  voorm.  abdij  te  Maasiticht. 

'1^^    tUly  ^^  seer  oud  ,  daar  de  Gbronijkschrijvers  vermelden,  dat 

.w»«k>»  Kouiièg  fmu  Lotkarinyen  f  haar,  in  het  jaar  889,  aan  Radboud 

i«^x>^HM^'bgp  «4*M  Trier,    in   leen  gaf.     Diens    opvolger    ZtvBiiTiBOLD , 

«s^    saivi    «hMU'  mede  later  Ragiiiaus   Hertog   van  Pleder-Lotharittgen 

>.'.sS«*  'xUv'ikd  t  doi*b  in  898  de  abdy  aan  den    voornoemden  Aarts- 

s^^vUv|f  WblHiu  Uiug   gegeven.     De  voormelde  Ragiraos  of  RAGiriAais, 

.    ,;  ,w    kivb    kort    daarop  weder    met  geweld  van   dit  leen  meester, 

V  A>^v  ^'OA ,  iu  919,  door  Kabel   den  Eenvoudtgen  ,  nogmaals  werd 

..  «uyu  CU  ueüer  onder  het  Aartsbisdom  van  Trier  gcbragt.     By  een 

««.«..%(  ^ua  Kei;ier  Hbndbik  de  IV,  werd  zy  eindelijk  voor  vrij  Rijks- 

,.;  ^.iliUacd.     Dit  had  plaats  in  het  jaar  1087.     Door  vele  Vorsten 

v^  \t^^  CU  \ei-rijkt  klom  sij  al  meer  en  meer  in  aanzien ,  verwisselde 

>^  ii^ihuUug  vau  meester,  tot  dat  zij,  in  1530,  door  Keizer  Ra- 

■  ^  ^      ^\vi'  go«d  ouder  het  Hertogdom  Braband  werd  gcbragt. 

*«  \v  uu^aug  leefden  de  leden  van  dit  kapittel  zeer  eenvoudig 
,  ^  vc««  Jeu  uaam  van    die  gebmderen  van   de    fFal,    welke  zich 

.\h      .^\%^a  mot  bet  geven  van  onderwijs  aan  jeugdige  kweekelingen 

\^.   ViK'«JU:A'»laud  ,  onledig  hielden.     Vermogend  geworden  en  tot 

^' j  xv-ibcvcu,    woonden  de    Kanunniken  rondom  de  kerk  van 

v;.  'V*^   »''».  »<ï^*ïf  afzonderlijk  in  deftige  gebouwen,    gelegen  in  eene 

^    .  .     -    iv'^  v>uder  den   naam  van  het  Aiooffer  bekend  ;  zij  bezaten 

^,  ^**..  u   ^4Cuc  bakkerij  ,    brouwerij  en   wijntapperij  }    gebouwen  , 


SER.  3S3 

^k  do|  hoitn  ajiiwfti^  t»]».    Het  kapiltd  lild«  vwbl  40  Icdra^  eo 
vptJ^  c»mflrftki  liet  jair  1798  ^  ii«orhal  tnwmiKg  Fmmdi  GoofCf- 

^EVAAS  {ABDTX^YAIf^T..) ,  Toorm*  «bdy  te  ümdU,  aan  de 
•üt^de  V2III  én  Nffruwe^rMlit. 

Zij  was  licwtioDd  door  addlHlM  Nooim  tbd  d«  CbtenieiiMrorde , 
ea  m«el  ree44  ^éór  hel  ja^f  1187  in  AbtUde  getticfat  lUn ,  doch  werd  ^ 
«tziircDi  b«t  jür  1317  ,  Aê9r  WiumoAvn  ta«  OumoM,  den  "vyf  en 
dertigiuo  Bi&scfaop  viii  ülneht,  in  de  stad  oienndinigl  en  rykeiyker 
nn  inloai»UQ  toonieo ,  in  het  jaar  1Si33.  Deie  oufcbop  heeft  gemelde 
Lerk  lal  1^11  c  beg^raafplaali  TerkMcn* 

All  Keiier  K^el  V  ,  door  de  oTcrdragt  ^an  Hvaicei  taii  Bujian , 
den  lebl  m  Tfjftigsten  Bïteehop  mn  Utrecht ,  Heer  van  het  Stül  ge- 
«Drdeo  wMy  heeft  hy  van  den  Pam  het  regt  Terfcregen  om  eene  Ab* 
én  Ie  kfiomnrn 

Oiir  WW  mtm  Yikary  aan  het  altaar  van  Sr.  Jab  dim  BwaHgêlüi  en 
tia.  5t.  Jimocc»,  AU  deie  TÏkary  openstond,  door  den  afstand  van 
Gpinus  Bfso^Tf  U  ^y ,  'm  het  jaar  1574 1  na  Toorgaande  afkondiging , 
^|eTeD  aan  P^mu  BEaoiiT* 

me  abdy  x»,  in  bel  jaar  1678»  afgebroken  ,  en  men  heeft  er  niets 
vm  lateii  itaait  dan  bet  koor  der  kerk,  hetwelk seer  klein  is,  en  waarin 
migegfuven  en  wapenen  fan  Edellieden  gesien  werden.  Later  heeft 
laro  er  builen  ^  met  tuinen ,  gebouwd,  welke  thans  ▼errangen  syn  door 
laoffefismo  wandel in^eti^ 

SERVmG ,  vlek  in  Omt'lniii,  op  het  Smdoêd^  eil.  SmMiro,  aan 
dt  Noordkost ,  50^  51'  K .  B,,  114»  4'  O.  L. 

SESAK,  eiU  in  (hsilndif,  in  de  IndUehê-^êe ,  Z.  van  Baimna,  tot 
di  reiid.  Èrdirie  befaoofende.  —  De  Incht  ii  er  getond. 
_BE8iAH,  berg  tn  Ooti-in^i,  op  het  ^mubieAe  eil.  Java,  resid. 
ff.  -*  Hy  wordt  tot  de  kegelbergen  gerekend  en  heeft  vogel - 
otten. 
&ANGOEI,  SsHcoEiof  SiRoouw,  lands.  'mOoii-luüi,  opbet^nn- 
dbacAe  eil.  Bcrtuo,  resid.  Pontianak. 

Hel  ii  een  der  landen ,  waar  men  de  voornaamste  roynen  heeft ,  en 
■MS  vindt  er  van  de  beste  diamanten  ,  alsmede  Togelnestjee ,  paarlen  , 
taBj^fiirr  en  sago,  doch  weinig  ryst. 

SBSAI9G0EI,  d.  in  Oost-Inaiëj  op  het  i9imdaicAe  eil.  Bormeo,  resid. 
PonfWfiaA,  bnds.  Sesangoei  ^  waarvan  bet  de  hoofdplaats  is. 

SESKLOH,  d.  in  Oost-Itulië,  op  het  Sundatche  eil.  Jmwa,  resid. 
Bmmmmoê.  —  Er  ontspringen  aldaar  rijke  zoutbronnen. 

fSÊSÊk  (DE),  Wav  Sisu,  riv.  in  Oott-indié',  op  het  Jmbamekê  eil. 
f,  'mm  de  Oostknit ,  welke  sicb  met  eeocn  oosLeiyken  loop  in  lee 


SSSIALy  vkk  in  OoH'Tndië,  op  het  eil.  Timor,  een  der  Kletme- 
SmmdÊÊ^dhmtkm,  aan  de  Noordwestkust,  9^  54  N.  B.,  U^^  W  O.  L. 

SET  fT),  h.  in  het  fFetitrkwartier ,  prov.  Groningen  ^  arr.  en 
1|  o.  W.  van  Orom'npen,  kant.  en  1{  u.  Z.  O.  van  Zutdhóm^  gem* 
eoSa.  N.  N.  O.  van  Leek,  ^  u.  Z.  van  Leegemeeden y  5  min.  Z.van 
de  trek  vaart  van  Groningen  naar  Stroobos. 

SETANG,  PotLOE  S1TAK6,  eil.  in  Oost-Indlë,  in  dè  Zèê-van-Jata , 
Z.  van  het  eil.  Celebes. 

SBTERS ,  Seinas  of  misschien  beter  Civias ,  geh.  in  de  bar.  van 
Uradb,  piov.  B^wd-Braband,  Furde  dist.,  arr.  en  1(  u.  O.N.  O.  van 
Bfwim,  MBt..  gem.  en  4  n.  Z.  ten  O.  van  Ooiterhout, 

X.  DiiL.  ^25 


SET. 

uaoi   vaa   ét 

n .  aangetiea  er  ie 

Tea  Zaiden  xam  ëit  fi 

'  fcugtD  ^a»2amd.     Be  fcrt  «f  _ 

STBiCSI  Kia:^  :D^ ,  Baun ,  melkea  iMa  vaelal  aaa  étk  |t- 
l^  oa  aai  L*aaBHaBB,  ia  de  bar.  van  SrtJm,  pav.  «Taeirf  m 
^.  ftfd:.  kcad&latdegaB.  OafferAaaleBlMbr-«li-J^pe■  WfeMrt. 

sSTOfCn-aiDB  <DC) ,  kcidêTeia  ia  de  bw.  vaa  #re4a«  pm. 
^v^^^^vrf.  «ader  de  gen.   Oosterboot,  Z.  vaa  Setera, 
r    _iiDiif  ^%  «^iB  Irada  op  *»  Hartagcabofcb ,  ea 
r  «««»  Üaw  Sa.  & 
^i^mi ,    aade  a«HB  vaa  bei  d.  Zntt ,  ia  bel  Omhaaiüii  dv 
[iv.  rspeM.    Zie  Znn. 

^cnüK.   d.  ia  Oert./adtf,  op  bel  Sumdatdie  cfl.  /aea,  mi. 
i^ir,  em.    lajtf eaj ,  aaa  dea  groolea  poelvcf. 
SCIVVWi  .  Uoa  cü.  ia  Omi-lmdÜ ,   ia  de  Zee-mm-Jmwm,  ap  if 
laa  bi&  cü.  Saai&aM,  cea  der  ITIwae  Saada-wfaadni ,  kg 
dv  Gffaole-baai ,  8"  9  Z.  B.,  1S5*  19^  O.  L. 

VIS,  eil.  ia  Omt-lmdü ^   ia  dea  laaad  vaa  da  litiAft 

iJU  foék  m  de  reni.  BmujerwÊOsimf  ,  op  bel  eil.  Bmnem  ,  m 

SitTO ,  aadtijdt  Seiaaii,  laler  Snaia  ea  ibaas  aak  «al 
,mU,  d.  ia  de  Ovrr-^cCave,  proT.  GeUerimmd,  dkir^  arr.  ea  9  a. 
7w.  «aa  Nijwmmm ,  kaal.  ea  2  a.  W.  ica  Z.  vaa  JTItf  ,  ges.  ca 
*a.  W.  Tsa   rmhmrf.  -^  De  iav.    TiadcB    mecil    ia  des  badboov 


ea  teer  oad  dorp  rija ,    «aal  Graaf  BAuaanei  mae 

Aaii4  droefea  i^  aaa  de  abdij  vaa  Daiu  ,   dea  &V1I  wlm\. 

(i%  Jalij»  lOIS  of  1005  ceae  kerk  geknal  m  aitta  faaedinhir 

mi  im  fmf  Jtdaa,  oicl  locttcmmiiig  tao  den  Bisscbop  vaa  Ulrecbl, 

p  «ïtM  slicbl  tij  Rboovd  is.    Den  ka4  «at  ceae  moederkerk ,  wdki 
ftm  lattcbM  cigeadoaunriiik  toebeboorde. 

ni  eca  baA,  iaboadeade  de  geKbiedcaitwB  Tan  ea  de  giften  aie 
k  abdij  I^U  •  daar  ceaea  Moanik  Taioaiaicai  aldaar  opgesleld ,  «afdl 
ptbi .  dil  BuaniCTS  «  Graaf  ma  OpUtke  of  HotAtrck  ,  jredorende 
^  levea  ^aa^  dea  R.  Hninans,  aan  Duiu  gegeten  beeft  ,  onder 
10 lil  f  rn  ,  in  Sama  ceae  kerk  met  de  tienden.  Paos  Eostans  heeft, 
im  bei  jaar  1117,  de  mnelde  abdij  beTcstigd  ia  den  eigeodom  Tao 
Ie  kerk  ea  lieadea  te  ^arm. 

De  Bcrr.,  die  er  lijn,  beboorea  totdegem.  Tan  ^«df2s<-Selfca-ca- 
imd^mmik,  die  <N>k  bier  ceae  kerk  hebben.  Scrru  beeft  eeriydseenen 
rigea  Predikant  g«4uid  ;  de  cenic  daar  beroepen  in  1601 ,  was  Witai» 
Vaicamm«  die.  in  1O07  ,  opgeTolgd  «erd  door  Ermaosi  EaiaaB*. 
f\pijkas  de  diea^t  Tan  Pmcx  Mnaaet,  bier  beroepen  in  1617  en  oTer- 
Mfa  ia   16$6.  «erd  Scttvi  met  Jmdwlst  Tcreenigd. 

IV  B.  K«,  «elke  men  ar  aantreft «  «orden  tot  de  stat.  Tan  ^tj- 
«M«yT«  prekend.  Vroeger  Tond  men  bij  dit  d.  bet  adell.  b.  Set  ten. 
S'ti  bei  xolgttnie  art. 

Bij  dittt  «aler«!o«d  ^aa  bei  iaar  1800  beeft  dit  dorp  Teel  geleden. 
Ie«  Hwi^wbea  ^erlorta  er  bet  lerau ,  Tiif  boiien  werden  geheel  Ter- 
•M^d  va  «Ue  de  dagbaardcrsbniaeD  oobe«oonbaar ;  behalTe  het  huis 
\aa  dea  Pndikant .  bleef  er  geen  een  onbescbadigd.  Niet  minder  daa 
•  <«CT«  ra    a<fy^i(ig  personen  badden  bimna  toeTliigt   in  de   kerk  Tan 


ö  £  ?;  sttK 

lilt  dorp  gtfnomen  ,  if^aarooilei  ii«b  eeiti^  tjekcn  en  Um  »iia 

kim  nnlétkd  beroerd  itaren  ,  bevonden*     D«tn  kerk  bad  it 

wijtplaaU  toor  bet    ¥ec  gediend  ,    en  meer   ilan    ic*  tur  n 

dil  lldoe  (^bouw  onderb(»udeii  ^    waarttn   d«  raak  tlaor  .i. 

bn«  ^Uien  moeit  vronten  stgcterd. 
Dl*  IcrmU  Ie  8cttes  vall  tP   den  tl  Jüutj. 

SETT£N  ,  Toonn.  adelL  b.  inde  (hfr-Btfuwi  g  prat*  Gtideriand  ^ 
diitf,  irr.  en  3  u.  N«  W.  tan  IfijmMwn^  Unt  «n  i  n*  W,  iett  ^. 
Tilt  £/if ,  gtm,  en  1  d.  W,  van    ra/iftrff. 

SETTEI?iCHB-WÜBRD  (DE),  beutet  op  de  (hÊt^Bnumm,  prov. 
fifyerlait^,  iiabij   bet  d«  Seffen. 

Deie  YWfd  f  Termoedetyk  eeoe  oude  8aUaf»ebe  begraafptaati ,  beert 
tt»c  <!rie^k(ge  gedaante  en  is ,  mei  bel  !1  e  f  k  e  n  «  op  het  uitonie 
puatg^efm,  i4  niorg.  (SÖ  bund    43  v.  r,  TÖ  t.  etl.)  grool. 

SElTRO,  d.  in  Omi-SnSëf  op  bei  ^unda«eA#  «U.  /dwi ,  retid.  a» 
rcf.  SberaAaijfa  ,   aan  de  lee  ,  in  den  mond  van  de   S^ttto. 

SETTRO  (DÉ)  of  de  Jo«o^u»t¥EB  ,  riv.  in  OoH-lndii ,  op  bet5iv«t- 
i^^ke  tW.  Java  f   resid»   en   r«g.  Sotraimtfa. 

Bese  riv.  ontipringl  bf]  het  d.  Kedon^-Pocljaoji  ,  dUlr.  Linahcrf 
^eonl  baren  loop  door  do  diitr.  Griscb  i  Gocnong-Rcndjing  eo  laba- 
leta,  waar  xlj  ecnen  tak  van  de  Kalie-Mai  in  hare  bedding  opneemt 
cailort  zich  b^  bel  d.  Sctiro  in  Kce.  Z^  kan  van  bel  teest rand  lot 
kft  d.  Wooosafi  mei  praauwen  bcvareti   worden « 

SEULëN  ^  verL  plant»  in  NedeTlandt'GHÜina  f  koh   Surinüme  ^  aan 

da  Saramatta  ,  ter  linker  tydo  in  bel  arvaren  ;   palende  boren w aar U 

aiA  de  TcrL  plant.  Grooin^erland  ,  benedenwaarli  aan  de  verL  plaol« 

Boilon  ;   5(10  akk*  ff  root. 

B£UMËE£N  ,    buurt*  op  de  /Yüfer-Ffluiot,    prov.  Gtlderland.   Zie 

S£tJF4T  ,  ber^  in  OoiUinüi^  op  bet  Sumioithi  eiL  ./Dira  ^  rtiid. 
^^fmngtr-iU^enUchappen  j  rcgi  jyoiyor,  ecne  der  boogftc  toppen  van 
bet  jpeberglc   Galütngoeiig, 

SEVANT  (DE)^  riv.  in  Omt-indii ^  op  het  SuitilEKfAe  ei!.  Java  ^ 
tttaA  <   ^a  lyoevMtn^t « 

SEV£?i  fN  GEN  ,  «treek  landt  in  Zaltand  f  prov.  Ovêrijtt^lf  sitr^Zwcthf 
kant.,  gem*  en  5  min.  N  ran  Kampen^  van  welke  laatilo  itad  bel 
eene  der  algcmeone  bnrgerweiden  h.  Zij  beiloal  eene  oppervlakte  tan 
180  bund.   77   V.  r.  90  v.  ell, 

SEVENAARof  SivKïiiB,  voorm.  landbti  pro v.  Fr leiiaW^  kw.  ^e»«n^ 
vouilefi,  g^'tel*  Schoteriand  s  arr,,  kant.  en  St  u,  Z,  O*  van  lieerend- 
vren ,  |  n.  2.  O*  van  Nijehamt ,  aan  de  SeTenaanwiJk ,  die  uïl  dt 
GintpagtionsTaart  tot  in  de   Kuinder  loopt. 

Ter  plaatse  Hj  waar  ly  gestaan    beeft  ,  xiet  men  lhnn«  eene  boerdery. 

SEVKKBRÜNNEN  ,    i>a|ertje  in    het   Land-^an-yatkmbitr^ ,    prOT. 

SEVEN  CARSPELEN-ZUL  (DE) ,  tluii  in  WtiUtwoiden  ,  prov.  ffro- 
wingtn.     Zie  TiEH-cissriLEn-ujL. 

SÊ  VENHOVEN,  bcerl.  in  den  lopiktrwaar  d  ^  prcr.  Uirtthi ,  arr. 
UtretAtf  kant.  tJMsekttinf  gem.  L^ik  i  palende  N.  aan  de  bar.  van 
IJueUiein  ,  O.  aan  den  IX»el ,  Z.  aan  de  Lek,  W.  aan  de  beerl. 
laanvey  en   Lopik^ 

"^  ~  ~  ^'val  bel  d.  Se  ven  boven  ,  bi^ne  vent  een  ige  vertLrooid 
De  inwoner»  vinden  mtesl  in  den  landbouw  en  ban* 


ZS6  S  E  V. 

Dé  Htrv.,  «c2k«  hkr  «oaen  ,  bchooren  tol  de  ifem. 
««Ik«  io  hei  d.  SaTeahoven  eene  kerk  heeft.  —  De  R.  iC.,  dieïneB 
er  aainft ,  behoorto  tot  de  slat.  ^an  IJiseUtêm,  —  Men  heeft  ia  dcse 
hecri.  eest  lehoet ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van  50  IcerUiigea 
keaiickt  wordt. 

Bei  d.  Saviamtiü ,  ligt  2{  o.  Z.  W.  van  Ulredit ,  J  o.  Z.  vm 
UawlrtefB«  1^  a.  O.  van  Ijopik. 

D^  kerk  ia  een  kroitgeboow  ^  met  eeoen  spitsen  toren  ,  doch  tonder 
orgel,  ftae  kerk  is  gebouwd  ter  vervanging  van  eene  kapel ,  welke  ia 
kei  MêMtukmmrfier^wan'Lapik  gestaan  beeft  en  onder  de  parochiekerk  vaa 
LofÊk  bekoorde,  waarom  i\j  de  Lopiker-kapel  genoemd  werd,  on- 
der w«lk«w  naam  de  kerk  te  Savisaovia  dan  ook  nog  bekend  staal  (1).  — 
Nafafi  dil  d.  siet  men  de  ridderbofstad  bet  Unis-te-Yliet« 

Ut  heerl.  Sbvimovir  werd  in  bet  jaar  1746  verleid  op  Mr.  Jvans 
OnacA  ,  Maarschalk  van  bet  O  verkwartier.  Thans  wordt  sy  in  eigendom 
heaeten  ,  door  Jonkheer  ttr.  Jicoa  Coistartu*  MARvassvAiiSaviaHOVBi, 
Tiec-President  van  het  ProviociaalGeregtsbof  te  Utrecht  en  Hoogbem- 
raad  van  den  Lekdyk-Bovendams  en  van  den  IJsseldam. 
SEVfiNTER,  st.  op  de  Lijmers^  prov.  GMerUmd.  Zia.ZBViasii. 
SKYENUM ,  gem.  in  Opper^Getder ,  prov.  Lmkvrg  ^  distr.  es  arr. 
JUflrmonii» ,  kant.  lioui  (10  k.  d.,  12  m.  k.,  8  s.  d.);  palende  N.  aaa 
de  gero.  Horst,  O.  aan  Gmbbenvorst^  Z.  aan  Maasbree,  W.  aaa  de 
Noordbrabandsche  gem.  Deorne-en-Liessel. 

Dexe  gem.,  welke  eerst  ten  tyde  der  Belgische  overbeersching  van  Horst 
is  gescheiden,  bevat  het  d.  Sevenum,  oenevens  de  geh.  Eooskens- 
kant.  Voorste-steeg,  Achterste-steeg,  voorste-Hees, 
Achterste-Hees  en  Ulfterhoek.  Zy  beslaat,  volgens  bet  kadas- 
ter, eene  oppervlakte  van  4933  bund.  94  v.  r.  70  r.  elL  Meo  telt  er 
S84  h.,  bewoond  door  304  huisgez.,  uitmakende  eene  bevolking  van  ruim 
1700  inw.,  die  meest  hun  bestaan  vinden  in  den  landbonw.  Men  heeft 
er  twee  roggemolens  in  de  nabyheid  van  het  dorp  \  ook  syn  er  vier  bran- 
deryen  en  vier  brouwerij  Ai. 

De  inw.,  die  allen  R.  K.  syn ,  onder  welke  ongeveer  1300  G>mmani- 
kanlen  ,  maken  eene  par.  uit,  welke  tot  het  vic.  apost.  van  Limhmr^f 
dek.  van  Fenray ,  behoort,  en  door  eenen  Pastoor  en  twee  Kapellanen 
bediend  wordt.  —  Men  heeft  in  dexe  gem.  eene  school ,  welke  gemid- 
deld door  een  getal  van  160  leerlingen  bezocht  wordt. 

Het  d.  SivERoa  ligt  K  u.  N.  van  Roermonde,  1  u.  Z.  van  Horst. 
Men   telt  er  in  de  kom  van  het  d.  43  h.  en  310  inw. 

Zoo  men  wil  zou  de  omweg ,  dien  men  van  deze  plaats  door  den  Peel 
naar  Meijel  moest  maken ,  het  spreekwoord  van  het  is  van  Meil  op  Se- 
veuum^  hebben  doen  ontstaan. 

De  kerk  aan  den  II.  H.  Faiuhos  en  Sbbastiaiios  toegewyd  ,  is,  vooral 
het  koor ,  een  oud  gebouw  ,  niet  eenen  fraaijcn  toren ,  waarvan  bet 
muurwerk  tot  aan  het  spits  34.21  ell.  en  het  spits  tot  aan  den  kope- 
ren bol  34.84  ell.  hoog  is  ,  en  van  een  orgel  voorzien. 

Men  beeft  er  twee  armbuizen,  waarin  een  getal  Tan  11  oude  lieden 
en  2  weezen  is  opgenomen. 

De  kermissen  vallen  in  :  de  eerste  den  eersten  Zondag  na  20  Jana- 
arij  ,  en  de  tweede  den  eersten  Zondag  na  Pinksteren. 


(1)  DU  is  dan  ook  4eoonMk  ,  dat  n^a  van  brt  dorp  LoPiKBi-KiPn.  «freekt .  loo  alt  door  oot 
op  dat  voord  nedt  abMieT  fedatB  ia;  tervü*  Lonkh-kapil  cigoilük  bwu  dan  ceae  kvket^ko 
IcoMents  ia 


BéC  vipea  deier  gent.  bciU«t    tiit  e«ii  St.    S«Kittiafiu*bcdi  ,  met 
dfff  lellen. 

SEVERÏN  (ST.Jof  Si*  Sïviifaii»,  Toorm.  gt/v^tiptyk  gcitlcht ,  inde 
MmiJmJ-v^m  '*t  iiertogenbüiCh  ,  k w ,  iCemptn tan d  ^  p rot .  iV oord* B rahti nd , 
gem,   eo  iO  ruin,  O*  le«  N*  ^n  Zmgt. 

Het  was  i*eoe  Toortiaine  kapel ,  oadcr  aaor«rpm^  van  deit  H.  Btt- 
■ebop  StvifliüDs  tn(^ewyd  ,  met  eenea  pneitcrLykeii  iMct  oï  beneficie 
iroonieo*  Hel  g^ubouw  dier  kapel  ïk  nu  jjiïhecl  verdwenen.  Ter  pjaatie, 
«aar  lij  geitïiaD  beefl  ^  tiet  men  eeuc  boerderij,  «elie,  by  bet  kadAtterf 
ZcTSttttuf}  gespeld  wordt ,  en  met  de  daart4)e  boh oorend t!  gro ndi-n  ,  bo' 
slaande  «ene  oppervlakte  van  1i  btiud.^  in  cifendum  beietcn  wordt  door 
den  Heef  Aaioliïij^  CoprKLiApi ,  «oonacbt'rg  te  Gastel  |  by  Ëmd hoven. 
SEWik  H,  naam,  welken  de  intanderfi  ^even  aan  bet  ryk  B^Mt  ^  in 
Oosi^ladkif  op  bet  Sandtitehe  eiL   CtlêhtMt     Zie  Buüs. 

SB  WA  ,  kaap  in  Ooii-lndii  ^  in  de  Zee-van^Jaoit  ^  aan  de  ^ujdkuit 
Yan    het  eit.    Celehea. 

'SE WO  (DË)  ,  nv*  io  OoÉi*indief  op  bet  Sundniche  ciU  Jowa  ,  «da. 
rcf.  KmiMn^. 

SEWOË  of  TjANDta^Stwot ,  kleine  tempeLs  io  (hti-indii  ^  op  bet 
Santlaifke  eil.   */)»»«.     S^ie  DtntKna  TiirELs. 

S£WOËA?f,  landitr.  in  Chii-indiè' ,  op  bH  Sufi^afeAf  ciL  Java  ^ 
i^iid.   JTedoe ,  re^.    Magelaitif. 

By  de  aardbeving,  welke  den  S7  en  98  December  I8l23  plaati  badn, 
li«lde  berjj  Merah-api  eenen  iwaren  ilajj  booren  en  wierp  eene  menigte 
0lpeifeade  ileenen  ^  tïiet  eenc  groot  e  boevee)  beid  aand  ,  uit,  livaardoor 
^^  fier  dorpen  verbrandden  en  vier  bedi^Ueo  werden*  Aan  Iwintt^ 
^BaeDseben  kostte  de  te  uUbarslinu  bet  leven;  terwyl  een  veel  gmoler 
^^tital  burine  voeten  verbrandden  j  tijnde  er  daar  en  boven  eene  tne» 
**igte  menscben  door  de  hooijlc  van  bel  waJer  ^  aangetien  de  rivier  vef- 
^lonte  ,  verdrotiken  of  in  den  becten  modder  gesmoord. 

bËWOËilAN^  ó.'mthti-hidwj  op  het  Sandaêche  eiL  Jota  f  Tmid* 
^^  re^,    Fekalongantf  ^  distr*   f^  ünotóbQ^ 

Den  1  Febniürij  1 8i8  ^  hadden  de  tnuitelingen  dit  d.  in  de  aicb 
iSetr^d  en  den  Denian^  dier  plaats ,  op  cene  wrecdaardi^ré  wij^e  ,  om  bet 
*ev^o  ^bragi.  De  Majoor  fHiCHteu  lond  on  ver  wy  ld  een  deLadiement 
^oranterie  f  nnder  den  Luitenant  Lodoi^bd  ,  derwaarU  ^  op  wiens  aan- 
•ladcnng  de  mniteltn^^en  ijlings  de  vingt  namen  in  de  booge  ^c 
l:>er^teo  ten  Zuid  wet  len  ,  faotidende  verder  de  overige  nmi  telingen  ,  onder 
^ntoering  van  ondericbeidene  Tommongongi ,  xicb  op  den  berg  Ge- 
ma  aio  ng  f   één  paal  bes  ui  den  Sepoerang  |  op. 

SËXBiEEUM  ^  in  oude  «cbriften  aU  Siivi*&in>  ^  SiTTiaceavB  ^  Snc-* 
fstecHEfi  en  SiiUEifix  voor  komende  ,  d»,  nroVi  F  netland  ^  kw*  ^ei- 
têrgoo  f  griel,  BarrtideA  ^  arr.  en  k\  H.  W.  van  Leeuwarden ^  kaolt 
t&  %i   u,  N.  N.   O.   van    Hartingen. 

Hel  b  bet  boofddorp  der  grietenij  ,  omdat  aldaar  het  griet«nijbnia 
ita^t  f  waaiin  liet  grielenijbestuur  ïijne  ïilting  boiidt.  Het  bebe^rt 
ondfir  de  Afi>ntf;  la  ndhon wende  dorp^'n  dfr*  |»rnvineie  Frieilimd  en  ïif'ett 
tOM  fraole  f  welbebouwde  eo  bestrate  binneobuurt ,  en  in  bet  gebcoi 
1iB'ik'^«n  940  inw.y  die  meest  in  den  landbouw  ban  bettaan  binden* 
Mm  hmh  er  goede  bouwgronden ,  die  echter  sterke  bemesting  vor- 
<eie»,v^iis  hoege  en  vruchtbare  terpen;  doch  ten  Zuiden,  nUar  den 
je  lUed ,  u  Teel  laag  land.  Om  dat  van  het  overtollige  wa- 
'«len ,  heeft  men  eenen  groolen  watermolen  ffesticht ,  waardoor 
t  gelegene  land  bruikbaar  is.  Ook  heeft  men  hier  eenen 
'    I ,   ten  Noordoosten  nabij  de  buurt ;   oudtijds ,  ten 


^SI. 


kj  vcriartiog  < 

Laiijwcèc  frafiicWift— 
Op  eea  docr  UcoMa  ,  die  t«    ~ 
f  baeLcaUf  ,  dack  aa  bet  «ejWcLni  daarrMi  ia  hd 
I  ^rakchnft,  dat  lea  brvijxe 
vaa  bet  gcU-jdil  tap  Aaeias  vcnirekl  en  doa  biidi  : 
nas  Gaanoa ,  raaus  5icat^cf  AaoAi 
Hk  BBoaAST ,  snaff»  Emia  laaaiYAS. 
(d.  L:  SamafMi,  de  ladcr,  ca  RicaLAas,  ca  afaamawJiay  der  Aaaua 
■it  kawabüjbea  sUtB ,  raüen  bier.) 

Da  tmm€  kerk,  «elke  fraai  betiamerd  it,  pr^kt  met  ceo  siarH|k 
dMpbek  tm  aitawiead  bevcritea  pradikitoel ,  tUMade  in  eeaea  kon- 
Oif  fcbouaea  baoM.  la  bet  koor  tf  aof^  U  siea  de  Toet  van  hei  altaar 
ca  bet  bortirkastje  «  aan  de  aoordii|de  der  kerk  ^an  biaoeD.  Hat 
vdlaidead  kerkorgd  b  gemaakt  ia  de  jaren  1766  en  1767  ,  door 
A.  BnscB  ,  orgelmaker  te  Groningen,  Temieowd  ia  1837  en  bevat 
iaea  baadklaTiercn ,  een  aaobangead  pedaal  en  twintig  stemmen.  De 
Tf4  awira  fticeaen  toren  ,  met  korte  icberpe  spiu ,  beeft  ééoe  klok , 
groot  OB  van   een   ftcrk   geloid  i   bet    opschrift    daarop , 


SRI. 


7S9 


ofschoon   londer  jaartal  ,    bcwljtt  ,    dat  to  lecr  Oud  en  recdi  vóór  de 
Berforcniog  ï&  (jcgoleo*     Hel  liudt  alJns  : 

Atira  tenetttii  opé  htne  grti  nditotw   iibi  SUtê  ^ 

Snm  ttrcfiri  et   ÏUcrum  ,  diva  SS  aria  PiMioT, 
CüHtiitii   Chriilicolas ,  Jüvix  korrida  fata  rvvoho  V 
Fuimina  q  «  itl  per 'fa  in  di/fngo  fla  m  n  io  ma , , 

Fasum  a  Gbiaiido  yoü  Sciioi«E:<iBoncii  e(  JonjkHiii. 
Anno  fJomint  MVCCVCXIIL 
(d,  i.:  Door  liet  gciegfend  werk  van  Hcui ,  die?  de  slarren  regeert  y  beo 
ik  u  ,  o  SiiTQs  f  ten  siet-aad  iii  Bierum  ^  Goddelijke  M^nu  b  mijn  naam. 
Ik  roep  de  Ctiristrrien  op  ,  %»endL  liet  versclirikkclrjk  noodlot  vau  Ju- 
phcr  af.  Wat  ml  ik  meer  xcjygcii  ?  Ik  bescherm  legen  de  vnuripci- 
i»eiide  blikseiDscbicliicn.  Gegulen  door  Gei&iD  \Qn  ScaojiEffaorvca  ea 
JoNA^^n  18  tiet  jaar  des  llceren  1$13). 

Voor  omtrent  tevciili[>  jaren  werd  de  oude  paitorie  a%ehrokcn  en 
de  tegenwoordige,  staande  on  de  Oüdc-Biircn,  aangekocht,  uelk 
htiïa  vroeger  bewoond  werd  Joor  den  Uccr  JoitAn^es  GBRL0Fst4  ,  toen- 
maals Secretaris  van  Bunadeel,  eertyds  Schooliiiee^ter  te  Oo^Lerbicruni. 
Het   becfl  uit  de  ach  Ier  rei' trekken   een   (j^oed  iiitzijjl  o?er  het  veld. 

f>e  15  Doopsge»,,  die  men  er  aantreft,  belmoren  tol  de  gem.  van 
Fwnneker*  — ►  De  lU  fV.  K*,  die  er  wouen  ,  worden  lot  de  »iat*  van 
J^romtkrr  gciekcnd*  —  De  Christelyk-Af;;e>chcidcnen  ,  die  er  ÜO  m 
ital  sijn  ,  bebben  hier  een  in  1840  erkende  gemeente.  De  kerk,  fttaande 
Ich  te  r  de  N  icu  we-Buren  ^  aan  de  terp  ,  is,  in  bet  jaar  1810,  door 
d«e|tclijke  verbouwing  van  ecoe  scbuiu'  daargettcld.  De  daarbij  be- 
ende woning  f  aan  de  Nieuwc-Bureo  uiLkomendo ,  maakte  do 
pastorie  uit.     Beide  xijn  xeer  gescbikt, 

lu  18^  is  de  oude  dorpschool  argescbaft  en  cene  nieuwe  in  de  buurt 
'  oawd  ,  welke  tchoon  co  ruim  en  voor  de  tegenwoordige  behod'te  vaa 
lager  onderwijs  beter  voldyende  is.  Deze  schoot  HOrdt  des  BOtneri 
atddeld  door  90  en  des  winters  door  150  leerlingen  bezocht. 
I  &et  griclenijbuis  van  Barradeel  is  mede  te  ScxatKaua  ,  waardoor  dit 
ak  de  lergaderplaals  van  bet  grielen  ij  bestuur  ,  onk  de  hoofd- 
iaats  der  grietenij  is,  waartoe  hct^,  aU  bijna  in  hel  uiiddüu  gelejjen  ^ 
wel  gckoien  schijnt.  —  Onder  dit  dorp  behoorden  voorheen  vele  adel- 
lijke staten  y  als:  Adelen,  11  id  de  ma.  La  Is  ma  f  Elinge  eo  Li- 
ane ka  ma,  welke  alle  nu  verdwenen  en  vernietigd  lijn  ^  nadat  Li* 
auckama    in  het  jaar  I8^i  Argebtokeu   JJ. 

De  kermis  valt  in   na    deu  afluop    vau  den  koolxaadoogst  en  wordt 
dan   door  het   bestuur  bepaald, 

SuBir.acH  h  de  geUurleplaat»  van  den  IK  FaE&saicos ,  deu  achtsten 
Bisschop  van  Utrecht,  die,  ia85t,  tot  die  waardi|^bcid  verkoren  werd^ 
en  van  Ëblüo  LucckAi4,  den  twaalfden  Abt  van  Lidlum,  die,  in  135i, 
door  de  Monniken  op  het  uithof  te  Boxum  ,  Terpoorte  genaamd ,  ver- 
raderlijk vennoord  werd  ;  terwijl  bij  als  Aht  vau  Lidlum  derwaarts  ge> 
gaan  wat,  om  hen  tot  goede  ledcn  aan  te  sporen.  Ook  Aesco,  do 
tcs  en  twintigste  Abt  van  Lidlum  ,  was  hier  geboiea.  IVog  lageu  bier 
bel  eerste  licht:  de  levkenaar  van  het  verbond  der  Ëdeleo  JitTS 
fitLSBA ,  een  der  hoofden  van  de  Watergcuziin  ,  geboren  in  lt/3U,  die 
den  13  Jnuij  1^74,  bij  eencn  nii&Iuk|en  aanval  op  Friesland,  in  de  , 
golven  omkwam,  eude  Ltiitenant  Admiraal  Tjerk  BiooEs  sb  Vin», 
alhier  den  ü  Augttsins  10«ii  gebaren  ,  die  in  een  gevecht  tegen  de  Kn* 
ge}»eben  ,  den  4  Augustus  1006 ,  voor  de  eer  en  vryhcid  des  vader* 
iandi  strijdende  ,  sneuvelde. 


MO  SE  X; 

De  iovallende  Ifoorintniieii  brandden  in  806  dit  dorp  §^eil'tf|:i 
uitgenomen  de  kerk,    de  slale  Liauckama  en  nog  een  ander  Wi('j 

In  1311$  was  er  in  Friesland  eene  grootc  datirte  van  lcvensmiddeki|r'^ 
ja  zelfs  hongersnood  ,  ter  ooriakc  van  eenen  zeer  natten  zomer ,  wa 
door  de  oogst  bijna  geheel  verydcld  werd  en  er  gr  >ot  gebrek  ontitoi 
Te  Sexdieaum  woonde  zekere  weduwe  ,  met  name  Tial  ,  met  bare  twei 
kinderen.     Deze  vrouw  leefde  in  groote  armoede,  en  die  niet  villenb 
openbaren  ,  sloot  zy  zich  ,  zonder  eten  te  hebben ,  met  hare  kiodeiai 
in  haar  huis  op  en  werd  na  weinige  dagen  met  deze  dood  gevondei. 
zy  was  te  voren  zeer  vermogend  geweest ,  doch  haar  man  had ,  m  dl 
partyschappen  der  Schieringers  en  Vetkoopers,  al  zyn  vermogen  verspiM. 
liet  treurige  uiteinde  van  deze   weduwe  en   hare  kinderen   bewoog  dB 
edelen   Liauckama  ,  Adelbr  en  Eelsma  zoozeer  met  het  lot  der  ama  ^ 
dat  zy ,  behalve  eigene  onbekrompcne  giften ,  ook  de  Geesteiyken  in     \ 
Lidlum  ,    Ludingakcrk    en  Almenum   tot   milddadigheid  aanspoordei*     ^ 
Op  dezen   duren  tyd   volgde   de    pest ,    die   vele   duizenden  ten  ffravi 
sleepte ;    terwyi  de  oude  geschiedenissen  verzekeren  ,   dat  niemand  d« 
genoemde  Edelen   of  van   de  hunnen  werd  weggerukt. 

De  Spaansche  regering  hier  te  lande  beloofde  eene  premie  van  50  tol^ 
den  aan  dengenen  ,  die  Laoreis  Goster  ,  gewezen  schoolmeester  te  bu« 
MERUM  en  voortvlugtig  ter  zake  van  vervolging  van  de  Hervormden, 
hetzy  levend  of  dood  in -handen  der  justitie  zou  leveren. 

In  het  jaar  1672 ,  toen  ons  vaderland  te  lande  en  ter  see  werd  aan- 

Sevallcn  ,  geraakte  Sexbierdm  in  groot  gevaar,  en  zulks  alleen  wegens 
gtgcloovigheid.  Eenige  lieden  zagen  twee  scheepjes ,  geladen  met 
stroo ,  in  de  Wadden  varende ,  voor  een  deel  der  Engelsche  vloot  aan , 
en  men  vreesde,  dat  er  eene  landing  zou  ondernomen  worden.  Dit 
gerucht  verspreidde  zich  heinde  en  ver ;  men  luidde  de  klok ,  en  vreesde 
net  ergste.  Men  verbeeldde  zich  te  gelyk ,  dat  het  slot  Lianckama  ^ 
toen  bewoond  wordende  door  de  Uceren  van  db&  Laeit  en  Miacnrai , 
Rooroschgezinden ,  met  oorlogstuig  en  zelfs  met  krygsvolk  Toorzien 
was  ,  om ,  in  geval  de  vyand  mogt  lauden ,  met  hen  tot  verderf  des 
lands  zamen  te  spannen.  Van  alle  kanten  verzamelde  zich  veel  volks 
om  Liauckama-slate ,  waar  men  veiligheidshalve  de  valbrug  had  opge- 
haald. By  nader  onderzoek  van  den  moedigen  Baltiazar  Bekkbe  , 
deslyds  Predikant  te  Francker ,  bleek  het  evenwel  ,  dat  de  landing 
▼anden  vyand  aan  deze  kust  en  de  wapening  van  Liauckama-slate  beide 
even  ongegrond  waren  ,  en  zoo  liep  dit  onheilspellend  gerucht  op  enkel 
dwaze  ligtgeloovigheid  uit. 

SEXIUERÜMER-HOllN  ,  gch.,  prov.  Frietland ,  kw.  fFeüergoo , 
griel.  Barradeel.  arr.  en  IS  u.  N.  W.  van  Leeuwarden^  kant.  en  t  a. 
N.  O.  van  llarlingen  ,  ^  u.  N.  van  Sexbierum  ,  in  eenen  uitstekenden 
hoek  van  den  nieuwen  zeedyk  ,  aan  de  Zuiderzee. 

SEXBIEllüAlEll-VAART  (DE),  water,  prov.  Friesland,  kw.  fFes^ 
teryoo  ^  griet.  Barradeel,  van  het  dorp  Sexbierum  zuidwaarts  naar  de 
Ried   loopende. 

SEYLALA,  oud  d.  in  Oost-Indië  ^  op  het  Moluksche  eil.  Atnbaitui , 
op  het  schiereil.  Leylimor ,  aan  de  jT  oord  westkust. 

SEYPELE  (DEj,  riv.  in  Oost-lndië,  op  bet  Moluksche  c\\,  Amhoina , 
aan  de  Zuidkust  van  fJitoe,  luet  eene  zuidweslclijkc  rigting  in  zee 
loopende. 

SEYS-AMDACllT  ,  voorm.  amb.  op  hel  cll.  Ifalcherrn  ,  prov.  Zrr- 
land,  distr.,  arr..  kant.  en  gein.  üliddelburtj ;  palende  N.  aan  Over- 
damme-arnbacht ,  O.  aan  de  slad  Middelburg,  Z.  aan  de  heerl.  Kou- 
dekerke ,  W.  aan  de  hccrl.  BuUinge. 


SJ  A, 


t^^ 


üit  dntl>aclit  bcvdl  oocb  d.  nocb  geh.^  m^iar  alt  een  eetiigc  vcfftlrooid 
li^gctitle  liutzcn.  De  inw.,  ilic  met'st  liun  bestaan  viodcji  in  den  land* 
bouw  ,   b«hoof  en  kerkelijk   onder  Middtlburg* 

Men  bccl\  in  dit  amb.  ^ecoe  »ch«K)l  maar  de  kinderen  genieten  on- 
derwm  ia   MJidfUlburg, 

SËiS£  ofZeESE,  buurt,  in  Zallmidf  prov,  Orerijxsel ,  arr,  en  6^  u. 
N.  O.  Tiin   Detettter ,   kant.   Ommen  f  gcm.  Ambi-Vmmrn» 

SEITERT  StiTMT  of  StJTERT  en  bij  bet  Lidasler  StttAAiiT  »  p<*b*  in  de 
Mffjrnj  run  'i  llertogenbosch ,  kw.  Peelland  ^  prof,  lYoard-Bmband, 
EertU  d'iiir,,  arr.  en  4  w.  Z.  O.  fan  '$  Htrlntjenboivk ,  kant.,  (jt*in,  en 
40  m'iiK  Z.  Z.  O.  van  Verhel  ^  nabij  den  linkeroevL'f  van  de  Zuid- 
^Villcuis-vaarl. 

SUAGGY  .  roli  in  Oott-fudiëf  W.  van  bet  jlfofwJbrA*  eih  ff^a^t'oit.  -^ 
Bc  noofdeïuksii»  punt  ligt  op  0°  2^"  Z.   B.,   147**  tJ3'  10"  O.   h, 

SHERLIFPÏiJiS-POÏiDEIl,  onbch.  pold.  in  StaaU- F laandertn  j  in 
Jf€m§en-Jmha€ht  f  prov,  Zeeland ^  »irr,  Croefy  k«int,  ^xe/,  dislr.  f/uist , 
gein.  lïtuzen  ;  pnlctide  N.  aan  de  Westcr-Scheldc  ^  O.  aan  den  Polder- 
man-Zaanitlag  ,   Z,  a.in  den  Zuid-polder,   W.  aan  den  "Noord- polder, 

Dese  polder^  bedijkt  iti  17!^5  ,  beeft  eene  scbotbarc  grootte  van 
43t  b.  78  Wé.  r.  97  v.  elL«  na  aftrek  van  de  ingcnoinenc  landen  voor 
Het  nos'cHjk  siroomkannal  lot  afvoer  der  Belgi^^be  en  andere  polder- 
wateren  ,  bftwelk  door  dezen  polder  been  loopt,  en  waarvan  de  jiiiile 
opnaeling  nog  niet  is  gescbïcd  ,  zoodat  ook  de  kadastrale  uitgestrekt- 
heid niet  knn  worden  opgegeven,  lüj  ontleent,  loo  bet  scbrjnl  ,  tynco 
tiaani  van    den  eersten  bedijkcr,  zekeren  Heer  SuEiitiPPEcis. 

De  uitwatering  gescbicdt  door  twee  duikertluisjcs  in  bet  gemelde 
kanaal  en  de  polder  wordt  bebeerd  door  eenen  Directeur. 

SUOAL  (HÜEK-) ,  kaap  in  Ooai-ftidièj  m  de  Straat-van- Makattar f 
aan    de  Oostkust  van  bet  eil,  Bonieo  ,  «truat   Panier, 

SHOE,  eil.   in  Chst-fndièf  in  de  StiiU^Ztiidzee ,  bij  bet  BIoluk$cbe 
mh  Wngiot,  r  Z,  B.,  148"  li9'  O,  h. 
iSfA  (ÜE),  Wat-Sia  ,  riv.  in   Ooit'htdie^  op  hel  JU oluksekteiléAm' 
iirtci  ,   op  de  Noordkust  van  het  scbrcreil.   llitoe. 

M.  ,  voonu.  state,  piov,  Friesland ,  kw,    fFettergoa  ^  griel, 
li :  sdeel ,  arr.   en  2  u,   N.  N,   W.  ran  Sneek  ^  kant,  en  1^  u* 

O.  N.  O-  van   Bolitpardf  10  niin.   Z.  Z.  O.   van    Oojtierend, 

Ter  plaatse ,  waar  xy  g«.'staiin  beeft ,  tiet  men  tbans  cene  boerenplaals. 
De  daartoe  behoord  bebbeiide  gronden*^  beslaande  eene  oppervlakte  van 
ttO  bund.  t>\  V.  r.  51  v.  ell.,  worden  in  eigendom  bezeten  en  bewoond 
door  Eki.tje  Ydes  Sjaaeoa, 

SJAAHDAHÜIS  ,  voorno,  stin*  ,  prov,  Frintand,  kw.  ITfjIeryoo, 
griel.  fFymltriiseradeel ,  arr.,  kant,  en  1  ü.  W.  N.  W,  van  Sntekf 
te    fiiUgnra.  —  Dexc   slins  is    in   het  jaar  1198  afgebrand. 

SJAARDAHIIIS  (FOPPE-) ,  voorm,  stins,  prov.  friesland,  kw.  ffes- 
t€TQ04^  ^  griet.  H'ytnhritseradeel  f  arr.,  kant.  en  1|  u.  W.  \ nti  Saeek ^ 
10  min.  N.  \V.   en   onder  bet   beheer  v.in   Ahhega  ,  in   de   b*    liforrti, 

ücic  ttini  werd  den  16  September  1490,  door  Doiiwr  Titvti  Het- 
TIACA  eo  tynen  broeder  Hp£,  ingenonien  en  verbrand  ^  waardoor  de  ei* 
geoatf,  een  vreedxaani  man,  na  verloop  van  drie  dagen,  van  droefheid 
atlerf. 

SJA ARUASLOOT  (DE) ,  water ,  prov.  Friesknd,  welke  van  de  Snec- 
Jier-lrek vaart,  in  eene  luidooitelijke  rigling^  tusscben  (tauw ,  in  Wym- 
l>  ri  li  e  r  a  d  ee  I  ,  rn  Sjbranda buren  ,  in  U  a  u  i*  c  r  d  «>  r  b  e  ni  ,  naar  deii 
llemdyk  en  bet  Snccker-meer  loopt  ,  en  aldaar  de  tdieiding  tuiH'beu 


ta    i  11.   O.    v»  ^: 

Ta 


SJ  A. 

■  imiiih 
Dü 


^ke.    wt   ét 

m  bmmL  »  «.  r.  «  Y. 

ilAiLAIME3U-Hri5, 
iLaii.  xwmhmét 

Dit  Uit.,  kctvdk  wi  ket  «aUr  «a 
fnat  kmk  oMt  ivcc  aditcrlMueB  ia  ket  ^ 
üMBca  tomi  i»  kd  ZoidweilcB,  ca  ccaca  iKt  wift  1 

•UdwMrti  licadc.     lo  Utefca  tyd  viel  dit  { 


kent  vaa  de  B«aaAiu*t,  doek  werd.   vcgcat  ifM  kaaaiallMWid 

kct  kcfia    6tr  forijp  eeuw ,   a%ebffokca.    Viiiièiaa  flaad    ket 
■audc  SiAAiMSAitit  ten  Oottea  van  de  tlad,  dack  Mlitai  kat 


UIS  vilde  SMia-HiAAaotaè,  op  aaaradca  vaa  ^faaaoa  Daawi,  kü 
kaai  aaar  kct  wfiirn  terpUatseo  ;  doek  kct  «crk  kleef  Imtm  atakca 
««egesfl  de  «ftl|^ehfle  proplielie  van  Scbclt«  Luccaia*. 

J6o  ^iaecbettm  in  "t%tit  fAimüaet/  ,$c|^  pn> 

€n  0raet  acfft  tnr^^e/   en  tattr  mogga  comma  to 

Sin  't  l&e^t  ^teenbe/  ^c|^elt  becIineriR/ 
jgimmnmeer  comma  to  300  liegen  graat* 

(d.  i.  Indien  Sjaaiouia  in  bet  Oosten  blyft,  lal  ket  voortpacdig  lya 
en  groot  weien  en  weder  ann  ecnen  Potestaat  komen,  la  ket  Westea 
slaande ,  zal  bet  vervallen  en  nimmer  tot  xulk  eenen  hoogea  rang  konwn  ) 
In  bet  jaar  1449  was  Sjaabdeha-bois  ,  ten  Oosten  vao  Fraaeker 
cenigzins  door  ouderdom  bouwvallig,  betwelk  den  foenmaligea  eige- 
naar, Doevre  Sjaabdeva,  met  xyne  vrouw  Eddabba  SjAAaaaaa,  be- 
woog, bet  oude  buis  te  verlaten,  en  bet  nieuwe,  boo  even  besckreven, 
ia  bet  Westen  van  Franeker  t^  bouwen,  op  de  plaats  toen  KaUkei^ 
en  nog  beden  ,  ter  'gedacbtenisse  van  bet  oude  gebouw ,  het  ^ifecaiJof 
genoemd.  By  die  gelegenheid  werd  wederom  de  volgende  voorxeggiag 
gedaan  : 

%\\  ii  frale  T|ep  bu^  gceg  fontieere  / 
^et  iiW  tneer  tnirtic  raéeere; 
^OQbat  ]^aic  gep  Ijicr  'nep 
It^irba  jsiil  in   4SqIcB  H^ep. 

(d.  i.  Al  is  Kalebei  dus  boog  verbeven  ,  bet  sal  weder  vrorden  verne- 
derd ,  loodat  Kalebei  biema  eene  melkweide  sal  worden). 

Dit  oude  slot  was  bet  stambuis  van  bet  vermaarde  geslacht  Tan 
SjAAaaEHA ,  betwelk  daardoor  de  stad  Franeker  geheel  bedwingen  konde. 

In  de  eerste  belil  der  dertiende  eeuw  werd  net  bewoond  door  Sicaa 
SjAABBEaA ,  den  achtsten  Potestaat  van  Friesland ,  een  man  van  groote 
rnagt  en  aanxien  en  een  echt  voorstander  van  de  Friescbe  vrybeid  , 
welke  by  voor  geene  aanbiedingen  van  eer  of  goud  aan  Graaf  Willes  II 
wilde  verraden.     Een  andere  bicas   Sjaaboeba  ,  die  een  weinig  na  bet 


&  I  A, 

jjif  141)0  iliiürr  UmiJ*  ,  wm  ee»  gnsul  en  U vc'ifl  i««r*tl  ^ 

SdiüTMif^  ft4f ly  en  aImq  ecu  f csl^^fen  ryind  f  a«  Je  Abicii  ^ 

#  tü  «  Midins  ll«óGi»if  ly  bcli9«nj«ri  ,  vaaruil  «el  dtl 
4^  de  Iwtifitia  feit«iy^e<l«ii  ontitoiidea  ,  loo  lelf*^  4«lj  «« 

lMOflcvfÖ«<derc]i   grool eigeel»    verbrandde   «n  den   Alil  i»p  ^ 

Fnofker  frrftDg«a  itiU ,  dbcli  dieo  d«ArDia ,  op  tdof9|Mw        _  i- 

m^e  KdeUn  ^  «ed«r  üaUWg.  Eeu  derde  Sicjla  Sj4i.ftM!—  *«^wc  m 
hti  UaUU  d«r  T^flkCDde  eeuw  en  oAm ,  ati  f  üoqt^nfer  Mt  hoofd  der 
Sdiieitnf«rt «  niet  vetfii^  d<!«l  a^o  d«  inlaodjohe  oaiutien  io  FriesUfld. 
Ter  pLlAUe ,  «aar  vroeger  kd  liol  SjiAii»iS4  sUnd  ,  AÏel  men  Umb» 
«en  tUik  ««iland,  «uria  «eleer  eca  dïepe  vijter  mmm  ^  wetke  dit  slot 

SlltM  «f  Sf^K  ,  ryk  ia  CKmI- /fu/i«  ,  op  hel  StfutiajrAe  eil.  SumMim  ^ 
4in  dr  Olttliuit ,  l4ifts«dien  de  BdaüvAa*EaiL4D ,  Kim  per  eo  Indra|prie. 
H0I  |reiifl  N.  O.  aan  Slraal-MaUkka  ^  Ü,  sk4U  de  Cbineicbc'^^ , 
L  êèa  iodfafirio  ea  W^  ajiii  Meoangkabati. 

ItM  iliat  onder  «enen  Sulls»  ,  aan  «^iens  beertcbappy  Dela  eb 
Rma  nwde  oüderworpea  t.^a  ea  die  geheel  willekeurig  regeert  ,  ióod«t 
ky  tieb  *ei&  legen  de  Groolea  ,  wreede  slrïi^feotngea  veroarLcKifi  ,  waii- 
Jieif  kei  naoaeolijk  den  Vorit  geluk I  licb  ie  bevryden  van  de  b^odeB 
VMTJu  de  Croole  Lecmuanoea  hem  Iracbleo  gekneld  lebouden.  Zon 
ftïet  ,  dan  lyo  bet  deie  erfelyke  Sutuopper  boef  den  óf  Panglieinas  ,  die 
4«  ei^«uïyke  magl  in  faanden  hebben  ,  en  die  den  Voril  dwingen  ic 
^mu  val  «y  goedrindea,  Aan  de  Paogliecnas  staal  de  keuae  van  de* 
f  Suluuia  opvalfér  ;  dueh  ay  kieïeo  niet  altyd  den  otidtlen  x^on  |  iclfi 
vrourtn  kunnao  aan  de  regering  komeo,  —  Bij  de  Balakbt  11  hel  geiag 
m  banden  ran  Opperboofden  en  Oudsten  ,  die  verpligt  lïjn  licb  in  allca 
^^0  de  adalA  of  gebruiken  te  bouden*  De  oud^lc!  laon  is  bier  de  opvolger 
^^ni  raden  en  b'^  on  talen  ten  ij  van  deien  de  jongs  lo  100  n  ,  éocb  soui^ 
^^en  nemen  allcii  den   titel  aan  ,  door  den  vader  gevoerd. 

Voor  eenige  jaren  onttroonde  een  vertrouweling  van  den  regerenden 
^^orsl  dezen  ïaaUien ,  welk»  sooni  E^jae  Ahjl  ,  met  ^en  aantal  ander« 
^^ilgewckene  Siakhen ,  ticb  later  onder  de  ^ederlandsdbe  vanee  100 
^iloemead   kweet. 

I^  lucht  il  er  geioad  en  f rncbthaar.     Men    heeft  er  geene   bergen 
^10  aaobelAng*     Uct  land  heeft  vele  inbaminen  aan  de  kutten ,  waar 
^>ck  Tcle  etUnden  liggen.     De   ö  i  a  k  b  U  de   voor  naams  te  rtf  ter,     0« 
^JboCiU  Siakh  if  de  lelel  van   den  Vorst, 

^^L  De  vnicblbare  grond  brengt :  ryst ,  kaloen ,  velerlei  groenten ,  ben  nip  , 
^^bid trachten  ,  maar  vooritl  sago  voort ,  wordende  die  van  Suaa  voor 
-dt  bciie  gebondjui.  Verder  komt  uit  bet  binnenland  xeer  goed  Um- 
mer'  en  fijn  bont  ^  was  ,  boning ,  ivoor  en  hamhoei  ;  terwijl  er  ovei- 
iloed  van  wild  en  vee  is.  De  iow.  lijn  MaleJjers,  en  belijden  de  Moh^ 
bamaiedj^anicbe  godsdienst.  De  teemagt ,  die  lusschen  de  eil,  teer  goedu 
baveiïi  heeft  ^  11  altijd  gevreesd  geworden.  De  ^ehcvle  slaat  is  door 
de  Kapers  on  veil  f  g  ,  en  de  landingen  ,  welke  de  Matdjers  op  de  kusten 
van  Malabar  doen  ,  gesehïeden  meestal  uit  Siakhscbe^bavens, 
1  De  factory  of  het  fort  der  Nederlanders,  was  voormaaU  gelegen  op 

een   klein  eiland   in  de  Siakb,  niet  ver  van  de  zee. 

SlAKtl,    st.  in   ÜQti'lndiëj    op   bet  Sumiatche  cih  Sumatfü  ^    rïjk 
Siakh  ^  aan  de  rivier  van  dien   Jiaiim  ,  17  mijten  vanden  mond, 

is  eene  vr^  goede  f lad  ,  waar  de  Sulian  m\in  verhiyf  boudl. 
*  oever»  der  Tabong,  ouk  Siakh  genoemd,  en 
p    veel    bijndel  Juet    de    binnen'  en  hineubiidert. 


564  S  I  A. 

£r  is  Teel  oiUoer  vaa  kamfer ,  koffij  ,  was ,  dammer ,    ÏTOor  cof.  DMf 
Sinkapoera  en  Riouw. 

Tiians  handelen  er  op  de  stad  Siaei  schepen  van  Coromand«l,  èe 
er ,  benevens  hunne  eigenlijke  lading  van  stakgoederea ,  op  Pacit- 
Pinang  ingenomene  mwe  lyde,  opium  eni.  aanbrengen,  eo  met  goud, 
was ,  sago ,  loule  visch ,  vinnen  ,  ivoor ,  kamfer ,  rolling  eni«  Ung 
komen. 

SIARH  (DE)  of  DB  Tabong,  riv.  in  Oost-Indië,  op  het  StuduAt 
eil.  Sumatra,  die,  op  1°  40'  N.  Br.,  in  de  Siraai'va^'Malaika  otllstpl. 
Deze  riv.  ontslaat  uil  het  lands.  Menangkahau^  stroomt  tot  au  ée 
stad  Siakh  in  cene  nooi^oostelykc  en  van  daar  in  eene  noordeiyke  n|* 
tiog  naar  zee ,  alwaar  zy  zich ,  Insschen  de  eilanden  Tandjong-Snq 
eo  Pangkalis ,  in  de  StraaUvan-Malakka  uitstort.  De  breedle  dcMf 
rivier  is  van  500  tot  600  ell.;  aan  hare  monding  heeft  ly  bQ  Uif 
water  slechts  4.70  ell.  By  de  stad  Siakh  is  het  verval  Tan  het  waUr, 
by  de  eb,  5.45  ell.  Langs  het  lagere  gedeelte  van  deze  rivier  i^i 
de  gronden  aangespoeld ,  die  dan  ook ,  vooral  tydoos  den  afloop  va» 
het  water )  zeer  ongezond  zyn. 

zy  laat  groote  koopvaarders  toe ,  daar  zy ,  wel  is  waar  op  ceae, 
van  andere  ondiepten  omgevene ,  bank  in  haren  mond ,  by  laag  water 
slechts  4.70  ell.,  doch  meer  naar  binnen  tusschen  6.60  eo  14.10  ell. 
diep  is.  zy  heeft ,  twee  en  twintig  uren  van  haren  mond  ^  aan  zich 
eene  eveneens  genoemde  stad ,  en  vyf  en  vyftig  uren  verder  naar  bin- 
nen eene  plaats  die  Pakanbharoe  beet.  Nog  veel  verder  banoenwaarts 
ligt  aan  hare  oevers  Palapahan  y  waar  de  inlanders  veel  gouds  te  koop 
komen  brengen.  Een  sterke  vloed  overstroomt  er  de  lage  oevers ,  die 
met  uitnemend  timmerhout  bezet  zyn  ,  soodat  de  Nederlanders ,  die 
op  een  eil.,  evep  binnen  den  mond  der  rivier,  eene  faktory  plagtea 
te  hebhen  ,  er  voormaals  in  handelden. 

SIAKH  (DË  BAAI  VAN),  zccboezem  in  Ooii-hidië,  in  de  Straaê- 
van  Malakka ,  aan  de   Oostkust  van   bet  eil.  Sumatra, 

SJAL  ,  naam  ,  welke  men  wel  eens  geeft  aan  het  noordoostelyke  ge- 
deelte van  het  eil.  Kelahg ,  in  (A>if-7nJfé',  resid.  ^m^otno.  Zie  Kelaro. 

SJALLEMA ,  voorm.  burg  in  het  ^etterkwartier ,  prov.  Groningen ^ 
arr.  en  4^  u.  W.  vdn  Groningen  ^  kant.  en  2(  u.  W.  van  Zuidkom, 
ffem.  en  1  u.  W.  ten  Z.  Tan  Grootegast,  5  min.  W.  van  Opende,  ten 
Z.  van  den  zandigen,  boschryken  rywcg. 

Ter  plaatse,  waar  hy  gestaan  heelt,  ziet  men  thans  slechts  eenige 
kastanjeboonien.  De  daartoe  behoord  hebbende  gronden  ,  beslaande  eeoo 
oppervlakte  van  117  bund.  87  v.  r.  70  v.  ell.,  worden  in  eigendom 
bezeten  ,  door  den  Heer  Mr.  A.  Beckerirgb,  Kantonregter  van  Onder^ 
dcndam ,  woonacblig  te  Middelslum. 

SJALLEMA,  buitenplaats  in  \ic\,  ff'esterkwartitr ^  prov.  Groningen, 
arr.  en  2^  u.  W.  N.  W.  van  Groningen,  kant.,  gcm.  en  iJO  miu.  N.  ten  \V. 
van   Zuidhorn ,  10  min.  Z.  van   IVoordhorn  ^  waartoe  zy  behoort. 

Dez&  buit.  heeft  lang  behoort  aan  de  familie  Geebtsema  ,  zich  schry- 
\cnde   Geertseba  van  Sjalleba. 

SUAMËl,  eil.  in  Oost' Indië,  in  den  Sundaschen-Jrchinel.  Zie  A bei 
(S..)  (1). 

SIAMAO,  eil.  in  Oost-lndië ,  in  de  Indische  -  Z  ce  ,  Z.  W.  van  het 
eil.    Timor, 


.1)     E*co<>en8    lorke  oh'u   d*  oT«rige    mol   si    ^eguIncudt    (.TOl-IudiKlie   namen,    n elke  kier  Diei 
Scroodca  vordro,  op  de  «oorJen  ran  oodcr»cbcidiiig. 


SIA.  565 

m  Ooti'imiÜ,  op  bei  Suuémmkê  til.  Smmmim,  gou?. 
t^  nué,  Padam^itk$'B§nnlmé m ,   mui  bü  laeer 


]f«t  lAnd  DJsHy    dU  J.  k  Try  dEeo  en  ryk  ia  Tniditbare  Mva-tel- 
ileo,  i}(>or  welke  xicli  <^^f)  rifiertje  vroiyk  henen  kronkelt,  aan  welke 
ftptr  o€rer g  tUk  üuti  lul  meer,  SiAnreea leer  aanmaam  gelegen  is. 
SIAIHGÊ  ,  QiiéM.  111  Öoft'Indii,  op  liet  SundatM tJÏ;  Jmm ,  retid. 
!     yrran^tr-Me^uackap^iCH,  landi.  Pmukj^ing. 

\  Uil  d,  i»ai  m  Hi^t  h-gtii  der  vorige  eeaw  met  de  dorpen  Regtr- 
mêijamjj  TjikoHdang  ^  Hüdomorang ,  Pondajüuf  ,  Na^ 
nart,  Téimuurara  rti  Lümiiülik^  1100  buÏMes.  sterk. 

SJ4!II^ËE  EILANDEN  ,f{roep  eilandjes  in  OaU-luéii,  in  den  Mo- 
I     imtÊétt*Artkip4fl  j  tiaby  Gilolo. 

^^  SUO,  cil,  in  OQit-fntiti,  in  den  Molnlutht^ArtkiptL  Zie  Sjaow. 
^h  SlAÜfl^Gl ,  oud  A.m  09ti*InJi€,  op  hti Suniaêcketü.Jm9a,  resid. 
^^Fffoii^rt^iï^f Mfrc/iappefi  .,  rag.  Sumatumg ,  Z.  van  de  Imdramayoê, 

S14:^^£,  (ilaali  iu  Öoit^iwÊUë,  resid.  Amboina ,  op  bet  AnAomekê 
m^iLfMaÊm,^  aftti  de  Boero. 

la  hallnr  16IM  badden  de  onsen  bier  een  pagger  van  palissaden , 
^mmm  ^  oe  rivier  met  louwen ,  voor  de  Ternatanen ,  die  nog  wel  een 
^flg  vanna  hoager  lagen ,  toesloten ,  om  te  beletten  dat  bnnne  vaar- 
tniMa  ontsnapten. 

filADW,  SiAaw  of  SiAO,  eil.  io  Oosi-Indiè,  in  den  Moluktekt-J r- 
i,  baiaiden  de  Samginekê'eilanden ,  waartoe  bet  ook  wel  gerekend 
t ,  aan  &  Noacdooetpant  van  bet  SundaMokê  eil.  CeUbes ,  S*  48'  N.  B. 
WO.h. 
bl  il  19  «yiea  in  de»  omtrek ,  en  heeft  aan  de  Noordoostkust  eeoe 
ribn  f  dit  nog  van  tyd  tot  tyd  woedt.     De  gedaante  van  dit  eiland 
^■■■t  aet  dia  van  Temate  overeen.     Aan  de  oostsyde  is  vóór  het  dorp 
Otlae  eene  goede  ankerplaats ,  die  door  de  eilandjes  Boegiassoe ,  Pon- 
j"*»,    Labeangy    Hassare  en  Mahono  omringd  is.    ilan  de  Oostkust 
*NMt  de  Vorst  syn  verblyf  te  Pehe,  en  in  de  nabybeid  ligt  bet  ei- 
Widje  Mabalebe ,  dat  zoet  water  beval  en  pinang ,  kokos ,  soorsak  en 
^awa  vrucbten  oplevert. 

ian  de  oostsyde  van  Sjadw  ligfjen  nog;  de  dorpen  Ondor  en  Leb  e. 
Ik  bevolking  wordt  op  5000  stelen  geschat. 

len  beeft  er  eene  vulkaan,  die  zelfs  soms  de  naburige  eilanden 
iMtascb  bedekt.  Voor  het  overige  is  hel  vruchtbaar  en  ryk  aan  voort- 
knagielen. 

Db  Hederlanders  hadden  in  de  seventiende  eeuw  eeoe  sterkte  aan 
dl  OMkael  van  dit  eiland ,  die  Doornenburfr  genoemd  was  en 
IM  boMlIing  bad.  De  Koning  van  Sjaow  is  lieer  van  bet  Talant- 
Mke eiland  Kabroewang;  dat  verpligt  is  hem  hulptroepen  te  leveren. 
Ofcahoen  bet  eiland  als  vruchtbaar  beschonwd  wordt ,  levert  bet  door 
da  biheid  der  bewoners  niets  dan  kokosnoten  ,  olie  en  eene  soort  van 
poote,  slechte  aardakers  op.  £y  gebrek  aan  andere  visscben  eten  de 
inlanders  gedroogde  haagen ,  een  onaangenaam  en  ongezond  voedsel. 

In  1568  beeft  de  Spaansche  Geeslelyke  Didacds  Magsllsnos  den  Ko- 
ning van  Sjsvw  ,  met  onderscheidene  zijner  onderdanen ,  gedoopt ,  welke 
laatstgenoemden  echter ,  van  hel  Christendom  oiels  verstaande ,  het  ver- 
lieten en  bnnnen  Koning  dwongen,   het  eiland  te  ruimen,   soodat  hy 
f  Teraate  vlogtte :  doch  door  de  tusscbenkomst  des  Landvoogds  werd 
in  iQn  ryii  hersteld.     Naderhand   is   bet  Christendom  door 
Priesters  op  Sjaow  verkondigd,  doch  de  inlanders  beleden 


366  S  J  A. 

hel  ftleckU  in  naam  en  de  pogingen  aangewend ,  liet  slichten  fan  tier 
fcbolen  ,  hebhen  x>p  dit  eiland  schier  geene  vruchlen  gedragen.  De  ii- 
woners  zyti  er  vadiig ,  onverschillig  en  slaan  op  eenen  lagen  tnp  na 
ledelykheiil.  Thans  is  er  geen  tweern  van  Chnstendom  of  ondenrlji 
meer  overig. 

SIBADA  ,  Toorm.  sUle,  prov.  Friesland,  kw.  JFe«teryoe,  griet. 
Hennaardeftuhei  j  arr.  enS^  n.  N.  ten  W.  van  Sneek^  kant.  en  i  a. 
N.  O.  van  BoUward,  80  min.  N.  van  Oosierend.  waartoe  tij  behosiie. 

Ter  plaatse  ,  waarzy  gestaan  heeft ,  tiet  men  thans  eeneboerenplaiti. 
De  daartoe  behoord  hebbende  gronden  ,  beslaande  eene  oppert  lakte  fti 
SObund.  01  T.  r.  40  t.  ell.,  worden  thans  in  eigendom  oeaeteoi  door 
den  Heer  S.  R.  Stbiarot  ,  woonachtig  te  Itens. 

SI-BAGAU  ,  d.  in  Oott-Jndië,  op  het  eil.  St-Pank^  dat  tot  des  &M- 
doMehe-Arekipêl  behoort. 

SIBALDEBUREN,  d.  in  hel  fFetterhwarlitr ,  prov.  Qroningem.  Ik 

StBAlDBBOam. 

SIBALDEWEER,  voorm.  burg  in   Fivelgo,  prov.  QrtfiktiÊgem.    Zie 

SiCBBLWrtEa. 

SI-BATOOR,  d.  in  Oott-indii,  op  het  Sundaiehêml.  Jawa^  tmè. 
PêhaUmgan^  distr.  Kalie^Béber, 

Den  87  Mei  1828 ,  in  den  nacht ,  hebben  eenige  roevers  dit  d.  in  de 
asch  gelegd  en  eenige  goederen  der  inwoners  geroofd.  Op  de  spoedige 
nadering  echter  van  eenige  hulptroepen  van  den  Regent  van  Jtatang 
hadden  de  roovers  niet  overhaasting  ae  vlugt  genomen  naar  de  ontoe- 
gankelijke bosschen  van  het  Praanw-gebergte,  tonder  dat  men  iets  na'ders 
van  hen  heeft  kunnen  ontdekken. 

SIBATONG  (DE) ,  riv.  in  Oost-Indtë,  op  het  Suudoithe  eil.  Smmaint. 

Deze  riv.  ontspringt  aan  de  helling  van  den  berg  Sago,  neemt, 
na  eenen  loop  van  ongeveer  88  myien  ,  de  oostelijk  ontsprotene  Sien- 
jienjie ,  bij  ae  handelplaats  Lipat  op ,  om ,  na  nogmaals  eenen  even 
grooten  weg  ten  Oosten  te  hebben  afgelegd ,  tich  hij  Langang-Ritjil , 
melde  Kamp  ar  te  vereenigen. 

SIBBE,  gen.  in  het  Land^-van^Valkenburg ^  prov.  £tm5ufy,  distr., 
arr.  en  8  u.  O.  van  Maastricht^  kant.  en  \{  a.  N.  N.  W.  van  Gufyen^ 
gem.  en  40  min.  Z.  van  Oud-Falkenburg ;  met  60  h.  en  ruim  880  inw. 

Men  heeft  in  dit  geh.  eene  kapel,  aan  de  H.  Rosa  toegewijd,  welke 
tot  de  par.  van  Oud-Valkenhurg  behoort. 

Er  bestaat  onder  dit  gehucht  eene  mergelgroeve ,  welke  eene  veel 
hardere  steensoort  dan  dè  groeven  van  den  St.  Pietersberg  oplevert, 
byzonder  dienstig  voor  Ujstwerken  aan  groote  gebouwen ,  waarom  tti  ook 
door  de  metselaars  bij  voorkeur  wordt  gebruikt ;  lerwyl  tclfs  veel  daar- 
van naar  Keulen ,  Aken ,  Luik ,    Brussel  enz.  wordt  vervoerd. 

SIBCULO  of  SiPKELO ,  buurs.  in  Zaüand ,  prov.  Overijssel ,  arr.  en 
9  u.  N.  O.  van  Deeenter ^  kant.  en  5  u.  van  Ommen  ^  gem.  Jmht' 
iiardenbergh,  8  u.  Z.  ten  O.  van  Hardenbergh  ;  met  48  h.  en  850  inw. 

Men  tiet  er  thans  oog  de  bouwvallen  der  grondvesten  van  het  voor- 
malige klooster  S  i  b  c  u  I  o.     Zie  het  volgende  art. 

Ook  is  er  eene  school ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van  45  leer- 
lingen bezocht  wordt. 

.SlBCüLO,  voorm.  kloost.  in  Za//anif,  prov.  Overijssel,  onder  Jmbt- 
Hardenbergh ,  3  u.  Z.  ten  O.  van  de  plallelandslad  Hardenbergh. 

De  eigenlykc  naam  van  dit  klooster  was  ORti-LiivE-Yaoowr-vAH-GA. 
itLi4 ,  maar  later  wrerd  het  naar  de  plaats ,  waarop  hel  gesticht  was 
ZiatKi-Loo,  SiBXBi.0  en  Siacvto  genoemd. 


!Vi«  ptaati  «A«  T«rr«  raii   «iHo  miili^gi'nili^  dorpen   et)  ^* 

^^tindei-d,  «n  nimtiJtff  fwwuoiid  ||ti«<rt'e'tL      rinarhy  wdi  i))  ^ 

«rufbitjAitr,   naicraêlilig  en  se (i een  Ier  beiroiiing  en  bebouw  I 

(uij]  oncF4?fchikt«  Sijntitiigi;  «crtttüiykc  Montiiken  ,  ouétf  «rrl  i 

^aticn  ióMkn  Rleeii^  een  IViesler  uil  Hesicn  ,  en  ecu  anc  ^ 

die  *eïrfT   kfrtlcf  Tan  Si*   Nicolaaskcrk  ^    te    DcTentQr »   w  , 

MriiffKti  in  het  Wgïn  der  ^üdictule  eeuw  »  ona  aldaar  gi  -«^».-™«^- 
pdyk    aU  KhiiieiiAars ,  een  een  saam    eu ,    kóo   ali  mrn   d       aoemde , 

C'tdifUttïg  levcTi  te  lyden,  Deic  plaatj  werd  hun  jb  bet  irtWS^ 
f  loüklaeer  HisbHiK  \k^n  Ga&««iiiê£.i  en  ondencheidene  -„Ji^re  pei-- 
untu  af|rntaanÉ  De  Geest  ü  tij  keu  bf?^onnc?ïi  tentlond  eene  \aAn  i&  jjfra* 
tpo^  •m  li«t    oferioUiije    waltr    naar   de   Veebt  af  Ie  tap,  ^Mt 

flirt  iMif   heéeti  te  zien    h,     Vervülj^erif    «lichUeu  ly  cc  liiiïi ; 

Mafhfj  10  ^efle  kapel  bou»»}en ,   wclk*^  den  ^5    OeleHer  t  legli^ 

•ffnl  kgewyd.  Uoor  de  licrdegai^eu  ,  «elke  Tan  alle  kan  oéiii  dit 
kuil  wvfden  tc^egerelkt,  ia  Uet  tnet  der  tyd  een  klooster  ^eKOfdva  « 
hfiwelk  Ttle  goederen  bexat*  *'  'i^rlmnu  '  \  lekere  Bututjui ,  Abt 
fin  hei  Cutertienccrklet^ftier  te  T  munten  ^  in  ijrüniu[fen  ^  die  door  het 
alftrueen  kaptliei  tat  ViitLator  £  mmiisans-Gencrnal  in  alle  de  kboi- 
ttn  deier  ofïie  wai  aangesteld  ,  klooit  er  ,  te  Sikdlo  ,  mede  ouder 

dete  ord^   ^ebra^t*     De  j^oederen  ,  die  voorheen  daaraan  behoord  heb- 
Iwn,  iijn  ten  Ujde  der  Ilcforuiatic  door  de  provineic  in  beslag  |^ nomen • 
Ter  plaatse  ,  waar  bel  geslaau  beeft,  xictmen  nog  eenigc  bouwvallen, 
SIBENALËR,  geb.  iu  de  becrh  Cfer/f,  g-root h.  XitjemÊur^.     ZieSii^ 
int  11.11  p 

SIBERIEM,  pknt,  in  WeüJndïk*^  op  het  eil,  üura^f  Inde  Mlê- 
ém^^BitiMw ,  N.  van  de  plant,  nbuiien  ,  Ü*  ten  O,  van  de  plant. 

St*  SeUa^li/ian, 

SIBEHO>ÏG  {DË),  rlv.  in  Oi  el  SitndüitkB  eiL  J«r«a, 

reaid.   Prtait^r-ReijenUcküpptn  ^  i^,  .^..» 

SIBE^SLOUT  {DE},  water,  urov.  rnsthntl ^  kw.  Zemnmêuden ^ 
griet,  DrnitQwartiat  f  bel  vr  elk  uit  ae  Goingarijpiter' poelen  in  ecu  e  iioord- 
«eiteUjke  rigtiug  naar  bet  Sneeker-metr  loopt. 

Sf  BKTSMA  ,  voorni.  alatc  »  prov.  Friethndf  kw«  Üoiter^óo  ^  gdet. 
W^eMi-DóTifferadeel  j  arr.  en  5j;  u,  N*  O.  vao  Z^eeïit^ari/eit ,  kant«  en 
1  u*  Ü.    N.  O.  van   Holwerd ^  f  n.   N.0»  van  Ttmaard, 

Thauii  b  het  eene  aanitenlijke  boerenphats^  welke  niet  de  daartoe  bcboo* 
reEMl e  gronden  ,  eene  oppervlakte  beslaat  van  ongeveer  50  bund*  en  bemeten 
en  bevoond  wordt  door  den  hekwanien  landbouwer  Wohf  van  FavnA,  Broe- 
der der  orde  van  den  Nederland&chen  Leeuw,  Aflietsor  der  ffdet*  Wsat^ 
Bongeraded  ^  en  lid  van  onderfcheidenc  wclcnscbappclijke  instellingen. 
SIBKELO,  iDorm,  kloo>ler  in  Tweufhe  ,  prov.  OeerijtseL  3£ie  Siicdlo* 
RfBOEKO«  st.  in  Öotilndiê  ^  op  hel  S4in</^r4e  eïL  Bornt^ ,  uu  de 
Cfcitkuit;  r24'N.B,  134**  SS' O    L, 

S1H0ESANG,  oud.  d.  in  Oostfndiif  op  bet  Sundatche  eïL  J^va, 
restd.  Pftau^tr*Rtgenis€happÊn  ,  rcg,  SotJtapotra. 

Het  bevatte  in  bet  begin  der  vorige  eeuw^  met  de  d>  Waling, 
Mofa,  Labajang,  Bidomina,  Tjadjoe,  Tjllamoeien  Tji* 
kaiong,  1150  hui^gex. 

SIBBANOABUEEN ,  d.,  prov.  Frief/afl<f|  kw.  Ooif^r^oo  ,  griel*  iïtsM^ 
tetrdêThtm.     Zie  Sfia^BJïAataEi  (1)* 


cn«i|i  w»t«ia  mX  5i  T»rt innende ,  v«IA«  lii«r  bM  i«^n«dfB  «0fte« 


TM 


>  I  C. 


SirAl'»i>£^  .  v«Mi«.  be«oficrs   van  een  gedeelte  dezer  laoden. 
Mrn  vl^aUl  Im  Ma  de  i^gleriijde  Tan  den   Rijn  in   GtlderUmi  m 
ZmIpMem  •  iuifr*chaen  liifcfcm  lij  xich  tot  aan  de  Vecht  in  de  prov.  Dimk 
yilgCbfeid  ,  «anl  PJ  ••«■  ^nj  talrijk  en  uer  ondernenend. 

Toen  Ciu^m  bij  ópt  aankomst  bier  te  lande  ecne  brug  over  da 
Hiin  had  g-^i» .  m  ^'i  »  "*<*»'  *»'i  *y"'"  *«™g«^  ^«l  venekttd 
h^A  OP  de  ScABvn  af.  Deie  hadden ,  soodra  tij  boorden ,  dal 
de  bnj/o««  '<!«■  *'i"  **«**"  g««lagcn  Ic  worden  ,  op  rand  der  TcM- 
.  *  (l'iïaeteB ,  aU^  ^Ü  ^o  gepakt  en  in   «ondea  en    bouchen  ik 

'ik  ccftMM*-  CosaK  liet  alle  hunne  doq>en  en  hnizen  in  bcHd 
rieken .   «3  ki»  korea  Temielen. 

Toen  kg  latf  de  Eburonen  Togrkrij  en  hunne  goederen  prijs  verklaiid 
|i  tnilcn  de  ^aclL■UD ,  twee  duizend  man  sterk ,  die  rivier,  art 
i^^L^  ffl  fciwtrn  oter  ,  dertig  duiiend  schreden  beneden  de  bn|, 
'kCab^  4<i:fr  gelaten  had.  Aanstonds  Tallen  tij  in  de  landpaki 
-er  ÏJimjrs»rm  .  «aogen  eeoe  menigte  Tlugteliogen  op  en  een  groot  gdal 
^^  bKvrlk  Sj  ben  de  beste  buit  «as.  liierdoor  aangemoedigd  trdua 
•31  'itf  ^wc  fsva  moerassen  of  bosschen  stonden,  daar  Cabssi  nn  de 
i.lJ.;  91} .  o.  ««der  \oort ,  tot  dat  een  geTangene ,  ban  randt  naar 
An^vaei  tr  pv  .  dat  drie  uren  Tan  daar  en  opgepropt  was  met  al  den 
-ftwf^  ée:  i^nienen,  onder  eene  iwakke  bezetting  ,  slechts  Toor  zeica 
llj>^  %9i  «dittyt  Toorzien. 

^^^  Jli_— <-     die  daardoor  gelegenheid  kregen,  om  zich  te  wreken 
*^.    «tr-*|ik^B«    trekken    er,    onder  geleide   Tan    dezen  man,   ter« 
iCiiM  AI   <kl     I^  tekende   dag   was    reeds  Terscbenen  en  Gctao,  die 
^  ^^  )«4<s«  T«erde,  Treesde,  dat  zijn  Veldheer  niet  stipt  tljn  woord 
^g^gt   kinnen   nakomen.     Tot    dusver   had   ztlfs    geen    zoelelaar  het 
^^^  ysl:e«    de  poort  mogen  steken  ;    maar  Cicebo  ,  het  gemor  Tan 
)«fi  liCk  mMde  en  bevreesd  voor  gebrek ,  geefl  eene  groote  menigte 
«jT    >*!VTknevblen    verlof,    om  met    hunne  lastdieren    in  het   naaste 
x^  <rf  «Mitvr^t  uit   te  gaan  ,    en   aan  drie   honderd  herstelde  zieken 
«.-i^*^*   ^"^   ^*^  ruime    lucht  te  scheppen,  daar  C^ESAa,    roet  eene 
yj^rt  «AB  omtrent  xestig  duizend    man   in  het  Teld  getrokken ,  alles 
^.^>r«    lemaaLt    had .    en  er    geen   vijand  drie  mijlen  in    het  ronde 
t^  J»rkt<«  was.     De  legt^rplaats  was  in  de  nabijheid  van  ccnen  heuTel 
^a  «ia   ^*   Kuchje,    achter   welke    het  graan  op  de   akkers  stond. 
K.«*^*ocr    WAS    het  vrye    uitiigt  belemmerd   en   de   beste    gelegenheid 
«gtfc  de  ^-v.k1WIs  .   die   toen  juist    kwamen  aanrennen ,    om    de   Ro- 
vic«a<a «  d?<^  zoo  even  hun  volk  hadden  uitgelaten  ,  te  oTcrvallcn  en , 
^ed't  ttii^t  fxvrt  in  hunne  legerplaats  in  te  dringen.    Alles  geraakte 
j^   Af«  c«^<rwji\*hlc  \rr»chijninj    in  de  uiterste  wanorde.     Men  ver- 
Kvi**^  ■'^'^  •  *-'**  Omm*  gvslajfn  was  en  de  Toorlioede  der  Barbaren 
i:l  ^*rc»ch^'t    ^jii   hot  Komeinsche  lejjer  kwam  overvallen.    Blen   bragt 
»:<»  bv-t  ci»;^Uifck:j  iuvhIK  i  vAo  Je  vorijje  bezetting  te  binnen  en  vreesde 
j*c  «-"*<'  ^'**"P   te  mi^rton  ondergaan.     De  Sicahibb?!,    die.  dit   merk- 
t,-u .  bci^vu    i:oh  te  uu'or  Tenckerd ,    dat  alleen  eene  zwakke  bezet- 
t  ^.^  tm  Jlx-*^  >terkte  wa*  achter  gelaten  en  drongen  des  te  onversaag- 
^»  jtji*»^  soc  tïji  de    wux'ht   hen    naauwelijks   kon    afweren.     Had  de 
\ -j-^v,'  Bk*'.%it,  IKvt'divjtn  in  een  der  voorste  benden,  zoodra  hij  het 
^c«j«-    fcvwvïklo.  een    cor  verbij>terde  krijgsknechten  het  geweer  niet 
.' ^o '•  "■'^■'' »   •  -  wj*    \.\j  vle  audcre    Itcvelhebbers   niet  voorgegaan,  de 
>^*«SM^  sxHuU»  h^'t  xer  5;'?^ri,;t  hebben.     Ofschoon  hij  schielijk  door 
^...  v^v^^v  vl  c«  wonvun  Kfswvek  ,  haiUlen   de  anderen  daardoor  gele- 
^  ■:?>:.:,  i!trh  ic  b.cr>tcïïcc.     LV?   mtgrtojen   bende    kwam    iutusschen 


^f.  lUi  irQfirutnoer  deed  ietiig<  nGmetnicUe  milerftu  roor  utt, 
w  ê^t  «4Qv«ller&  teru^  iriïlik<?o^  H^l  lij  titeeudeii ,  dat  de  tp^iocneu 
MtltrdïTO,  Uan  bet  Llein  getal,  ijat  ^tch  vertoonde,  deed  htn  lü* 
iloileu,  het  jlsh  ie  i^sten.  Dü  voorLoede,  die  uit  cieuT  pworvcn 
iBiD«:hipp*ii  bestotid  ,  wist  ïiïet  wat  te  dóen  ,  noch  WÉrwaartt  Ie  w^kef] , 
dair  de  Irj^^erpbjil] ,  hun  ecuigste  bescbuttkag  in  dcsen  mrd ,  iifgüsae* 
it»  wfi».  i^  w««k  teru[f  naar  de  Bevclhebbem,  teiwijl  de  leger kftt^cti ten 
ene  lioo([lf  befeikUn,  «f  door  den  oöverwachien  tjjaod  tcbtel^fk  ondtr 
de  andere  bende n  gedreven  ,  de  verwarring  verdubbelden*  Urer  wai 
fBcde  raad  duur.  honiatigen  wilden  ïicb  op  den  heuv«l  b||cexi  te  baren 
ea  de  ailLom»l  afwachten,  maar  de  anderen,  onder  welke  de  geoe- 
fende benden»  besloten  in  de  gedaante  vao  eenen  dricbt>ek  étiür  den 
v^jind  beea  ie  slaan  ,  b«tMelk  tij  onder  bet  bevel  van  Fataositi  ge^ 
tukkig  lolbraglen  ,  loodat  kij  beUuuden  iti  bet  leger  kwamen,  jj^elfi 
raakten  de  legerjongeni  met  de  ,jler|j  binnen  ;  maar  de  e&riten  dio 
«p  den  beuf el  wiiden  bL|JT«n  ,  frouw  hcbbcode  van  bnn  verkeerd 
«rer J#g ,  raiittikte  bet ,  en  zij  zuudea  allen  in  de  pan  gebakt  djn  ^ 
too  eeuige  da|^pere  Bevel bebbert  niet ,  ten  koite  van  bun  leven  ^  aan 
veinigeii'  rutmte  geniaakt  budden  ,  om  te  ontkomen^  De  Sic^Biam 
togen  Dfet  den  buit,  dien  i(j  verkregen  badden ,  over  den  Rijn.  Eu 
jowt  te  regter  tijd,  dc^yl  VotosisUB ,  in  den  lelfdi^n  naebt,  met  ds 
pebeele  fuiterfj  terug  kwam }  maar  de  icbrik  bad  bet  volk  van  Ciccan 
in  100  \tn%  ovenneeitcrd  ^  d^t  bet  niet  wildti  geloof eti ,  dal  Caesie 
met  de  £|jnen  bebauden   naderde. 

In  iatefcn  t^d  beilolen  de  Sic«Ba«ea  ,  terbonden  met  de  ütipêien 

ü  T^ntifr^n^  over  den  Rijn  ,  eenen  ioval  in  GDlIie  en  dn  Romeinea 

Mh  daar    afbreuk  te  doen.    Loliici  ïond  bun    aene   aaniieniyko   rai- 

^W^bde    tegen  I    ma^r    tij    vielen    de  Komeinen   uit   ecuo    hinderlaag 

Mo  ooverboeda   en  fel   op  bet   t\)ff    dat   deieu   de  vlugt   koien*     De 

oiCiiiaai    en  bnnne  bnndgenooten  fervolgden  ben  zoo   lang  ,  dat  icy 

Lbuiq»   lelf»    acbtarbaalden    en    versloegen.      Atr«esTOS   rekende   dexe 

aak  van   ii>o  veel  belang ,  dat  bij ,  tnct  eene  aanxienlijke  magt ,  der- 

t  aflakte»     De    afbreuk    die    Lollidi    geleden     bad  f    werd    door 

IV e  man&cbap  geboet ,  en  bet  sou  nu  deze  Germanen  gelden ;  dan 

dorsten  den  kant  niet  wagen  ;  i|}  keerden  weder  naar  bunne  greo* 

I»  tenoebten  om  ber»telling  van  vrede  en  gaven  gijielaari. 

Be  Emneiniche  veld  beer  Dkdsoi  viel    later  in   hun   latid ,    verwoealte 

M  gTOolendeeis  en    verbrandde  bmtne   woningen.     Dit   dappere   volk 

^U  echter  niet  nit  te  roeijeUi.     In   bnnne  bosscben  en  moeraiien  wa- 

^  tij  ongenaakbaar  voor  den  P^omeiuftcben  krygtknecbt*   en   geleden 

Hikide  konden   aü    ligt    ben  tellen.     Weinig   hadden   tij   te  veilieien , 

Wmet  weinig  te  vreden  waren  ,  en  bnnne  woningen  Itonden  aij  io  eenen 

pvoien  dag  weder  In  loo  verre  be  rat  ellen ,  dat  Ktj  onder  dak  kcmden  ko- 

^itji,    DBe&r!  nam  evenwel    naderhand  de  gelegenheid   vraar  ^  dal  xy , 

^t  benue  gebeele  magt  ^  een  en   inval  deden  in  het  land  der  Katten, 

^  ttroopten    bnn  gantche  land  af.     Ver^olgeni  groote  overwinningen 

*p  de  Katten  en  Maro^mannen  en  opdeae  laatste  groote n  bnit  gemaakt 

üïbbcDde  ,  wilde  by   daarvan  op  ie  keren  heuvel  etu  aegetecken  oprig* 

isti.    Dan  f  terwijl  bij  aicb  hiermede  onledig  hield ,  badden  de  Gcrma- 

^^^  tfjd  ,  oui  aicb  te  herstellen  en  weder  Ie  vereentgen.     De  magtigste 

<«)<ier  do  Germaanicbn  itammen  ,    de   Ckêfutcen  ^    Sueuen  en  St- 

*"      M9 ,  op  x^nen  terug  Logt  naar  de  winterlcgering  by 

tvU|  waar.    In  i^enen  engen  en  bollen  weg  valt  by,  die 
jde  ,   dat  deze  volken  tich   niet  louden    durven  Uten 

M 


370 


SIC. 


siiB  ,  ia  MOt  hin<lerlAag  eo  wordl  door  een  verbjiMDd«  inagi  tünó&m 
in^Giloteo.  Hun  vertrouwen  op  de  overwinning  was  zoo  »tcrk ,  dat 
t|j  reedt  eens  schikking  onder  clkanderea  over  den  Luit  gemaakt  had- 
den en  kelenan  niet  xich  voerden  ,  om  de  gevangenen  aan  te  sloiien. 
Do  Cherutcen  xoudcn  de  paarden,  de  Sueven  het  goud  en  liUor 
en  de  SiC4«iniK  de  gcTangcneo  bebiwn.  De  jonge  Djtoio»  toonde  »ich 
in  dezen  hagchclÜkcn  toestand  even  moedig  nis  bedaard.  Hij  Terliel 
zich  beurtelings  op  de  geocfendbeid  tijner  benden  en  op  de  liefde  dti 
zij  hem  toedroegen.  Bïj  deed  hun  de  gelederen  drgt  ineen  sluiten  en 
achter  hunne  schilden  de  cer»te  aanvallen  arkccren.  Toen  bij  merkte» 
dat  de  T^-anden  te  vergeefs  hunne  krachten  hadden  gespild  ,  cd  onefr 
rn  meer  in  wanorde  geraakten^  borst  hij  eensklaps  op  hen  los,  en 
dreef  ze  op  de  vlugt,  maakte  zich  alioo  ruimte ;  terwijl  de  aanval lea  . 
dio  de  SiCiUiaftsff  van  verre  deden  hem  weinig  binder  locbraglen. 

De  Romciniche  Keizer  Tiiinics  ,  die  hier  later  gebied  voerde,  schijnt 
de  5iG4MDHiii  door  list  in  zijne  magt  te  hebben  gekregen  ,  althans  wij 
binden  opgeteekend  ,  dat  zij  door  hem  aan  geoe  zijde  van  den  Rija| 
in  Belgisch  Gallië,  zijn  overgebragt. 

SICCAMA «  voorm.  ilatcn^  prov.  Frietlnnd,     Zie  SiCKca*. 

SICHENGRUND,  gch.  in  het  balj*  van  Ztu'emWy ,  grooth,  i^w ƒ rm- 
hnrg  f  kw.,  arr.,  kanl.  en  ^  u.  leo  N.  van  LtLremburg  ,  gem*  Eich; 
met  1S5  h.  en   500  inw« 

51CHCIT  FOLDER  ,  pold.,  in  Zuid-Bewehnd ,  prov.  ZttUmd,    Zm 

StÖCIT-PoLDCR* 

SICKE-BENINGE-STEDE^  voorm*  plaats,  waar  vrikcger  •ene  bnrg 
geslaan  had,  en  dit%  volgens  het  klaauwregi&ter,  moet  gelden  hebbeo 
onder  Noordhom  f  ïu  liet  9f*^$tefkwariiery  prov.  Cromngmt  j  arr,  en 
9^  u.  W.  N.  \V*  van  Grouiffgen,  kant.,  gem.  en  ^  u.  n»  van  Zuid" 
hom  f  doch  waarvan    ihans  nïuLs  meer  te  vinden  is« 

SICKEMA  ,  SiCKiiA  of  SiccAiA,  state  t  prov.  Friesland,  kw.  Oogttt- 
füo  ^  griet,  ylchikartpthn ,  arr.  co  IS  ti,  O,  van  Lfeittmrden  ^  kant*  en 
:i|  u.  O,  ten  N.  van  Bergum^  ten  Z.  W.,  even  buiten  bet  d.  Aup^ 
wiinmga  ,  waartoe  zij  behoorde.  —  Op  deze  state  hebben  oodeffcheidecit 
Grietmannen,  uit  hel  ge^lachi  tan  Hakasba,  gewoond, 

StCftEMA,  SicKAiA  of  SiccAa* ,  voorni.  slale»  prov.  Frinland,  kw, 
Ooxiergoo^  griet»  Bantumadett^  arr.  an  i|  u.  N.  O,  van  Lêtumard^n^  kant* 
eoiii*  2.  W.  van  Dockum^  ^  n.  N*  W.  van  Roodkêrk  ^  waartoe  tij  be- 
hoorde. —  Ter  plaatse ,  waar  lij  gestaan  beeft ,  is  nog  dt  heuvel  of 
wier  overig* 

SICKEMA  ,  SiCKAB*  of  SicGzBA  ,  vroeger  waarschijnlijk  Walyz  Wm* 
THOA  gcheelen,  voorm,  state,  prov.  Frittland,  kw.  ff  atergoo ^  grieU 
Franekerüdeel ^  arr.  en  5|  u.  W.  van  Leeuwarden  ,  kant*  en  1  o* 
O.  tenrjK*  van  Ilarlingen^  U  min*  O.  van  iUrbaaijum^  waartoe  tij  be» 
boorde* 

Ter  f laatse ^  vraar  zij  geslaan  heeft,  liet  nicn  thans  eeoe  boercnplaats. 
vóór   welke  nog  de  steencn  poort  der  state  aanwezig  is*  ^H 

Op  dit  SiccAXA  is  de   veortrcfielijkc  Staaismon  Sicco  vam  Goiuiii^l 
in  1064  geboren.     Hij  overleed  den  18  September  1731,    na  AmbiM 
sadcur  aan  hel  bof  van  Frankrijk  enz,  ie   zijn  geweest, 

SICKEMA,  SicEAaAorSrccAiA  I  ook  Smuikok  genoemd,  voorm.tlaU» 
prov.  frteslfind^  kw.  fTetUrgoo^  griet,  ff'' ymhriUeradecl  ^  arr.,  ianU 
en  1  u.  N*  N.   O,  van  Sneek^   bij  Goinga^    waartoe  zij  behoorde, 

SICKEMA  ,  SicnAiA  of  SiccASA  ,  voorm.  state  ,  prov. /VfWanJ ,  kw* 
ZfwfttwQudin  f  griet,  Vtingcfüdetl  ^  arr.,  kJint.  en  2(  ii.  N,  N.  W.  vm 


SID.  571 

Üftfntftmtt  ^nicr  Aikfwm^  muarwm  men  telb  niet  meor  v«ftj  wë^r 
€ij  ^cilAiin    liceflt. 

SXCKKMA^ItEËRD,  SiCKiHAiEinB  of  SiccêHABiEniï ,  TOoriB>  hoii  in 
Ftiffi^Oj  proT»  Grotnnfjmf  arr,,  ka  Dl*  en  i  u*  B(.  ten  W,  van  j^/p- 
ffw^ff^üi^  gtm,  L<»d&rpf  ira«rfaA  mcti  de  jubte  itafsdfliais  niet  meer 
weet  A4n  t«T  vijirn. 

SlCK£JlAnË£IlD^  SicnèBAiiUBofSicf^Aiiteii»,  vorirm.  It*  ïn //»»- 
ttff^f^  |»fOV.  Groningen  f  3rr.  to6  Ué  N^W,  "i^n  Appif*^tHain  ,  kant*  en  S  ik 
N,  W.  1AJ1  Onderdend^m  j  gcm,  en  1  o*  N.  '?an  £tnrumf  10  min,  35* 
▼»ii  Wf«lerfiieUnd  ,  aaa  dczuidooitzIjdG  Tan  den  rijiffffg  naar  Fielerbiiren, 

Ter  ^batic,  waar  hti  gestaan  (jceft,  tïti  men  thani  eenc  nette  boe^ 
reobuUing,  beietrn  ea  Ifewooné  «oniend«  door  den  landbouwer  ADip 
TiLt*»*  tA*  DIA  Lr», 

SiCKEllAilËËIlD,  SjcEABABEiaa  of  StrcAiimcai»»  voorm.  buit  in  Ii«t 
ff tiUthtarUer f  pro*»  Groningen,  arr.  co  t  u.  W*  ^an  Gtoniuoen  ^ 
k4nt*  ca  i  u.  Z.  O.  van  Znt^Jbr n  ,  gOfD*  «n  {  u*  Z*  tan  iloo^ktrk  ^ 
^Morioe  dit  b.  h«boorde. 

Hêt  ftb«Qgmii  fan  deie  heerd  h  loödanij  in  rrrgetelJieïd  geraakt  ^  dat 
ntpit  i^lfi  dv  f  bati,  waar  hij  gelegen  heeft ,  niet  mrer  weet  aan  te  wijten . 

ÖiCCAMA-HOlS  ,  Slciik48vi«  of  Sjcc4BAaüii,  naait) ,  welke  men  ten 
«nrrglv  w«l  t^m  gegevtn  heeft  san  den  burg  KtüpcEEsi  tn  bet  ff'tg^ 
feriwnrtier  ^   pnD¥«  Gronimfn*     Zie  Kurckeia. 

SJCREMAULlSTEa'KLÜFT,  g^hJo  het  f^tttêfk^^rUtr,  pfiv.firo- 
«m^m,  arr*  en  IJ  o.  K*  W^  van  Groningen  ,  kant.  en  IJ  u.  N.  Tao 
^itiil&<»rfi,  jfctfi^  CD  (  u.  M^D.  O,  tan  Oldefuwif  oaby  Sani^mm^  waürloe 
Wl  kerkftlijk   behoort* 

S1C&£MAST£0£,  toorm,  buiiin  bet  ^etlcrJhfoHf^r*  prot.  <?roaiff- 
fm  ,  arr.  co  ^  u.  N.  W.  tan  Groniaffm «  kant*  en  1|  n^  N.  tin  ^«riii' 
Ws,  gem.  en  i  u.  N*  N.  O.  tap  Oidehoce  ^  nab^j  S«<}iitifn  ,  waaron- 
der dcx«  lied  e  behoorde,  * 

StCKiNGA  of  SitEi5*«^  toorm.itatCp  prüt.Frietland^  k^.Zevinwoittien^ 
^ti*  Schoitrland  ^  arr*.  kant*  en  by  //«er^nr«f ii ,  wanrtotï  i^bcboorde« 

SICKINGA  of  SicLiüGE,  toorm.  fttite,  prov.  Frieitand ^  kw.  ZeveU' 
womdem^  gfiei-  SieUinffwerf-Oosteisde  ^  arr*  enGu,  O.  Tfan  Ihertnwfen  ^ 
kaal.  en  i{  n,  O.  N*  O.  tan  OUthtrkt^p  ^  90  min*  O.  ten  Z.  tan 
OoMitrwMtf  waartoe  ly  behoorde* 

Ter  pIaaL»e ,  vaar  zij  gestaan  beeft ,  «iet  nten  thans  bootland.  De 
dMrtoe  behoord  behbeude  gronden  ,  betlaan  de  een  e  oppert  lak  te  f«n 
I  band.«  worden  tliani  in  eigendom  bcicten  door  de  erten  tap 
Z*   Bfttri^fVi  «  noonachlig  te  Leeawarden, 

£eii  dexer  be^de  iitaten  wat  het  «tambtiii  tan  hei  ^e  il  acht  van  Sic- 
fiiii«i,  waartoe  behoorde  ioïEtiï  tACi  SiuinGi  «  Rmad  in  den  Have  vaa 
FriesJaad  ,  die  in  1575  overleed  ,  na  lich  le^r  verdien^telyk  (gemaakt 
te  bebbeik  door  ecne  trije  taal  te  tocMo  tegen  Gai r^i  jje  KoBiii »  die 
bet  Hof  Tfiïde  gebruiken  tot  ïntorderwig  tan,  toor  de  FrieEcn  ,  Eeer 
ionnan^ename  belastin^jen  (1), 

SÏCKINGEBDRGH  ,  naam  ,  welken  wen  gegeten  bpeft  aan  den  bnif 
WAiii#Qvifrfie ,  in  ^/uHsitr^f?  ^  prov.  Groninfjen^  nadtt  deae  aan  de  fa^ 
EDjiie  SfCKinci  was  oTergegaan*     ^ie  WAittf  gMicnc. 

SÏÜAJOE  ofSiDATOE,  reg.  in  Oatt-lndir\  op  bet  Sundattheél,  J^ra, 
^tmé.  Sofrsèqgfa,  afd>  Crintt* —  Dooi-  dit^reg*  Etrooml  de  SoUooït- 


r  hem  Sciuj'ïSft .  mamikmiiif  tftiefUmi ,  ü.  U ,  U,  >M 


87S  SID. 

SIDAJOE  of  SiBAioi ,   diitr.  in  OoH-ilnêü^   op  hel  SuméuÊkt  «L 

Jawa ,  resid.  Peialongan ,  reff.  BanUmg. 

SIDAJOE,  diitr.  in  Ooti-Tudië^  op  het  Smnêau^  éX.  Jma ^  rerid. 
Soerabaya^  afd.  Grissee^  reg.  Sidajoe. 

In  dit  dist»  lyn  steengroeven ,  waaniit  sekere  lachte  steen  ,  Kitoe* 
konibong,  gehaald  wordt,  die,  h\}  het  bouwen ,  Tooral  tot  boawaieradeo 
gebruikt  vordt.  Deie  steensoort  wordt  hard  door  de  buiteolacht, 
en  Terkrygt ,  door  den  intloed  van  wind  en  regen ,  eene  donkere 
kleur.  Er  zijn  grotere  en  fijnere  soorten  ;  de  fijnste  is  intooderheid 
geschikt  om  tot  bouwkundige  Tersierselen ,  krooniysten  eni.  bewerkt 
te  worden. 

SIDAJOE  of  SiDAToi ,  d.  in  Oost-Indië,  op  het  ^«iidiMeAe  eil.  Jom  , 
resid.  Pekalongan  ^  reg.  Batang  ^  distr.  Sülajoe, 

SIDAJOE  of  SiDAToi,  d.  in  Óosi-Indië^  op  het  SuntUu^  eil.  Jms, 
resid.  Soerabaya^  afd.  Grimt ^  reg.  en  distr.  Sidajoe  ^  544  palen  O* 
van  Batavia,  38  palen  W.  van  Soerabaya. 

liet  is  eene  groote  welbevolkte  plaats,  welke  veel  door  inlandsche  Imm- 
dclaren  bexocht  wordt  en  hierdoor  eene  meer  dan  gewone  welvaart  ge- 
niet. Ook  hebhen  de  inlanders  groote  en  aaniieniyke  woningen  net 
ruime  pleinen,  waarop  ly  hunne  toornooispelen  houden.  Dit  oord,  of 
liever  het  groote  witte  huis  van  den  Posthouder  aldaar,  is  een  uilmun- 
tend merk  voor  de  zeelieden,  bekend  onder  den  naam  van  het  Hoii- 
van-Sidajoe.  Ook  praait  men  ,  door  middel  van  een  kanoofehel, 
van  hier  den  loods ,  die  nog  altyd  noodzakeiyk  wordt  geacht ,  om  de 
schepen  in  de  voortreiïelyke,  maar  moeyeiyk  in  teloopeo,  haven  fan 
Soerabaya  binnen  te  sturen. 

In  December  1596  kwam  de  eerste  vloot,  welke  door  de  Nederlan- 
ders naar  Oost-Indië  was  gezonden  voor  deze  plaats  ten  anker.  -De 
Sjah-Bendar  of  Havenmeester  kwam  den  5  December ,  onder  schyo  van 
vriendschap ,  roet  eenen  groeten  stoet  aan  boord  van  het  schip  AmUtr- 
dam  en  vermoordde  onder  het  schreeuwen  van  »  Amokh"  de  Kapitein 
Jar  SciELLiiiGEB  CU  den  raatroos  Vbiiei..  Dadoiyk  werd  het  gevecht 
algemeen  ,  daar  ook  van  de  andere  schepen  op  de  praauwen  gevuurd 
werd.  Van  de  Nederlanders  verloren  twaalf  en  van  de  Javanen  hon- 
derd vyftig  man  het  leven  ,  onder  welke  laatsten  de  Sjah-Bendar  was. 
De  Javanen  deinsden  dcerlyk  geteisterd  terng,  en  de  Madureaen, 
die  ook  eenen  verradeiykcn  aanval  op  het  schip  Awuterdam  waag- 
den, werden  door  hef  volk  van  alle  de  schepen  dermate  geslagen, 
dat  hun  Vorst ,  benevens  verscheidene  Groeten  en  volgelingen  er  het 
leven  by  verloren. 

SIDAMMER,  lands.  in  Ooit-indië^  op  het  Sundatche  eil.  Jofo , 
resid.  Preanger-fRegentschapjien  ^  reg.  Bandang, 

Het  is  meest  met  zware  en  hooge  bergen  bedekt,  op  welke  men 
schoooe  en  lommerryke  bosscha  heefl ,  terwyl  de  bewoners  zich  vooral 
niet  den  rystbouw  bezig  houden. 

SIDANGOLI,  lustplaats  in  Oottlndië ,  op  hei  Moluktehe  eil.  Gilolo^ 
op  de  Westkust,  aan  de  baai  van  den  zelfden  naam. 

Het  is  een  lusthof  van  den  Sultan  van  Ternate.  Men  vermaakt 
er  xich  met  jagt  en  visschery.  De  herlenjagt ,  een  Vorsteiyk 
vermaak ,  is  eene  dryfjagt  ,  waarby  de  berlen  door  Alfoeren  met 
honden  opgejaagd  worden.  De  visschery  in  de  baai  geschiedt  veel- 
al,  met  eenen  groolcn  vischilaak  of  bamboezen  fuik,  sero  genoemd, 
waarby  men  een  ged<;ehe  der  baai  luct  staken  afzet.  In  die  afge- 
zclU*  ruimte  «ordt  de  vi-^cb  gejaagd,  en  daar  dezo  ruimte  zich  steeds 


iTfSMUiviJ ;    100   il  <k   fiicH  cïöcJetyk  aIi  in  emo    Vom    b«tbleu    en 

SrUA^iGOLUÜAAt  (DE:).  baai  in  iksi-ltuiië,  in  do  üimal-fkr^^P' 
léksfi  ^  aan  de    Wtalkust  van  Jtel  Mulüktthe  eil,    Gttota, 

]kie  h^m  11  dnor  een  aanul  eilandjei  nmr  »|je  «laden  gedekt  ^  het 
ut£iidif«  ii  cdiier  gevaarlijk  voor  grooU  «chep^a  ,  lan  vc'^e  de  tr«l- 
tiil%e  ffiltiidjes  en  klippen  ,  boedel  er  voor  hi;t  overfge  tjh  drie  lat 
t|jf  tadtiiieii  dïepl«  g«pdld  wordu  Duor  ds  ei  landjes  en  de  bdain* 
mtde  p«rlfjeti,  welke  men  er  aanlreA^  levert  Si6A2itfüii-»A«r  cütie. 
|reaL«  Yerfchcldeiiheid  van  lehilderacbti^e  geiijjlt^n  op,  De  Kedertan* 
éct%  Uöddpfi  hier  foormaal»  eene   lininicn*erf    voor   kifidt;    v/ïMrliiifen. 

SIDA£*iO,  kaap  in  0&tt^lttdtè\  in  de  Sim  at-ra  n  -  M  ittlurfi  ^  listn  itet 
fïoflrdootlebjk    ui  Ie  inde    Tan  iwt  SumiaKltÊ   cd.  Jara ,   reuid*  fUi&êkim 

SlUJiJ^hiSk  ^  Qud  d.  in  Ooêi-lndii  f  op  bel  SmniitickE  dL  Jum^ 
rca.  Pmifamrwan^, 

SII>iPOËftA ,  oyd  4*  in  Oft  -/flikte  1  op  bel  if  iiiif/(i»i^Af  cil«  /aki  , 
rei,  pQMmreé^manff. 

SIDATüN  ,    d.   in  (hgUïmUi^    op  bet  Sjinf/afr&c  eih    /tfr<i  ,  re»td. 

SÏDUFJiUREJf,  oiidiljd»  ook  Syo^üat  e«  8ipi»eiKjit  ^  d.,  prov.  Ofo- 
■mif»,  arr.  en  B  n*  ü.  fan  Gronm^m  ,  lanL  fi»  S(  n«  N*  O*  ten  ^^ 
ran  Atf  Hm^^ttind^  gein*  en  IJ  u.  N.  O.  ?an  ShthitMn  ^  óp  eejien 
Umch  ,  fandjicbtigen   gronde 

Mtrn  teil  er  in  de  koiu  van  bet  d.  ii$  b*  en  rtiiin  i^O  Ji»w.,  en  met  ds 
K^t  T  j  a  ^  G  b  e  ni ,  de  R  o  1  e  ^  d  e  Ve  e  n  d  y  k  en  O  o  «  t  it  o  1  d  e  ,  ii U- 
laide  een  gvdeelle  van  Lifkword  5^7  b.  en  164M>  inw.,  dio  uwciL 
in  den  laftdliouw  bun   beiLtan  %inde«i. 

Onder  den  beveoi^rond  zit   bier  doorgauns  vei^n  «  bclwelk  eebt^r  duor 

Wt  droQ^intilen  ,  ït^^r  in  elkander  is  geKoLt  ;  noi^  lager  treft  men  tand 

of  teeio   eu    tele  morleiü  van    böomen    ann.      Men  tieelï  er  ook  goede 

tdUnden ,  waarvan  ecbtrr  de  bodem  roodacblJ|r  rn  krukacblig  Ji»   hm\ 

^t  ooUi^di;  van  Sio&Eic&ift  ^  ten  Zuiden  van  den  onden  weg,  \indl  men 

tenen  vracblbaren   en    sterk   bebouwden    ge ni endden    land^    en    vtMin-* 

grond  ,  en  acLler  de«en  ,  naar  de   ZJjpe  lae  ufhcllt-nd,  eonen  rcdeiyk 

goeden  grond ^  maar  vtel  oer  of  roodoorn.   Ten  Zuiden  van  SiDPiiuitM 

liet  men  nog  vele  veen  landen  ,  waaraan  de  i' een  specie  \QQt  vr(j  sniver 

vofdl  ge baud en. 

Er  vaart  van   dit  dorp  over  bet  Sdjildmeer   en  aan  ét  ter  iiredeny- 
den  bed^jklo  €>roeve  een  dorpscbip  n.iar  Appingrdam  ,  hetwelk  ook  pas- 
sagier» niiMk^neeml  f  cn  ook  eenmaal  in  de  week  naar  Groningen  taart* 
liet  aanleggen  van  den  £l»we|^  ï»  eene  gelukkige  f erbelerjng  en  iiut- 
Itg  vo«r  de  onderlinge  ^enieenfcliap. 

De  inw.,  die  er,  op    JD  na,  allen  llerv.  sljn  ^  onder  uelke  160  Lt* 

diïftiaten,  maken  eene  gem.  nit,  welke  tol  de  klan.  van  jipfnn^trtam^ 

ring  Tan  SiixhUren,  beboorL      De   eerste,    die   bier    bet   leeraarauibt 

beeft,  waargenomen,  ii  geweest  Jod^ühi^s  4  Laxt£:i  ,  die  voorheen  R*  K. 

Priester   wai ,   en  in  tïSyS   naar   HoUierda  vertrok.     Het  coilaïicregt , 

waarover,  in  dü  laatile  belfl  der  aeventieDdo  eeuw  ,  hier  liovigo  lwi*i- 

teo  plaala  hadden  ^    ii  sedert  lang,    bij  onder»ebeidene  collatoren  g<?* 

wee«t,  doeb  meest  bij  de  adell,  buizen  Y3ti  Farmsnm  en  Oosters  ij t  Hert. 

Aan  de  kerk  merkt  men  nog  dnifiiteenen  op,  waaronder  er  ïijn  van 

2S0  dfnn  l^tacrii*      ït  rttiïin  breedte  en  13  diiim   boogie-     In  lüaïi  wai 

n  oicrbïyfsel  uit  de  Room^cbe  lyden  aanwetig* 

I  Ier   kerkmunr  eene    kleitif   lü€*geMiclie!d«  denr. 


574  S  I  D. 

wtlke  aan  de  NoorniaDDca  wordt  loegescbreTen.  De  kerk  beeft  in  tSOS 
aao  de  baokeii  en  silplaaUen,  in  1807  aao  bet  dak  co  etmleiyk  io 
1833  belangryke  bersleUingen  oodergaan,  loodatiy  inwendig  thiat  eea 
net  aanzien  beeft.  Sedert  het  jaar  18S1  ia  deie  kerk  van  een  aeer  gotd 
orgel  Toortien;  het  oude  onbraikbaar  geworden  lynde,  ia  hel  b^aa 
geheel  vernieuwd  en  den  5  Augustna  18S1  ingswQd.  YroMer  vond 
inen  bier  ook  eeneii  teer  boogcn  stompen  toren ,  doeh  daar  m  bouw- 
vallig werd,  en  de  kerk  geeu  fondsen  tot  eene  floede  beraUlltng  bettt, 
beeft  men  hem  gedeeltelyk,  ongeveer  7  Nedeii.  dien,  a%ebrokaD  es 
in  de  plaats  daarvan  eene  spits  geplaatst.  Deze  toren  is  aan  de  kerk  ver- 
bonden, waarvan  de  hoofdingang  er  onder  doorgaat.  Yoorbeen  hing  er  etne 
klok  in ,  van  welke  men ,  ouchoon  sonder  grond ,  vertelt ,  dat  reedt  in  de 
achtste  of  negende  eeuw  sou  gegoten  tljn.  ZQ  heeft  in  1899  iBoeUn 
bergolen  worden.  In  den  toren  vindt  men  van  binnen  neg  sporea  va» 
schielgaleu,  waaruit  men  sou  besluiten,  dat  hy  oudtffda  tot  een  ver- 
dedigings.puat  is  gebesigd  geworden  ,  te  meer  daar  by  aoo  gepinalal  u, 
dat  men  daaruit  den  publieken  weg  met  schielgeweer  kon  oeklrykea. 

De  Doopsges.,  die  er  tt  in  getal  tijn  ,  behooren  tol  de  gem.  van 
Noordbroek.  —  De  ft.  R.,  van  welke  men  er  5  aantreft ,  worden  tot 
de  stat.  ^van  Sappemeer  gerekenfft  —  De  dorpscbool  wordt  gemiddeld 
door  een  getal  van  190  leerlingeu  besocht.  Op  den  Yeendyk  heeft 
men  eene  byscbool. 

Yau  den  voorm.  burg ,  waarop  weleer  de  geslachten  van  Upsias , 
RirraaoA ,  Ebtbiis  ,  Passbval  en  anderen  woonden  ,  is  nog  alleen  de  burg- 
stede te  sien. 

SiaoiBoaui ,  il  e  Uu  m  en  Schildwoldê  genieten  hd  bQsondere 
voorregt ,  om  door  de  sluisen  der  drie  Delfsyien ,  aan  de  Delf,  voorheen 
eigenlyk  door  de  %óór  1412  reeds  toegedamde  Slocbtersyt  aldaar ,  nil  t« 
walereu,  zonder  er  schot  voor  te  betalen.  Hierover  lijn  iware  pleit- 
gedingen  gevoerd ,  welke  ten  voordeele  deier  karspelen  ,  tegen  het  syi- 
vest  der  drie  Delfiijlen ,  zyn  beslist  door  Burgemeesteren  ,  Raad  en 
lloofdmannen  in  Groningen ,  en  de  gemeene  Regters  van  Hunsingo ,  Fi- 
velgo  en  de  gemune  Ommelanden ,  hy  vonnis  van  1412,  te  vinden  in 
de  Monumeuia  Gron,  van  Dbibssbh,  hl.  387.  Ook  maken  ay  een  geheel 
afsonderlyk  beheer  op  sich  zelve  uit ,  onder  den  naam  van  bel  Wold- 
lylfest.     Zie  dat  woord. 

In  *t  gehucht  Oostwolde  heeft  men  een  stuk  land  ,  nog  bekend  onder 
deu  naam  van  het  Kerkhof,  waar,  by  het  omdehen  van  den  grond, 
nog  doodsbeendercn  en  andere  voorwerpen  gevonden  worden  ,  als  bewysen 
dat  hier  vroeger  eene  begraafplaats  is  geweest.  Het  is  gelegen  in  de 
nabyhcid  van  Eelshuis,  waar  sommigen  te  onregte  een  klooslei 
plaatsen ,  wier  Monniken  de  stichters  en  bedienaars  zouden  geweesl 
syn  \an  de  kerken  te  Oostwolde  en  te  Sibdbsubbb  ;  de  oorsproukeiyki 
benaming  van  laatstgenoemde  plaats  is  welligt  naar  hare  ligging  Zm- 

DEBBBBBll  gCWCCSt. 

SiooBBOBBH  u  dc  geboorlcplaats  van  den  Godgeleerde  Jobarbbs  Hes- 
K1CDS  Jarssorios  ,  geh.  5  September  1701 ,  f  1  Maart  1780  als  Pre- 
dikant hy  de  Hervormden  te  Groningen. 

SIDDO,  plaats  in  Ooil-Indtë  ^  op  het  ^uitcfaicAe  eil.  5iimofm  ,  aai 
de  Westkust,  l>«»  N.  B.,  113**  13'  O.   L. 

SIDDON  ,  d.  In  Oott'lHdiëy  op  het  Sundasehe  e'i\,  Java ,  resid.  «Voc 
rakarta. 

SIDENIVING,  kon.  xnOoslIndië ,  op  hel  Sundasehe  ril.  Celebet,  o] 
het  midden  des  cilands;  grenzende  N.  oan  Toeradja ,  O.  aan  Wadjoe 


F 


S I  E,  $7$ 

1,  MA  Bptii  m  Swïïf  en  W.  «id  Maiidiiar.  Od  Koning  rati  dit  r^l  ii 
|tn  £<^er  ^lniii«  boutfi^cnoot ,  óie 'm  de  tocgcntgenbeid  fati  hH  N«der« 
btrdichii  Gouvernement  deelt*. 

f  lUl  is  van  w^tni^  belang  vcM^r  den  bandt^l  ^  terwijl  ïi«t  Und  ni«t  v«ei 
■Akteri  ,  «u  Oivk  nog  wei nfg  bekend  tf«  P»ra-Fafa  alleen  ii  eetie  der 
p  laai  te»  ,  «raar  een  oog  il  vrij  levendige  ba  adel  jjedref  en  wofdt ;  lyudc 
deie  pfjyiU  reedt  door  d@  Ëpgekcben  aan  difn  Kunin^  vun  Sidenring 
oia  te  bebeeren  ,  afjjesiaan,  Doür  do  iïgging  en  hoitcngewoiie  jje- 
bfcKtbetd  jun  bt't  ^cdeHandscbe  bestuur  ^  verlamt  bet  in  ïekcren  tin 
^  iirtfllii  Tft»  bet  rykje  det  Kontngi  van  Soena  ,  die  vroegfr  een  gc> 
tioiiw  Bftiibanger  van  do  belangen  der  Boiii&clie  Vnrilcn  ^m  ,  en  in 
i%^SB&  éw>T  da  overwinnende  wapenen  Tan  den  Generaal  t4ïi  G««n  ,  vqiir 
lllii^  lyd  ia  gedwongen  gt  word  ei* ,  onj  tot  de  \  oor  waarden  van  bi*t 
0evr(jiigde  Bangay^cbe  contract  toe  Ie  I reden, 

SiDJËJlDORj  d,  in  Oott-indië^  op  bet  Sumdaiehê  eiL  Jtiw ,  fa»id. 
^Prlü/^ufCMt,  diitr.   Kttteang-KÈbeér. 

S1X>JUE,  baai  in  (htt-Indii  ,  in  de  Sf mof -mh* Ca rinia f n,  a/in  dv 
ffoordkuftf   tan   bet  eiK    B^iigka. 

bIDOKAR]  «  d.  i[)  Övi£'Jndië^  op  bet  Sundastke  «il*  </av«i  ^  r«iid. 
SoerahaAfiÈ  ,  593  palen  Ü.  van  BataTta  ,  liï  palen  O*  van  AWn»6#yit  , 
€n   15   palen  W*    van  Samaran^, 

J  SfDOiNDOj  d*  in  Oeit^tfidti^  op  bel  Simdas^hë  etL  Ctifhwt^  ny  den 
Itot^rdéiyken   landtong,   resid.  Mmado  ^  aan  d©   B^^i^^m-CüttieU. 

SIËAWOEf  tuinen   in  O0it-indiè\  op  bet  SHndüsche  eil.   Sumatrn , 
gouT*  i!iumutra*i'fP'ftiiiuti  f   reiid,   Padan^uhe'Btttentand^n  ^   «cn    het 
I  pd  van  het  fort  Tan  den  Botcb  naar  Pang(^alan*Kolaher(Mj^ 
'      StË-0f\TOK  (DE),  riv.  in  Ooit-Ittdië,  op  het  A'Mni/rjic/i«  eU.  JaPttf 
<ft«ld^    P€iMiartf§tean  ^  met  da  vogel neitkli|ï  iHtamüt. 

Sl£BËLWEEA,  voorro,  bnrg^  iban»  eene  boerder^  in  Fk*9fyöf  prov* 
Ct&niw^ent  arr,,  kant.  en  1|  u«  N^  len  W.  van  ^^plnf/rdam^  geni. 
tn  I  u,  W«  ten  Z*  van   Bitrum^  ^  min,  ï^*  O,  van  GotUinie* 

Bext  boerderij  ,  welke  men  wel  eeni  v^Tki'erdelijk  mI*  |rvib«  vermatd 
Tindi  ,  betlaat  eeoe  oppervlakte  van  i7  bnnd.  S  v«  r<  90  v,  ell^  <:■> 
behoort  aan  T.  B.  BniAs.  Mentnerkt  aan  het  huis  nog  Dude  klooiter^ 
stfênen  en   eenige  ge&chïtderde  glaien   vnn    1589  mi* 

V<>&rbcen  }>ebuorue  de^e  burg,  met  Kaimti^  Kffmerd  en  ^tif 

et  ern  der  twee  vierendeelen   fin  bet  VV|jtwurd(*r-regt  «  het  Ondrr^te- 
fid«el    numelyk ,     en    kwam  daarin    Toof   iH|  graien    (107  h 1. 

fll  V.  r*  91  V.  dl.), 

$!EBENALE[lorSiseii4ieft,  gcb.  in  de  bcerL  Vhrff,  frrootb,  Lurem- 
ifff^  kw.,  arr*  en  4^  n.  N.  ten  W*  van  Diikitehf  kant.  en  1  n.  Z»  K,  I). 
n  Cterff'f  gem,  en  nirni  }  it.  K«  van  Mumhattte»  f  aan  de  Pinscb  |   mei 
6  b.   en   ongeveer  150  inw. 

SIEJIENBORNEN,  in  bet  Fa*  SErr-FoiTUfiis .  voorm.  beerL  in  bet 
Waalscbe- kwartier  van  het  toenmalig  hertogdom  Lit^embMr^ ^  tbanf 
^roolb,  Liixcmhurg  f  desh  kant.  Caprtl^nj  decb  kant.    li€din^»A. 

Zy  bevatte  de  navolgende  pLaalsvn  met  hare  onderboorïgheden  8ie^ 
heub^^rnen,  Calmnt,  bf^hweicb  (ten  deele) ,  K  o  e  r  i  e  b  (l  en 
deeïe)^  Capweiler,  llipweiler  (ten  dede)  ,  EH  (ten  deelc)  ,  IMa- 
liïn  (ten  dc^lej,  Beiméricb  (ten  deele) ,  Redingen -nu  r*d  er- 
At  Ier  t  {Vmn  deefó),  Nerenb anten,  (ten  dede),  Beb wcbaeli  (ti^n 

-Lj-^     ^  .  L 1  b  o  IT  en   E  b  n  e  n  Ten  l^de  van  het  üoitenHjIsiclii^ 

.:rl.4Aor^  5  lols  en  8  den.  op  ,   vtn  tik«  1000  Bati, 
Loxemhur|v  wertlen  in|«ifordörd,        -      —  —  •      - 


57i  '  SIE. 

Si£BENBOENEN ,  gtm.  m  öe  beerl.  SüietJUrmem ,  gnoÊh.  £i 
i«fy,  kw.,  arr.  Lmrtmkmr^^  kaot.  Cmpeikm;  paleade  H.  aia  de  gem. 
Bcckcrich  «o  Saeol ,  O.  ajo  Tootiiigeo  eo  Kdblca ,   Z.  aia  ¥f  rich  , 
V.  UB  HofaKbeia. 

Drie  gem.  berat  bei  d.  Siebeobornen,  de  geb.  Greiseb  ea 
Rodt«  beMvem  bei  yierwerk  Si.  Micbiel;  en  tdi  180  b.  ea  rwm 
1100  iow.,  die  n^eti  'm  dca  laodben  bon  besiaea  vudea.  Oek  Weeft 
men  er  8  likeorttokeryeo ;  3  leoijerijea ;  1  broovcrij ;  S  olie-,  1  roa- 

en  S  graaomolefit.    De  jaaHgkicbe  pfüdacüe  der  ge».  S wmm  küaii 

toi700  mad  rogge,  1900  rood  beter  eaüOO  liiid  eaidappelcs.  Mea 
feelier  eebter  ook  goni ,  koolieed ,  vlet  ea  beooip.  De  wcettepel  beloopi 
190  paardeo ,  3SS0  moderea  ea  100  svyoea. 

De  inw.,  die  er  alle  R.  K.  aijn ,  aiaken  eeae  par.  aii ,  velke  lei 
bei  f  IC.  apofi.  Tan  Lmxemthtrf^  voomu  dek.  vaa  jirUm^  beboort,  ea 
door  eenen  Pasioor  bediead  wordi. 

Het  d.  SiBBmoam  of  Smmoas,  bij  de  laadliedea  veelal 

ea  in  bei  Fr.  Sirr-FoetAim,  ligt  5  a.  fl.  W.  Taa  Laxembarg,  1 
N.  ten  W.  Tan  Capellen ,  aao  de  Eischea.  Hei  is  eea  grooi  dorp  ,  aiei 
196  b.  ea  750  inw.  Meo  beeft  er  eea  gemeealeboii «  eeae  kerk  en 
eeoe  mime  dorptchool. 

SIEBENBOaNEaHUTTE,  alleeottaaad  b.  indebeeri.^ei 
grootb.  Luxemburg  ^  kw.,  arr.  en  5  o.  N.  W.  vaa  Lazem^cfy,  kaai 
en  1  o.  N.  ten  W.  van  Capellen  ^  gem.  Suheuhermem. 

SIEBENBRUNKEN  ,  geb.  in  do  beerl.  Heutvrf,  groot.  JDnjiièniy. 
Zie  Scrr-FoRTAiffB». 

SIEBENGEWALD,  geb.  in  Opper-GeUer,  pror.  i:;aataiy,  disir. 
arr.  eo  lOi  o.  N.  van  Rüermonde^  kant.  en  9}  n.  Z.  O.  van  Gnmep,  gem 
en  9  a.  N.  O.  Tan  Bergen ;  mei  48  h.  en  mini  310  inw. 

SIE.BLOEBOEK,  boseh  in  OoH-indu,  op  bet  Sundaeeke  é\.  Jaua 
resid.  TagaL 

SIEDANTOELAR,  ft.  in  Ooet-tndii,  op  bet  ^midajc&e  eO.  Bomeo 
rijk  Sambat. 

SIEDATEN  ,  H.  in  Oott'Iiiiii  ^  op  bei  Sundatehe  eil.  Jens ,  resid. 
Eadoe^  ad.  res.  Jtagalang, 

Deo  97  Juiy  1829  ontdekte  de  Majoor  Baoei,  Kommandani  der 
mobiele  koloone  No.  4 ,  by  bet  dorp  Domen  eenen  troep  maitelingen 
Tan  ongereer  ISO  man,  die  ,  na  eenige  schoten  gedaan  te  hebben  , 
naar  Siboatek  terngtrokken.  De  Majoor  zond  dadelyk  de  kaTallerie, 
door  de  diTisie  jagers  ondersteund,  daarop  af,  met  last  om  bezuiden 
bei  dorp  om  te  trekken  ,  terwijl  dè  Majoor  teh  Hatb  eene  dirisie  AU 
foeren  henoorden  het  dorp  omzond.  Door  deze  manoeuTres  werd  de 
"vyand  gedeeltelgk  in  de  rawa  gedrongen ,  waar  hy  door  den  Tweede 
I^uitenant  Rietveld  ,  die  zich  met  een  twintigtal  h^hutters  der  jagers 
in  de  rawa  wierp,  op  den  Toet  gevolgd  werd.  De  lansiers,  die  no, 
in  dfin  diepen  modder,  te  paard  niets  meer  uilrigten  konden,  verloren 
bun  geduld  ,  gaven  hunne  paarden  aan  hunne  kameraden  over ,  en 
wierpen  zich  met  twaalven ,  aan  wier  hoofd  zich  de  Ritmeester  Goilok^oo 
bevond  ,  niet  de  lans  in  de  hand ,  te  roet  in  de  rawa  ,  met  dat  gevolg , 
dat  door  hen,  zoowel  als  door  de  beschulters,  eenen  Vaandeldrager  en 
tien  Pradjoerits  op  de  plaats  werden  afgemaakt,  terwijl  zich  nog  on- 
derscheidene gekwetsten ,  door  het  water  en  hel  moeras,  gered  liebhen. 
By  deze  gelegenheid  viel  den  onzen  een  vaandel ,  met  ren  zeer  schoone 
piek  van  drie  takken,  die  door  de  mnitelingcn  in  18^6,  hy  Delan- 
goe ,  op  de  Solosche  troepen  veroverd  was  ,  en  waaraan  DtEro  Necoao  ^ 


S  I  E,  377 

too  mtn  ugt.  T«tt  waande  LccHüc ,  bcncv«ni  ooüericlicrdene  «êp«ii« 
^lEGEHSKtJOiJSTia,  nnnm,  onder  wdken  bet  yootler  ,  dat  wrfH^* 

tirrodftl ,  gc«tAiin    hcefi  ,  «el  c^iil  vmirknruL      2te  Sician^te^tsK. 

SIE-J ASTEN  tI>E),  rir*  in  (hti-Utdê^  op  het  Stmda$thr  ciL  ff<i- 
hê^K mmkan0  ,  dai  lot  (i«  rctjd.  Patinrotwan^  behoort ;  tiiel  de  «agc|. 
neftkllp  Panda- Be  ka. 

SJEJ&NTJIE,    TOgebestLlirN  in  O&tt^Indü,  op  bet  iS«iPid^«eA^  mU 

SIEKBPAN  ,  d.  in  Omi-!nd$è\  op  bet  ^^^rni/mrA#  «ïl,  /#m  ,  rc%ïdi 
ikWor^  adi«  re«.   3tag€ian0  ^  ^  pnleit  O.   vMn   Kalie^tl^jettkinjf . 

SIEK£a<WOËJA  ,  ciud  d.  'm  Ümt-Iudii  ^  op  hi^t  .VWc^ttMa  ét 
Jitvd  ,  r«wd.  Soerahayff^  afd*  Griiiêt^  niêt  vrr  «-aii  d«  itad  Cjiuic^c. 

SJEL^  oad  d  in  OoMt-lntU' ^  rcsid,  Amhmtm  ^  t*p  iict  Amhifnuht 
cil.    CVrvmi  ,  <rp   nArwarrtnhet  ^  »^n   da  Üóilkiiit. 

SfËLA^  of  Sela»,  deel  Tan  liet  eik  Cerant ,  tn  ö&ii-indii,  leaid. 
^jMftotitff,  aan  de  ZyrdkiiM  van   het  eiland. 

Bit  SsELj.31  is  bet  eigenlijke  C&ram  ,  waarvan  het  gebec!«  eiUnd  lyn 
Baani  ontleent  ,  hoewel  anderen  Cerani-Lant  daartoor  hoiidcn  ,  d.it 
echter  niet  waarsebijnlyk  ii,  alïoo  Ceraw-Laot  i^nen  naam  van  een 
ander  ,  dal  reeds  te  voren  inoet  beslaan  hebben  ,  hetgeen  dit  SiiLAa 
waa  .  «cbijnt  bekoniGn  te  hebben. 

SIEMENfOEN,  bef(ï  in  Omt-ïndië,  op  bet  Srt»dii*fA*  eik  J*i«i , 
raid.  Pekfthfftjan. 

SIENGLANUüER  (DE),  riv.  in  ÖoMt-Mië,  op  htiSandiuühe  eïL  -ffafi^- 
A'amhang  ,  dat  tot  de  reiid.  Patfaroewan^  behoort,  met  de  vogel nett- 
klip  Bak^. 

ÖIENJIE?9JIE  (DE),  riv.  ia  OoMi-Imdii,  op  hti  Sumdatth*  eiU  «?«. 
maim  ,  njk  A'minlan.  ^ 

SÏEP  (1*E),   water  in  Fivekoj  ptrtf.  Granitmén.     Zie  Sw^  (Di), 
SIEPEN  (DETER-OELSTKll-  en  DE  WESrEft),  meren,  prov.  FnW-  , 
loncf,  kw.  jïerefïiroaf/m  ,  ^riet.  floMiViiwirjïfll,     Zie  Sifa^  (Ui  Tei-üaL*- 
iTta-)  en  SvFis  (Da  WiiTaa')* 

SIEPSISOE,  oiidd,  in  Ooft-fndif ,  op  hel  ^ujic/<ifcA#  cil.  Jum,  reiid* 
Preanget'  He^fnfichappfn . 

SIÊtt  ,    Toorm.   d.    op  bet  eil.   Ameland,   prOf,  Ffi^tfand ^  ap  bet 
vealdiide  tan  het  nland  ,  dsi  in  de  Tori^o  eeriw  moet  iljn  Ie  ^frou^ö  ^ 
gcfsan  ,  en   waar  nog^^  hy   boogtn  vloed  en  bij  af*i in vjn|f  der  duinen  , 
ver«ehit1eiide  grond  vetten  van  gebouwen  lÏQibaar  worden  en  ook  ^eid« 
»Meiën  gpvondi-n  lijn, 

S2EEIAWATTJ  (UE),  riv.  in  Ooët-litdiè  ^  op  het  SAndaHk§  ciJ, 
Jura,  re*id.  Pattaraewaii^.  i 

SJERCKSSrlA,    Siaaïifc    of  SinitaA,    ook    wel    SrcnaaA    gencbrcven ,    | 
Toorm.  Male.    prov.    Prt^tlftnd  ^  kw,    Oüsfertffut  ^  arr.,  kant.,    gem*  eit 
10  min*  S.  W,   van  LeevtDartkn^  op  Kei  rfieniatand. 

Van  de  plnaU,  vaar  di'Xir  state  gesUiin  beeft,  liei  men  thant 
geen  ypoor  nieer.  —  Zij  wai  hel  stamKüLi  der  SiEttCEia*'^  (ook  Siksü- 
HA»  Sria^vA,  SiaiKiiA  en  Si^aiit  geipeld) ,  die  m  de  vijftiende 
f^MW  ali  Leden  tan  het  cledeiyk  hesluor  te  Leeuwarden  in  groot 
aan  tien    waren. 

SIËBCKSH&IICJLS.,  twee  voortn*  aantietityle  hnlaen,  prov.  rritdund  ^ 
te  Lfftïwttrdfn^  bel  ertïi*  inde  GtüQte'/ioüfittraal  ^  naa^t  li^t  gehoow, 
helwflk  tn  éa  Kestieride   eeiiw  tol   l\ariflh«jri  diende  :    het  andara  in  d« 


378  S I  E. 

Bêgijttesiraal,  waarvan  ,  door  het  ferboiiwtD  ia  vcrtchilleDde  hnixen  , 
de  juiftle  standplaats  niet  meer  is  aan  te  wysen. 

SIËRDSWIEL  (HET) ,  meertje,  prov.Frietlaudj.kw.  Oogtergao, 
griet.  TieijerksieradeeL  8  min.  Z.  vanGiekerk  ,  dat  Z.  mot  de  11  out- 
wielen  en  O.  met  de  Ryd  in  verbinding  staat.  ^ 

8IERELSD0HP,    geh.  op   het  eil.  Zuid-Beveland ,  prov.  Zeehmd. 

Zie  SllBBLSlMBP. 

SIERIE-SORRT,  :9\tk  \a  Ooit-Indii ,  rttid.  Jmboima,  ophttJmbom- 
seke  eil.   Honimoa ,  op  eene  landpnnl. 

De  meeste  woningen  alhier  slaao  onder  hoog  geboomte,  aan  den 
oever.  De  kerk  is  een  fraai  gebouw  ,  met  kkwerk ,  verguldsels  ens. 
versierd.  Ook  heeft  men  er  eene  school.  Dete  plaats  was  ,  tijdens  den 
opstand  in  1817,  door  negen  verschansingen  van  klipsteen  verdedigd, 
welke  alle ,  door  de  Nederlandscbe  troepen ,  onder  den  Majoor  MiiJia 
en  den  Kapitein  Ybimbolbsi  Kbibobb,  met  deu  Eersten  Luitenant  der 
Genie  Rboowbb  ,  en  den  Luitenant  ter  see  'tUoovt,  achtervolgens , 
stormenderhand  overmeesterd  werden.  Den  IS  November  kreeg  men, 
in  de  nabijheid  van  Sibbib-Sobbt  ,  door  de  onversaagdheid  van  dea  Am- 
boneeschen  Luitenant  Pibtbbsbb  en  den  Radja  van  Roj ,  de  voornaamste 
Hoofden  der  muitelingen ,  Tdomas  Matoiuia  ,  Abtorib  Rbbbok  en  Tbo- 
■AS  Patttwaal  ,  gevangen ,   waardoor  de  opstand  een  einde  nam. 

SIEROERAII,  d.  in  Ooil-indÜ,  op  bet  Sundatehê  eil.  Sumalra, 
gouv.  Smmatra'i'WeBlkuit  f  resid.  Padangtche' Bovenlanden, 

SIERSMA,  voorm.  state,  prov.  Frietland,  kw.  WeetergoOf  griet. 
Menaldumadeel ,  arr.  en  1  u.  W.  tenZ.  van  Leeuwarden,  kant.  en  ||  u. 
Z.  O.  van  Berlikum^  it  Deinum,  waartoe  sy  behoorde. 

Op  dexe  state  ,  thans  eene  boerdery  ,  was  Siabdus  Sibbsva  ^  de  vierde 
Abt  van  Lidlum,  geboren.  Na  eenigen  tyd  Priester  te  Seibiemm  ge- 
weest te  lyn ,  ging  hy  in  het  klooster,  en  werd  daarna  tot  Abt  verko- 
ren. Hy  slierfin  het  jaar  1^32,  na  alvorens  lyne  gcestelyke  waardig- 
heid te  hebben  nedergelegd. 

SIERSMA  of  SiEBxsA,  voorm.  state,  prov.  Friesland,  kw.  Ooster- 

gOO.      Zie   SlBBCBSMA. 

SJETHAN  ,  PoBLOB  Sjbtbab  ,  ook  Poblob  Sobwarggi  ,  eil.  in  Oost- 
indië,  tot  de  Banda-eilanden  behoorende,  tt|  m.  N.  W.  van  Goe- 
noog-Api. 

Het  is  onbewoond ,  woest  en  schier  ongenaakbaar.  De  inlandsche 
seeliedcn  vermyden  en  schuwen  het,  waarvan  het  syne  namen  Sa- 
TABs-EiLAHD  cn  ToovBB-BiLARo  heeft  ontVBugen.  Men  wil  dat  er  xecr  groole 
slangen  lyn. 

SIE-TJIENTJING,  d.  in  Oost-Jndië,  op  het  Sundatche  eil.  Snmaira, 
gouv.  Sumair^'s'fFetlkast,  res.  Padangsche  Bovenlanden, 

SIEUBED,  mcerljc,  prov.  Frietland^  kw.  Oostergoo ^  qtïoI,  Tietjerk- 
tteradeel ,  ^  u.  N.  W.  van  Giekerk  ,  eene  vcruydiog  van  het  stroom- 
kanaal de   iturk. 

SIEDWENT  <HËT),  voorm.  bosch  in  het  graafs.  Zutphen,  prov.  Gel- 
derland, naby  Ruurlo ,  dat  sedert  een  paar  ecu  wen  niet  meer  bestaat 
en  waarvan  hetgeli.nETZiEuwBRT  zynen  naam  ontleent.  Zie  dat  woord. 

SIGALO,  d.  in  Oost-Jndië,  op  het  Sundasche  ei\„Java,  resid.  Aa- 
doe,  reg.  Ma  gelang. 

Den  d6  September  1825 ,  werd  onze  post  aldaar  ,  onder  bevel  van 
den  Luitenant  Scbehk,  door  de  muitelingcu  aangevallen  en  overmees- 
icrd.  De  Kapitein  MiCBiBLs  ,  die  lichte  IFonotobo  bevond,  cenigc  ver- 
ontrustende lyding  van  dien  Officier  ontvangen  hebbende ,  stelde  zich 


SIG.  379 

m  fai  fcivmi  M  ««rd ,  ma  fowbU  Kwuf ,  bH  «a%«  lilb-MlM. 
£db  4tfQMd,  dMiieli  op  MM  iMtgte  rnhwltt  luid, 

•|l  4»  ?liigt  güdlMM.  Voor  SflMM  kMDMdk.    Ufk^dMI 

M.  Eenige  Mcd  gmikte  tdMtea  m  bet  atomi- 
JMf  hm  MhtM*  op  d«  vloct,  ntl  Mhlcriatinif 
t  M  Müim  doo4eo ,    hetwdk  lm  mt olge  had , 

te  Ifl-mi  ma'^fMi  hehiiM  YMrdeel  gMB  nut  kmi  irskkM ,  tn  de 

nü  M  êm  ■■HrttM  wodor  fpoedic  hersteld  w«. 
8IGAHDAMG  (MUIT-),  pluteio  OMf-ZiMUr,  ophetSMtedbeil. 

■vb  MS  lortje ,  hetwelk  ra  Ibart  183S  door  de  maiteliagm  werd  in- 
gHHMift,  tarwUI  de  hoMUiof  op  eoM  Wfoedeardim  w^ïa  venMord  weid. 

BW  M  Mi  dinnMf olfeode  werd  het  eebter  door  des  lapiteia  Vut- 
■tf ,  ait  ïHm  kowpemie ,  beftormd  en  hemomea. 

fllGBLIIUCIIT ,  lekere  piMU  welke  in  den  (pabrief  van  Kener 
Hmmm  IT  vaa  hei  jur  1000  voorkomt ,  als  geleden  Mn  den  Westkant 
wam  ém  Ig* ,  aa  sQnde  eoM  ^^nspaal  van  lekere  streek  lands  tefen 
ovar  BhiniwiintheB.    Zie  dat  art. 

SIGEftA  9  voorm.  slato,  prov.  frieilmnd,  kw.  OattergoOf  griet.  F«r- 
«ffdbrwdbaly  arr.  en  9^  o.  N.  van  Leenwardm,  kant.  enS|o.Z.  W. 
vaa  Êwknfdj  |  n.  Z.  van  HmiUm  ^  waartM  «y  behoorde. 

SUaaDACilUfilA,  plaaU,  welke  men  vermeid  vindt  by  Bm  oa» 
JT'JanMTp  aphat  JMf  InO ,  die  verhMlt,  dat  te  Femeshem  |  in  eene 
wgadaiinf  d«  volks,  nit  baldadigheid  doodgeslagen  tya  de  sooen 
WB  das  SoMltM  van  StanaAMtaaA ,  van  welke  piMts  in  die  kwartieren 
fHB  MBk  af  gahMgenis  overig  is ;  hoewd  men  vermoeden  mag ,  dat 
4  ia  F*9€ljf9  of  in  bet  OUamki  lag ,  en  misschien  wel  de  telfde  was 
mat  SiaaasEiaKA,  di<!  de  vervolger  van  Muco  stalt  digt  by  Broek  an 
Omtwolda  in  het  Oidambt. 

SIGBBSWOLDBy  Si atasvroLaB  of  SiBOBsswovaB ,  d.,  prov.  JVMbrnf, 
kw.  gssewonrff» ,  griet.  Opstirland,  arr.  en  5|  u,  N.  O.  van  £fasmi- 
eam,  kant.  en  9^  u.  O.  N.  O.  van  Bettstenwaag,  Men  telt  ar  in  de 
boarcMtreek,  of  bet  oodé  dorp,  18  b.  en  ruim  110  inw. 

Ten  Noorden  van  bet  dorp,  aan  de  vaart,  liglhet  gehaehtdeFrie- 
sehe-Paleo.  NogietsnoordeiykerdeFriescke-paalster-ttebant, 
half  in  de  grietenj)  Opslerlaiid  en  half  in  de  provincie  Groningen.  In 
bat  Oosten  vindt  men  de  veenkolonie  de  W  i  1  p ,  die  licb  mede  in  Gro- 
■iapriand  mtstrekt ,  en  nog  verder  oostelyk  bet  voormalige  Oitbof  van 
te  Abl  van  8matle-Ee ,  bet  Voorwerk  genaamd ,  legen  de  üieuw- 
mearswyk  en  Bakkeveen.  Met  dese  uilbaurten  telt  bet  dorp  Siaaas- 
iNara  10  h.  en  480  inw.,  die  bon  bestMn  vinden  in  den  Undbaiiw 
en  in  veenarbeid. 

De  inw.,  die  er  allen  Herv.  syn,  beliooren  tot  de  gem.  van  ürtUrp' 
tn^gemÊoUê.  De  kerk  ,  vóór  de  Refomistie  aan  den  H.  Jacmsb  tM- 
gewHd «  is  een  onaaniieiilyk  gebouw ,  zonder  toren  of  orgel. 

BIGEBSWOLDE  of  Stobbswoldb,  voorm.  kloost.,  prov.  Frimlmmd, 
kw.  fhitêraoOy  griet.  Tietjerksieradeel ,  ^  u.  Z.  van  GarUp. 

Mm  vindt  omtrent  dit  klooiter  het  volgende  aangetcekend.  Ia  de 
llaafcariia  en  Kabeljaauwsebe  tweespalt  in  Holland  baddn  de  Intatgenoem- 
te  da  ftad  Hoorn ,  waar  vele  Hoeksgezinden  woonden ,  slormmderband 
ilgMmmaii ,  an  hielden  er  op  eene  gruweiyke  wysa  buis ,  loodat  vele 
GacttaHllieB  ,  bnn  leven^niet  zeker,  liever  verkozen  have  en  voed  te  ver- 
lalaa ,  dan  langer  Mn  de  genade  en  onj^enade  van  die  barinren  blootgesteld 
temn.  yyf  Witte  süsters,  namen  ook  de  vlugt|  en  kwamen,  na  veel 


I.  m  ISM.  ««ftka  aW  bbA^,  de  Gkcm  ge- 
.  »n7if  ag  aü>  eee  lift  eMtim|f  we  TaviBU,  deckter  lu 
.  te  Oeéep •  ca  vrsev  vaa  aelcR*  ftman,  die  evcawcl  I 

tMhMT  ■■diihiiid  JMrójti  «<id«  ffieiai  ackt  He 
«me  —et  vee  dxa  tré  :  «•  is  ISSi  m 
doe  dufiJÉ^Le  s»i «  gckgee  ««der  Svueeer  ,  ^i  des 
Keriwijoecai  vae  >jercK  t^  CtaeiK»  .  loadcr  beivaar. 
de  HerriTBai  de  LlooUen  «erdfs  afvnc^ft  •  «aren  de  Zutlenfe- 
■»i»edniit  kd  hare  te  ver  Ut»  .  ea  tlitn  eeo  beeoLomen  Ie  aeekce. 
▼an  dco  Graaf  f4S  HEaeei,  Sladboodcr,  vao 
^m  PrÏBf  vftv  UiAUC.  ia  FnesUcd.  in  15S3.  de  onbeloonde 
iiiciierpbooven  frij«  gaf,  rn  iedereen  verlof  hekvam  die  af  te  breken  , 
en  de  materialen  voor  licb  te  Ik  bonden  .  «aarop  eene  maand  later  telfs 
ccn  bevel  aan  alle  gerrgtfperKHiea  volgde ,  om  hel  overgeblevene  gebeel 
af  te  breken,  ten  einde  den  vijand  te  belelleu  daarin  te  nestelen,  en 
Wi  boot  en  de  fteenrn  tot  dijken  en  dammen  te  verbruiken ,  «chynt 
■»en  ,  ten  opigte  van  dit  gesticht ,  van  dexe  vergunning  geen  gebruik  ge- 
maakt te  hebben  :  mr  gelijk  .  om  de  afgelegen  lieid  van  steden  en  groote 
«egea  ;  althans  volgens  overLi: vering  stond  het  nog  in  lijZ^.  Ter  plaatse, 
viaar  het  gestaan   beeft,  ziet  men  thans  «eiland. 

Nadat  de  Nonnen  zich  genoodzaakt  zagen  het  klooster  te  Terlaten  , 
schtjoen  zij ,  die  nog  ouders  of  nabestaanden  badden ,  deien  te  hebhen 
opgezocht.  Van  eenige anderen  ,  zoo  als  van  den  Prior  of  Opperste  van 
bei  klooster,  Wiumws  Joièssis ,  en  van  Msbu»  Wijüolts,  de  eerste 
toen  vyf  en  zestig ,  de  andere  dertig  jaren  ond  ,  is  bekend ,  dat  bon , 
by  besluit  van  de  SuUn  van  Friesland  van  S8  Mei  1593,  toege- 
staan is  een  jaarlykscb  peniioen  van  Uchtig  en  dertig  gulden,  tcn»yi 
anderen  uil  de  fondsen  van  liel  Ritske  Boclema-Gasthuis  te  Leeuwar- 
den eene  jaarlükschc  toclaag  Tan  vy f  goudgulden  (7  guld.  t>0  cenli)  ont- 
vingen;  delaaUte  van  dcw  aldu9  bedeelden  is  overleden  in  liet  jaar  16ï7. 


S  i  J-  38f 

StGGtN,  kmêp  ia  ö<iêi*ithdii ,  m  dm  imiüthÊ-Ztê ,  liu  4o  WbiILuaI 
viQ  hel  SMudtstthe  eiL  Sumatra. 

SIGI»  d*  lil  Ooti-lndië  r  op  bcL  Sundtiithë  ei  f»  Cehb^»,  ojï  de  Noor^ 
4fiykc  landlong,  ri^id.  Menttfio ,    a,iri    de   liojjl  Cmrjfli^ 

SIG!4üL-flItL,  bcrff  iti  MVfMWi^",  op  ba  dK  èV,  füj/^ltuj  , 
€50  n^cdrfi   N,   O.  var»   het  fori  Holbmtia* 

Dcte  berg  b  560  cWtn  ii&og.  Het  gebergte,  ittarvfto  by  een  (je- 
dcclt*  utLinaail  ,  lie«Fl  eene  tuenigle  Uouge  ti^aktc!  pnuteii  ,  «elke  do^r 
onlrifrg^nVeKjke  kltiven  van   elkaodcr  tijn   (jesctieideM. 

S  l  i  j  N  E  O  i\  ,  f  oo  rtD  -  »ta  1  c  ,  p  f  OT .  f >iW /a  H*^ ,  k  w ,  Ooiter^óü  ^  gr  tri , 
tf  tti-Dottgtmdedf  arr.,  en  4  U,  N.  O,  van  Lë^ttaaffkn  ^  kmU  «n 
5  iitm-  W*  ïön   ilöli£€fdf  «aarloe  i^   bebüorrfc* 

Ter  pl4«ite  ^  waar  bet  ge» laan  hifeft ,  lict  n^trii  tbani  een  boerenbnit. 
Tic  daartoe  behoord  hebbende  ^raii  Je  o,  birtïaaiide  eefi#  opjiervlMkle  rin 
J0  blind.,  «orden  in  eigeudoia  J>i:ieten  door  de  Wed*  4»  G.  i>c  Boea  , 
%oon*thtm  te  Hol«erd« 

SfüKSllA,  voorüii  itale ,  proT.  Frteiianrf,  kw,  O^ii/er^ioe ,  ^ïel. 
Athiktinpehn  f  arr.  en  5  u-  O,  Ton  Leeuwaniem  ^  kant.  en  3J  ii<  O. 
ten  ti*  ^JiiJ  Bertjumf  niei  ver  van  j4 uffUitmusga ,  waartoe  sy  behoorde. 

S[GtJ[T-iK)LDËR  of  Srcicir-PotDEa  ,  pold.  in  het  ei  l.  ZuidrBcv^hnd, 
prov,  Zt^t&nd  f  diitr*  en  arr,  Ooet  j  kani,  Htinkvrnmnd ,  gedeeltelijk 
geni.  ftovdekeitihrkê  f  gedeelte)^  k  ge  nu  Baarland  ;  palende  fl^  aan  dea 
pold  ^  Oud* Vreeland  ,  N.  Ü«  aan  den  SUbbekoorue- polder  ,  O.  aan  deit 
Polder-van-Uoedekenskerkf  f  Z.  O.  nan  den  Groolu-Hdnouts-poldrr , 
?^,  aan  den  Eleioe-IleinoutS'poldefi  %*  W.  oan  den  QuUtkost-poldcrr  ^ 
W.  aan  den  Nïeuw-Ji«)arlaud^polder« 

0É£c  pold,  beslaat ,  iDf|;en«  het  kudatler,  eene  oppervlakte  ?an  68  bnndp 
7i  T.  r.  99  T»  cïL,  lA^uiionder  88  bund»  5$  v.  n  5i>  v.  «IL  teholbaar 
}and,  aU  onder //of  f/f  £  4^111  Aeri^tf  p  volfrens  bet  kadaitor,  SS  bund,  30  v.  r^ 
49  V.  etr,  en  daaronder  51ï  bnnd.  15  v,  r,  14  v.  ell.  icbolbaar  land^ 
onder  Baarhnd t  vo%eni  het  kadaster ^  15  bund^  42  t.  r.  ïSO  t,  dL, 
en  daaründef  15  bimd*  40  t.  r«  %%  y*  elL  «cbolbaar  land«  Hen  telt 
er  7  b^f  waaronder  5  boerderijen,  als:  6  b,  en  5  hoerdcryen  ondc?r //oe- 
dekentkffke  ^  en  een  bui»  onder  Bttarland,  11^  «ordt  doorcene  üah  ^ 
in  de  watcringf  Uaedekcnikcrke ,  van  het  overlonijjc  water  ontlast,  tiet 
polderbeïtuur  b  onder  de  directie  van  üoedekenskerkc, 

In  den  SicciT-roLVia  lt|j^t  bet  gedeelte  van  bet  dorp  Kwaden^ 
da  min  e,  waarin  de    kerk   staat, 

SlIt&MPAN^  d,  in  Öotl'lndie  ^  op  het  SunditHhe  mLJava^  resid* 
Prtaitfftt* Bekent ichftpmn  ,  re^*    Sotkapotra^ 

SI  BEL  ,  kaap  in  Voii-indiè^  in  den  Archipel'VQn'Si,£asAmt  ^  aan 
de  Zuidkust  van  Jf/mi-CVnam* 

Het  is  de  ftiidelijkste  punt  van  dit  scbiereiland  en  Ifg^t  op  ttree  mij* 
ha  aCsiand  van  Hitoc. 

SmOPËIlA,  d,  in  Ooit-lndiSf  op  het  Suadat^he  eiL  Juva^  resid, 
Pr*4iii^i;r-Hff^enticktippett ,  adf  ♦  rei,   Saekapoera, 

S!  JA  WIEK  ,  (jeh,,  pro?»  Frïetlandf  kw,  Ooiter^oo^  griel»  Danium- 
itdti'L     Zie  SiJEWiia, 

SUBALOEBUaEN,  d.  in  bet  ^tiUrkwaHür ^  pror.  Gr&nm^en, 
Zie  SfiftALOEfCiE!*. 

^^[JliEKAaSl'EL,  d,  10  de  rier^Numtlêr-kogi^en  ^  pro?,  Nmtd-Iioi- 

.  &ni  ,  oude  DAAin  Tan  het  d.  SuDCiuiKfi  ^   prov.  GtQnm^tn^ 


3«  SI  1. 

SUEÜWEDE,  imdt  Bam  tsd  Iwi  ^.  ur  Zuvwor  ,  lu  htl  gradk 
Zmipkem .  prov.  GMerlmnd,     Zie  Zusvnr  (Hn). 

SIJEWIEE  ofSuAVia  ,  iMeve,  prav.  Friuimmd,  kw.  Owitrye,  giirt. 
AialvBMdM,  «rr.  en  S  a.  H.  O.  van  £ow— wif ,  kaal.  ca  8  i. 
Z.  W.  «aa  HarJhm ,  f  a.  K.  W.  van  Baadkerk. 

SIJLLEHAKSPCKT  ,  aaani ,  wékm  de  iobaariiogoi  gavea  a»  ém 
VLAKKnaoiB ,  aeaa  kaap  ia  Om^atf,  ia  da  Slraal^*Batf«.  Zia  Tua- 
anon  (Di). 

SIJOE  (DE) ,  riT.  ia  (hêi'Imda,  op  kat  SmmJamÊm  dL  /aM, ak 
rcs.  Krmwmmf, 

SIJONGADUK,  b.  pror.Frwibail,  kw.  WtgUr^,  griet.  JTmt 
rmdeel.     Zit  SuoacAauE. 

SliONS,  voonn.  state,  proT.  FrittUmd^  kw.  WuUr^o9  ^  gricL  Bmh 
mmmrdermdeêl ^  arr.  en  S  u,  N.  ten  W.  Taa  Sacaft,  kaat.  ea  1|  a. 
O.  M.  O.  Tan  BoUmard ,  20 min.  O.  ^aa  Wtmmthy  waartoe  het  ' 

Ter  plaatie ,  waar  sy  gestaan  heeft ,  liet  meo  thans  eeoe  ] 
welke ,  met  de  daartoe  behooraode  groodca ,  eene  oppervlakte  1 
Tan  16  bund.  58  v.    r.  40  t.  ell.,  een  eigeodoai  it  van  da  kerk  lai 
Oostcrend,  en  bewoond  wordt  door  Jacob  DmafmA. 

SlJOr<iSBEBG ,  voorm.  nitbof  van  bet  Uooiter  Siaa ,  prov.  Fno- 
lamd^  kw.  Owtergoê.    Zie  SioasaEno. 

SIJOBDA,  Toaro].  ttins,  pror.  Ftiflamd^  kw.  Qaiiaiyaa,  griet 
KolUmmtrland'em'IHitmw'KTuüumd.     Zie  SjoiaaA. 

SUP  (D£)  of  PB  Star ,  oude  scbipsloot ,  in  Fiwelgê ,  prav.  Ifffaata- 
^M,  in  eene  loidelyka  strekking  van  Nansnai  aaar  liet  Uitwicrder- 
meer  loopende. 

SUP  (DE),  water  in  Fiweig^ ,  proT.  Grommgêu,  gem.  Shtkiirtu  , 
dat  eerst  ia  eeae  noordelyke  rigting  de  grensscheiding  tatadhea  die 
gem.  en  Noordbroek  uitmaakt ,  en  vervolgens  in  eeoe  oost  aaaideeste- 
lyke  strekking  naar  bet  Rengtrsdiep  loopt,   waarin  bet  aich  lerliest. 

SUP  (DE),  water  in  bet  ffoUUOUandti,  prov.  Crvmim^m,  gem. 
Seketmda,  dat,  ait  de  ttetderveenen  Toortkomende ,  ia  caae  aaoirdc- 
lyke  rigting  langs  Mastenbroek  loopt. 

SUP  (DK),  beerenbuis,  op  den  Feluwentoom  ^  proT.  Gtlderlmmd , 
<distr.   Fe/«sse,  arr.,  kant.  en  gem.  Amkem. 

SUPESTEIN  of  SiPBSTiüf ,  Toorm.  slot  ia  bet  balj.  der  Looêdn^Oem, 
|»roT.  üirtcki,  arr.  en  ^  u.  N.  ten  W.  van  üireeJU,  kaat.  ea  If  n. 
CZ.  O.  van  Loeneti,  gem.  Oud^en-Niemm'LootdrtdU ,  naby  de  kerk 
Taa   J^ieum'Lootdncki, 

Dit  slot ,  bet  welk ,  met  de  daartoe  bebooreode  gronden ,  eeae  alaaa- 
^eriyke  heerl.  uitmaakte ,  was  een  swaar  vierkant  gebouw ,  met  vier- 
kante spitsen  op  de  hoeken  ;  terwyi  het  gebouw  door  twee  breeda  grach- 
tm «  met  booten  ophaslbroggea ,  omringd  was.  Vóór  iedere  brag  was  eene 
«terke  voorpoort ,  synde  de  buitenste  poort  nog  door  een  grachtje  met 
steaaen  brag  omgeven.  Van  dit  slot  ontleende  bet  oud  adeliyke  geslacht 
VAX  SuPESTETR  syncn  naam.  De  eerste ,  dien  wy  van  dit  geslacht  vermeld 
vinden,  was  Willes  vav  SijnsTcra  Nhlolaassoor  ,  geb.  in  1S61 ,  i*  in 
1343 ,  en  de  laatste  van  dit  geslacht ,  die  het  slot  bes  eten  beeft ,  was 
Abst  tas  SijaisTETii,  van  wien  het  in  1589  (hoewel  toen  reeds  een 
Iwuwval  synde)  overging  op  Gijssbbt  vak  Arotr.  Vervolgens  kwam  het 
aan  verschillende  geslachten  en  eindeiyk  aan  Joban  FaBosaiK  Gooraiea 
Baron  var  Fsbisbbib  ,  wiens  nageslacht  het  verkocht  aan  eenen  landbon- 
wer,  die  op  den  grond  eene  boerdery  heel^  gebouwd  ^  terwyi  van  het 
voorm.  slot  byna  niets  meer  sigtbaar  is. 


4 


SIL.  lts 

Rvl  nipen  d«r  f ooniL,  Iteerl.  SiimTna  wa«  téü  keel  met  drii  moftrlep 

SJJ^SELT;  boich  op  de  N^éer^Vtluwt  ^  pfot.  Gttdtrhnd ,  grm, 
en  i  il*  J&*  Ö.  ïRn  Eti€.  -^  Hel  it  $ïï7  bun<l.  groot,  «n  meovt  b«* 
plaoi  rnr-L  denDcolKïomeD  ^n  akkermaabhosch^ 

SIJTERT,  geb.  in  de  J^/ft/Vry*  hiii  't  If ér%f it£o«cA ,  kw,  Petlhnd^ 
pr»v<   Ifo&Tfi'èm^nd^     Zie  ^EiTiar. 

fpeUi,  b.,  proT»  Fne$iandf  kw,  ff^ttterfjo^,  atici.  f^'<mttradtet ,  arr, 
en  t|  u.  !V«  W«  Tin  ^nf rit ,  kanl,  en  |  u.  N«  N<  O*  Tfto  Bohwardj 
Ju.  W*  fan  Burtf^erd ,  wsartRc  het  behocirU 

SUWEN-CONV  ESI  (VROUW- J,  foorm,  ««steKnbyb  in  de  itad 
Cromim§tnt  in   de  BtotttnëtraaU 

Dit  codfrotf  hctweik  liewooad  wf^rd  door  ndciryke  maagden ,  levende 
naar  des  derden  repï  ^an  den  IL  FïjlrCI»^!]»  de  potniietttia  ^  wa»  reeiJi 
YÓ6r  bel  jaar  13{H)  |;csiieht.  Het  «erd  verblen  omitreekt  bel  Jaar  1ti70, 
CD  ïn  mSiï,  lemyi  Lel  tcdig  itond  ,  belr«kkcn  door  Nonnen  tan  de 
abdij  «an  Selwerd  ,  die  baar  klooiUr,  van  wege  Jen  aanboudcnden  liin- 
oeol^nd^cben  krijg,  moeste ri  verUlen  en  een  hetfnkotoco  xoeken^ 

Ter  plaalic  I  waar  dit  en  bel  riiibunge  Mc noida- convent  licb* 
ben  gnlaan  ,   siei  men  iban»  bet  nieuwe  akidemïegebouw  iticbicn» 

SiKADO,  dt  fn  Ovti-lndiij  op  bet  Sandasthe  eiU  Cel^i ^  aan  de 
Enidku^t  Tan  de  Noordoofltdijke  landtong,  in  de  latidtlreek  Tomini ^ 
iin  de  Bam*Tan^T&miiii, 
SIK A HAP,  leeërigté  in  Oött-indii^  in  de  imdmke-Zm* 
Dexe  ftlraat ,  welke  de  Nas tao^ei tanden  van  elkander  scbeidt ,  it  Iwre 
m^len  langen  |  di.  breed,  en  biedt  eenc  loer  teilige  ^nkerpLaalt  ain« 
Zoovel  in ,  ali  buiten  4  dete  il  raat  liggen  onderaeheidene  eïlofiden  ,  o|> 
rotsen  gegrond 

SIKALIKG  ,  boich  ÏD  ÜoH'Imdiif  op  het  Sandauke  eiK  Juwü  ^ 
re».  TmgaL 

SIKAP,  d,  in  öüit'Indti ^  op  bet  Sundasehê  eil.  Java  ^  res»  Prtan- 

ftr^HfgetiUehapptfi  f  reg,  Soekaputra  ,  heerU  Gadja  ,  nan  de  Kalie-Sondo» 

SIKARAUA  ,    oiïd  d,  in    Ooit^indie,    op  bet  Sund^tcke  eil*  Jav^^ 

ftsid*  Frffinff^i^Hegtntichappen^  reg,  Soekapüwra  f  land*.  Pondajmn^. 

SIKARBA  ,    plaati  in  OotUindië ,  op  bet  Srnidutcke  eiL  Smmatra , 

iliat  Pasitaman. 

SIKEVOE  ,  eiL  in  Oo$t*lfidii  ^  een  der  ZmdoQÊttr^lftndvn^vnn* 
Bamda  uitmakende,  7«  3Ö' N.  B.  148*^  lÖ'  O.  L,  -^  Uel  ii  |m.  lang, 
i  nu  breed  en  door  HITen  omgeven. 

SIKKAf  lUk  in  Üuêi-Jndtè  ^  op  bet  Sundairke  eiL  Snmatra  ^  antv 
de  Ptaorakoflj  1«  5^  N.  B,,   lOÖ"  47  O   L, 

S  t  K  R  ËM  AAR,  «  a  Ier  i  n  Iluntitt^ü ,  pror «  Cwn  intfen ,  onderde  lehep  -m 
pery  Tan   fnnendijk* 

^IROEPA^Ï,  oud  d.  ia  Oati-lndii^  op  bel  Siiri^iurAe  eiL  Javu^ 
reiid.   X'ravon^  ^  dislt«   Tjiattem. 

8IK0L0  ,  01  ld  d*  in  Öoii-Indiè'j  op  bet  Stim^j f c/i«  oiL  «föts  ,  rcstid» 
itrawttttg ,  dtitr,   PafitanoeJtati. 
SILA  f    d*.  in  0<fti'lndiè\   retid.    ^m&cfiiui,    op  bet  ^m5i?9»irAe  ctL 

De  grond  beTat  bier  eeno   Tette  grijfiacbtige  aarde  ,  welke ,  in  Ei  et  wa>» 
i^^AiM  ^  ^ene  loort  Tan  icep  schijn i  Ie  sijn,     ëommige  inlnndiche 
«<.ii   die  met  imaak.     He  beTolking  beslond  in    18^  nit  7S 
urelke  3f^  Ledematen  en  IS  tchool kinderen. 


3S4  SIL. 

SILABAB .  d.  'm  (hu^imdü,  op  bei  SmmduAÊ  cQ.  Si-PmÊk. 

HLADL^G.  cü.  ia  OmÊ-lmdü ,  \u  d<  ZM^B-Crleètt,-  au  èt 
Nocrt!kmt  V»  ba  Saadbjdkr  dl.  CcMa,  I^SV  X.  B.,  14^  irO.L. 

SILAMBOE,  st.  u  Omi-lmdiè,  op  brt  SwdfandW  eil.  J««,  niil. 
Pnmmgrr'Refrmüeimfpeu  ,  Ma  de  Zoidkiisl ,  7*S31I.  B.125*  rO.L. 

HLASJO.H  ,  ooë  4.  ia  OmÈ-lmiU,  op  bd  SaadbKAc  dl.  Jmwm^  mU. 
Pnmm^'ite^eutarhmpptm  ,  ivf.  Aaaiba,  towdiea  dca  mddijbaatiMr 
«a*  de  Tji-oidAJoe  ca  bat  |cbergte. 

S1LATA.^G  (DE.,  nr.  ia  Omi-Jmdif,  op  beC  AuMfaadbedi.  Jba, 
retad.  BmiUmsmf ,  «elLe,  acb  net  aeacn  aoordeiykea  loop,*iD  4e  fSn- 
^rf«rƒ  ontJMt. 

SILBERIE,  plaat,  ia  tFeaM-JnéS,  op  bel  dl.  CWrafao,  ia  4e0te- 
^arüir ,  $.  taa  de  planl.  Nyd-ca-Rosl,  N.  O.  Taa  üileabary ,  Z.  W.vm 
Moala^Dc. 

SILEHOE.  oud  d.  ia  Omt^JmdÜ,  op  bet  AmbomaAe  dl.  ^mUm, 
aaa  de  SoordmeMiijde  van  dal  dUad. 

Het  «ai  eea  der  «yf  Oelilioiascbe  dorpea ,  die  aaderbaad  soodao^  ii 
bevolLiaf  Tcnaiadcrd  ujn  ,   dat  ig  gnamraiyk  slediu  ééa  dorp  dl- 


SILEXSAK,  d.  ia  Oüst-indië,  op  bet  Smmdmseke  dl.  CeMet,  av 
de  Zoidkist  laa  de  Ooftelijke  landloog,  aaa  de  Bad-Tan-TooiiaL 

SILIBAR,  SiuAaui  ofSiLUBAm,  »t.  ioOM«-/adKf ,  op  tirT  Tearfeali 
eil.  Sawafia ,  aaa  de  Weslkatt ,  resid.  ea  10  a.  Z.  Z.  O.  Taa  Wtm 
lorlra ,  aaa  de  Patocbaai ,  met  eene  goede  bavea. 

SIUBAB  <DE  BAAI-VAN-) ,  de  B^Ai-TAS-SiLuaiLa  of  de  Baai-vai- 
Scuia&a,  baai  ia  (hti-lmdiè,  io  de  Inditcke-Ztt ,  aan  de  WcsÜusi 
vaa  bei  Smmdtutkt  eil.  ^aatafray  rcsid.  Bemgkoelem. 

SILIMPAUWA,  d.  io  OaH-imia,  op  bei  ^aad^ucAe  dl.  Anaa- 
fra,  resid.    Jijer  Bamytes,  afd.  ilaa. 

SILLAARDEBMEER ,  ook  ZTLAiaaiaBRa,  Toorm.  meer ,  prov.  Arm* 
lenJ,  kv.  fTesteryoo  f  griet.  Monstra Jeei,  K  min.  N.  Tan  Eagwier, 
Jat  vroeaer  door  de  Kornwerder*¥aari  mei  de  Zuiderzee  ea 
mei  de  iT onzer^vaürt  in  Terbindiog  stood.  —  Dit  meer  droeg« 
crmaakt    tijade,    Tormt  thaaf  eenen  polder. 

SlLLERl^iGAN  ,  kaap  io  Ooit-ludie ,  in  de  Zee-ttm-Jatag  aan  de 
>'cocdkust  Tan  bet  Saai&iJcAe  cil.  Jara,    resid.  Djapara, 

SILLERSHOEK,  d.  in  het  XaNi^-«aB-5/n;ea ,  proT.  Zuid-HoUmmi, 

Zie    CiLLAABTMOEl. 

SILLE VAN ,  oad  d.  in  OeU-Indiëf  op  bet  dl.  Juaor ,  eene  der  KUme^ 
Smmda-eilamdeit ,  aan  de  Noordkust. 

SILLEVOLDE  oi  Siltoloi,  d.  in  bet  graa&.  ZutpkeUf  prov.  Gel^ 
deriand,  disir.,  arr.  en  6  u.  Z.  Z.  O.  \an  Zutpken ,  kant.  en  |  a. 
Z.   O.  \an    Ter-Bory,   gem.   Wüek, 

Xen  lelt  er  103  k.  en  ruim  730  inw.,  die  meett  iu  den  landbouw 
kan  bestaan  Tinden. 

De  Uerv.,  die  er  160  in  getal  xijn ,  maken  met  die  Tan  de  bonrt. 
SillcTolde  en  Lichtenberg  eene  geni.  uit,  vrelke  tot  de  klass. 
^an  Zntpken  f  ring  van  Doeiinekem,  behoort  en  390  lielen  ,  onder 
«dke  !2(>0  Ledematen,  telt.  De  eerste,  die  in  deze  gemeente,  na  Tan 
TtT'Borg  af[rescheidf n  te  lyo  ,  bet  leeraaramht  beeft  waargenomen , 
U  geweest  Job AMisWoLT UI,  die  in  het  jaar  160i  hervaarts  kwam  en 
ia  het  jaar  1007  overleed  of  Tertrok  ,  in  Trelk  jaar  het  weder  by 
FtT^Borg  werd  gevoegd,  hetwelk  duurde  tot  in  1613,  teen  het  met 
Si  tem  werd  Tereenigd,  waarTan  bet  weder  werd  afgenomen  in  1635, 


5 1 L.  zm 

'  «b  w»iin««r  li«t  ecfi^fi  etgta  Pftfdikftiii  Imkwam  ia  1*  tri  et  SriVAit ,  dit 
«r  ia  tB^  oveHt't'fJ,  ^ 

0e  lerlt  wjt  yóée  de  Reformaiïê  in  fl«  twsch^rmlfig'  t»a  den  H*  War^ 
IcUar  3ti.iïaiTici  nanhr^oteti  ;  ilr  f'^ïtoric  Mand  \f*r  heg;vvïng  van  deo 
Bt*Jcho]>  Vtfu  Dcv^ntrr,  De  kerkiMenit  van  dm  H*  AnTO^iVi  «  d* 
feiit([it«  dïü  ^r  wa» ,  }f  nJtdrrhiirid  met  h^t  kotti'rftehiip  T«r««fitgd  *  ïhte 
kerk  h  ccn  frAxiï  ^cImiuw  ,  mei  i^fjncii  grroolt^n   Lovpijlloreii ,  ra  v«n  een 

Df  i  EviD^.  tiiiib«,  dt«  inen  ef"  aattUifft,  warden  tol  de  gtm*  vm 
^tof*  I  nrA^iR  gcTcken  d , 

Üe  R.  K.^dm  cr^GOrn  (fHül  lyn  ,  WHooriïn  tol  de  itat*  Tin  Fff* 
^ar^'rn*Siltt9otéè  f  mcXke  Lier  ei^nt^  kerk  h^rft  ^  fton  én  H,  l\.  Ja<ióios 
^n  pBiitpfi»  loe^fffiijd  ,  en  in  hfljnar  iSöÖ  ntfuw  gf bonwd  »  lir  i^ff* 
vsDgiog  yAndi«!,  wrlk«*  iti  !8!21i  wm  n\]tfbrmié.  De  tc*^t'ii woord ige  kerk 
ii  «M  jf^kfuvi'  met  icniT*  nel  lei  t  lorcn  ,  en  van   ttn  or^**!  Zoomen, 

Ue  dor^iebool    «Qfdi  gemidd^d  door   een  getal  van   IS^  luerllngen 

0c  kerntit  talt   in  den  Iwepden  Zondag  in  SrpUmlïer* 

$ITJ#EVÜLDE  ,  bi]tin«,  in  bet  (rraafs^  Zutpken,  prnr,   üMftland ^ 
diilr.,    arr*   en  6  n^  Z.   S^.   O.  van  Zulpf^n  ^    kant.  en  4  in  7^*  O, 
I      ▼in   Ttrtiürgf    grm.    WhtK^    20  min,  v,-tn    li«t  d»  Sithfoidtf  waartoe 
Lrl  kt^rkrl^k  bt^hoort ,  mei  100  h.  en  IM  inw, 

SEIXIBOË,  diilr*  in  OpiUfüd,'^ ,  op  lii^t  S^nifajN'Af  cil  .^unMltvt, 
«lid,   Lam^ttm^  ,  4an  dc  ?aiido(Hitkii«t  vun  Lel  dbnd. 

SILUBüË  (DE),  rivp  b  OifH'fnditf  op  hel  .^ini</airAf  eiL  Sm* 
■n«fra  ^  retidé  Lttm^ón^  ,  a»;!  ocnc  ïuidooitelyke  rigling  in  de  Simai" 
Stimd4i  uilloonende* 

SILLQ  ,  u,  in  Ooti'ïrtdii  f  op  bet  SundafcAs  eiL  Java^  r^ssid^  llj/^^ 
joknrimf  in   liet  p«bprglc  .Satar^rt^. 

lil  Sfplembcr  IS:^)  bteld  D^tro  Nécoko  xich  in  dii  d.  op  «  en  werd  «  di^n 
10  di«r  fuband  ^  aldaar  ,  door  SO  man  kavaUerip  ^  overvallen  ,  doob  b^^l 
^«ttiklc  bein  ,  hoewel  met  «eel   moeite  h,  Ie  ónt»na|»p<>n. 

StLliflE.V  f  voorm,  itate  ,  prov,  Friegland  ,  kw.  Oottetffoa  ,  j^tel* 
OptUtïand.     Zie  Sëlhieji. 

SILüEDA  of  S4rB«iiA ,  ell*  in  ümt-indii  ^  tot  de  Khinf-Sund^^i* 
i^Htieft  beli^orc n d@  ,    ^i .  v  n n  S it mba m a , 

SILQEKIË  ,  d.  in  Offst'inilftf  op  bet  «Si^ifflnfr/ie  eiL  Jofa  ,  n^fd* 
Jltat&vii^  ^  4^4  pAlen  Ü,  van  Bntapia  ^  18  palen  O.  Tan  Hemhait^f 
133  pallen  W.  vAfi   S&ftnbaya  ,  aan  den  g rooien  poitweg, 

SlLOP[  (DE),  riv*  in  OoH^indië  ^  op  het  S»nc{ajrAe  etU  Jara  ^  die 
tïeK  in  i/e  An^ktt  ontlast* 

SILOO^E,  eiU  in  Otul-ittfUt,  m  de  Straat  tan  Madura  ,  in  een 
ftcer  frrool  rif «  bci^elk  het  eiL   Madura  aan  Java  b^ht. 

SILOVVERTFi  ,  oude  naam  van  bet  Toarni.  gerifl  Sklwêbd  ^  prOT, 
GraTtitt^m.     7ac  Selwüd. 

31LVA.E-AÜSTEALES  (De  ZurDiawotJoe^) ,  naam  ^  dipn  Ebo  jj^-^rfi 
san  CPA  gedeelte  vsu  Fitehjn  ^  prov*  Gmnin^tn  ^  belgern  in  hit* re 
t(jden  DoflmwoiiïB  genoemd  wirrd  i  ibaas  K'gt  nirn  {^f^ meenlek  de  Woin- 
smEiK,  (Iet  p.ioll  Bttn  nrentherwolde  en  bel  OMambl,  en  bcefl  o>er 
hffl  al^'*mrfn    eenen  n^hf^lcn  grond. 

StLVAE-DnciS,     liaK  tiüMn   VAQ  do  ftad  V  HeiToeiütoici  ,  pro^, 

*  k*  *,»»c«utt»n ,  WoBiitiEOE^),    naam,    welken    Mexc» 
^&  dïe  in  liet  Grooi^Oidatnhi  ^    pro?»   QtQmmjfn  ^   woni^n. 


J^l  iiiTiT-i  lidiMtvcB  Wocji-O&D/üimTiMS.     B\j  den  vervolger  vftD  ]Imc4i 
« /cièi  deu  Uodstrcck  Oiiutaiib  Bbocca  ,  Oostebmobe»  ifCDoemd. 

SILVEN'.  Uart.  9f  d%  MMel-Ftlmwe ^  prev.  GeiderUud,  ëislr. 
Tcirae,  arr.  ea  4  o.  N.  O.  vm  Jmhem,  kaut.,  gem.  en  S  n.  Z.  O. 
vu  jifMfUÊm ;  mei  50  h.  en  400  inw. 

SILVEKDA,  pUeU  vermeld  in  838 ,  aU  gelegen  io  de  gonv  JMm. 
MitscliieB  vrordtluer  mede  wel  bedoeld ,  de  tegenwoordige  buors.  SiitVB«« 
op  de  MiddeUytlawt ,  prov.  Gelderland  (zie  bet  voorgaande  art.,  of 
de  bnors.  Zitvii,    op  den  Vtluwenzoom.)    Im  ZiLfm.  ' 

SILVOLDB,  d.  en  buurs.  in  het  graaft.  Zuiphen,  prov.  GMnUmd, 
Zie  SiLUvoLVi. 
SILWOLDE,  bnurt.  op  de  Feluwensoom ,  prov.  Gelderland,  ZieZiLvn. 
SIMA ,  voorm.  d.  in  Oott-Inétë,  resid.  Amboina ,  op  bet  Jfodr&icAt  eil. 
Amdfoimap  op  de  Zuidoostkutt  van  liet  Bchiereil.  Leytimor  omtreat  het 
strand,  op  den  rug  van  oenen  afgaanden  berg,  tutscben  Awabam 
en  Rappa. 

SIMAAS,  d.  in  Oott-Indië,  op  bet  Sundatche  eil.  Java,  nuA, 
JOjoejokarta, 

Sul A BOE,  dislr.  in  Oott-Indte,  op  bet  Sundascke  eil.  Smamira, 
gonv.  Sumatra's'iFeMtkuti  f  in  de  Padang^cke'Bovenlanden^ 

SIMADAl,  eiL  in  OoiUlndië^  in  den  Smmdasche» Archipel,  aan  do 

Noordoostkust  van  bet  Sundatche  eil.  SomeOf  voor  de  Bogt  van  Pafaitan. 

SI-MAËOE ,  eil.  in  Oosi-lndiè'^  in  de  Imdueke'sxe.     Zie  Bam. 

SIMAMORË,  kon.  in  Oost-Indië,  op  bet  Sundaiche  eU.  Skmairaf 

laods.  Batakb.  -—  Het  bevat  vele  dorpen,    Roita  Tinga  ü  de  ver- 

Uy&laats  des  Konings. 

SIMANROE,   xeecngte  in  Oost-Indië,    in  den  Sundtueke^Arehtpel , 
O.  van  bet  eil.  Solor,  tusscben  dat  eiland  en  bet  eil.  Lombbm  loopende. 
SIMANTJIE  (DE) ,    riv.  in  Oott-Indie,    op  bet  Smudauhe  eil.  Sw 
mtUra  f  ivclke  sich  in  de  Djamhi  ontlast. 

SIMAO,  SsMAo ,  Savadw  ,  Sbmauw  of  SaAivr,  eil.  in  Ooti-Iudié,  tot  de 
Kleine-Sunda-eilanden  beboorende ,  W.  van  en  in  de  nabybeid  van  Ti- 
nior ,  waarvan  het  door  eene  teeëngte  van  twee  mijlen  breed  gescheiden  is. 
Het  is  6  mijlen  lang  en  3  mijlen  breed  en  beeft  aan  de  Oostkust  twee 
baaUen ,  van  welke  de  luideiykste  de  grootste  i».  De  grond  is  er 
vruchtbaar,  laag,  en  bevat  bier  en  daar  iwovel. 

Te  Uyassa  is  eene  bron,  die  water  oplevert,  dat  \jser  en  vitriool- 
deelen  bevat ;  onder  bet  wasschen  van  linnen  schuimt  bel. 

Er  is  op  dit  eiland,  tot  nu  toe,  weinig  ontgonnen  grond,  maar  overal 
treft  men  wilde  bosscbaadjen  en  ondoordringbare  wouden  aan.  De  land- 
bouw is  er  nog  geheel  verwaarloosd ,  soodat  er  schier  niets  anders  dan 
maïs  of  djagong  groeit.  Hen  bewondert  er  cenen  seer  groeten  wa- 
ringaboom ,  welke  ,  noar  men  meent,  wel  3000  stammen  of  loten  lelt , 
en  onder  welke  wel  1000  menseben  kunnen  schuilen.  De  inboorlingen 
noemen  hem  Noenoek  (de  Heilige).  Het  eiland  is  eene  onderboorigbeid 
van  de  Radja  van  AToefKiifjr,  die  er  in  de  goede  rooesson  veelal  by  voor- 
keur verblyf  lioudt.  Het  lucbtgeslel  wordt  evenwel  niet  geiond  geacht 
SIMAUWANG,  lands.  in  Oost-Jndië,  op  bet  Sundasche  eil.  Suma- 
tra,   gouv.  Sumatra^s-fFtsthust,  resid,  Padangsche-BotcHlanden. 

SIMAUWANG,  meer  in  Oost-Jndië,  op  bel  Sundasche  eii,  Suwus- 
tra.     Zie  Siügkaba. 

81MIN,  d.  in  Oost-Indiè,  op  bet  Sundasche  e\\.  Java,  resid.  Kadoe, 
ads*  rcs.  JOagelatig,  aan  den  groolen  postweg,  4S8  palen  O.  van  Ba- 
ta\ia,  13  palen  O.  van  llagelang ,  271  palen  W.  van  Socrabaya. 


S  I;M .  387 

81II0,  d.  in  Ooti'Indüf  op  bet  Sundaitke  eil.  Jawa,  retiil.  Soerm^ 
hmmm,  aam  deo  grooten  poitweg ,  573  palen  O.  ? ao  Batavia ,  4  paleo 
w.  via  Soeraliaya. 
SIMOBy  d.  10  (hii'Itêdië,  op  het  Suudascha  tlL  Jawa,  retid.  Stadion. 
81M01UANSB-P0Lll£a,  pold.  in  Rijnland,  prov.  Zutd-fioUand, 
arr.  Lajfden ,  kant.  Alphen ,  gem.  üazerswoude, 
'  SIMOSSH AVEN ,  f oorro.  atxonderiyke  heerl.  in  bet  Land-tan-Pui" 
fm,  prav.  Znid^ Holland,  arr.  en  kant.  BritlU,    gem.  Simonthacen^ 
ea^Sckudd^^n ;  palende  N.  aan  do  hecrl.  Geervliet,    O.  N.  O.  aan 
SpijkeuHe,  O.'  aan  Braband  en  Vriesland,  Z.  aan  Schuddebeu rs ,  W. 
aan  Biert  en  Abbenbroek. 

Deia  bterl.y  bestond  uit  den  Simonihavenscbe-polder ,  de 
poM.  Fikkarihil  en  Sobickamp,  en  bevat  bet  d.  Sinions- 
baTtn,  benevens  eenige  verstrooid  ii(rgendc  buizen. 

Zy  beilaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  }>1S  bund. 
SO  T.  r.  78  T.  ell.;  telt  35  b.,  bewoond  door  cene  bevolking  van  dOO  iuw., 
dia  meest  in  den  landbouw  en  veeteelt  bun  bestaan  viudcn. 

De  inw.,  die  er  allen  Uerv.  xijri ,  beliooren  tot  de  gem.  van  Simons^ 
kaoen-an^Biert  ^  welke  in  deze  heerl.  cene  kerk  beeft. 

Men  beeft  in  deze  heerl.  eenc  school ,  wolko  gemiddeld  door  een 
getal  Tan  40  leerlingen  bezocht  wordt. 

Dn  beeri.  Siboibdavis  ,  welke  sedert  onhcugelyke  jaren  mot  die  van 
SekuddebêurM  tot  ééne  heerl.  vereeni^d  is,  werd  in  het  midden 
der  vorige  eeuw  bezeten  door  Adiiaar  oaaats  Jakow zoos  ,  Jleer  van 
GatfoUalm  .  Kort  daarna  sch\)nt  zy  echter  gekomen  te  zijn  aan  Mr. 
Osaaa  GiVABan,  oud-Raad  der  stad  Dordrecht,  die  haar  tenminste  in 
1773  beaat  en  in  wiens  geslacht  zg  tot  nu  toe  verbleven  is ,  zynde  thans 
OCB  eigendom  van  Vrouwe  Wildeliira  Gokiielia  var  Uoorr  ,  douairière  van 
Jonkbeer  Mr.  Padlcs  Gevaerts  van  Geeivliet,  woonachtig  te  Dordrecht. 
Het  d.  Hiaa-SiaoHSBAVE.<« ,  meestal  enkel  Simo-^isbaver  gespeld,  ligt 
8^  Q.  Z.  O.  van  Briellc.  Sornml(][cn  meenen ,  dnt  het  zynen  naam 
ootleentvan  den  eersten  bedijker,  welke  Siboti  zal  geheetcn  hebben,  en 
dal  dcae  Siaos  bier  cene  haven  zal  hebben  aangelegd  ,  welke  op  de  Ber- 
nifse  aitliep,  en  waarnaar  hij  deze  ambachtsheerlijkheid  zal  hebben 
genoemd.  Meer  waarschijnlijk  is  echter  de  volgende  naamsoorsprong : 
Graaf  WiLLH  1  v?erd  op  zijne  vlugt ,  in  het  jaar  1203,  door  Siao.v, 
dco  veerman  der  haven  ,  in  cene  boot  naar  Zeeland  ovcrgebragt ,  voor 
volks  daad  de  Graaf  den  veerman ,  naderhand  ,  bij  zijne  terugkomst , 
OMi  doa  titel  van  lieer  Siao.v  begiftigde,  er  bijvoegende  eenige  lan- 
derijen ,  waarin  naderhand  dit  dorp  {gebouwd  is.  Men  telt,  in  de  kom 
van  bet  d.  SiacvsoAVEa ,  51  h.  en  190  inw. 

Het  heeft ,  volgens  de  oude  brieven  van  Geervliet ,  oudtyds  eene 
parochiekerk,  Pastoor  en  Koster  gehad.  De  kerk  was  aan  den  U.  Aarts- 
tnyel  HiciABL  toegewijd  en  stond  ter  begeviiig  vnn  de  Graven.  De 
Pastoor,  in  zijne  parochie  wonende,  had  *s jaarlijks  twaalf  gulden, 
maar  daar  buiten  niet  meer  dan  drie  gulden  inkumeii.  Ook  waa  de 
Pastoor  dezer  parochie,  volgens  cene  ordoniinnlic  van  Heer  Zwboer 
vau  Aacoroi,  Heer  van  Pulten  en  Strijen ,  gemaakt  in  bet  jaar  1370, 
verpligft,  om  jaarlijks  aan  den  Proost  van  Geervliet  \ccrtig  ponden  Hol- 
laiida  (30  guld.)  op  te  brengen.  Het  te^jenwoordige  kerkgebouw  is 
ond,  met  plantsoen  omgeven.  Men  gaat  sm\  hel  dorp  derwaarts  langs 
eea  laantje.  De  eenvoudige ,  niet  zeer  hoogc ,  vierkante  toren  beeft 
aadcrt  het  batst  der  vorige  eeuw  ccnc  spits,  en  op  bet  vierkant  leest 
men  cco  in  tleen  uitgehouwen  jaartal,  1110.  Vóór  de  kerk  ziet  men 


986  SIM. 

•ene  fraatje  rt|  boomeD  geplant ,  hetgeen  een  aangenaam  gerigt  opTc 
Tert ;  builen  het  bnis  van  den  Predikant  en  van  den  Dorpsschoolmeet- 
ter,  beide  goede  gebouwen,  lyn  hier  gecne  anderen. 

De  stichting  Tan  Sihorsiavbr  moet  van  leer  hoogen  ouderdom  syn , 
alzoo  uit  de  oude  papieren  en  manuscripten  ran  bet  kapittel  Tan  Geer« 
TÜet  biykt ,  dat  hier ,  in  het  Jaar  1376  ,  eene  parochiekerk  heeft  ge- 
staan en  dat  dexe  heerl.  te  dier  tyde  leer  aanzieniyk  moet  geweest 
ayn ;  dan ,  den  juislen  tyd  ,  op  welken  het  dorp  geslicht  ia ,  kan  met 
geen  zekerheid  bepaald  worden ,  eTen  min  als  men  weet  wie  de  eerste 
stichter  of  stichleresse  daarvan  was.  Naar  alle  waarschyniykheid  tal 
dit  echter  iemand  uit  het  geslacht  var  Pottbr  geweest  syn. 

Het  wapen  van  Sihohsbatbh  bestaat  uit  een  gedeeld  schild ,  ter  reg- 
terzyde  Tan  zilver,  waarop  een  boom  met  eencn  ontblooten  wortel 
in  natuuriyke  kleur ;  ter  linkerzyde  Tan  goud ,  met  drie  St.  Andriei- 
kruisen  Tan  sabel  (zwart). 

SIMONSHAVfiN-EN-BIERT ,  kerk.  gem.,  proT.  Zuid-HoUand,  klass . 
Tan  Brielle ,  ring  Tan  Geervliet, 

Men  heefl  in  deze  gem.  twee  kerken,  als:  ééne  te  Simonsba- 
Ten  en  ééne  te  Biert,  en  telt  er  S20  zielen,  onder  welke  ruim 
100  Ledematen.  De  eerste ,  die  in  deze  gem.  bet  leeraarambt  beeft 
waargenomen ,  is  geweest  Jacob  Javsb  Lourp  ,  die  in  bet  jaar  1574  her- 
waarts kwam  en  denkelijk  in  deze  plaats  eerst  Pastoor  geTreest  is. 
In  het  jaar  11S88  werd  hij  emeritus.  Het  beroep  geschiedt  door  deo 
kerkeraad  ,  onder  agreatie  Tan  den  Ambachtsheer  Tan  SimonsbaTen. 

SIMONSHAVfiN-£N.SCHUDDEBEURS,  gem.  in  bet  Land^Km^PuU 
ten,  proT.  Zuid^Holland ,  arr.  en  kant.  Snelle  (17  k.  d.,  11  m.  k., 
7  s.  d.);  palende  N.  aan  de  gem.  GeerTliet,  N.  O.  en  O.  aan  Spy- 
keni8se*en-Braband ,  Toorts  nog  O.  aan  Hekel ingen-en*Vriesland ,  Z.  aan 
het  Spui,  W.  aan  Zuidland-en-Velgersdgk  en  aan  Biert-en*Stompert. 
Zij  bevat  de  voorm.  afzonderlgke  heerl.  SimonsbaTen  en  Schud- 
de beurs;  beslaat,  Tolgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van 
1213  bund.  88  t.  r.  89  t.  ell.,  waaronder  1171  bnnd.  32  t.  r.  71  t.  ell. 
belastbaar  land,  en  telt  42  h.,  bewoond  door  BIS  biiisgez.,  uitmakende 
eene  bevolking  Tan  240  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  en  de  vee- 
teelt hun  bestaan  Tinden. 

De  inw.,  die  er  allen  HerT.  zyn,  behooren  tot  de  gem.  Tan  Simontka- 
ven-en^Bieri.  —  Men  beeft  in  deze  gem.  eene  school ,  te  Si  rao  n  sh  a  ve  n. 

Deze  gem.  maakt  eene  heerl.  uit,  welke,  zoo  als  wy  hierboven  ge- 
zien hebben  ,  in  eigendom  bezeten  wordt  door  Vrouwe  WiLatLHUiA  0>b- 
belia  tar  Hoorb,  douairière  van  Jonkbeer  Mr.  Paülüs  Gevabbts  var 
Geervlibt,  woonachtig  te  Dordrecht. 

Het  wapen  dezer  gem.  is  hetzelfde,  als  dat  van  de  heerl.  SimonsbaTen. 

SIMONSHAVENSCHE-POLDER  (DE),  pold.  in  het  Land'van-Pnt' 
ten,  prov.  Zuid- Holland,  arr.  en  kant.  Brielle ,  gem.  Simonshatpen' 
en-Schuddeheurs  ;  palende  N.  aan  Fikkershil ,  waarmede  hij  eene  be- 
dijking uitmaakt ,  en  aan  Schiekamp ,  O.  aan  den  Brabandsclie- polder 
en  aan  Vriesland,  Z.  aan  Ond-Schnddebeurs,  Z.  W.  aan  Miéuw- 
Stompert  en  Oud  Slompert ,  W.  aan  den  Bierlsche-poUler. 

SIMONSKERKE,  voorm.  d.  en  heerl.  op  het  eil.  Schouwen,  prov. 
Zeeland,  W.  van  Zierikzee,  in  het,  thans  verdronken,  Zuidland. — 
Pit  dorp,  overstroomd  zijnde,    werd  in   het  jaar  1496  bui  ten  gedijkt. 

Deze  heerl.  had  fol  wapen  eene  kerk  met  toren  van  keel,  met  dak 
en  spits  van  azuur ,  staande  op  eenen  grond  van  sinopel ,  alles  op  eem 
Tcid  Tan  zilver. 


SlIL 


SW 


SIMOKSLUIS,  fiMkn».  êUk  in  Kmmtmêrlmul,  prov.  Jfêêré-Bottmmd. 

il»  <b  liiaiknkadtt  viti  lictt  Tjinfirngturffr  ffmfni  fftfiwIbfAl^  mb.  «a 
J  tt.   N,  iV.   O,   V4ti  Spaarntpoude  f  MUI  hit  U. 
SinmsmtDI^It  (ÜÊ),   pold.    ia  RiftUnd,  ^nw.  Zuid-Holkmd. 

SlJlt)^iS^POLD£a  öt  SisonTiEj-ffMMB,  Toorm.  pold.  in  Rifukmi, 
|>ret,  dtiid'il&Uandf  ander  f^ufwuomdf  thans  een  gedeelle  ten  deo 
-Mrmk*ÊiÊ^imvft*-p&y*r  utlmdkcntle* 

ftne  pf»U.  «luril ,  iu  liot  jafif  16S8 «  roet  den  Broêk^püiéêr  ter- 
ecokd.     Zïe  foort^  iUo£K-£:i-SiiaM»rou»n. 

SUIOHi-POLUEa ,  vtiorm.  fiold.  i«  het  eil.  Zuid-Bmfehmd,  proT. 
Z^tand^  difU.,  nrr.  en  Lont*  Omu,  gem.  KtfpMê'Bmaiiimfn^-^n-' 
Srtrtdtjk ;  pïjéitdu  Pi.  aaa  de  gem*  Kapellei  O.  en  Z.  aan  de  SeUde, 

h  kei  jêMt  \yS£  werd  mn  Snol  tas  Bbuuii,  neef  tan  Hertog 
Wjuaa  uj  BtuEflo^  Graaf  tni»  Hoüamd  €n  Zctlentf  eni.,  tot  een 
ügl  «rieen  uuge^eveu  eenc  sctior,  io  Vlaken-aiiihadit ,  f  oor  Ylaken- 
dmi,  too  groat  ah  die  gelegen  'mis,,  Siiors-poloib  genaamd;  die  hij, 
Hoer  Siaeji  voornoviud  ,  weder  beefit  uitgegcfen  te  bedijken ,  om  die 
te  WbtHfD  en  ie  beiULen  ten  f?euwigeo  dage,  mits  betalende  jaarlijki, 
voor  ieder  geniet  ^  tea  kapoen  itn  elf  groolen  Vlaamtcb  (27^  centi), 
I  aict  do  tieniïen  daarop  v«tUtfritlc ;  mits  dat  het  land  Trij  wesen  sou  Tan 
«lle  Andere  Lollen  en  on  gelden  ^  sonder  dat  het  soa  kunnen  belem- 
aiefd  of  t»ek«ïiiiïit«rd  nürdea  en«. 
Dti£  |)uldef  ïs  ümoi  begrepn  in  den  fFiUem'^nma'poUêr.  De  gronden, 
icg^re  Sieos»*roiii«it  uitma kende,  beslaan,  volgens  het  kadaster , 
pprrtlakie  vun  ^^  hund,  72  T.  r.  40  T.  elU 
JNSWAian,  poLd.   in   den  Bie$ko$ek,  proT.    Ifoord-Brabmmd. 

Zit    [««{iW'StaO^fHA^GII. 

SIMPANG,  plaaH  in  Ooit-IntUë,  o^  hti  Sundatchê .  ta\,  Ja9m f  resid* 
mi  palea  %mi  JÜuerabaya ,  wAur  roeo  fraaije  buitenplaatsen  en  land- 
Wmb  wan  sommige  ingczeleneo  vao  Soerabaya  aantreft. 
.flik  heeft  men  bier  een  uitmuntend  en  bij  uitstek  fraai  en  groot 
■iilair  hospitaal,  waarin  ten  minste  vier  bondcrd  ziekea  eea  mim 
«ohiyf  en  eene  foortrcffelijke  verzorging  genieten.  Te  SinrAie  is  ook 
kst  Jtsideotiebuis  opgerigt ,  hetwelk  voor  menig  paleis  in  Europa  niet 
16  wijken.  Twee  palen  van  daar  is  eene  uitgestrekte  en  aeer 
voa  «a  firaaije  stalling  voor  de  huzaren. 
vao  Soerabaya  naar  Siipaso  is  geheel  vlak  en  effen ,  aan 
Btt  roet  huizen  en  tuinen   versierd. 

HGi  st«  in  Oott'lndiëf  op  het  Sundasche  cil.  Boméo,  rcsid. 
ï  f  aan  de  Mattam ,  ter  plaatse ,  waar  deze  zich  met  de  Simpang 
en  niet  ver  van  den  mond  der  eerstgenoemde, 
of  Yijf  mijlen  af»tands  Tan  de  zee,  is  deze  plaats  in  het  Wes- 
ten gedekt  door  bet  gebergte  Sukkadana ;  ook  is  bier  de  grond  veel 
jMOger  dan  omstreeks  Ponlianak.  De  stad  Sihpaüo  behoort  tot  het  rijk 
Nitum  Bfmtd,  het  eenige  overblijfsel  van  bet  vroeger  zoo  groote  en 
nitMtrelLte  rijk  Sukkadana. 

SUtfilG  (DE),  een  der  monden  van  de  Pontianak ,  in  Oó$i'Jndii , 
ep  hüifcroilaifii  eil.  Bormo.    Zie  voorU  Pohtiaüak. 

flOKA,  borg  in  Ooti-lHdü,  op  het  Sundatehë  eil.  Jtfto,  resid. 
Ptwmmt  B^uRtkappim,  reg.  Sumedang,  op  de  scheiding  der  distr. 
JUMNM^en  Herrooroif^a,  10  palen  O.  van  Tjiljalengka  en  l^i  paal 
H*  ttm  Limbangan. 


3M  SIM. 

SIMPELVELD,  Qfem.  in  bet  Lani-van'Falkenburg ^  ^roY.  Lmhurg  ^ 
arr.  Maaitricht^  kant.  GnlpeUf  (2  k.  d.,  1  m.  k.,  1  *•<!•);  palende 
N.  aan  de  gem.  Kerkraede ,  O.  aan  'de  Praisftiiche  prof.  nijnland  , 
Z.  aan  BocboUi  en  Wittem ,  W.  aan  Wyire. 

Deze  gem.  bevat  het  d.  Simpclveld,  beneveni  de  [feh.  BotteheD- 
huizen,  Huls-en-Lan?enberg,  Molsberg-Poeichenheïde- 
en-Hondsrnek,  en  Broek,  b^laat  yol^nfhet kadaster 816 band. 
97  V.  r.  alles  belastbaar  land  ,  enlelt  227  h.,  bewoond  door  840  hoit|[ei., 
uitmakende  eene  bevolking  van  ruim  1140  inw.  die  meeai  in  den 
landbouw  bun  bestaan  vinden.  9 

De  inw.,  die  allen  E.  K.  syn ,  onder  welke  920  GommunikaBten , 
maken  eene  par.  uit,  welke  tot  het  vic.  apost.  van  Limhtê/ryf  dek. 
van  Kerkraede  ,  beboort,  en  door  eenen  Pastoor  en  eenen  lUipellaaD 
bediend  wordt. 

Men  heeft  in  deze  gem.  eeno  school ,  welke  gemiddeld  door  een  getal 
tan  50  leerlingen  bezocht  wordt. 

Het  d.  SiMPBLViLD  ligt  4  u.  O.  van  Maaslricbt,  1  n.  O.  van  Galpca. 
Men  telt  er   in   de  kom   van  bet  d.  110  h.  en  ttSO  inw. 

De  kerk ,  aan  den  H.  RBaiaiirs  toegewyd  ,  is  een  schoon  gebost ,  met 
eenen  fraai  groeten  toren  ,  en  van  een  orgel  voorzien. 

De  kermis  valt  in  den  eersten  Zondag  in  de  maand  October* 

SIMPELVELDSCHE  BEEK  (DE),  water  in  het  Land^vmn'VmXkm- 
burg ,  prov.  Limburg ,  dat  zynen  oorsprong  neemt  in  de  gem.  BoeMia , 
met  eene  westelyke  rigtiug  de  gem.  ShnpelveU  doorloopt  en  lich  on- 
der Gulpen  in  de  Geul  ontlast. 

SIHPLICITAS  of  Lbbak-Boblobs  ,  landg.  in  OoeUFndiij  op  het  Sum- 
dasche  cil.  Java,  resid.  Batatid  ^  in  de  Bataviatch»'0m'meUind9n , 
aan  den  Westerweg.  --  Op  dit  landg.  is  den  27  Maart  17tfl  de  ba- 
zaar Gebroek  opgerigt. 

SIMPLICITE  (LA),  snikerplant  in  Nederlands  Guiana,  kol.  Surt- 
name  f  aan  de  Suriname ,  ter  linkcrzyde  in  bet  afvaren  ;  palende  bo- 
Tcnwaarts  aan  de  verlaten  plant  Crommenie ,  benëdenwaarts  aan  de  terl. 

filaut.  Urapanica-en-Berzeba ,  2000  akk.  groot;  met  87  slaven.  De  me- 
en wordt  door  water  gedreven.     De  Negers  noemen  haar  VABBaaoasoB« 

SIMPOL,  naam ,  welken  men  veelal  gaf  aan  den  groeten ,  Bwaren  toren 
Tan  hei  s\ol  Batestein ,  in  hei  Land-van^f^ianen ,  prov.  Zuid-UoUand, 
Zie  Batbstbir. 

SIMPSONS-BAAI ,  een  der  zeven  divisicn  van  bet  Nederlandsch  kwar- 
tier van  het  JTest-lndische  eil.  St,  Marten. 

SINABO,  voorm.  suikerplant.  in7Fef/er/aii</f-(rriüinay  }lq\.  Suriname ^ 
aan  de  Commetewane-kreek ,  terreglerzyde  in  het  afvaren  ,  palende  beven- 
waarts  aan  het  Land-van-Nieuwzorg ,  benëdenwaarts  aan  de  voorm.  sui- 
kerplant.  Gelre ,  met  welke  zy  nu  vereenigd  de  suikerplant.  Getreden' 
Sinabo  uitmaakt.  Sirabo  alleen  was  2742  akk.,  groot  en  heette  by  de 
Negers  Gavda. 

SINAl  (DE  BERG-),  voorm.  naam  van  het  klooster  fleiligcrlee,  gelegen 
in  eene  streek,  welke  oodtyds  heette  Oosterlee ,  prov.  Groningen. 

Op  de  archivenkamer  van  Groningen  ,  ligt  nog  een  brief  van  het 
jaar  1482  met  bet  conventszcgel.  Ook  zyn  aldaar  de  afdruksels  van 
onderscheidene  kloostcrzegcls  en  daaronder  dat  van  Heiligerlee.  Het 
randschrill  van  het  langwerpig  conventszegel  (met  veel  moeite  onl- 
cyfcrd)  is  letterlijk:  S,  Cduentus  m  asterloo  mhte  Cynai, 

SliVAl(BERG-),  verl.  plant,  in  xTecfcr/aiKÜfcA-^iitana;  kol.  5i»riR«wie. 
Zie  Trirquilité  (La). 


SIN.  SOI 

SWALARGHAIIG,  ^httfitinOóihlméii,  opbel  SMmdat€hg  tilJa- 
M  f  rmié»  Kmioê  |  rcg.  Mmgtlang, 

SINAMANG  (DE),  BATARc-SisiaAüfi,  Ht.  in  OosiJndië^  opbetS'yii- 
^ndhff  dl.  'Smmmira,  goor.  Sumatra^t'-ff^estkusi  ^  rcsid.  Padangtche- 
fiwliwdbw,  Zy  doorloopt  het  ffeheele  laodschM)  Ama-ZiiM-poe/o,  ?au 
kei  N.  W.  BMr  het  Z.  O.  r  r--    , 

SDICFALA  (DE) ,  welke  naam  icdert  in  SiRatALun ,  Sihovallvi  , 
SmAVAUUM,  SmcfAL,  (]»cvAL,  CoicTAL  enx.  veranderd  of  bedorven  it , 
vator  ia  StmmU'Vlaandertn ,  proT.  Zeeland. 

Het  w«i  de  inidelüke  tak  der  t^ester-Seheldê  en  lehoot  langt  bet 
Oodo  land  van  Vlaanderen  in  de  rigling  van  den  Graaf-Jantdyk  ,  nam 
Un  Weilea  vaa  Aardenbnrg  nog  den  Bu  dan  vliet  op,  en  stortte  zich 
cindeKjky  aÉ  «ch  diir,  waar  tbans  de  stad  Sluis  ligt,  met  de  lui- 
üelijka  l^  der  Schelde  vereenigd  te  hebben  ,  in  zee ,  zoodat  het  te- 
genwaordïga  Zwin  nog  een  gedeclle  van  den  loop  der  Siücpala  aan- 
w^at,  looab  men  dan  ook  dien  naam  daarvan  wil  afleiden  (1). 

SINDAIIG-BARANG ,  landg.  in  Oott-lndië ,  op  het  Sundatehê  eil. 
Jmtett  ads.  res.  Buitensorg,  *-  Hel  is  ruim  5100  bund.  groot. 

SINDANG-KASSI ,  gou  vernemen  ts  distr.  in  OotUlndii^  up  bet  6W- 
^IsseAe  eil.  Jawa^    ads.  rcs.  Kratrang, 

SINDANG-KASSIE,  distr.  in  Oost-tndië^  op  bel  Sundaiche  eil.  «/aso, 
retïd.  Cktnham ,  reg.  Madja-Lengka, 

SINDANG-LAYA ,  d.  in  Oosi-indiêj  op  bet  SunJasche  eil.  Jawa , 
ftM.  Preamgef'Regentêchappen  ^  reg.  Bandong,  aan  den  groeten  post- 
w^ ,  190  palen  O.  van  Batavia ,  7  palen  O.  van  Bandong ,  1237  pa- 
Ica  W.  van  Samarang. 

SINDAWANI  of  SoEüDAwsM ,  oud  d.  in  Oott^Indië,  op  bot  Sunda" 
ickÊ  eil.  Java  ,  resid.   Preanger- Regentschappen  ,  reg.  Sumadang, 

SINDEL,  d.,  prov.  Friesland^  kw.  Z evenwouden j  griet.  Gaatier- 
tand.     Zie  Sordil. 

SINDELDOBP ,  naam,  onder  welken  bet  d.  ZcivDBaDoa»,  in  ^a^ 
ierland  ^  prov.  Pfoord-IIolland  ^  op  soinDiijrc  kaarlen  wel  eens  voor- 
komt.    Zie  ZusDisnoRP. 

SINDELRA,  oud  Friesche  naam  vnii  iict  d.  So^del  ,  proy,  Friesland  ^ 
kw.  Zevonwouden  ,  griel.  Gmitierland.     Zie  Soüuel. 

SINDEREN  of  SiTiDEB  ,  geh.  op  de  Ower-Felutffe ,  prov.  Gelderland, 
»rr.  en  4  o.  N.  ten  O.  van  Arnhem  ,  kant.  en  7  u.  ten  Z.  O.  van 
^pMoam,  gem.  en  ^  u.  O.  van  l'oorit, 

Mta  beeft  er  ook  een  adcll.  b.  van  den  zelfden  naam.  Zie  bet  voU 
gcade  art. 

SINDEREN  of  SiRDBH,  adcll.  b.  op  de  Over-Feluwe ,  prov.  Gelder- 
immd,  arr.  ea  4  u.  N.  Icn  O.  van  Arnhem  ,  kant.  en  7  u.  Z.  ten  O. 
van  Apeldoorn^  gem.  en  '\  u.  O.  van  Voonty  in  liet  {reb.  Sinderen, 
SlNüERHOEK,  buurs.  in  liet  graafs.  Zutphen,  prov.  Gelderland, 
^islr.,  arr.  en  ruim  6  u.Z.  O.  van  Zntplicn  .  kanl.  en|u.  ten  Z.  O. 
van  Ter-Borg^  gem.  ff^iscky  ruim  1  u.  Z.  ten  W.  van  l^anseveld, 
waartoe  zQ  kerkelijk   beboort. 

Men  telt  er  56  b.  en  420  inw.,  en  beeft  er  eene  kapel ,  waarin 
▼iermalen  'sjaars  door  ecnen  der  Predikanten  van  Varsseveld  dienst 
wordt  gedaan,  en  welke  tevens  tot  school  dient.  Dezu  sebool  wordt 
door  een  getal  van  150  leerlingen  bezocht. 


(t)    Hm  lit  ofw  4m%  rfv.  veite  I.  ii  Utkicht  UMRfBCLHUia ,  U  fnnintu  7.Hlwi  ,  in  ;i«r« 
•iniif  fNCiMMi  ,  tn  tn^stU*  rorming  Ntehoiiwl ,  bl.  78-T«, 


3»  SI  N. 

S12IDERS.EMK,  buit.  opdca  Vtïmmmwm ,  pm.  GMtHmmd^  «fair. 
Welmwe^  kw.,  air.,  kant.  ea  gem.  jirmkem,  aaa  dca  Onwlvcf  hv 

Dit  baitcBverUIjf  bataat,  bdialTa  nït  bet  haenDbnit  ca  mmètn  fi- 
Ümmefften  ,  nit  ecaea  «d  aaogeicgden  voorgrood  doar  m  fjwtnm  i 
tcrverk  vao  den  gcmccneo  «eg  gescheideo ,  tuin  ea  i 
kofaeMle  aan   den  Rmeadaalfcbe-weg.    Het  beslaat 
▼an  S4  T.  r.    80  t.  ell. 

SIXDORO  (DE),  berg  in  Oügt-imdÜ ,  op  bet  Smmdmickt  cil.  Urn, 
gcdcdtelyk  resid.  BmfUm,  afd.  Ledok,  gededlelyk  resid.  JTcAc,  ii|. 
TcflMnffMf ,  diOr.  DpUia  en  Letmpóeymmy,  Etj  it  10,000  voet  bi^|, 
ca  bedfk  kiraten .  waarvaa  soanaigea  nog  rook  nilbraken. 

Dne  berg  beeft  op  Java,  tot  diit verre  bet  grootste  Tersdbil  mém 
stand  Tan  den  tberroometer  opgeleverd.  De  Loileaant  HiriAaa,  éa 
bem  in  de  maand  Mei  1813  beklom ,  bevond,  dat  in  dea  innffairfct 
de  thermometer  50**,  des  nacbu  36*  en  44%  en  by  den  dageraad  tf 
Fahrenbeit   teekende,    tcnyl  een    tweede  tbermometer  50^  aaaawt 

Hij  vond  op  een  aldaar  gelegen  meer  des  morgens  ys  Ier  dikte  lai 
I  ea  seirs  van  ^  Rynlandscbe  duim  ;  by  vermoedde ,  dat  het  laitita 
den  vorigen  dag  niet  ontdooid  was.  Het  water  in  een  bord  wM  dü 
oaebls  geheel  bevroren  en  het  ys  een  duim  dik. 

SI?iGA,  d.  'inOotl-intlii,  resid.  TerMale,  op  het  eïL  XoeU-Tmijdê. 

SIN'GALANG,  gebergte  in  Oos<-/ni/fê,  opbet^nndbsdkceii.  Aaaslra, 
dat  de  grensscbeidifig  iiisschen  onze  Benede»Umdieke  ea  JT 
btüiiingen  op   de  Westkust  ran  dit  eil.  uitmaakt.     Da 
pen  zyu  de  Ambadiang  en  de  Singaiang, 

SIMGALANG  of  Bataso-Sircalaso  ,  d.  in  Ooit-Imdië,  op  het  Smm^ 
iauke  eil.  ^nmiifra,  gouv.  SuwÊaira's-^esikmMi ,  ads.,  ree.  Fmdamgf 
in  eene  kloof  van  den  Singalang,  530  ellen  boven  de  oppenriakit  der  aee. 

Hier  overleed  den  2  Septeoiber  1834  de  bekwame  Teekeaaar  ea 
Administrateur  van  de  Nederlandsche  Natuurkundige  commissie  ia  Ooit- 
Indiê  ,  P.   TAH  Oost. 

SINGALANG  (DE),  berg  in  Oost-Indië,  op  bet  SüuJiuehe  eil.  Smmmitm. 

liet  is  een  der  hoogste  toppen  van  het  gebergte  Simgalamg  en  aelfii 
de  hoogste  van  het  gebeele  eiland  ,  zynde  8936  NederUndscha  elWa 
of  9353  Rynlandscbe  voeten  hoog. 

De  gesteldheid  van  dezen  bcrgschakel  getuigt  van  eene  oude  ,  pri- 
mitive  wording,  llare  formatie  bestaat  vooroamelyk  uit  syenitachtig 
graniet  en  wakken  ,  waar  ,  op  vele  plaatsen,  overgangskalk  is  opgelegd. 
De  gebeele  keten  heeft  eene  gemiddelde  hoogte  van  940  elL  bovea 
de  oppervlakte  der  zee.  Zy  is  zeer  ruwboekig ,  door  vele  valleyea  en 
diepe  kloven  van  een  gescheurd  en  alom  met  groote ,  digte ,  oorspron- 
kelijke bosschen  bedekt. 

SINGAPARNA,  distr.  io  Oott-Indië ,  op  het  Sunda$eke  eil.  Jaeo  , 
resid.  Preanger^RegtnUchanptn  ^  reg.  Sumadamg. 

Ten  gevolge  van  de  uitbarsting  van  den  Galocngoeng,  welke  den 
8  October  182:2  plaats  had ,  was  dit  distr.  tot  den  17  dier  maand  on- 
ioegaukeiyk,  daar  Lel,  ofschoon  minder  door  den  la  vast  room  geteis- 
terd ,  by  zyoe  lage  ligging  en  ten  gevolge  van  de  verstopping  der 
meeste  rivieren  geheel  overstroomd  en  in  eeoe  onafzienbare  zee  was 
verkeerd  geworden.  Tnsscben  de  zestig  en  tachtig  menschen ,  die  op 
eenen  heuvel  gevlugt  waren  ,  om  den  dood  in  de  golven  te  ontgaan , 
mrrden  allen  door  het  geweld  van  den  stroom  overweldigd  en  wegge- 
dreven.    Van  de  koflijtuiocn  van  Radja- Pul  la  en    Tjiawie  waren 


sm  m 

twtrtaJwd  «1  MfDBifM  geheel  fcnueU.    Ir  varai 
lorpeiit  M  walerieidinrai,  177S 


ia  «I  Air.  n  dorpen,  M  walerieidiDgeB,  177S  Iuum  pedie  vu  800 
pMd  e»  MS,490  keffijboomeo  geheel  vernield,  S8  valerieidiH»  , 
»4  tiMepiidieen  888,580  koffijboomeo  beschadigd.  1828  meueheii 
4B  mméÊm,  Itt  keettea  ea  581  hofleU  omgekomeo. 

8&6ARADJ1A,  d.  in  OéUrlmêÜ,  op  hei  &mfa«cAe efl.  Joii  in  het 

Dil  d.  WM ,  hy  den  opetend  van  1848 » door  de  mnitelingen  Tertterkt, 
4och  «erd  den  SO  Jony  van  dat  jear  door  de  ooien  iogcnomen  en  verbrand. 

SOIGARAillA,  d.  in  Out-Jnda,  op  bei  Smdmtekê  ui.  Jm  . 
ffwd.  CkrAon. 

SUKA-TOEDANG ,  d.  in  Orni^iiutö,  op  hei  Simdbiele  eU.  Jém, 
rmmL  17inini|e 

Dea  7  Cklober  1838  ontstond  aldaar  brand,  welke,  ten  get  olge  van 
«OMB  AIIm  oostenwind ,  in  korten  tyd ,  soodanig  toenam ,  dat  aieer 
daa  aef—ljg  hniaen  ,  onder  welke  een  viertal  steenen  gebooweo  oeno 
pveoi  ètr  vlammen  lyn  geworden  ;  terwyi  twee  meosehen  by  dit  on- 


géuk  het  leven  verloren. 

SINGEL  (DE) ,  stnks  gronds  in  den  l^oinaiefffrwaanf ,  prov.  OtUer- 
imt$d^  onder  hei  d.  firucbem ,  waar  men  wil,  dat  vroeger  hei  kasteel 
ilar  Hoeren  VAa  Baocaia  gestaan  beeft. 

811M»Blf-EIED00L ,  distr.  in  Ooü-imdii^  op  bet  Smudmnkê  dl. 
Jmm^  icsïd.  Slemeyirfna,  reg.  Demmk» 

filNGEN-EIEDOOL  (BOSGH-YAN-) ,  bosch  in  Oott^lmdii,  op  hel 
Smmdatekt  eil.  Joon ,  resid.  Smmmrang ,  reg.  Dtwtak ,  dutj*.  Smftm^ 
MUêtL  —  Hel  levert  overv|oed  van   bont  toi  allerlei  doeleinden  op. 

SOIGEll-EOELON ,  distr.  in  Ooil-Iadit ,  op  hei  'Sumdaukt  éï. 
Jnoo,  resid.  en  rtQ.  Samarang. 

SINGEN-LOR,  distr.  io  Ooü-MU,  op  hoi  SmubsdU. eiL  Jam, 
resid.  en  reg.  Samarang, 

S1NGEN*WETTAN  ,  dittr.  in  Ooêt-indii,  op  hei  SmmdaiOê  tU. 
Jmtm^  resid.  en  reg.  Samarang, 

SINGINGING,  eil.  in  Oott-indië^  in  de  Indischê-sêt,  aaa  do  Oost- 
knsl  van  het  eil.  Nassau  ,  3**  5'  Z.  B.,  117"  41'  O.  L. 

SINGKALAN,  d.  in  Oost-lndië ,  op  het  ^undof cAe  dl.  J«e« ,  redd. 
en  SO  palen  van  Soerabaya  ,  alwaar  bet  Hoofd  der  waterleidingen  woont. 

Dii  plaatsje  is  seer  aangenaam  'aan  den  oever  fan  de  rivier  van  Soe- 
nbaya  pl*g«n ,  door  groote  boomen  beschaduwd ,  en  een  goed  oord 
woor  liaftefaCen  van  de  iagt. 

8INGKANJAJA,  bosch  in  Ooii-Jndie,  op  het  Sundasokê  tü.Jmm, 
ndd.  TamU.  ' 

8ING1URA,  SiKAaAofSiaAOWAie,  meer  in  Oosi'Jndië,  ophoi  Jbm- 
dateke  tiL  Sumaira ,  gouv,  SumatraU- Westkust ,  rtêid.  Padampekt» 
Bo9€mlanden,   12  m.  N.  van  Padaog. 

Hei  w  6  mylen  lang  en  van  1^  tol S  mijlen  breed  ,  ligt ,  dooreen  vrQ 
1«ng  gebergte,  als  in  eene  kom  besloten,  en  moet eene aanmerkeiyka 
diepte  hebben.   Rondom  Let  meer  sijn  eenigc  dorpen  aannnaam  galgen. 

SINGEAT,  d.  in  Ooit-lndii,  op  bet  Sundatckê  dl.  Jmm,  nM. 
Kêdirm. 

SMGEEB,  Snaif  of  Sirkip,  dl.  in  Omi-indii,  in  den  SmuUuekê- 
Aftk^,  toi  deütoMWicAe-etüondini  behoorende ,  Z«  van  hal  dl.  Lingga. 

Hei  is  f^k  aan  ian  en  na  Liogga  bet  grooUte  der  groep. 

SINGEEL,  dutr.  in  Oott-Indii,  op  bet  SumdaidiÊ  eil.  Smmtdm , 
in  hal  ryk  AUfUk,  mei  eene  stad  van  denidfdea  naam. 


394  SIN. 

SINGKEL,    kaap  in  Oott-Indü^    in    de  Jnêüehe^e.     Zie    Stros. 

SINGKEL ,  st.  in  Oott-ïndiS^  op  het  Sundaschê  eil.  Sumatf ,  rvk 
JUjieh,  distr.  Sinykel,  V  W  ^.  B.,  11»''  48'  O.  L.^aan  eenemier 
fan  den  xelfden  naam. 

Men  heefl  er  eene  (foede  haven ,  welke  echter  dikw^lt  aan  de  leeroo- 
▼ers  is  blootgesteld.  Er  it  handel ,  ook  veel  met  Poeloe-Banjak ,  in 
benzoën,  kamfer,  peper,  stofgoud,  tripang,  was,  rotten  en  klapper- 
noten. Rustvaartnigen  worden  gebouwd  van  het  timmerhout  |  dat  langi 
de  rivier  uit  het  binnenland  aangevoerd  wordt.  De  Radja  schynt  aidi 
sedert  lang  als  onafhankelyk  van  Alsjeen  te  handhaven;  hy  had  sich 
in  de  leventiende  eeuw  vry willig  aan  de  Ooslindische  Maatichappy 
onderworpen     Men  heeft  in  de  nabyheid  parelbanken* 

SINGKEL  (DE) ,  riv.  in  OoU-Jndië^  op  het  Sundaseh»  eil.  Sumaira^ 
ryk  jiUJHh, 

Zy  ontspringt  nit  het  binncniandscbe  gebergte ,  loopt  auidoostwaarts 
naar  den  Oceaan  en  heefl  volgens  sommige  eene  lengte  van  80  tol  100 
myien  ,  neemt  onderscheidene  rivieren  op  en  is  tot  seer  verre  binnen- 
slands bevaarbaar. 

De  noordeiy  ke  mond  der  rivier  is  door  eene  bank  gesloten.  De  luideiyke 
mond  y  dieaich  beiuiden  den  Hoek- van-Si ngkel  in  aee  ontlast ,  is  breed  en 
heeft ,  by  vloed  ,  diepte  genoeg  voor  vry  groote  schepen  ;  op  eene  bank , 
die  aldaar  van  den  Noorderwal  in  aee  uitstrekt ,  gaat  eene  aware  branding. 

SINGKEL  (DE  HOEK-YAN-),  kaap  in  Oosi-Indii,  in  de  /mAacAe- 
Zte.     Zie  Sitob. 

SINGKOEAN,  it.in  Ooêt-Inêii,  ophet^uiiiibacAeeil.  Aimalra,  aan 
de  Westkust;  1M2'N.B.,  W  W  O.  L. 

SINGOLOPO  ,  d.  in  OoU-indii,  op  het  Sundasdtê  eU.  Jam,  ads. 
res.  Buitenxorg^  dist.   Tjiharoesa, 

SINGORIXTI ,  d.  in  Oêtt-lndii,  op  het  Sundauke  eil.  Jmm ,  retid. 
Passaroewang ,   reg.  Malang ,  5  palen  van  Batoe. 

Men  heeft  er  eene  iwavelbron  ;  Terscholen  tusschen  hooge  gebergten  , 
levert  het  badhuisje  aldaar  een  schilderachtig  gesigt  op.  Daarnevens  staat 
een  vervallen  klein  Braminsch  tempeltje ,  om  hetwelk  onderscheiden  heete 
bronnenopborrelen  ,  waarvan  het  water  de  kracht  van  vcrsteening  heiit. 

SINGO-SARIE,  d.  ia  Oost-Indië^  o^p  het  Sundaschê  eil,  Ja9a,  resid. 
Patsaroewang ,  reg.  tlaUng^  aan  dèn  dertigsteu  paal ,  regts  van  den  weg. 

Men  vindt  hier  overbiyfselen  van  cfen  der  beroemdste  afgodstempeleo 
op  Java. 

Deze  tempel ,  hier  t  j  o  e  m  k  o  o  p ,  dat  is  bedehuis ,  geheeten  ,  is 
9.41  eil.  hoog  ,  vierkant  gebouwd  en  heeft  zynen  ingang  aan  den  - 
westkant.  In  een  van  de  nissen  ziet  men  een  beeld  zondier  hoofd  ,  lig- 
gende op  den  grond.  Langs  cenige  trappen ,  begeeft  men  zich  naar 
het  midden  gedeelte,  alwaar  men  slechts  eene  ruimte  ziet,  waarin 
cenige  brokken  steen  verspreid  liggen. 

Aan  de  noordzyde  van  den  tempel  was  vroeger  een  gat  in  den  muur 
gemaakt ,  door  hetwelk  men  het  binnenste  van  den  tempel  kon  berei- 
ken ,  doch  waafvoor  thans  steenen  gelegd  zyn.  Men  verhaalde,  dat 
daardoor  zekere  Prinses,  dochter  van  den  Prins  van  Sihoo-Sae», 
Lehbob  Ahuato  ,  die  hier  door  haren  vader  gevangen  was  gehouden , 
gevlugt  is.  Alle  de  beelden  zyn  uit  de  nissen  genomen  ,  slechts  vindt 
men   twee  kleine  wachters  voor  den  tempel. 

Van  het  hoofdgebouw  zyn  niet  meer  dan  twee  groote  hoepen  steen 
met  loofwerk  voorhanden  ,  waarvan  de  steenen  zelve  1.39  tot  1.S0  voeten 
lang  en  evenredig  dik  zyn. 


U^Jp! 


f 


De  Iwtf  groolt  lUtnli^pf^n  ,  ^tWm  trttiehendv  K.fH}eii0JO«lL  boof 
"         n»Cêti  lijn  ,  l»f  jjê"  öp  e<?iii*«  gocilcn  a&lïtud  i^an  cïitifider  tn  •clilj- 
itlld  ie  hebben,  ani  twee  icc-f  koli>i»ale  wAchLenU  »dii-«g«ii  , 
l-«irlke    daarifai)  afpialÏL'ïi  lijru     E»^ti  vhïi  ^Ichj  ki»1ai(«AU  ,  teer  licieieiii- 
MAféiiTO ,   béclilei»  il  aai   voor    de»   ndordetyken    hoop ,    mm    ofigeve«r 
I  rU«  Coog  ,  nair  eten  red  i^hcid  brcvd  c?ii  uit  eep  tttik  Q^haiiwen^    Het 
|Wld    wurdl  xïll'-ndfi  i>p    i(ji(i«  hjik   %oar[^»l«U ,    de   hatidfn  «    waarin 
iit%  Toor^Êfp  icb^nt  hohïlfft  ftwecsl  te  lyn  ,  ruiten  ap  de  kniefin. 
Ondvf  de  sleeden   welke  bier  fetonden  xyn,    treft   nien  er  lei   wol 
lM;w4»ré  gehiêveoe  van  1 .86  Int  ClfO  etU  booff ,  ni«l  kawi«elïc  Uttefibe- 
ichreTeii^  a:if]* 

2i«w  uit  detc  ivaehtcfi  ,  ali  tiil  de  tn  deie  il  reken  vertpfeide  hi»>fteti 

en  tUMHB  >c  op   te  i»akï^n  ,  dal  dtdiiar  hel  voornfiaiiiite  (jebtüiw  moei 

l^kgül  it|a    gt«er»l.     Ziutiwa^rlft    iti   Itül    hmi^\%   d^Hirdrinj^i  iide ,   vindt 

men  nor  f^riefaeideo  verlatten  ietupeU  ^  uretke  atlen   Diet  het  hcM}(dg«. 

.  Imiiw  ieli(jaeii  in  yerbarid  Ie  hebben  [r^têztn,    lip  onderscheiden  pleai- 

t» ,  tiei    men    op   den    gr  ood    bewerkte   tiprnen ,    niet    loof  werk  «n 

"en  vafi  bi^lden  f  die   M^hadiwa  en  Duesaa   voorateiLen,     Aan  een 

ed  treft    men  eefi  der  jraatiït  bewerkte  natidii  aan  ^   welke  men  no^ 

lil  'dien  a^rd  jfriien  hei^fi,      ileze  slier  if  %  elL  lang  en  in  YQorilcUingf 

l|f»ove]  al«  in  nit voering  mc'i**terlyk  vervaardigd*  Ne* ent  dat  beeld  tindt 

en  eenen    atcen ,    bot  bovenste  gedeelte    van   Braitia    voqrïtellénde , 

lotedt  frafti   bewerkt.     De  lonnewagen   mét  teven  paarden,    litft   daar 

"^  liy  ;    bei  it  Ie    bejamnieren  ,    dat  dt  boofdon    der   paarden  lyn 

lianen.     Men   veraekerl  dat  de  iubtiorliiigeo  luiki  j^daan  bad  den  , 

f  reei  ,  dal  ,  in[;eval  de  tieelden  onbei ehadigd  bbven  ^  die  naar  de 

l|eofdplêat4  S4»nden  T4^f«oerd    wordiyn*     De  luwte  in  dit  itatl^  b««cb  | 

de  pJe^tif^e  ttillef  alteen  d&or  hel  j^elluit  van  etnige  vegelen  atijebro- 

itrri  ;  dt;   htrinnerïn^  a<in   de  iijden  ,   toen  dese,    tnans  loo  eeiiiamo, 

tcriaten  plaati ,  het  toonet^   von    beweging  en    woeling  wat^    brei]|Ten 

éen  peiQfenden  bcïoeker  önwilïekenri|*  in  eenc  zwaarmoedige  itetnminjj^ 

en  hdcbtfn  bem  teven»  onwedcrstaaobaar  lang  iian   dit  oord.     Achter 

bet    tiQ   ferwriefte    hoofdgebouw,    loopt    een    kleiti   voetpad   na^iir    ecna 

apcnin^    welke  tot   een  dorp    geleidt,    alwaar    mrn    de    nverblyffelen 

van  eenen   mtiqr  vindij  alsmede  een   »treek  boo^  liind,  dal  tban«  be** 

pJanl  ti,   doch  welke   alle  de   sporen    van  cene  vernielde  itad  drii^ren* 

by    deie  tempeU  xïjn    vele  otide  Buil  te  he  (Cbioesiehe)  lUunLen  gevon* 

Lidcn  j  in   T8i0  ,   ondier  anderen  ,    4000  iluks. 

I  SiNGnAVËK  (HET)  of  Seiüchivv  ,  havei.  in  r«i*pnlAe,  prov.  Optfr* 
ijntl  f  prr*  en  i\  n  O*  van  AimeU^  kant.  en  1|  ii.  O.  ten  É.  van  Oo/* 
martum  ^  gedeeltelijk  gem.  en  |  u.  Z.  W.  van  D^ntkampf  gedeeltetlik 
nu  en  il  u.  N,  van  Letter  f  gedeellelTJk  gem.  en  ^  n.  0^  ten  n« 
ran  ff'eeFwehf  oan  den  [prooien  we^  van  Oldeniaal  naar  Noordboofn« 
Üit  goed  aangenaam  gelegen  aan  bel  riviertje  de  Hinkel,  en  rijkelijk 
toortirii  van  boog  geboomte  ,  melige  bouw-  en  groen  landen  ,  i«  viin 
&v  eren  den  oorsprong.  Wanneer  en  door  wien  bet  it  gc^tiebt ,  kan  met 
gH^ne  sekctrhfeid  morden  bepaald.  In  de  dertiende  eeuw  werd  het  be^ 
«eien  door  het  adi^Oyk  getlacbt  vaü  Avpic  ,  |;endJimd  Stuca^visi ,  loo 
als  blykt  ttit  de  Hvilfn^^  %ut  Gesehichtc  /f^titjthalettt  van  rost  JIakoi 
f«ii  fiïfteL»c&>p. 

lo    1406  ««rd  daarmede  beleend   BaELot  Ilonpaiiiinie^    van   vrclken 

bn,    iD  1^1,    overge^aA»  ii  op  vtjne    dochter  JosAaiA  IfoüoijivEao , 

;v  tfuiiin  T&n  Lèffoict ,  wplkc  vervol  geni ,  in  plaati  van  t^jne 

w  j  tnet  §iM«4Viii  beleend  werd.     In  tlSÜQ  ontving  Fenfttim 


396  SIN. 

T4V  TwiCKBLO  faet  io  leen ,  die  het  echter  ïn  het  lelfde  jaar  overdroeg 
aan  het  klooster  te  Oldeosaal.  Op  den  26  December  1i>06  maakte 
FaEDsaiK  VAS  Badii,  de  zet  en  vijftigste  Bisschop  van  utrecht,  deze 
overdragt  goedkeurende ,  hit  Shiobaves  tot  een  edel ,  vry  en  eigeo 
goed ,  en  onthief  het  van  alle  leenregten.  Hy  legde  daarby  aan  het 
voorzeide  klooster  de  verpligting  op ,  om  ten  eeuwigen  dage  aan  de 
Bisschoppen  te  Utrecht  jaariyks  op  Sint  fif aartensavond ,  in  den  winter, 
aan  handen  van  den  tiidelijken  Rentmeester  van  Twenthe  voor  tijns" 
pennxnk  daar  uit  te  reilen  vijf  overlandsche  Rijnsohe  gulden,  goed  in 
golde  en  zwaar  van  gewigte.  Voorts  werd  door  vooraeideo  Bisschop 
de  vergunning  verleend,  om  het  klooster  te  Oldenzaal,  dei  verkie- 
tende ,  te  verplaatsen  naar  hbt  Sihobavbii  ,  doch  onder  voorwaarde ,  dat 
de  muren  der  gebouvren ,  welke  te  dien  einde  voor  het  vervolg  op 
SiRGBAVER  mogten  worden  opfferigt ,  niet  dikker  wierden  gemaakt  dan 
twee  en  een  halve  voet  (O.io  ell.) ,  om  reden,  zoo  als  het  heet  hy 
den  leenbrief ,  dat  onzen  lande  in  toekofMende  tijden  geen  hinder  ge* 
ëchiede,  Uet  klooster  te  CHdenzaal  maakte  echter  geen  gebruik  tan 
de  voornoemde  vergunning,  maar  verkocht  atT  SiRCBAVtii  in  1515, 
ten  overstaan  van  den  Drost  van  Twenthe ,  Johah  var  Twicbilo  tov 
BöatLSCAMP,  aan  Heer  EvBawiJs,  Grave  tot  Benlkeim  en  Steinfort, 
ïn  wiens  geslacht  het  bleef  tot  in  de  helft  der  zeventiende  eeuw. 

Ter  eere  van  de  Graven  van  Bentheim  en  in  de  hoop,  dat  de 
Overyssclsche  domcingoederen  in  het  graafschap  Bentheim  gelegen  , 
des  te  beter  zouden  worden  behandeld ,  hebben  Ridderschap  en  ste- 
den ;  de  Staten  van  Overyssel  aan  Sihgbavch  het  regt  van  havez.  en 
verdere  vryheden  geschonken.  Graaf  Ebist  Wilhblh  vai  BBimEia, 
hiermede  oog  niet  te  vreden,  verlangde  daarenboven  volkomene  vry- 
beid  van  belastingen ,  en ,  volgens  overleveringen ,  eenen  eigenen  gra- 
venbank  onder  de  Overysselscbe  Ridderschap.  Het  weigeren  van  dat 
verlangen  ,  zware  oncenigheden  met  het  naburige  huis  Bögelscamp  , 
en  eindeiyk  het  aannemen  van  het  R.  K.  geloof,  welks  beiyders  van 
de  beschrijving  in  de  Ridderschap  waren  uitgesloten ,  w^ren  de  oor- 
zaken, dat  Graaf  Ernst  Wilbblb  ,  den  6  December  1651  het  huis  Sir- 
6BAVEN  verkocht  aan  Joukheer  Gbbbabot  Sloet  tot  der  Olderbofv,  Land- 
rentmeester  van  Twenthe,  en  diens  echtgenootc  Joharra  Flobbrtira 
var  Oeb  ,  met  welke  hij  ,  ter  zake  van  dezen  verkoop  in  eene  zware 
en  langdurige  procedure  werd  gewikkeld  ,  welke  gevoerd  werd  eerst  voor 
den  Landrigter  te  Ootmarsum  Rbirbabdt  vor  Kloosteb,  en  vervolgens 
in  appel  of  klaringe ,  en  grootendeels  in  des  Graven  voordeel  werd  beslist. 

Uet  goed  Sirgbavbr  bleef  aan  het  geslacht  van  Sloet  tot  den  jare 
1774 ,  als  wauneer  Marc  Ahtoihb  lb  Vassbde  de  Gaürt  ,  Marquiz  de 
Thouars  ,  daarvan  eigenaar  is  geworden. 

Na  den  dood  van  dezen,  io  1829,  werd  Sirgbaver  door  zyne  erf- 
genamen verkocht  aan  den  tegenwoordigen  eigenaar,  Mr.  Jooariies 
Tbeonis  RoEssiRCK  UoiRK ,  Ltd  van  Gedeputeerde  Staten  van  Over- 
yssel,  die  het  huis  aanmerkeiyk  heeft  verfraaid  en  het  goed  vergroot, 
zoodat  het ,  met  bet  naderhand  door  hem  hy  gekocht<f  en  aan  Sir- 
gbaver grenzende  goed  Hasseveld,  beslaat  ongeveer  725  bund.  grond  , 
bewoond  door  52  huisgez. 

Vóór  de  Hervorming  stond  op  deze  havez.  eene  kapel ,  waarin  de 
bedienaar  der  vikary  van  H.  U.  Cathabira,  Agres  en  Babbaba  in  da 
kerk   te  Denekamp,   gehouden  was  wekeiyks  eene  misse  te  lezen. 

SINGULARITË  (LA) ,  suikerplant.  'm  JSederlands  Guiana  ,  kol.iSV 
riuame^  aan  de  Beneden^Commtwjne ,  ter  regterzydc  in  het  afvaren  j 


8IV.  M7 


\un  f!#  kofnjdjiiit.  Ht^tit-cn-Stcrk  j  tUOO  akk.  §nk'l  «tal  159  tb- 
SrXJAïV  ,  d.  in  Jfrikt ,  fii  Opptt^Gwmm^  au  di  «MÜwf.    Zit 

Rtitnt*  ' 

IsmJéflO,   d.   tn  ^/hla»    m    Ojm^ammfm  ^   aaa  da  I^müwI, 

mÊk  JÊÉtmititt^  knd  ^^cfirm,  1  ti.  Ó.  vaa  BtrUêm 
I^IKi  «I.  ««mrtrri  aUc  ftirten  op  de  kusi  fao  Güioea,  vaa  telidpni  Ttar 
de  kalkbranilenjffi  ,   wt^lki^  *rM[»mi  ibrnr  da  Hefna  60  da  HcferWMa, 


Sf?4JiT,  kli^m  siAAt  in   Omt-ftttiië  ^    ojp  bal  SmmdÊtM  ail.  Mê- 
p,  R«Mi**  Jf4sifr4^iir,  ftflioijkriyk  tan  Baai* 
r  ^ïTlJOK,  oud  tl.  fa  Q&*t'indïi^  tip  brt  6*aMlif0A«  att.  Japa,  mid. 


mfi  fcthe|i{iHtcii  bij  \wi  al1ocïfi(*n  van  hüivalar  apmviiehl 
^9,  iPMi*.  Jf4sifr4^iir,  ftriïoi)krll[k  tun  Baai* 

sïNJor  -     ^  ^  - 

SINKAR^  ,  tni»ir  m  Omê^indiü,  op  bat  lyaarfaK^a  dl.  Smmmim. 
SIT^KEL,  diitr.,  tL  »n  m,  ia  O^iI'/mUT,  op  bat  SfaadiirAi  eil. 
SiniL  (HOBI-YAN-),   baap  in  Ooit-IniÜ,  in  da  IniM^t^t. 


^  «n.  In  OüC-Zaiiir,  ia  danSlMulHeiU-u^fdUïwI.  Zia  Sfitsn. 

IDmVRUWCHE-POLDER  (DE)  of  ai  Ofa-SwRMviLBMari-fafta»; 
Éiav^  «Mar  baboad  aadar  den  aMia  tab  GunMcain^iauMB ,  pald. 
b'^AMlillBH^^  prav.  Fmf4-H%Ummi^  wt.Jwuimdmm,  baoU  Wtnp^ 
gÊÊÊitMlIk  gÊÊÊh  Diimem-^fi^ËHêmÊfdmm ,  gadeeltaiyb  gom.  Mmükm-en- 
MUbiikrp;  jpaleade  N.  aan  de  trekTaart  Tan  Amtteraam  op  Maidea , 
0.  aaa  dan  Bloamendaaltcbe-polder ,  Z.  aan  den  Xoaiverlorao-Weipol- 
Airv  da  Haofa-Weipolder  en  den  Boternet se-polder ,  Z.  W.  aaa  dea 
W.  aan  den  Stammerlandsche-poldar» 


kaa  paU.  bealaat ,  volgens  bet  kadaster  eene  apparvlabla  ^a 
Mbma.;  ab:  004  band.  onder  Diemen-en-Dittmetdam  9m  156  band. 
iT.'r.  60  T.  'ell.  onder  MuiJeu'M'Muidêrberg ;  en  lelfc  dadir  deie 
5   boerderijen  (1). 


SmOÜTSKERRE ,  beorl.  op  bet  eïl.  Zuid-Beweland  ^  W9f.  Zetlamd , 

(Taar ,  kant.  Heinkennand^  gem. '«  ilêefjiblskerkthSim^utMitrkê'em' 

i  palende  N.  W.  aan  da  beerl.  Baarsdorp,  N.  O.  aaa  de 

aaa -Gaai ,  O.  aan  't  Heer-AbUkerke ,  Z.  aan  Nism,  W.  aan 


beerl.  bevat  bet  d.  S  in  on  ts  kerke  en  eenige  ▼entrooid  lig- 

^B  Imiwa.  Zy  beslaat ,  volgens  bet  kadaster ,  eene  oppervlakte  van 
baad.  4  ▼•  r.  41  v.  ell.  en  daaronder  443  biind.  71  v.  r.  98t.  ell. 
land.  Men  telt  er  15  b.,  bewoond  door  Itf  bnisget.,  uit- 
eene  bevolaing  van  50  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  bna 
vinden ,  bobbende  men  er  leer  schoon  en  welig  boawland. 
•  Deiaw.,  die  er  allen  Herv.  tyn,  bebooreu  tot  de  gem.  Tan.*#ffifti^ 
Jkê'fm'Sinoutêkerke. 

Mm  beeft  ia  deie  beerl.  eene  school ,  welke  gemiddeld  daor  eei»  ge- 
tal wm  50  leerlingen  beiocbt  wordt. 

&■  Kai  jaar  1555  beeft  Mizimitusai  vsa  BooaeoRDii,  gyae  taster  J*- 
cn&  y  dia  bmI  den  llaor  aaa  Kruiningen  getrouwd  wu ,  by  aitersten 


fl»  aa  «1.  #■!  tMH  fm/mimm/tm  ta*  het,  m  fAvik  fia  Moiift  watmw^m ,  wtr  •!»- 
wMli  iÉtliiia  «rl.  aoMSMOUfs-rocoM* 


398  SIN. 

wiUt  aangMteld  tot  Trouw  tan  Siiooi siaii ,  Ttr^Nitêê  ^  Sekoe* 
beker  kt  f  Duiveland  en  SU-Janelani.  Thans  wordt  Stfloor»- 
uaxi  ia  eigeDdom  beaeUo  door  4e  erTon  tan  CoaHEut  Baron  »b  Pia* 
roicBBa ,  te  *8  GraTenhage  eo  elders ;  Jonkbeer  PitTsa  D.  tah  Cinaaa  , 
te  Middalborg ;  HsaMAH  ni  Lbbuw  var  Coolwuk  en  L.  db  Foow  Jb.,  te 
Goes  'y  de  wed.  Gobrblis  var  Cittbrs  ,  Ie  Ueinskenssand ,  ^en  Mr.  Mabtuu» 
PiBTBB  Blaaowbibh  ,  te  Goes. 

Het  d.  SiHODTSBEBBB,  eigenlek  HEBB-SiHOOTaBBBBe ,  ligt  1  o.  Z.  Z.  W. 
van  Goes ,  {  u.  O»  ten  N.  van  Hcinkenszand ,  ^  o.  W.  ten  N.  van 
's  Heor-Abtskerke.  Het  ts  een  geringe  plaats ,  die  des  winters  meest 
•door  water  omringd  b.  Men  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  9  h.  en 
ongeveer  40  inw. 

De  kerk  is  een  redelijk  groot  gebonw,  waarvan  echter  alleen  het 
oostelijk  gedeelte  gebruikt  wordt,  makende  dit  nn  eene  nette  kerk 
nik  Zy  heeft  eenen  spitsen  toren,  doch  is  van  geen  orgel  voorsieB« 
Aan  den  koepel  van  het  ongebruikte  of  westelijke  gedeelte  der  kerk , 
vindt  men  nog  een  tiental  vry  groote  geschilderde  beelden  ,  als  her- 
inneringen aan  den  vorige  eerediensL 

SINTANG  ofSARTARO,  staat  in  Oott-ïndië  ^  op  het  ^undWAe  eil, 
Bomea^  aan  de  Westkust,  gouv.   en  O.  van  Poutiawak. 

SINTANG  (Ü£),  riv.  in  Oott^Indië,  op  het  ^Mndoscike  cil.  Bornto^ 
gouv.  Poniianak,  Zy  is  eene  der  monden  van  de  Pontianak.  Zie  voorts 
dat  wooird. 

SINT-ANNA-TËR-MUIDEN,  d.in  5/aals- FIboiti/ercw,  prov.  Zeeland, 
Zie  Ahra-tee-Muiosb  (Si.)  en  Muob  (Stad  vab  dbb)  (1). 

SIMTOEDOË  ,  groep  eilanden  in  Ooit^lndiS^  tot  de  KUmeSmnda- 
eUanden  behoorende* 

SJOEPAN,  st.  in  Oottlndii,  op  het  Suudoiehê  eiL  MeJura^  r^k 
Sumanap, 

SJOëLIDA  ,  voorm.  state  j  prov.  Friesland ,  kw.  OosUrgeo  ,  griet. 
Oost-Dongeradeel  y  arr.  en6u.  N.  O.  van  £eeutearJ«n ,  kant.  en  2  o. 
M.0.  van  Dockum^  ^  u.  N.  W.  van  Lioessent  ^  waartoe  zy  behoorde. 

SJOERDA  of  SiJOEDA,  voorm.  stius,  prov.  Friesland^  kw.  Ooster- 
fjoOy  griet.  Kollumerland-en'rfieuW'Kruiêland ,  arr.  en  IS  u.  O.  N.  (X 
van  Leeuwarden  f  kant.  en  2^  u.  Z.  O.  van  Doekum^  i  u.  W.  Z. 
W.  van  Kalium  j  waartoe  sg   behoorde. 

SJORRDA  ,  voorm.  state ,  prov.  Friesland ,  kw.  Oastergoo ,  griet. 
Tietjerksteradeel ,  arr.  en  1^  u.  N.  O*  van  Leeuwarden  ,  kant.  en  'H  u. 
N.  W.  van  Bergum  ,  niet  ver  van  Giekerk ,  waartoe  zy  behoorde.  — • 
Ter  plaatse ,  waar  zy  gestaan  heeft  ziet  men  tlians  eene  buitenplaats. 

SJOERDA-SLOOT,  water,  prov.  Friesland,  op  de  grenzen  der  griet. 
Rauwerderhem  en  IFymbriiseradeel ,  loopcnde  in  ccoe  Z.  O.  rigting* 
ten  Z.  van  Sybrandaburen  naar  den  Hemdgk  en  door  eene  s^l  in  het 
Sneekermeer. 

SJOESWERD,  wierde  of  heuvel  in  het  ITeilerftiiNir^fer ,  prov.  Gro- 
ningen ,  gem.  en  1  u.  O.  ten  Z.  van  Ezinge ,  30  min.  Z.  Z.  W.  van 
Gamwerd ,  W.  van  het  Aduarderdiep, 

Zy  is  4.8  eli.  hoofr ,  en  beslaat  eene  oopervlakte  van  5  buad.  17 
V.  r.  40v.  cll. 

SIOMBEL,  oud  d.  in  Oasi-Indie^  op  het  Sundasche  eil.  Jarn, 
resid.  Remhang, 


(i)    ETtnews  «oek»   mta  alle  4e  inI  Smt  bestnand»  «rUfceln,  ««tke  hkr  nfei  gcT«DUea  ir«r- 
len  *  op  de  woorden  tab  «ndencheiding. 


810.  SM 

P^OMT  vo^u^K  klooit.    t«  Mwm^^  prat,  iftwJ  JilifA    Zit 

9ii  ÜooaU,  ita^riii  (Ia  ln^rm  riitk*  EftMMi  van  nflUr4«B  tyM  aMtU. 
lelMol  |f«lijid  Kccfl ,  «cfayni  roet)»  M  hei  jaar  1418  ia  aaaiiMi  U  tfja 
biyk<>nt    lekere^n  brief  fM  6  ▲agiMlM  fan  dat  jaar,   0«« 


^«o  dcidr  VVitnAvm  \è%  Miiwi ,  dia,   na  otl  afariUdaa  vaa  Zwiaia 
TA»  CDi.xnam<ï ,  il«ii  iwcu  en  r^rngilaa  Bitg^op  vaa  Ütiaalit ,  door  aan 


jt^edl«  drr  K«inijjHilkcn  tol  BifttclMp 

f^ém  SÖ  l^ntiur^  K1H  ,  dm  M%iiflda  loMaiitoBaB  7ara,  is  bat  door 
fm  ÉneUer  ^aa  SclioiiiiliaTcii  in  bfindfwlakaa ;  daaraa  «odaropfeboovd 
linde ,  1%  b«t  op  Keiel  van  i}«  (Legaria^  tao  IMft  varbraad  aa  ga^ 
jibdbt ,  mi  trc^  4«i  d«  Kfiiiiï|tirdaii  udi  daarin  BMf  lan  Torbergan. 
Tar  pliAUe  w Aar  Uil  kboii,  gi^itaan  heeft,  «et  mea  ihaat  aeaa  mii* 


ïlmlaAU  in#^4c  Sjoff  frplirirUn»     ^ia  bet  folgeade  art. 

L   ëlOi\  ,  hmtntpL  iu   Buf/hmd  ^    proT.  Zmêi^UMBiÊd'^   arr.  an  1  a. 

p.  O»    f410   "t  Gmvtnha^j^ ,    LnriL    an  1  a.  Z.   tan  FotnUvtf ,   gem. 

m  1  n.  E.  O*  V£in   lUjMvtjk^ 

lks«  btiU.  iu  Wt  j«Ar  lii07  nan^legd,  te^  plaalse  waar  -vroeger  ^bet 
llmlar  SiaBfeetaaa  bad ,  ii  in  bet  lelfde  jaar  weder  afi^ebrand,  docb 
émtm  BMi  Maar  pracbt  berboawd.  Meo  OMeoty  dat  bij  aaogel^  ii , 
t»  ji^fÊm  WÊ»  da  gebroadert  Mabcvs  Aiaauas  da  Pbilotoopb  oa 
L  GiBHMa  Yaaai  aaa  landboeve  soaden  bebbea  gabad ,  am  redeaeo  , 

piUutf  ie  opgagrafaa  ^  waarop  bet 

IMP.   CJS8 
M.  AÜRBL.  JNTO. 
JSINO  JOG.  PONT. 
COS.  Ui  ET. 
IMP.  CAES. 
L.  CO».   VERO  AÜG. 
FR.  PO!fT.  II.  C0S..li. 
A.  M.  A.  E.  C. 
M.  P.  XII. 
Xiet  lang  voor  het  einde  der  vorige  eeaw  ,  werd  in  ènt  boongaard  , 
•a  da    weetayda   een  grafierk  gevonden ,    waarop   te   laMn    etood : 

Si  &M  iaat  1479»  128  bagen  in  jpebtuarfj/  #tiecf 
tac9ai»lkl^frB30QnbanXe{iben/  «E^ob  j^eft  3ijn  jiet. 

HUatt  ap  dan  lark  slond  uirgchouweo ,  eeo  kelk  liisschen  twee  pnl* 
laa,  en  oen  rondeelljen,  waaronder,  op  een  wimpeltje,  by  verkor- 
Ifag  dcM  woorden  te  leien  stonden  :  ^tate  ptO  XOt  gamtat^ 
fd.  i*   llenieben  bidt  voor  my). 

SION ,  voorm.  kloost.  te  Doetinchtm ,  prov.  Geïderlaud,  Hat  itond 
cant  binnen  deitad,  waar  het  oog  in  1444  aanwezig  was;  maar  beeft 
4aa  nilbreiding  onder  denstadsban  gekregen.  Het  stond  onder  da  ba- 
t&nttiag  van  de  U.  Q.  AiiTOHiosen  Agsbs 

UsaaAaa  VAB  Wibri56b,  Proost  van  Bctblehem ,  had  in  oenen  brief  ver- 
lof (Mrven  ,  om  in  dit  klooster  eene  kapel  te  timmeren ,  wdka  Taf|fun- 
aiaydaar  WiiaAnaB  vam  Hsoas ,  die ,  na  het  overiyden  van  Zvraoaa  vab 
€m  laawa  ^  door  diens  aanbangelingen  tot  Bisschop  van  Utrecht  verko- 
M  «aa»  w  bat  jaar  1430,  goedgekeard  b.  In  den  selfden  brief  wordt 
wcdawe  van  GBBiAao  vab  Hbebbbb,  de  stichtster  van  dit  klooster 
•  De  oersta  inwoonsters ,  waren  aan  geena  kloostergeloften  ge- 
,  aiaar  bebben  nog  in  het  jaar  1444 ,  oader  de  bcstiering  van  de 


31^ 


^  ^ 


2  -         •      -*'•'•'"-       f"^    "    ***    J'Miieiiie   jaar  «ordl 

'*"  ,,      •    i*r     ''•'?o»i    -n   lie«*jrT.ii:,;r  vermeld. 

•*    "V^       ^^^      IS    wer  .en     •••'^i   -m    leri  H.  Ac%csn- 

■—  "*■*  _  „^    *«  .♦•••Hter-»-:;::cn  j;ï  j.iar  inr«>cQ«rd, 

•^        _      ,^.j— ■■"*^3    -^  "I-I    lijn     Baitrfade  §tad 

m     fie^srr. 
^^     ^    •«=   — =^«  '^-locw    TCT   Bface    r»a»inl 
r     '^nmajiti      an     ie   Pr^moastrateajcr  cni*. 

«i,j.     .j«»4-  >n  jct  cil.  Schouwen,  ^r^r.  Ztt- 

^.      --saujjti* .    i'T.    W etter joo .  griet.    ii~M. 

...      1     •••    ^i^anti-mn^Dortirerkt .    pr^r.    ZksW- 

-Miwi        V.    'Joiz^oo ,    pet.  D^mtumaJet/ ^  i  o. 

^.     ^„     -r     .-ir«  .*i   'P /-^.Knzüuua:; -net  «<el  plojSi^beien 

^       .       :«    *»    -«laaiki .    «iit  M.»tr  ii«'n  ,   :net  «ulk  cenen  loeloop 

^^    .        .5.    -      'vaüiit    .ii.ni«fï!k*    t'tfr    tl"  jr:od  Ie  brkonicn 

^»,       .     r'n    ..:•!  i««ii    .e  'lu»ii'-'»   T.ü  ;■!  vjs  en  vlas  jcof- 

^  _^      .      .-^-^.iT'i     luïioini       >   if  i-.e»«?   Vrouwe  van  Icn 

^^     ......  i»    .»?    -il»*!!.*     'ri    uur   ■.:■«£  werd  dit  licili<r^ 

^      ^,— ,     .  i."     ci>*:f.i:«cii .    ii:    ii-r    j».'*jf!3   SiOMBCKa  of  de 
^..      -....cm.        'ii    cïtaa'.    •  r.e    :"'-• ■'  a^£'*  van  48  bund. 

.      ^     ..  ^r.'u-.»..i  .  «cicil    .«-■,r    lc;'Uvr-Jil*  A.  C.  DE  VbiES  , 

k  «._   .r 

.  .-.     *:.         ••*.   ."•'— .•  »"i.  %v.    ^^i*:<fy'3j  .  jjrict.  JTo/- 

»c»  .IJ'*  .    *'T    2.:venwoHffen,  dat  in 

'  wt  ■• .    •«.    Ii».    AC  ii.or'1  vcorkomt,   ec«l 

w  .t.-i       .    ..:•»    |.f»i  ..jopt .  verToIjeos  y 

. "...    .**..'.;^.• -ir -k». il ;  a innemende  ,  tot 

«4     :  -        :•;'     J'-'-    ii..'i  «ne   noonloos- 

••    r.'       .     :-;■  .     •«  Mier    «n    noordelijke 

•  •».itr.|'.t^r»    ■  lil  ^m^illingerland y  co 

'•    .•-•!    ¥  ■iï.ij4."i«f-j^-£'A/]peZ,  op  bet 
-'w.i>*   'UI  '/—• •■j-C'"~i?.i .  aan  do  bof^t 

•>.-.  .•»«..        «v>    K"-    Sand'iicht  eil.   Java, 

•.-.  -i»    !•'.    S-ATiJiïiche  eil.  Jara , 


!■■*  . 


7. ..  :....... 


. .    -T . ■: '  -ï« •  C- u'bes  ,    aan    d . 
":'**    "*    .*     L.      Het  i*  2 11.  lan;»-. 
.    .-^  het  Sitndaschc  cii. 


SIR.  401 

«miU  ,  til.  in  Oêii-indti,  io  da  Zit-wau^CtUhet ,  aan  de  Noord- 
■Hfcaia  VM  fcai  iü.  Jfomeo ,  nabtf  het  cil.  Gadja. 
HIAIIKMO,  wl.  tukerplaot.  in  NtdÊthnêê^Gnmmm ,  kol.  Smrina^ 
r»  MB  êm  Mwmm  Ccmmêwijnêt  icrIinkenUde  in  het  afvaren  ;  palende 

'>aHi4«imkmlaiit.  Nienwboop  ,  heoedenwaarts  aan  de  suiker- 

fibo,  wil  akk.  groot.  De  Negert  noemen  baar  Mame 4. 

(LAND  VAN),   verl.  koftgr.  in  JfetManJi-Gumna , 

9,  aan  do  Amm-^Smmm»»^  ,  ter  regtanyde  in  het  af- 

I }  palaada  bofoovaartt  aan  de  aaikerplant.  Arendi-rast ,  beneden-, 

'        Ptoaoribo ;  1054  akk.  groot. 


SIFAT,  b«diio  Ifeü-indïy,  opbet^mufaiar  eil.  Jam,  refid.  Taeal. 
8IFAT1A1 ,  TogolDertklip  in  OM-^HiH,  op  het  Sm^iueht  dl.  Jam , 


rciid»  ^MWi— y,  io  do  JToalaiw-Ailu. 

SlULf-nla  ia  Omê-inM,  op  (rat  MlotmkieAê  eil.  Amkaina,  nabtf 
te  d.  IteUl. 

SimiM,  diitr.  in  Ooü-Indië,  op  bet  SnnilafeAe  eil.  .VHOMfra  , 

SinUQjOy  boara.  in  Zalkmdj  pror.  Ovtrijnêl,    Zie  Siacvto. 

nPISMSBR»  meer «  prov.  Friesland,  kw.  f^estergoo,  griet,  -//^ym- 
Wfiindlul ,  1i  n.  N.  W.  van  Oudega  ,  trn  Z.  mei  de  Oudegaiter-' 
Bfêkk^Um  O.  met  bet   Riedmeer  un  W.  niet  de  f^/te<  in  verbin- 

nPORI»  oud  d.  in  Ont-indti^  op  hctSundbMAtf  cil.  Jaea ,  resid. 
Qbfjhw,  nda»  res.  Indmmayoe. 

ia  Obii'Indüf  op  hot  ^MiidiefrAe  eiL  Jomi;  resid. 


SfffBNS, 


\f  goh.,  proT.  Frieiland^  kw.  Wutergoo^  giïet.  Hennaar- 

4wbfl,  arr.  on  8  11.  N.  W.  van  ^neeib,  kant.  en  1i  a.  N.  O.  van 
MnMrd,  4  u.  Z.  W.  van  IFommeUy  wnartoe  het  behoort:  roet 
S  L  en  18  inw. 

SUUDIOS  (DE)  of  BB  SiaATOB,  riv.  in  Oott-lndië  ^  op  het  Srnn- 
^Mdit  oil.  Jaeo.     Zie  SsaAvoe . 

8I&A-GAL0E,  baai  in  OotUlndië  ^  in  de  Indtgehê'tee,  aan  de 
Zaidkoft  van  het  Sundatche  eil.  Java ,  rcsid.  Preanger-Regenttehappen  ^ 
^a  de  Wettelyke  kant  van  den  hoek  Pamanboera ,  tutKhen  do  kuft 
fflawboelan ,  en  die  van  Noeta-Rembangan  gelegen.  Zy  wordt  door 
■•t  Andje  Noetawoeh  tegen  den  luidewind  beveiligd  ,  en  biedt  aan 
^viMhonpcwwwon  eene  goede  Acbuilplaats  aan.  De  breedte  bedraagt 
^i  ^ll,  do  diopto  ia  niet  juist  bekend,  Eoodat  het  twyfelachtig  is ,  of 
W  boni  of  kreek  schepen  zoude  kunnen  opnemen. 

HBANG,  r^..  afd.,  distr.,  onderdistr.  en  stad  in  Oost'lndte,  op 
^  Smudaeeke  oil.  JatM ,   resid.  Batam*    Zie  Sbbanc. 

SIR-BOUDUNSKERKE,  oude  naam  van  de  heerl.  BouDEvruiisiBaiB  , 
^  het  eil.  fFakheren^  prov.  Zeeland,     Zie  Doudbiwijhskebkb. 

SIEEMALA,  oud  d.  in  Oott-Jndiè',  in  den  Moluktche-Archipel ,  op 
^^  'dmh^mteke  eil.  Ceramf  aan  de  Zuidkust  van   Groot-Ceram. 

SIEESBK,  d.  in  Oott^Indië  ^  op  het  Sundasehe  eil.  Jawa^  resid. 
^<^,  aan  de  Progo  ,  niet  ver  van  hel  Zuider  strand. 

SUIHB1L8D0RP ,  gemeenlijk  Sibbblsdoip  genoemd  ,  geh.  op  bet  eil. 
^^  Brndtmi  ,  prov.  Zeeland,  distr.,  arr.,  kant.  en  (  u.  O.  van  Goet, 
t^*  aa  I  a.  N.  ten  W.  van  Kloetinge, 

8UUJANSLAND,  naam  ,  welken  men  gcmccnUjk  geefl  aan  de  liiferl. 
^ktd. 'iHaaa-JAaiLAfia,  op  het  eil,  Duive land ,  pi'ov.  Zeeland,    Zie 

''Ba-lARi&ARD    (*S). 
I.ÜSB&.  ^0 


402  S  I  R. 

SIRIP,  gtk.  op  LeltiL  Ttr-SehelUng ,  proT.  Noord-HoUamd.     Zie 

SIRl-SORl ,  d.  in  Ooêt-IudU,  o^ hti  Jmbouicke  cil.  Honimoa^  een 
der  VliMsstrs. 

HclbesUaiin  twee  afdedingeo  Siri-So.i  Serani  en  Siri-Sort- 
I  s  a  1  a  m  a,  vaarran  het  eerste  door  Christeneo,  loo  als  ook  bet  woord  5e- 
rmmi  aandaidten  bet  laatste  door  Mohbammedanen  ,  gciyk  uit  bel  «oord 
tmUrn  blykl ,  bewoond  wonlt.  Men  telt  er  1000  inw.  Zie  de  beide 
volgende  artikelen. 

SlRI-SORI-ISALAMi ,  afdeeling  fan  bet  d.  Sibi-Sobi,  inOoff-/ndïf , 
op  bet  Amkontekê  eih  Saparoea ,  een  der  üliaêten. 

Hut  is  bewoond  door  vier  bonderd  Mobbammedaansche  ingeeetenen , 
welke  onder  eenen  Mobbammedaanscbe  Oraog-kaja  staan. 

SIRNSORI-SERANI,  afd.  van  bet  d.  Siai-Soai,  in  Ooit-Intbe,  op 
bet  ^M^nscAe  eil.  Saparoea,  een  der  üliauers. 

Het  is  bewoond  door  les  bonderd  Christen  ingeseteoeu  ,  die  ondereen 
Christen  RacHa  staan. 

Siai-Soai-Seaiii  bexit  eene  fraaije  rnime  kerk  ,  waar  men  een  aantal 
grafierken  van  vroegere  Radjas,  met  hunne  wapens  en  grafschriften  daarin 
gebeiteld ,  opmerkt.  Voor  de  kerk  staat  eene  ongemeen  groote  bali- 
Dali  of  vergaderzaal  voor  de  Hoofden  en  Oudsten  (Orang-Toca)  des  volks. 
Dit  gebouw  schynt  in  verval  geraakt  te  xyn.  Ook  is  hier  eene  school , 
die  niet  groot  is ,  hoewel  men  er  niet  minder  dan  honderd  vyftig 
scholieren  telt. 

SIRMADA^  oud  d.  in  Oo$t-Indie^  op  het  SandlucAe  eil.  Jawa,  resid. 
Krawamoj  dist.  Pamanoekan. 

SIRMEI  of  Tjibboa,  berg  in  Oost-IudiS ,  op  hti  Suudëid^  ^l.  Java  , 
resid.  Krawang, 

SIR0ofSiEOBW4,  eil.  in  Oott-Indtë,  tot  de  Zutdooiter^landeH-van- 
Banda  behooreode,  18  m.  N.  vau  Babber,  op  een  rif,  dat  sich  rond- 
om het  eil.  wel  1  m.  buiten  den  wal  uitstrek!;,  en  aan  welks  noord- 
kust  men  kan  ankeren  6''  12'  Z.  B.,  148*"  2'  O.  L.  Het  eiland  is 
bynarond,  4  m.  langen  omtrent  evenioo  breed.  Ten  W.  liggen  nog 
twee  kleine  eilanden. 

SIRONDO ,  d.  in  Oott-hdiëy  op  het  Sundascke  eil.  Java,  resid.  Pre- 
amger'Regenttchappen ,  reg.  Sumedang  ^  lands.  Stlagadon, 

SIR-PAULS-POLDER  ,   d.    in  Staatt- F  laanderen ,   prov.   Zeeland. 
Zie  Paclüs-poldbr. 
SIR-POPPEKERKE ,  d.,  op  het  eil.  Walcheren,  prov.  Zeeland.     Zie 

POPPBKEBKB. 

SIRTEMA  ,  oude  naam  van  de  voorm.  sltns  Gbovbsti»  ,  i^Englnm, 
prov.  Friesland  f    kw.    fFettergoOf    griet.  Menaldumadeel,     Zie    Gao- 

TBSTUiS. 

SIRXMA,  voorm.  state,  prov.  Friesland,  kw.  Ooslergoo,  Zie  Siebcksmi. 

SISAR,  Tabdjong-Sisab  of  Tardjobg-Sisob  ,  kaap  in  Oost-Iudii*,  in 
de  Chinesehe-zee ,  aan  de  Noordweslkust  van  het  Sundasche  eil.  Bomeo, 
ryk  Bameo-Proper :  5°  60'  N.  B.,  130"  6'  O.  L. 

SISEOELOE,  oud  d.  in  Ootl^Indië.    Zie  Koboloewb. 

SISODOL,  oud.  d.  in  Ooii-lndië,  op  het  Sundasche  eil.  Java,  resid. 
Preanget'Rtgenischappen ,  reg.  Soekapoera ,  lands.  Pondajang, 

S1S0EBA^G ,  011(1.  d.  in  Oost-Indië ,  op  het  Sundasche  eil.  Java, 
lend.   Preanger-Iiegenischappen ,    reg.  Soekapoera ,  lands.   Pondajang. 

SISSEN A R^^  1  d.  in  Óost-Indic  f  op  liet  Amhonsche  cil.  Cerum , 
•na^sT  or9  Radja  van  Sohomi-it  staande. 


S  I  T.  405 

SITAMOE,  tii^AiittikW^  Ut  Omi-rndÜ  f  q^  hei Sandmch  eÜ.  Jmva , 
SITIO,  bait.  in  bel  Orerkwariür  der  pmv,  Uirt«ht  ^  ^n.  tii  S  u.  Z. 

1    fDiQ.  t«o  ^.  wan   Doom* 

Dtl  haïUnbnti  maakt  (ren  g«declte  iitt  Tan  do  taiteiifliata  Sr  Afjon- 
oorif ,  waarrati  het  vro^^i^er  eeo  jn^tbiiii  wa«  ,  maar  Uier  ii  hol  lot 
een  ïmilenlirim  ingerigt  dat ,  met  de  daarloê  liehoorende  ^rondcsti  , 
ttne  opperirUkte  beslaat  tao  ongcfccr  1  bund,,  en  in  eigendom  bciè^ 
l«n  vordtdoor  den  Heer  Aiisaiiü  C^ftiietfi  Willm  MDum  tin  Slecim]1«^ 
ivoonaebltg  te  Doorn* 

SITLUS,  Toorm^  «tal»,  prot.  Fnei^nif  kw*  WêtterpoOf  ^rhU  Fra^ 
ivelcradeel,  arr,  en  4  n.  W,  E.  W,  vao  Lteuttafdtn ,  kaoL  eo  If  u- 
O,  Z,  O,  Tan  flarim^ettf  i  u,  W,  ten  Z*  tan  Tjmm  t  Hf aartoe  i^  be* 
boerde.  *-^  0e  ptaals  ,  waar  KÏj  gestaan  becfl^    is  tbani  niet   lueer  te 

SfTOE  of  SiBfiKEL ,  kaap  in  Oatt-itidiëf  in  de  fnéitche-sêe  ^  aan  de 
Weslkofl  v«o  bel  S«j»iafn#c/te  eiL  S^nuilr^  ,  rijk  >^ffiiVA ,  dist,  SimMs 
^  12'  W.  B, 

SITOE  ,  oud  d*  in  Ooti-hdië  j  opbel  SundankB  eif.  Jc/t^^  reiid. 
Mrnwmnp  ^  diit*    ^ïojiem, 

SrrONDA,  eïL  ïn  thH^Intiii f  in  den  Sundaithtn'Arekiptl ^  In  de 
Eet'Wetn^Fhrttf  6a n  de  Noofdktiit  van  Sumhnita, 

SITTAEQ  ,  kant.«  proT,  Limburg  j  »rr*  ITaailnVAl ;  palende  M.  aan 
Kei  L»nt,  Boer  monde  ,  O.  aan  de  Prni^siicbe  prov»  Rynbnd  «  J^.  aai. 
de  k«nt,  neerie»  ^n  Htfcrsten  ,  W,  aao  de  Maat ,  die  hel  Tan  de  Belf  k 
■cbe  pfOT«   Limburg  scheidt. 

Bit  kant*  hexaK  de  vol|rcnde  SO  ^em,;  Sittardj  Ami  ten  rade, 
Bingelradi?,  Born,  Broek^SiltJirdf  Bruniinm,GeletD, 
GreTenbicbl,  Jabeek,  Limbricbl,  Merkelbeok^  Uun^ 
ttergetecD,  Nicnv»tadt,  Obbicb t^en-Papenboven  «  Oiri- 
beek,  Sehinnen  ,  ScbinTcId,  Spaubcek,  Bnvteren  m 
Ur  mond. 

Hel  beslaat,  Tolj^en»  het  kadaster,  eencoppervtakle  Tan  IT^OOS  bimd^t 
waaronder  10,2^1  biind.  belastbaar  Jand  ^  telt  dSOSh.^  bewoond  doof 
4455  huisgex.H,  uitmakende  eene  beToKkingr  van  i^,SOÜ  inw..,  die  mtml 
ban  beslaan  Tjod^n  in  den  landboow  en  Teeleelt* 

SITTARD^  dek,,  in  het  apo»!.  vik.  Tan  Limburg  ^  bestaande  nit  de 
vol^nde  IS  pailDryen  ;  Sitlard,  Be  rg.  Bom*  Broek -Si  t  la  rd, 
Sruchten  ,  Dielcrenf  Üeltuui,  Limbricht  ,  llaDster^Gc- 
leen,  Tiieowtladt,  Obbtcht  ,  Papen  hoven,  Sinteren  en 
fJrmond.  Men  lelt  er  14  kerken  en  4  bijkerken,  abi  cene  i» 
Einighausen,  cene  te  Grctenbicht,  eene  te  Gnttekoven  en 
die  Tan  S  t«^Do  m  inicni- Ie- S  ittard  en  eena  kapel,  x^nde  de 
kapel  Tan  St, -M  i  ch  iel  «te- Si  ttard  ,  welke  |rexamenlijk  bediend 
worden  door  14  Pastoors  cenen  Hcct#r  en  9  Kapellaneii.  Men  lelt  or 
mfni  1^,000  ïielen  en  rnim  10,000  Communi kanten. 

SITTABD »  gcm.  voorheen  tot  het  bert,  Guikk  b^'hoord  behhendc, 
thans  proT,  Limi^tirg  ,  arr.  MurïiericAl ,  kant.  Sitiard{^  m*  k*^%  i.  d.){ 
palende  M.  aan  Limbricht  en  Nienw«tadl ,  O.  aan  Broek  SilUrd «  Z« 
aan  MQnsler'Geleen  ,   W,   aan  Urmond. 

Dexe  gem.  bevat   de    si,    Sillardf    benevens    de  geh.    Leyeo*. 
broek,  Opboven,  OTerbnvenj  Stadsbroek,  en  Voorstad. 
£y  beslaat ,  vorens  het  kadaster ,  een  e  opperwUkte    van  ^00  buiuL 


404  .        SIT. 

vraaronder  1950  bund.,  belastbaar  land.  Men  telt  ci690h.y  bttwoood 
door  800  huisgex.,  aitmakende  ecne  befolking;  van  4200  inw.,  die  mee»! 
in  den  handel  in  maniifaciuren  en  koloniaU  waren ,  beneTeot  den 
landbouw  ,  Teeteelt  en  kcusienw^Tery  bun  beslaan  vindeo.  De  han- 
del in  eyeren  is  er  uitgebreider  dan  in  eenige  andere  stad  van  ons  ryk. 
Voorts  beeft  men  er  4  looyeryen  ,  4  water-korenraolens  ,  1  water-olie- 
molen ,  2  boedenfabrijken  ,  6  bierbrouweryen  co  5  jeneTerstokeryen. 
Vroeger  bad  men  er  nog  2  lakenfabryken  en  7  hoedenfabryken  doch 
deie  hebben  opgehouden  te  bestaan. 

De  Roomsch-Katboiyken,  die  er 3900 in  getal  xyn ,  onder  welke 
5060  Conirouniknnten  ,  maken  eene  past.  uit ,  welke  tot  het  vie.  aposL 
Tan  Limburg ,  dek.  van  SUtard ,  behoort.  Deze  pastory  heeft  twee  ker- 
ken en  eene  kapel ,  welke  door  eenen  Pastoor ,  eenen  Rector  en  eeaen  Ka- 
pellaan bediend  ivordt. 

De  Hervormden,  van  welke  men  er  70  aantreft,  maken  mei  die 
uit  de  naburige  gem.  eene  kerkeHjke  gem.  uit,  welke  tot  de  klast«  van 
Maatlricht ,  ring.  van  Heerlen ,  behoort ,  80  zielen  en  60  Ledematen  tek. 
Do  eerste,  die  indeiegem.  het leeraarambt beefl  waargenomen,  is  ge- 
weest PadlOs  GataAWHAOs,  die  in  het  jaar  1556  herwaarts  kwam.  Het 
beroep  is  eene  koninkUjke  collatie. 

De  Israëli  ten,  die  er  140  in  getal  zyn ,  maken  eene  ringsjn.  ail , 
welke  tot  het  sjnagogaal-ressort  van  Maastricht  behoort ,  en  door  eeoea 
Voorlezer  bediend  wordt. 

Men  heefl  in  deze  gem.  drie  scholen  ,  alle  drie  binnen  de  stad,  welke 
gezameniyk  gemiddeld  door  een  getal  van  530  leerlingen  bezocht 
worden. 

De  stad  SiTTARo  of  SiTTBBTligt4  u.N.  O.  van  Maastricht ,  Ku.  Z.  van 
Roermond ,  aan  de  Geleen  en  op  den  straatweg  van  Maastricht  naar 
Roermond  5  60**  59'  56"  N.  B.,  23°  32'  61"  O.  L. 

Het  is  eene  zeer  oude  plaats.  In  de  negende  eeuw  moet  hel  reeds 
een  kerkdorp  of  parochie,  onder  het  bewind  van  Koning  Swtertibolo 
(Sonderbodt)  geweest  zyn  ,  en  in  bet  jaar  1000  behoorde  het  tot  het  gebied 
van  den  Hertog  van  Limburg.  Walrai,  Graaf  vais  ^on;ote ,  en  Hekosiii 
Vorst  ran  Limburg^  verhieven  het ,  in  1248,  tot  een  vlek.  Eenige  ja- 
ren later  was  het  reeds  eene  stad  met  forten,  muren,  wallen  en  grach- 
ten omgeven.  De  arht  forten  heetten ,  Col Icn berg,  S  teenen- 
muurtje, La  Cats,  Louis,  Picard,  Lalanca,  Monpa  en 
Ëhrenbreitstein.  In  bet  jaar  1676,  zyn  echter  de  vestingwerken 
geslecht  en  de  forten,  muren  en  poorten  afgebroken.  Eenige  o verbHjf- 
selen  daarvan  bestonden  nog  tot  in  bet  jaar  1691 ,  doch  thans  zyn 
die  geheel  verdwenen,  zoo  dat  Sittard  nu  eene  open  stad  is,  die 
binnen  hare  muren  400  h.  en  2000  inw.  telt. 

Het  Stadhuis  op  de  Oudenutrkt,  is  een  gewoon  gebouw. 

De-Gevangenis,  op  de  Oudemarkt^  is  een  doelmatig  ingerigt 
gebouw,  dat  echter  niets  merkwaardigs  bevat. 

De  Roomsch-Kathoiyke  k^rk  ,  aan  den  H.  Petros  toegewyd, 
was  vroeger  de  collegiale  en  is  thans  de  parochiekerk.  Het  is  een 
kruisgrbouw ,  met  altaren ,  een  orgel  en  eenen  builengcmeen  fraayen 
toren,  welke  100  Ned.  ellen  hoog,  en  om  zyne  regelmatige  bouworde 
merkwaardig  is,  waardoor  hy  de  opmerking. van  eiken  vreemdeling  tot 
zich  trekt;  in  deze  kerk  wordt  de  dienst  door  eenen  Pastoor  en  twee 
Kapeliancn  waargenomen. 

De  kerk  van  bet  voorm  alige  klooster  der  Dominikanen, 
op  de  JUarkt^   aan   den  H.   MicniEL  tocgcwyd ,    is   een  fraai  gebouw» 


S I T.  405 

Mtl  mm  Umm  torcBtje  «o  Tan  een  oml  Tooriieo.    Dt  G«eilelykc, 
dfa  4»  ékmtH  iu  ifiÊêmuk  Terrigt,  heeft  deo  ülel  van  Reclor. 

Ili  ■■■»■  fctrff  ijaen  kerk,  iode  Plak-iimat^  aan  da  H.  Bima 


,  m  «H  Traai  geboaw .  met  een  klein  lorenlje ,  doch  tonder 
'    in  da  week  iiediend  i 


W$  «wit  in  da  week  iiediend  door  de  Geottelijkea  der  lUd , 

rfrtt.vu  da  flads  seboolkiMlereii. 

TiHr  jfa. jareo  1798,  hadden  de  R.  R.   hier  ook  can  klooster  ?an 

Baaiaikaatr  Moanikan ,  waarvan  de  geboowen  thans  dienen  tot 

laa^kaaa  aa  caa  vaa  Ursoliner-Nonnen,  hetwelk  tegenwoordig 

ii  iagarigllat  aaaa  Jongaha aren  koet so hooi. 

Sa  Bar^arada  kerk,   in  da  Omütniraaif  welke  in  het  jaar 
ISST  fdbaaad  ia ,   ia  een  klein  doeh  nel  geboow ,  met  een  klein  to- 
rea^a  aa  mim  aaa  orgel  voonien. 
M  Staia^aga,  in  de  MêÊlétokitraal  ^  is  een  gewoon  huis. 
Da  ■CBotia,  wdka  te  Simaa  gevonden  worden,  sijn  een  co  11  eg  ie 
paaeiaaaat  Toor  JongeheoTeo  ,  met  60 leerlingen  ;  een  Ursu- 
liaaa-paaaioaaat  voor  Jougejufvrouwen,  met  ttO  leerlingen, 
vtlk  gcalïehl  aano  eigen  huiskapel   heeft,    en   eeno   Stadschooi 
voor  da  Borger*  en  Arnienki  d deren  ,  welke  door  ruim  4iiOLin- 
dcRB  haioeht  wordt. 

Da  kannia  la  SmAaa  valt  in  Zondag  na  het  octaaf  van  bel  II.  Sa- 
aaaeal  aa  doi  laalataa  Zondag  van  Augustus.     De  weekmarkt  vordt 
4»  Diadardaga  gdiooden. 
SiRU»  ia    da  geboorteplaats   van  F.  Gau.  ,  Hoogleeraar  in  de  Ge- 


Snuaa  wtrd  ,  ia  1300 ,  door  Jab  II ,  Ilertog  ea»  Limburg ^  teo  decio 
^taMl.  Ajchtlian  jaren  later  ging  het,  na  een  beleg  van  tieu  dageu , 
«Mleain  lil.  Hertog  wn  Braband^  by  verdrag  over. 

la  het  jaar  1400,  werd  SiTviao  door  Jaü,  Jonggrava  mm  Salm, 
^  WiuBH  I ,  Hertog  tan  Gelre  ,   verkocht. 

Ia  1540  werd  het  door  brand  verwoest ,  en  iu  1S79  door  Joa*iis 
'Woaauiy  Hertog  van  Gulik,  herbouwd.  FacosaiK  llBtaaia,  Prins  van 
^^"ftj^j  had  deze  stad,  den  8  Junij  103:2,  naauwclyks  opgcciscbt  uf 
wt  pf  sich  aan  beni  over. 

lo  1677  is  SriTAao  door  do  Frauschcn  in  brand  gestoken  ,  cu  bet 
sUdhob  mH  byna  alle  de  buizen  afgebrand. 

Ia  1841  ontdekte  meu  een  kwartier  unrs  van  deze  stad  ,  te  firoek-Sit- 
M.  aaaa  Eaaahinscbe  houlcu  brug ,  om  van  daar  over  bet  niueraü 
i  iHrTUMar  la  kunnen  komeo  ,  %»aar  meu  beden  nog  Uomeinscbe  oud-, 
;      Mm,  als  nmen,  lansen  enz.,  uitgraaft. 

Saderl  vyf  aa  twintig  jaren  is  de  Graatboide,  {  uur  ten  Westen 
ca  Voordwcatcn  van  bier  gelegen  ,    groot  0000  bunders ,    gcdcelleiyk 
tta  deie  gem.  behoorendo ,  geheel  tot  bouwland  gemaakt. 
flel  wapen  dezer  |gem.  lM»laat^uitJacbt  slangekoppen  met  eene  kroon. 
SITTAED  (BRO£K-),  gcm.  en  d.,  voorheen  tol  het  bert.  Gtulick  be- 
hoord hdibende  ,  thans  prov.  Limburg,     Zio  BaocK-SiTTAao. 

SITTHIS  of  Srimas ,  h.,  prov.  Friesland,  kw.  ff^etUrgoo,  griet. 
ffemMmurdtfmdÊtl,  arr.  en  2  u.  N.  ten  W.  van  Siieek ,  kant.  en  ^  u. 
N.  O.  laa  O*  ^BnBoUward^  5  min.  N.  van  Ooiterefuiy  waartoe  bet 
hehoart,  dat  aomtyds  weleens  als  geb.  voorkoiut. 

SITTBET  of  SmiaD  |  hy  bet  kadaster  Ziitabo  ,  geb .  in  de  RlcijvrlJ 
9ttm*$ff9riQgetii6iek^  kw.  JCetHpenland ,  prov.  ISoord-Uraband  ^  Derde 
distr.,  wtr.,  ImoI.  en  1^  u.  Z.  W.  ten  \V.  vnn  Eindhorvn  ,  £;cni.  vn 
19  BUB.  Z.  ten  W.  van  Oerie ;   met  10  h.  rn  60  in^^. 


SIW. 
mOÊÊ^hMf,  opliet.y     liiilitiL  Jmm^  ictid. 


fv,  friit.  Obtf-JinytfadM,   «rr.  en  4|  a.  II.  O» 
!■•  *  —  i  ■.  O.  ^mm  Mkttmm.  onder  Oottros. 
SICKiBDK,  k.,  pniT.  Frmlmmd,  kw.    "^ 

SinM4,   YMm.  ttate,   proT.   Friesland^ 
WwÊÊ  ^myimliii,  arr.  en  »  n.  N.  O.  van  Xee 
Z.  a  van  irWbcnl,  N.  W.  Tan  Waaient. 

Ter  ^êÊÊÊÊt,  waar  sy  gettaan  heeft,  liei  men 
vear  wka  4e  oode  poori  der  ttale  nog  itaat. 

SIWALQH ,  PonoB-SiwALoii ,  eil.  in  Oaê-Jmdii^  in  êtt  i 
aan  de  Roordkutt  van  hoi  ^MMfafcAe  eil.  Jmm^  tol  da 
mn#  bchaorinde. 

^WARGAN  ,  d.  in  OoH-Indii,  op  hei  SumJëiAê  eH.  Jnan,  tmè. 
JCadat,  reg.  Mafêlan^. 

SIWAE  ^  oud  d.  in  Ooti-Indii^  rtnd.  Jmhoimm,  op  hel  .rfaitinifir 
ed.  .iiaiUan ,  aan  den  Zuidwettkani ,  oq  eenen  f  mallen  kUppignn  hotk , 
vdka  Tan  verre  een  bysonder  eiland  geiyki. 

6IXB1ERUM ,  d.,  prov.  Frieslamd,  griei.  ^omMbal.    Zto  SoHmi. 

SIXMA  ,  Toorm.  itaie,  prov.  Frieshmd^  kant*  Qeoteiyoo,  fon. 
Xermrarde».     Zie  Siiiouni. 

SIXHA,  Toorm.  liaie,  pror.  Friesland^  kw.  darltfyoo,  griet. 
JUnwerderAan ,  arr.  en  5|  u.  Z.  Z.  W.  van  I^fawardbi ,  kant.  en  |n. 
Z.  W.  van  Rauwtrd,  5  min.  W.  van  Ttnooi^  waartoe  w%  behoorde. 

SlXMAy  voorm.  itatey  prov.  FrUsïand^  kw.  (htêmffm,  griet..  7m- 
fjtrftfferaiieel,  arr.enSu.  Z.O.vaa  Leeuwarden^  kant. en  1  u.  Z. W. 
Tan  Berptm ,  i  o.  N.  W.  van  Garijp,  waartoe  ty  beboifd  bad. 

Deie  state  was  reeds  in  hei  jaar  168S  weggebroken. 

Een  der  beide  voorgaande  staten  was  hei  stamhuit  Tan  bel  addL  g«- 
•lacht  SizBA ,  waarvan  onder  anderen  afstamde  de  bekwame  Staatsman 
Tjaluio  Abdo  Hissn.  Rooaoi  tan  Sizai,  Burgemeester  van  Staveren, 
die,  in  het  midden  der  vorige  eeuw  ,  de  voornaamste  ataatiambCep  ea 
commissiën  met  lof  van  wysheid  bekleedde  en  in  1776  als  Lid  van 
de  Vergadering  der  Staten  Generaal  overleed  ^  ierwyl  by  ook  aU  Gu- 
rator  van  de  Akademie  te  Franeker  aich  bad  beroond  geihiaakt 
door  bet  bevorderen  van  geleerdheid  en  gematigdheid  in  Godgeleerde  la- 
ken  (1). 

SUUfAofSiiiA-VAi-AROLA,  voorm.  state,  prov.  FetVslaml,  kw.  tFee-^ 
ieryoo,  griet.  Barradetl,  arr.  en  3}  u.  W.  N.  W.  van  Leeuwarden, 
kant.  en  2|  u.  N.  O.  van  Barlingen,  l  u.  O.  van  2}ttaMMif»ai ;  waar* 
toe  zy  behoorde. 

SIXMASTATE  ,  naam ,  welken  men  weleens  geeft  aan  bet  landhuis 
BoBBABu,  prov.  Friesland^  kw.  Oottergoo,  griet.  Leeawarderadeei ^  in 
de  Schrans  ,  onder  Hnizum.     Zie  Bobiabu. 

SIXMA-VAN-ANDLA  of  Sizba-vab-Aroaia  ,  voorm.  state ,  prov. 
Friesland,  kw.  Wetiergoo,  griet.  Barradeel,  arr.  en  9  o.  N.  W. 
van  Leeuwarden^  kant.  en  5  u.  N.  O.  van  Harlinfen  ^  SO  min.  Z. 
ten  O.  van  Minnertsga ,  waartoe  sy  behoorde. 

SIXTABARA,  oude  naam  van  het  d.  SezBibbub,  prov.  Frieelamd, 
kw.   H'^eti'^rgoo ,  griet.  Barradeel.     Zie  SiZBiBBua. 


\\)    SItD  m   vcfder  otct  ben  Mr.  I.  Sciiltoia  ,  Steotkimd^  HtitHani  ,  P,  n,  bl.  lil. 


ia  de  itêdiith§^Mêt  ^  aiQ  de 
gfi  pror*  Groni^rn ,  onder  Di^uer- 

*     Qp  h«t  Sundatehê  eiL  Jai^i ,    re»id , 

iiiii  Padanging, 

iQtfeniyk    Joor   «en o  priieitdy  ,  in  de 

•  •iftityk  genoemd  da  Woldjtrcek*     Eso^ 

Mrt  een  Leripel^  waarïa  ook  een  rroti* 

..QrJer  dcie  parocbïa   hcHirdto  ,  bcetUa   bU 

^i.uwaord%  «ordi  bel  ScAttfii^oLDi  ^ebco 

tftQ    bet  d.  SciAiv»  iD  Fiweigo^  pro?* 
by  E««  fan  Wlemm  en  m  xctr  vete  oude 

ti!  ,  oud  VI       ^  dal ,   iiaitr  men  wil ,   van 

afitamd* «  l»  jvlgeni  lonirtiijjeo  korl  oa 

ludo  i^Q  pkomcn.     ^a  itcb  in    Batavia  ^ 

,  ie  11  lebben  Dcdcrf^cilagen  ,  louden  iiJ  den 

«jn  Oltcn    of  Kelten   hebben  verwiiteld  ; 

i  to  vjiid^n  -   boETwel   bet  niet  onmoi^etyk 

oifdcr  alle  de  A:      ^*'*he  volken  een  e  fcwoóDte 

t4r  do  «Ddere  te  i  n,  mojpelyk  dat  datroni 

^Evirfti  of  Ko1l«i         .  om l rent  dete  pLaatien 

UjTcn  bebbco  I         ^cUigi  in  dit  ont  N«der< 

ifmlftnUf  prov'»  ^irtehi^  arr*  en  kant.  Amerw- 
piile&do  N<  aan  Ëcmbod  ,  O,  aan  Tieder>Zê|- 
,   W.  aan  dis  Ecni* 

11  aan  de  £em  bedykt  ii ,  nelka  dijk ,  bij  bui- 
^  n  Ifint  dient ,  beilaat  ^  volgens  hel  kndaüler  , 
'  I  iKiii,  SO  v«  n  30  T.  eLI.,  waarqnder  i17  bund. 
Mili.m^  land  \  telt  5  h.,  allen  boerdcriJGn  ,  en 
(1  ,  op  de  Ëcm  ^  van  bet  ovcrlolltge  i^ater  ont- 
^titur  beita^t  uit  tweo  Uecmraden  «n  ecnen  Peti- 
Urii* 

Slaak   vm  MiAito ,  raarwater  tusscben  bel 
\rpstnnd  ta  den  vatten  wöI  vati  Noord- Brabaod  ■ 

jduat  ïn  da  Leh ,  prov.  Zuid'Ilolhnd ,  luMcben 
k. 

SiJhaiteoMivf  of  SLiiiERooniï.,    ook  «el  i  boe«el 
•^{KMiDVff  ^«noeiYid ,   pold.  in    bel  eiL   Thf^ten  ^  prov, 
2.fv\  XürtkitÈ  ^  kant»  Thühttf  gcm>  6V.  Maariem- 
aan    de   Kbzine-Ijandjes    i^n   den    Pjuimpol-poldcr , 
ii(»|^  nietbcdyktcn  Pluiinpot,  W.  aan  den  MoJcnpol- 
%dyk  en   aan  dan  pold.  bi:IÜudeland  «van-St.*  JU  aar- 
pol  d,,  Iwboort  lol  de  dykaadjo  van  Si,  MaftHenidijk, 
,    j>i  «iti^cooaüe  of  SLiiiEionsK,  ook  wel  i  boe  wc)  ver-* 
■  vhi  ij^noemd  ,  onbebnisde  pold.  in  bet  ei I.   Thnhn^ 
, ,   co  arr,  ^ieriktee  ,     kant.  Tkoten  ^  jjcm.     Otêd- 
ê  njf ;  paltnde  N«  aan  den  Oudkykoit'poldcr ,  O.  aan 
eiu*-polder ,    W,    a^n  di^a   l*üldfr-va»* 


408  SLA. 

Deie  polder,  vitiko  tol  de  dykaadje  Tan  Oud-Va$$emeer  behoort,  eo 
reeds  vóór  het  jaar  1410bedykt  is,  overstroomde  in  het  jaar  168S  en 
in  1715  brak  de  dyk  door.  Hy  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene 
oppervlakte  van  55  bund.  75  v.  r.  20  v.  elL,  waaronder  34  band* 
S8  V.  r.  46  V.  ell,  schotbaar  en  11  bund.  55  v.  r.  76  ell.  vroonland  ; 
en  «rordt  door  een  binnenheul  in  Oud-Rykuit  van  het  overtollige  water 
ontlast.  Het  polderbestuur  bestaat  uit  eenen  Dykgraaf  en  drie  Geawo- 
renen. 

SLABBEKOORNE-POLDËR,  pold.  in  het  eü.  Zuid-Beweland ,  prov. 
Zeeland^  distr.  enarr.  boet,  kant.  iieinkentzand^  gem.  Hoedekeiukefkê ; 
palende  N.  aan  den  Swake-polder,  aan  den  Oude-Uoondert-polder  en  aan 
deu  Fierens-poldor,  O.  aan  den  Noord-polder  en  aan  den  Poider-van-Hoe- 
dekenskerke ,  W.  aan  den  Oud-Vreelands-polder  en  den  Ganeel-polder. 

Dese  pold.,  welke  tot  de  fFatering  van  Uoedekentherkê  behoort,  beslaat, 
volgens  het  kadaster  ,  eene  oppervlakte  van  109  bund.  41  v.  r.  48  ▼.  ell., 
waaronder  108  bund.  iS  v.  r.  32  v.  ell.  sehotbaar  land:  telt  18  h., 
>  waaronder  5  boerderyen,  en  wordt  door  eene  sluis,  in  de  Wateringe  van 
Hocdekenskerke ,  van  bet  overtollige  water  ontlast.  Het  polderbestuur 
is  de  directie  van  Uoedekenskcrke. 

SLABROEK ,  veelal  de  Slapbst  genoemd ,  geb.  in  het  Loiuf-Mii»- 
Ravettein,  prov.  Noord-Brahand  ^  Ètrtie  distr.,  arr.  en  5  u.  O.  van 
*$  Ilerlo^enbotek ,  gem.  en  1  u.  N.  %an  Udtn ;  met  12  h.  en  ongeveer 
70  inw. 

SLACU'POLDER  ,  pold.  in  Rijnland,  prov.  Zuid-HoUamd,  arr.  en 
kant,  Leyden  ,  gem.  JLey derdorp. 

Deze  pold.,  welke  uit  den  Groote*Sta  ds  polder  en  dea-Klelne- 
Stads-polder  is  samengesteld,  beslaat  eene  oppervlakte  van  151  bond . 
en  wordt  door  eenen  molen ,  op  den  Rhyn ,  van  het  overtolligo  water 
ontlast. 

SLACQTEDIJR  (DE),  hinnendyk ,  prov.  Friesland,  kw.  ITesler- 
goo.     Zie  Slagtedui  (De). 

SLACHTMAET  of  Slagtiaat",  heerl.  in  bet  Overkwariier  der  prov. 
Utrecht,  arr,  Jmers f oort,  kant.  fFijk-bij-Duurslede,  gem.-  Oud-fful- 
ffen ,  in  Fechtentbroek ;  palende  N.  O.  aan  de  heerl.  Bunniken  Vechten  , 
Z.  aan   Ilouten,  W.  aan  Oud- Wulven. 

Deze  heerl.,  welke  vroeger  tot  de  geui.  Bunnik  behoorde ,  doch  la- 
Ier  by  Oud-fFulpen  is  ingedeeld,  bevat  uiets  dan  het  geb.  S  lacht- 
ma  et.  Zy  beslaat  eene  oppervlakte  van  62  bund.  59  v.  r.  2  v.  ell., 
alles  belastbaar  land;  telt  2  h.,  bewoond  door  2  buisget.,  uitmakende 
eene  bevolking  van  20  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  hun  bestaan 
vinden. 

De  llerv.,  die  er  9  in  getal  zyn ,  bchooren  tot  de  gem.  Houten,  — 
De  R.  K.,  van  welke  men  er  11  oa n treft ,  worden  tot  de  stat.  vau 
Bunnik  gerekend. 

Men  heeft  in  deze  heerl.  geeoe  school ,  maar  de  kinderen  genieten 
onderwys  Ie   Uouten  cri  Ie  Bunnik. 

liet  geb.  StAcaTHAET,  Slagthaat  of  Schlacutiaat  ligt  5  u.  Z.  \au 
Aiuersfoort  ,   oj  u.    N.   W.  van  Wyk-by-Duurslede. 

Deze  hcci  l.  behoort  aü^n  de  Heeren  Kanunniken  van  St.  Ja?(  te  Utrecht, 
als  Anibachlslieercn  ,  en  uit  dien  hoofde  >»as  de  Secretaris  van  dat  Ra- 
pillel  Vroeger  tevens  Schuut  en  Secretaris  van  deze  anibachlshccrl.,  voor 
welken  ,  met  twee  Kanunniken  ,  als  Schepenen  ,  de  transporten  der 
\aslc  ;jocdcrcn  gedaan  \*erden;  doch  de  ongeldeii ,  zoo  reëel  als  perso- 
neel,  v^criltu  door  den  i^cboul  van  Oud-Wulvcn  gf-jjaderd. 


SLACni  (BS) ,  vaorai.  p 
^    I,  jiliiri"    MDdea 


SLA.  409 

.  poM.  in  bel  Lmmd^wmm^iieuukn ,  prov.  Noord' 

arr.  UU^Ho^ukouk^  kaal.  ifraidlp»,  (em. 

Ba  AehlerdUk  of  den  OjHAndeUche^palder ,  O. 

Z.  aan  den  fiiesfaeuvel ,  W.  aan  den  Mof  laard- 

^I^MhctféBiiTcid. 

DiBa  vaana.  pakT.,  welke  Ibant  bet  vesteiyke  gedeelte  van  den  polder 
de  Skffmwm  y— awi^f  Mfnitoiaakt ,  en  waarvan  de  grootte  niet  afion- 
dnltt  Mftaad  ie ,  wordt  door  den  watermolen  van  den  Pokler-?an-Veen 
vaB  Ml  avttrtallifB  water  ontlast. 

.  UlfiBI-n-ZWAANSilfiDVEL  (DB),  pold.  in  bet  Lmmé^mm-Beui^ 
dbi,  mm.Noorè'Bfakmmdf  Twooiê&klr.,  arr.  *«  Herio^onbooek  ,  kant. 
Momimm  mm,  Voorn;  palende  N.  aan  den  Aefaterdyk  of  den  Op-An- 
r,  O.  aan  den Zonten-dffk ,  Z.  aan  bet  Hakkeveld  en  den 
■,  W*  ain  den  Moet aard-dyk,  tegen  bet  Pompveld. 
Oowpay^ 'valkeoit  de  Slagen  en  den  ZwaantheuTelbetUal| 
badaal,  lilgeai  bet  kadaster ,  eene  oppenriaku  van  103  bnnd.  10  ▼•  r. 
S9  T.  alL,  aDea  ichotbaar  land,  en  wordt  van  bet  overtollige  water 
oatlaft^  op  den  Alm,  door  eenen  watermolen  ,  welke  tevens  den  Pol- 
der-Tan- Ye en  nitmaalt  en  24.40  ell.  vlagt  heeft  ;  terwyi  bet  waler- 
rad  ovar  kmii  5.tf8  ell.  beefi  en  de  Lreedto  der  schoepen  0.48  eli.  is. 
.Hal  lud  Ugt  8  palm.  beneden  A.  P.  flet  maalpeil  b  0.78  ell.  bo- 
ven A.  P.  Hy  ataal  ond«  bet  bestnor  van  den  Polder- van-Veen  , 
heitaaada  in  aenea  Yoonitter ,  vier  Leden  en  eenen  Penningmeester , 


I  polder  met  den  Veenscba-polder ,  door  eenen  lelfden  wa- 

wacdl  droog  gebonden ,  eoo  b  eebter ,  nitboofde  dat  in  liunue 

lan  aen  Terscbil  van  30  duimen  bestaai ,  bet  plaatsen  van  twee 

«acbtêrt  aao  den  watermolen  noodaakeiyk  geweest.  * 

SLAGHAREN,  geh.    in  Zalland,   prov.  (herijt$el^    arr.  en   8  n. 

M.  O.  van  DooemUr  ^    kant.  en  3  u.   O.  van  Ommem^   gem.  jémbt' 

HnrJtmhêtok ,  8  o.  N.  van  IIcciiisc;  met  101   h.  en  ruim  530  inw. 

SLAGTEDUK  (DE),  DB Slacbtkduk  of  DB Slacoijk ,  binnendyky  prov 
FrittUmd^  kw.  ff  etter yoo. 

Ooe.dyk  werd  waarfchyniyk  allereerst  aangelegd,  toen  betieegat 
toMcben  Vlieland  en  Ter-Schelling  lich  begon  te  verwyden ,  en  Wester- 
fto  dos  den  nieesten  aanstoot  van  het  seewater  had  te  ijfden ,  vooral 
■e'  dat  de  Middelzee  door  opsloppiog  reeds  een  groot  deel  van  bare 
kmbl  veriaian  bad. 

iQbcfinl  aan  den  Vyfdcelen-of-Nieuwe-zcedyk  ^u.  N.  W.  van  Oos- 
'C'hienim ,  en  loopt  vau  daar  tnsschen  dat  dorp  en  Sczhiemm ,  door 
Emadeel,  loidwaarts  aan  naar  de  Ried,  en  van  daar  over  de  Gets- 
^^'^^U  l>g6<ode  op  de  scheiding  van  Barraded  en  Franekeradeel , 
^r  laatstgemehie  grieicny  ,  naar  Kicster-zyi  en  alzoo  over  de  trekvaart 
!^  Harlingen op  Franeker ,  kronkelend,  tot  naby  de  {rrcnsscbeiding van 
J^'^ckeradeel  en  Wonseradeel ,  een  weinig  ten  Westen  van  bet  dorp  Ach* 
lom.  Uier  verdeelt  sich  deze  dyk  iu  twee  armen  :  de  eene  daarvan 
*Mekt  lieh  ten  Noorden  ,  voorbij  Achliiin  ,  naar  Pay-iyi  i»  den  boek 
^ao  de  Animer-vaart  \  van  daar  oostelyk ,  naar  Tolxumer-sijl ,  en  voorts 
^***'ckeB  Eubaard  en  Waaxcns ,  in  Ucnnaarderadccl ,  naar  Littenser-iyi 
f*«r de fiobwarder-trek vaart;  van  daar  wederom voorby  Hidaard,  Lul- 
*^>eram  en  Bosnm,  inde  grietcny  Baarderadeel ,  looponde,  vercenigt 
ni  ibb  by  Dyksborn  met  dun  ouden  dyk  der  Middelzee  ,  ten  Zuid- 
^j^^  ^an  laatstgeuoemd  dorp ,  en  loopt  van  daar ,  ten  Noorden  vau 
^  Saceker-trck vaart  op  Leeuwarden ,  lot  op  de  hoogte  van  Krinzcrarm 


410  SLA. 

of  de  Dille,  onder  Ootterwieruni ,  (waar  hü  mei  eenen  arm  tot 
▼oorby  Rauwerd  schiet  en  aan  eenen  der  Hemdykcn  aantlait) ,  Terder 
▼oorbU  Uantgum ,  Weidum ,  Beert  en  Jellum  tot  in  Menaldumadeel ; 
waar  hy ,  Buxum  ,  Blessom  en  Deinum  voorby  schietende  ,0Ter  Ritanma- 
syi  of  de  Trekvaart  van  Leeuwarden  op  Franeker ,  wat  meer  noord- 
waarts ,  voorby  Maruum  en  Englum ,  en  verder  westwaarts ,  onder  den 
naam  ?an  Ouos-ZBiaua ,  langs  Beetgum  en  Berlikum  loopt,  tot- 
dat hy ,  na  ook  Wier  en  Minnertsga  ter  linkerhand  gelaten  eo  eene 
scheiding  tusschen  het  Bildt  en  Barradeel  gemaakt  te  hebben ,  lich  by 
Dykshoek ,  en  das  naauweiyks  een  uur  gaans  boven  de  plaats ,  waar  by 
lyn  begin  neemt ,  weder  met  den  seedyk  Tercenigt.  De  andere  tak  vaa 
den  Slactboue  loopt  door  Wonseradeel  en  scheidt  die  grieteny  io  twee 
deelen ,  Binnen-  en  Baitendyk  genoemd.  Vooreerst  bdioadt  by 
nog  den  naam  van  SLAerBouE ,  doch  daarna  neemt  hij  andere  eo  ver- 
volgens dien  van  UtaouE  aan.  Zie  HiaauKts  (Da).  Hei  gedeelte  van 
den  seedijk  af  Xoi  in  Rauwerderhem  is  in  1840  gemeten  op  48.884  ell., 
doch  sedert,  door  den  aanleg  van  den  straatweg  in  Rauwerderhem 
iets  verkort. 

SLAGTEDIJK  (DE) ,  of  de  Slaodue  ,  dyk  ,  prov.  Friesland,  kw. 
Ztvenwouden, 

Dese  dyk  loopt  door  de  griet,  ütingeradeel ,  van  den  Leppedyk  by 
Oldeboosn ,  in  eene  noordoostelijke  rigting ,  naar  de  grens  van  Smml- 
Ungtrland. 

SLAGVELDEN  (DE) ,  streek  lands  in  Zuid-Beteland,  prov.  Zeekutd, 
ten  Z.  van  het  d.  Kruinlngen. 

Sommigen  willen ,  dat  dese  nlaats  haren  naam  soude  ootleenen  van 
den  veldslag,  in  het  jaar  1258  voomvallen ,  tusschen  de  legers  van 
Vrouwe  Alsio  ,  moei  van  Ftoais  V ,  Graaf  van  Holland,  ea  Om  lil , 
Graaf  van  Gelder ,  waarby  de  laatste  overwinnaar  bleef. 

SLAKENBURG  ,  eil.  in  Oost-Jndië,  in  de  Chtnetehe-Zee ,  aan  de 
Noord  westkust  van  het  5ttiiJafcAeeil.  Bomeo ,  tot  de  Slakenkurffêr^groep 
behoorende.  —  Het  bestaat  uit  eene  steeds  werkzame  vulkaan. 

SLARENBURGER-GROEP  (DE),   groep  eil.  in   OosUlndië ,  in  de 
Chinesche-zee ,   aan  de  Noordwestkust  van  het  Sundatcke  eil.  Bomeo. 
SLAMAT  (DE) ,    berg  in  Oost-Indik ,  op  het  Sundatcke  eil.  Java , 
resid.  Tagal,  tot  het  gebergte  Gedé  behoorende. 

Hy  is  in  het  Zuiden  der  gezegde  residentie,  wier  suidelyke  grenslijn 
over  zynen  kniin  heenloopt;  terwyl  syn  voet  zich  van  het  Zuidoosten 
naar  het  Zuidwesten  over  de  distriklen  Boengas  ,  Mandiradja ,  Gantoen- 
gan,  Lebaksioeen  Boeniayoe  uitstrekt.  Behalve  op  zynen  hoogslen  top  is 
hy  met  bosscben  bezet  en  overdekt  roet  eene  laag  zwarte ,  vruchtbare 
aarde ,  welke  by  uitnemendheid  geschikt  is  voor  de  kofijjteelt.  Deze 
berg  brengt  hier  door  syne  hoogte  niet  weinig  tot  vel-koeliog  van  het 
luchtgeslel  toe ,  daar  de  wolken  ,  welke  zyn  kruin  steeds  naar  zich 
trekt ,  niet  zelden  eenen  verkwikkenden  regen  over  de  omliggende  heu- 
velen uitgieten  ,  wanneer  men  in  de  beneden  landen  van  hitte  en  dorst 
byoa   versmacht. 

SLAMATTAN,  d.  in  Oost-Indie,  op  het  Sundasehe  eil.  Java,  resid. 
Soerakarta,     Men   heeft  er  eene  bron  in  de  nabyheid. 

SLANGENBURG,  landg.  in  bet graafs.  Zu/pAen ,  prov.  Gelderland, 
kw.,  distr.,  arr.  en  4jt  u.  Z.  Z.  O.  van  Zutphen,  kant.  en  1  ii.  O. 
van  Doetinchem,  gem.  Amht-Doetinchem ,  inde  bonrs.  IJssehoorde, 

Dit  landg.  beslaat  eene  oppervlakte  van  547  bund.  49  v.r.  48  v.  eil.,  en 
u  beplant  met  500,000  boomen  ,  zoo  eiken  als  sparren  en  anderen  ,  die 


SLA.  411 


dk  hMrlUktla  vaoadingMi  •plmm.    Hal  kaii  it 
i  m  IHB  itm  twee  tyvleuftb  vooniMi  ca  vm  mm  dubMtgraefai 
**    '         irdifvoonil  if  ikfroole  Baal,  waar nao,  ImUvs 
rark ,  hatvdk gebordaord  ia,  in  dria  Takkco , 
tPDf||asteld  viadl  nit  dan  bakaadaa  roman  Tan 
V.  BallandmadyhalwalkyBOonian  tril,  tijnan  naam onUeenl 


,  wdUkajroafar  daarop  wardan  aofondan,  balioorde 
*  "*    fmulia,  walka  dan  i 


vndhHB  «M  aaao  adalKjka  Boamiah-Kaüiolijka 

vn  het  lanéfM^  voaroa.  Uil  dit  gatUeht  wat  da  di^^mo  Gaoaraal  tas 
Am— — ■  « (pa— 1%,  diaiiehy  in  dan  aaoTana  dar  aehuianda  aonw , 
m  ém  aarljf  U§êb  Frankrijk  loo  uar  liaaft  baroamd  g—aaku  Da 
imasMri^a  a%aaaar«  da  Liiitananl«Genaraal  Graaf  Faaaaaui  AaauAV 
n*  HB'Caui,  «aanaahlig  ia  *t  GraTankage. 

aiiUWUBDBGSaBOfiGH  (HBT),  baich   in  kH  graaft.  Zmipkem, 
prat.  MMbmi,  in  kat  ^mk-Doelindbim ,  70  min.  tao  Z.  O.  Tan  Doa- 


ma  opparTlakta  Tan  K2  bnnd.  10  t.  r.  70  t.  all.,  an 
b  daarinadan  mal  lanan ,  walka  fraai  ja  niuigtan  kebban. 

8LAliGKN-KlLAliD(HET),  eü.  io  Octi-Indii,  in  da  Zca^n- Jaao , 
m  dn  Bmi  mn  Bmn,  Z.  ran  bet  ail.  CêUhti. 

SLAHGRH-BIVIEa  (Dfi) ,  ri?.  in  Jfrikm,  in  Oppêr-Gmmm,  aan  de 
OmdkÊÊii.    Zia  AiAaAa. 

gLAKGBVECHT,  hobtada  in  bat  N§dtrkwaHiÊr  dar  proT.  üineki^ 
aiv.  aa  8  ■•  II*  tan  W.  Tan  üirtcki,  kant.  an  1  n.  Z.  Tan  Lotmm^ 
ffmm  Bnmkêiêm  If^êrodti,  niet  Tar  Tan  Brenkalan. 

Dina  haUnada  nordt  in  eigendom  besatan  door  Marroaw  éi^  wed. 
M.  C  na  Wnr. 

8LANGBW0RTEL,  bouwbooTain  da  JTti/mV  awi  '$  Hêrio^nihoêck^ 
kw.  Oitiêrw^k,  proT.  ftoorérBrahandf  arr.,  lant.  an  |  o.  Z.  Tan 
i^  HêHêgnAueh,  gem.  en  25  min.  Z.  van  Vught. 

De»  boawboara  beslaat,  met  de  daartoe  behooranda  grondan,  aana 
•ppoiPTlakta  Tan  15  bood.  33  t.  r.  91  t.  ell.,  en  wordt  in  aigandom 
htiatan  door  Mejuffsouw  A.  A.  tar  Wiuia ,  woooaektig  ta  r  Harto- 
ganboscb 

SLANGWIJK ,  onbebuitde  pold.  io  de  bar.  Tan  Brtia ,  proT.  JfoonU 
BmkÊmd,  Fierde  distr.,  arr.  en  kant.  Breda,  gem.  *9  PnÊunümgê  f  pa* 
laada  N.  aan  Buitendyks  Slangwyk,  O.  aan  de  Mark,  Z.  aan  Aatert, 
W.  Êtm  Langa-Bunderf. 

Dcae  pold.9  welke  eigeniyk  een  gedeelte  Tan  de  Langê-BuMdên-Sian^ 
wijk  an  iê  HiUen  uitmaakt ,  beslaat,  Tolgens  het  kadasler ,  eena  opper- 
Tlakta  TiB  16  bond.  39  t.  r.  4  t.  ell.  alles  scbotbaar  laod  ;  an  wordt, 
door  aana  sluis  op  de  Mark ,  Tan  bet  oTertolligc  water  ontlast.  Het 
poldarbastunr  bestaat  uit  eenen  Dykgraaf ,  twee  Leden  en  Saeratarit- 
Jpanningmeester. 

SLANG WUK  (HET  BUITENDIJKS-),  onbebuisde  pold.  in  da  bar.  Tan 
Brtdm ,  pro^,  N&ord- Brakand ,  Fterdê  d'nir.^  arr.  en  kant.  ^rtdb ,  gem. 
*s Priaeeuhaae ;  palende  N.  O. aan  de  Mark,  Z.  aan  de  Lange-Bundars , 
W.  aan  de  Uillen  en  Kraaijenest. 

Ana  pold.,  beslaat,  Tolgens  bet  kadaster,  mat  da  kaden,  aana  op- 
parrlaktaTanSObond.ttOT.r.O'T.  ell.,  alles  scbotbaar  land  ,  an  wordt 
door  aan  booten  tloisje.  wyd  0.84  ell.  en  boogO.SS  all., Toorsien  van 
•ana  dr||idenr  en  seboif,  op  da  Mark ,  van  bat  orartoUige  water  ont- 
laal.  Bat  aomerpail  is  0.43  ell.  boven  A.  P.  Dexe  pold.,  walka  tot 
da  Haagteht'Bnmdcu  gerekend  wordt,  staat,  met  de  overige,  daartoe 


•112  SLA. 

lit'liooren Jü ,  polders ,  onder  Lel  bestuur  van  ccucn  Dyk^raaf  twee  Le- 
den en  eenen  Secrelaris-Pennin^meester. 

SLAPËKDIJK  (l)Ë),  dijk  in  Kennemerland ,  prov.  Noord- Holland, 
{Tuin.  SchoorUGroel-Hargcn  en-Kamp^  nabij  de  zeewering^  van  de  Honds- 
bottche ;  hy  neemt  lyn  begin  aan  dun  Seboorlsche-Zcedijk  en  loopt 
zuidit-cslwaarU  tut  aan  de  duinen  van  Har(][en. 

Deze  dyk  is  aangelegd  in  1526  (er  lengte  van  207  roed.  (770  ell.) 
en  in  1094  verhoogd  roet  6  voel  (1.88  eil.)  en  verlengd  nictSSrocd. 
(218  ell.) ,  tol  aan  de'  Schoorlscbc  dninen. 

SLAPKRDIJK  (DE),  dyk  in  Rijnland,   prov.  Jfoord-UoUand,     Zie 

KlJKLARDSOH-SLAPBaDIJK  (De). 

SLAPERDIJK  (DE),  dijk  in  Eemland,  prov.  Utrecht,  en  in  de 
Geldersche  tallei ^  op  de  N eder-V elutoe ,  prov.  Gelderland,  zich  oil- 
slrckkcnde  van  de  Amerongscbo  bergen  naar  de  grensscheiding  lus- 
fclien  de  gein.  Renswoude  en   Barneveid. 

Deze  dyk  belet  by  ecnc  doorbraak ,  dal  bel  water  %'an  de  oustzyde  door 
bel  dal  naar  Amersfoort  loopt.  Toen  in  lOSOde  Grcbbedyk  doorbrak, 
werd  bel  maken  van  dezen  dyk ,  van  de  Amcrongscbe  bergen  af  tot 
aan  Emniickbuizen  en  vandaar  weder  tol  aan  de  Veluwscbe  booglen, 
besloten  en  volvoerd.  De  boogie  is  10,117  cll.  boven  A.  P.,  zoodal, 
de  waterstand  te  Veencndaal  0,207  boven  A.  P.  zynde,  zy  4,050  hoo- 
ger  is  en  ongeveer  O  ell.  boven  de  vloer  der  beulen  aan  den  Roodcn- 
üaan  ligt ,  alwaar  thans  (1847)  eene  inundatiesluis  voor  de  Ijinie  van 
de  Grebbe  is  aanbesteed.  De  gecommitteerden  der  directie  van  den' 
Slapbbouk  bestaan  uit  acht  Leden  en  eenen  Secretaris. 

SLAPERDIJKËN  (DE  KOUDUMËR-  en  SURIGER.),  dyken,  prov. 
Friesland  f  kw.  ff^esiergoo.  Zie  Kooouiei-Slapebduk  (De)  en  Sobiceb- 
Slapbbdijk  (Db). 

SLAPERSCHANS  (DE) ,  voorm.  schans  in  Kennemerland ,  prov. 
JV oord' Holland,     Zie  ScnooBLOAHHEH-scBAiis. 

SLAPERSIIAVEN ,  voorm.  haven  in  Staats-V laanderen,  in  bel 
Vrije-van-Sluis ,  prov.  Zeeland,  aan  de  zuidzyde  van  Prins- Willems- 
polder en  O.  van  den  Bakkers-polder  ,  ^  u.  Z.  van  Oostburg  uan  het  einde 
van  dm  weg  naar  Bakkers-polder,  waar  hel  water  der  linie  in  bet 
Coxysche  gat  valt.  Zy  diende  van  1684  tol  1788  tol  haven  van  Oost- 
barg ,  doch  verviel  toen  door  bel  li'ggeu  van  den  Bakkersdaui.  Zie 
het  art.  OosTSunc. 

SLAPERT  (DE) ,  gch.  in  het  Land-ran-Ravestein ,  prov.  Noord-Bra- 
band.     Zie  Slabboek. 

SLAPPEKOORDKN  ,  naam ,  onder  welken  de  polders  Slabbecobne  , 
op  bet  eil.  Tholen,  prov.  Zeeland,  welcens  vcrkeerdelyk  voorkomen. 
Zie  Slabbecobne. 

SLAPPETERP,  iu  bet  oud  fricscb  Slepperdobp  ,  d.,  prov,  Friesland, 
kw.  ff^estergoo  ,  griet.  M enaldumadecl ,  arr.  en  2^  u.  W.  N.  \V.  van 
Leeuwarden,  kant.  en  1  u.  Z.  Z.  W.  van  Berlikum. 

Men  telt  er  10  b.  en  120  inw.,  die  meest  iu  den  landbouw  bun  beslaan 
vinden. 

De  inw.,  dicer  allen  lïcrv.  zyn  ,  bcbooren  lot  de  gem.  Schingen-en- 
Slappeterp,  welke  hier  eene  krrk  heeft ,  die  vóór  de  Ucfuruialie  aan  den 
li.  DioBTSics  was  toegewyd.    De  pastorie  bragl  100  goudguld.  (lUO  gnid.) 
op,  bet  vikarisschap  70 goudguld.  (1015  guld.).    De  Proost  vau  Si.  Jans- 
kerk lel]  Irccbl  moest  er  O  schilden  (8  guld.  40  cents.)  trekken.     Deze 

kttk  is  een    klein  langwerpig   vierkant  gebouw ,    met  den   predikstoel 

UA  \iG,l  eind  en  een  aan  alle  kanten  9\nis  tocloo))rnd  torcnijc,   duch 


mmd.    i 


SLA.  AiZ 

Id  hel  jur  1826  if  deie  kerk  p  uit  ecoe  geheel  ver? ellen 

ia  dit  dl.  geen  tehool ,  neer  de  kinderen  fenielen  onder* 
«lileSiAmM. 
SLATAnn,  voorn,  kleoit.  der  Minderbroeden ,  te  A.Pitlcr,  prov. 
>^  M  min.  Z.  ven  MmutwiAt^  op  de  belling  ?«n  den  St.  Pie* 
,  MÜm  de  Meet.    Men  wil  dat  bet  tynen  neen 


ontleent  Tan 
,    weamit   doer  verbastering  Slavaute  aou  gfln  ontstaan. 

Bei  «eedi  by  sommigen  ook  genoemd  bet  klooster  van  LtcaTmatae ; 

■r  hok  iMbH  gelegen  ood  en  ver? allen  slot  Liebtenberg :  geiyk  men 
«ü ,  dm  de  Beer  Tan  dit  Liebtenberg  ,  in  der  tyd  synen  grond  tot  den 
beaw  TM  dik  kbioeter  algestaan  sonde  hebben.  Ook  beeft  dit  klooster 
j  uil  Maastriebt ;  ab  gebonwd ,  ten  feri^lUfplaats  der  Min-  • 
die  in  1698 ,  ter  oorsake  van  bet  beproe^e  verraad ,  die 
mimen.  FnuNisi»  f  ar  Bsiisiiv ,  Bisschop  van  Luik ,  ver- 
I  TrQbeid ,  om  dit  klooster  binnen  syn  bisdom  te  mogen  stich- 
tca.  Sn  Monniken  hielden  ook  veel  gemeenschap ,  met  het  nieuwe  Min- 
derbffweder-klooster,  hetwelk  daarna  oinnen  de  stad  gesticht  was  :  geiyk 
sy  ook  Tan  de  aalmoesen  die  sy  io  de  stad  vergaderden  hun  vooraaamslc 
onderbond  badden.  Geen  vermakelyker  oord ,  sou  men ,  elders  in  den 
emimk  hebben  kunnen  uitdenken ,  dan  de  plaats ,  op  welke  dil  klooster 
stoad.  Men  beeft  van  daar  een  ruim  gesigt ,  over  een  groot  gedeelte  der 
Miü  f tmrm ,  boven-  en  benedenwaarts  ;  op  de  stad  Maastriebt  \  over 
alle  do  dorpen  en  omgelegen  vruchtbare  velden ,  in  de  vlakte  aan  de 
oTBfiyde  der  gemelde  rivier;  geiyk  ook  de  dorpen:  Ileugem,  Kadier, 
Bkkitrade,  uraasTeld,  Eysden,  Heer,  5t.  Geertruid ,  Meeren  andere, 
die  een  wein%  verder  op  het  gebergte  liggen. 

Hel  klooitergebouw  was  seer  fraai  en  in  het  midden  der  vorige  eeow 
veel  vergroot  en  verbeterd,  liet  had,  naar  den  buitenkant  langs  de  Maas, 
eenen  voortreffeiyken  tuin ,  in  onderscheidene  verdiepingen  verdeeld , 
wdke  door  boog  muurwerk  ondersteund  werd.  De  kerk  was  met 
lehilderyen,  verbeeldende  het  leven  van  den  II.  FaAScisa»,  den  in- 
stdler  hunner  orde,  versierd.  Daarin  was  de  begraafplaats  der  Weduwe 
van  den  Heer  via  Bosdaal,  geboren  Gravin  tas  Hoii,  die  Vrouw 
•on  Oost  was. 

Dil  klooster  had  het  voorregt  van  een  professie -klooster ,  waarin  sy 
die  tot  Geesteiyken ,  in  deze  orde  wilden  aangenomen  worden ,  ab  No- 
vilMB  9  hiMDo  iniyvina  o  At  vangen  konden ,  hocdanige  niet  meer  dan  drie 
in  da  Ooeleoryksdie  Nederlanden  waren.  Ook  was  het  aan  dames  ver- 
gnnd  in  de  tuinen  te  wandelen  en  hadden  hier  dikwyls  partijen  van 
beide  seien  plaats.  Zij  waren  de  eeoige  hunner  orde  die  dit  voor- 
fcgl  genoten. 

voorheen  plagten  de  Hceren Commissarissen  Deciseurs  des  Bisschops  van 
Luik,  op  dit  klooster,  door  de  Maastrichtsche  Regering  ontvangen  te 
worden ,  by  welke  gelegenheid  ,  daar  allerlei  ververschiugen  werden 
aangeboiden  ,  doch  in  het  laatst  der  vorige  eeuw  was  die  gewoonte  reeds 
buiten  gebruik  geraakt. 

Na  de  inlyving  van  Limburg  in  de  Franscho  Republiek,  in  1707,  werd 
ook  dil  klooster  vernietigd.  Ter  plaatse,  waar  het  gestaan  heeft,  lag 
men  voor  oenige  jaren  eene  herberg.  In  1845  is  dit  gelx>uw  meerendeels 
a%ebroken.  fien  fraai  gebouw  voor  het  Caiino ,  staat  thans,  (in  1B47)  vol- 
tooid y  iets  westelyker  dan  het  voormalige  klooster.  Aan  de  Maaszyde  was 
een  bedekte  galery  geschikt  tot  eene  wandelplaats  by  slecht  weder ;  nu 
dient  ly  tot  litplattsen  voor  de  Maastrichtenaars ,  die  sich  bier  komen 


414 


SLA. 


Tcrhiitif^en  en  liet  iK^lioono  geiigt  {rcnitïlen.  Mcfi  kan  d«  |ffond#Ug«a 
tan  hel  gebouw  eti  ile  TcrselüUendc  pfdeelingen  t\o^  Kien.  Aan  het  einde 
▼an  het  voormaUgc  kerkhof,  gcdccUelijk  in  cein;n  moestuin  bencba- 
pen,  vindt  raen  nog  een  kapelletje,  waarin  een  CfiBiSTos  in  het  jjraf, 
twee  heelden  ,  vennoi'delijk  St.  FiuLKCtscos  en  MintA^  zitten  aan  s^ne 
Tocten»  Hel  is  mei  twee  botiten  tralicdeuren  afgcslotpn  ,  doch  heeft  als 
kunstwerk  weinig  vraardc.  In  hel  kleine  gedeelte  van  het  oude  fiehoiiw 
dat  nog  beslaat  is  eene  teer  diepe  put,  welks  water  zeer  helder  en 
koud  is.  Hel  waren  kloosterlingen  van  dit  convent ,  die  ,  btj  (fclej^n* 
beid  dat  z\j  zonder  leidsman  door  middel  van  een  koord  de  ondcraard»che 
wegen  ïn  den  berg  wilden  lecrcn  kennen  f  omkwamen  ;  bet  heeld  van  een 
dezer  Paters  i iet  men  in  ecncn  gan{]|^  naby  bei  kloaster*  Ook  is  de  hoofd- 
ingang tot  den  St.  Pictersberg  digt  bij  Ij  tcb  ten  berg  of  Sla  f  ante, 

SLAVEN  ,  oude  volkstam.     Zie  Scl&vbn. 

SLAVENRUKG,  oude  naam  van  de  stad  VtAAimacf a ,  in  De J/lawl f 
prov.    Zitid'Üolhnd.     Zie  YLAAnDiNGsn. 

SLEBtlRG  5  geh,  in  het  Rijk-vnn- Nijmegen  ,  prov.  Gtlderland ,  ditir.^ 
•rr  en  2  u.  Z.  i-an  Nijmegen ,  kant,  en  t  u.  Z,  O.  van  H^ijcktn^ 
gem.  en  i  u,  N.  O.  van  Over-Attclt ;  tnct  2  h.  en  9  inw. 

SLËBËSB,  Sltbzv  of  TAVAniniie-eiusvEjr,  cil.  in  Ooêt-Indif^  inde 
Stmat-mn-Sunda  ^  Z*  van  het  Sundatche  elï.  Sumatra ,  ö^  $(4' Z.  B., 
125*^  W  O.  L. 

SLËAT ,  oud  Friescbc  naam  van  de  stad  SLOorm ,  pror.  Fnesiand* 
Zie  StooTzi» 

SLECHTE  WEG  (DE) ,  weg  ïn  Kennemertand,  prov,  Jfoord-OoHandf 
gem.  Cattricum  f  dienende  om  de  schelpen  aït  lec  naarde  sehelpkArrett 
aan  te  voeren* 

SLËEN  ,  gem,  in  het  dingspil  ZuidenrMf  prov.  l>re«Me,  jiid.  kant« 
Hoo^evetUj  adm*  kant.  Dalen  (1  k,  d.,  4  m.  k,,  3  s.  d,)  j  palende 
N.  W.  aan  de  gem.   Zweelo  ,  O.   aan  Emnie n  ,  Z.  aan  Oosterbesselen. 

Deze  gem.  beslaat  uit  het  d.  Sleen  of  Zuid  *  SI  een  ,  de   buurs, 
Noord-Sleen,    Dipboorn  ,  Erm  ,    de    llaa  r  en  de  Hooi ,    lig-j 
^ende  in   eene  strekking  van  het  N.    naar   het  Z.   groepswyie  in  hei] 
geboomte  van  elkander  gescheldfn  ^  door  heideTfcldcn  en  korencsschen,  j 

Zij  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  6908  bund, 
^  V.  r,  58  T.  elL,  waaronder 6866  bund.  89  v.  r.  61  (.  e!L  twlatt- 
baar  land. 

Men  lelt  er    192  h.,  bewoond    door  240  huisgez.,  uitmakende  een«| 
bevolking  van  1550  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  hun  bestaan  vinden. 
Sr  is  ook  een  weinig  handcL 

De  Herv.,  die  er  1240  in  getal  zijn,  onder  vrclke  570  Ledematen  , 
maken  eene  gem,  uit ,  welke  lot  de  klass,  en  ring  van  Koevorden  be- 
hoort. I)cie  gem.  was  de  eerste,  waar,  in  de  zesttende  eeuw«  de  Her- 
vormde leer  in  Drenthe  werd  gepredikt  en  wel  door  den  beroemden  Mehso 
Alti^g.  Dit  had  plaats  in  1066  of  1567,  toen  hij  van  de  hooge- 
«chool  te  Heidclberg  als  geordend  Geesietijke  in  zijn  Vaderland  tcru|f 
kwam.  Atv  a's  benoeming  tot  Landvoogd  der  ^Nederlanden  en  de  btoed- 
plakkatcn  door  bem  legen  de  Hervomicrs  uitgevaardigd  ,  maakten  ech- 
ter Toor  Altiao  bet  verblijf  te  Sietw  niet  lang  raadzaam  ,  zoodat  hij  zich 
in  1S67  van  hier  naar  de  Paliz  begaf.  Na  hem  heeft  sedert  de  invoe- 
ring van  de  Hervorming  in  Drenthe,  ten  jare  1Ö98,  hier  van  IBOO  lot 
1615  het  Evangelie  verkondigd,  HtniARüns^  Svtollis,  die  tevens  On»- 
terhesselen  bediende.  De  eerste ,  die  te  Slie^  alleen  hei  leeraarambt 
heeft  wiargem^iuen  ,   is  ^weest  Hsnnicos  Hdisisci  ,    dto  er   in  16  ld 


I 

4 


8  L  B.  4» 


hmmm  m  fa  MM  mv  Oad«-lli0d«rp  vertrok.    H«l  UraM  gmhtedt 
êmm  èi  ■hMinrfiw.  ' 


••  dKc  «r  V9IIM  y  bclMoran  tot  4«  sUt.  tsd  Jfdtoffd^. 
M  OMa  er  uotreft  p   worden  lot  éê  rngtyaegoge  vao 


twee  echolea,  als  eeoe  U  Sleen  en  eene 
4oor  eoD  geUi  wn  180  leeriingeB  beiocht 


_  I  fem.  drie  hoanelieddeB  eaa  ,   ob  twee 

S«iA«U««B  en  N»ord-81eeD,^  deoEeeb,  weüe reedt greeteB- 
deriewenieUeaieiloepl  eyaea  het  derde  ia  dea  vq^  Mir  Sdioonloo 
I  hoegle. 


'Heft  A.  8upi  of  Zen-Suee  liet  6  «.  £.  O.  irea  Asieo,  roim  4  o. 
O.  lea  1.^M  HeoMfeen  ,  8  n.  N.  van  Dalen.  Men  lelt  er  in  de  kom 
^aa  heft  4.  84  Ik  en  570  inw. 

Ite  kerk  iiieer  ood.  In  het  jaar  1781  hadden  er  hertlelUngeD 
plMla  fehai,  nan  het  aware  amurwerky  waamit  tfj  h  lameogeiteld 
ea  aok  Trocfer  reedt  wat  men  daartoe  genoodiaaki ,  toen  de  toren , 
wdka  weleer  nog  een  vierde  hooger  wat,  en  in  1705  van  eene  nieuwe 
tnils  Toeraiea  werd  ,  op  hel  dak  der  kerk  nederttortCe  en  een  gedeelte 
dar  gaaeltl  vendetlerae.  Twee  tware  klokken  hangen  in  den  toren , 
dn  eadilB  la  1400  gecotea,  it  aan  Sr.  Miau,  de  ionette  fan  1539 , 
aaaSr.HionAAS  gewyd.  In  de  kerk  it  geen  orgel ,  do^  er  ligt  negeen 
aaain  aarkMi  doepieat ;  terwQl  overigent  de  predikttoel ,  hoe  naakt  en 
■Meiiwii  nadere ,  aog  van  een  tweetal  hQbeklehe  tnrenken  voonien  it • 
De  derpeeheel   wordt   gemiddeld  door  een  getal 


van  100  leerlbgen 
kt» 

Weleer  wat  Sumde  hoofdplaattvan  het  dingtpil  Znidenveld  en  oit 
dien  hoeMe  koawn  ayne  schuiten  in  oude  chartert  alt  Bannertcholten  voor. 
Saaan  it  de  gehoorteplaalt  van  den  Geneeskundige  GeaLTiiaet  Fentm 
YHaoMOi,  geb.  in  1739,  f  ^^  NoTcmber  1795  altHoogleeraar in  de 
heeehonwende  en  beoefenende  Genees-  en  in  de  Scheikunde  aan  de  Hooge 
adMol  te  Groningen. 

SLEEN  (NOORD-) ,  bunrs.  in  bet  dingtpil  ZuidenvM,  prnr.  DrmUhe  , 
arr.  en  5}  n.  Z.  O.  van  Jtien ,  judic.  kaot.  en  4  n.  O.  N.  O*  van 
I ,  adn.  kant.  en  8^  u.  van  Ihlen ;  met  55  h.  ea  580  inw. 


Bel  hnnnebed ,  dat  hier  gevonden  wordt ,  it ,  volgent  bet  er%emeht , 
jAiswi  door  den  geett ,  die  op  bet  EllerUt eld  ion  tpoken ,  bQ  den 
aavri «  welke  den  naam  draagt  van  Papelooie  kerk. 


draagt  van  Papelo 
SLEBN  (ZUID-),   d.  in  het  dingspil  Zuidenteld,   prov.   Drtnike. 
firn  Saaaa, 

SLEBUWin,  heerl.  in  het  Landrwan-Aliena ,  prov.  Noori-Bfoimmd ^ 
Tweeidlrdittr.,  arr.  *§  Hertogenhoick ,  kant.  lieutJen,  gera.  de  Wwthtn» 
ea-SitWMwyfe ;  palende  N.  aan  de  Merwede ,  O.  oan  Woudrichem ,  Z» 
ca  Z.  W.  aan  de  Werken ,  W.  aan  Werkendam. 

Dcae  heerl.  bevat  bet  d.  Sleeuwijk,  waaronder  bet  Sleeawyk- 
echo-veeren  eenige  verstrooid  liggende  hnizcn.  Zy  hetlaat  eene  op- 
pervUkle,  volgens  het  kadaster,  van  863  bund.  9-  v.  r.  81  v.  elf., 
'er  807  bond.  1  v.  r.  81  v.  ell.  belastbaar  land:  telt  151  b., 
wordende  door  180  hoisgei.,  uitmakende  eene  bevolking  van 
80O  inw.y  die  meett  in  den  landbouw  en  ve^^lt  bun  bettaan 


De  iav.y  die  er  op  19  na  allen  Herv.  syn ,  onder  welke  150  Lede- 
,  makea  eene  gem.  uit ,  welke  lot  de  klatt.  van  Heusden  ,  ring 


41C  SLE. 

v.'Hi  ff^oudriehem,  bcboort.  Da  eersle ,  die  in  deze  gcm.,  nadat  eiJ 
\an  Schelluinen  was  afj^eschcidcn  ,  het  leeraarambt  heeft  waarge- 
nomcD ,  i»  geweest  Johariibs  Copbros  ,  die  in  het  jaar  1631  herwaarts 
kwam ,  en  in  het  jaar  161S3  overleden  is.  Het  beroep  geschiedt  door 
den  kerkeraad  ,  onder  agreatie  van  den  Ambachtsheer.  —  De  R.  R.,  die 
er  16  in  getal  zü°  i  worden  tot  de  stat.  van  Weudrkkem  gerekesd.  — 
DeSIsr.,  die  meo  er  aantreft ,  behooren  tot  de  bykerk  te  Werkendam. 

Men  heed  in  dexe  beerl.  eene  school ,  welke  gemiddeld  door  een  getal 
van  80  leerlingeD  beiocht  wordt. 

Deze  heerl.  werd  in  het  midden  der  vorige  eeuw  in  eigendom  beieten 
door  Mr.  Jacob  tan  Bbllb  ,  Secretaris  der  stad  Rotterdam  ,  later  be- 
hoorde ly  aan  Mr.  Adriaar  RBEPHAiBa  ,  Raad  in  de  Vroedschap  te  fiot- 
tcrdam.  Thans  is  Heer  vao  Slbbowijb  de  Heer  Hbriabos  Elisa  Via- 
scDooa ,  Burgemeester  van  de  Werken-en-Sleeawyk. 

Het  d.  Slbbqwuk  ligt  7{  o.  N.  W.  van  *s  Hertogenbosch ,  4(  o. 
N.  W.  van  Ueusden ,  5  o.  N.  van  Geertruidenberg ,  aan  de  Merwede , 
schuins  over  Gorinchcfm.  De  huisen  tyn  aan  de  binnenglooying  van 
den  dyk  gebouwd. 

De  kerk  is  een  langwerpig  vierkant  gebonw ,  xonder  orgel.  De  toren , 
welke  op  de  kerk  staat,  is  vierkant  en  heeft  eene  dergelyke  spits. 
Om  lyne  laagte  en  het  geboomte ,  dat  digt  aan  de  kerk  en  op  het  kerk- 
hof staat,  kan  hy  in  bcA  voorby varen  weinig  geiien  worden» 

De  kermis  valt  in  deA  eersten  October* 

In  bet  jaar  1605  werd  in.  de  nabybeid  van  dit  d.  een  koperen  me- 
daille van  den  Romeinschen  Reixer  Corstahtiii os ,  welke  xeer  beschadigd 
en  op  vele  plaatsen  afgesleten  is ,  gevonden. 

By  den  watervloed  vanJanuary  1809,  werden  hier  seventien  huizen 
en  schuren  door  het  water  vernield,  vele  deeriyk  geteisterd  en  bleef 
er  niet  een  onbeschadigd  ;  terwyi  de  meeste  inwoners  met  kon  vee  in 
hutten  op  de  dyken  of  by  anderen  moesten  inwonen. 

Dit  d.  is  vooral  door  het  beleg  van  Gorinchem  in  1813  en  1814  be- 
kend geworden. 

SLEEÜWIJR  (DE  BANNEN-VAN-) ,  V^ld,  in  het  Land- van- jÉlttna  , 
prov.  Noord' Braband,     Zie  SLBEuwinscBB-poLDBa  (Ds). 

SLEEÜWIJR-EN-WOÜDRICHEM  (DE  POLDER-N  lEÜ  WEN  BA  N- 
ONDER-) ,  pold.  in  het  Land-vau-AUena  ,  prov.  Woord-Bmband , 
Tweede  distr.,  arr.  *«  Hertogenbotch  ,  kant.  Neusden ;  gedeeltelyk  gem. 
de  ff^erken-en-Sleeuwijk  ,  gedeeltelijk  gem.  Woudrichem-en-Otidendijk  , 
palende  N.  aan  den  dgk  tegen  de  rivier  de  Merwede  en  den  Sleeuwyksche- 
polder  ,  O.  aan  den  zoogenaamden  Oudendyk ,  aan  de  Bannen-van-Hons- 
wyk  en  den  Zevenbansche-boezem ,  W.  aan  gemeldcn  boezemen  den  Sleeu- 
wykscbe-polder.  Het  beslaat ,  volgens  het  kadaster  ,  met  den  dyk  aan 
de  binoenzyde  zaroen ,  eene  oppervlakte  van  i24lS  bund.  12  v.  r.  92  v.  ell., 
alles  schotbaar  land  ;  als  :  onder  de  ff^erken-en-Sleeuwijk ,  115  bund. 
52  V.  r.  42  V.  ell.,  onder  ff^oudrickem-en-Oudendijk  ^  volgens  het  kadas- 
ter, 129  bund.  60  v.  r.  KO  v.  ell.,  alles  schotbaar  land.  Men  telt  er  7 
b.,  waaronder  4  boerderyen  ;  als  :  onder  de  JFerken^en-Sleeuwtjk  j  6h. 
en  3  boerderyen  ,  onder  H^oudrichemy  een  buis  en  eene  boerdery.  Hy 
wordt  door  eenen  watermolen  in  den  Zevenbansche-boezem  ,  en  vervolgens 
door  de  Oost  kil  en  de  Bleek-kil ,  op  den  Aroer ,  van  het  o  ver- 
lollige  woler  ontlast.  Deze  watermolen  heeft  25.75  ell.  vlugt,  zijn 
water  rad  is  5.50  ell.  over  het  kruis  en  de  schoepen  hebben  de  breedte 
van  0.41  ell.  Het  is  de  zoogenaamde  Pcilmolcn  van  alle  de  waler- 
inolens ,    welke',    jrczamcnlyk    mei    dezen  ,    hun    \*alcr  op  de  Oaslkil 


I 


SLC  417 


tiiüi»i«n,  ilQfV4tiilét«QlMMvuJanBiiMlaii4,  tm 

Miéir  i  T4n  ée  Odde-lwMB ,  ▼•■  da  BuMa-vaB-ftVtv||k ,  JVaa 

Bifliira*v«n*Öpp<«4 ,  «4»  da  BaoBen-vaa'ZaMlwyk ,   van   da 


«4ii-Hoiit«|jk    e  11   van  da  AaDBeo«vao-Oiiwyk,     Wak   da  baoata  vai 
opaMliiif  beireft ,  i^n  lila  da  vaanagda  moleat  aan  hal  lalfile  EoamB 
peJ ,  afi  van  O.  ïtïl  bo^i^n  A.  P«,  gahaadaa ,  loodaC  man ,  waooaer  da  Jan 
«tüt-Slevuii  y  k^che  hoemm ,  waarap  alieen  da  ttrae  aartt  yamalda  moleiu 
DiAleiif  miUf^aclerï  de  jflawabamdia-boeiani  (van  de  vanga  boesnn  daor 


Ie 


<Uit  groei te<t  weg  der  1*  klana  na.  9  afaetcbatdeo)  vaarap  de  oferige 
Moltiiï  wprkeii ,  op  vnafaagd  paU  vermld  tQn ,  bal  aaiii  daal ,  van  da 

'  sni  tot  »uUtan<l  i«  brcagan.  Da  grondtlw  van  daaan  palder  it 
aHpM  fri^fn  t  4ada  van  amlraat  O.ttO  onder  UU  raim  1  el 
m  »jtm  gaMfaa.  Hal  aan  daMn  nolan  geplaaUta  lomerpeil  van 
r,  alaat  vannaademk  te  boog,  dewyi,  wanneer  bel  water 
op  êm  ÈÊÊJfm  fcam .  da  laagste  landen  door  bet  water  beloopen  wor- 
da ,  fr  mIm  muüI  bal  water  ook  dikwUb  SO  è  40  duimen  onder 
brt  aH^pdnida  aawerpail  weg.  De  gemiddelde  boogie  van  den  grond- 
de nm  ém  biarbovan  genoemden  Sleeawyktcbe-  en  Janniiae-boeiem  ,  it 
doeraMM  fl.10  beneden ,  en  die  van  den  Zet cnbaoscbe-boeiem  O.tO  bo- 
TCn  11  P.,  lynda  alsoo ,  vermits  de  polderlanden  in  den  omtrek  van 
4aw  banoaa  tol  raim  0.80  beneden  A.  P.  gelegen  syn  ,  en  de  boetem- 
IndM'Mak  daaa  varmoadeiyk  gelQke  hoogte  tuilen  gebad  hebben, 
dtaraHgroaijuig-vaa  0.40  tol  0.00  verhaogd  geworden. 

■HaaoMMRl  van  dan  Péisn-NiiiiwBRtAR-oaMa<&ttawuK-ia-WovBai- 
iMii»JSëL«wlarA.P.  Hal  maalpeilit  0.59  eU.  boven  A.P.,  doek 
f«<r  bal  jaar  «M»,  wat  bel  maalpeil  tleebte,  0.40  ell.  boven  A.  P. 
adk4aMatanail  daar  eene  streep  op  aenan  in  den  molen  ingemettelden 

iilini  aaagadoid  en  met  dit  opschnft  voonien  it :  Pêütteêu  mm  tU  7 
imnm  «Ma  1761.  De  hoogte  der  dyken  van  deien  pold.  is  O.ttO  ell. 
tit  0.61  cU.  Hel  polderbestuur  bestaat  uit  eenen  Waartman  ,  vier 
Ht—wdan  an  aenea  Secretaris. 

SmüWJJKSCHE-BOfiZEH  (DE) ,  waterbocsem  in  bel  Xoml-fmi. 
JktmBf  prov.  Ifoord'Brmband ,  90  mio.  Z.  van  Sleeuwijk» 

Dbm  boetem  ontvaogt  dalr  twee  molens  het  water  van  de  poldert 
Wt  Jannitteland  en  den  SleeOwyksche-polder ,    terwyl  syn  water  sich  ~ 
daar  da  Sieeowykscbe  sluis  mei  dat  van  den  Zefenhanseba-boetam  en 
dta  BaJlan^boetem  of  soogenaamde  Ontkil  vereenigt. 

aUUHIWliUCHE-POLDER  (DE),  of  de  BABttt-VAii-SLaBirartjK,  poM. 
m  hti^  Lmiê'^ÊÊ^AUÊmm  f  prov.  IVoord-Brabandj  Tweed»  distr.  arr. 
IgJFafiiywiftaerly  kant.  Heustkn  ,  gem.  de  fFerketytH-SUwwijk ;  pa- 
lanéa  !!•  aan  dan  rivierdyk  tegen  de  Merwede ,  O.  aan  de  Nienwe-fian- 
aaa ,  %•  aan  da  Vytie ,  den  Zevenbansche-boeiem  eu  de  Nienwa- 
Bannen,  W.  aan  den  ^erkensche-polder  of  de  Binnenbaoue-van- 
4a-Warken. 

Deaa  pald.,  it  in  de  algemeene  bedyking  vin  het  Oudland-van-Altena 
licficpaa,  en  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eeue  oppervbkte  van  4«55 
bond.  77  v.  r.  83  v.  ell.,  met  den  rivierdyk  aan  de  binneniyde,  alles 
sebolbnar  land ;  telt  80  b.,  waaronder  121  boerderyen ,  en  wordt  door 
«eoaa  «atarmolen  ,  door  de  Oost-kil  en  de  Bleek-kil ,  op  den  Amer ,  van 
bel  avcrtottiga  water  ontlast.  Dese  watermolen  heeft  27.30  ell.  vlogt, 
bal  «atarraa  6.10  diameter  en  de  schoepen  syn  0.5!2  breed.  Het  so- 
mmaa  k  0;6  dl.  ander  A.  P.  Het  maalpeil  is  0.59  ell.  boven  A.  P. 
De  baagte  van  den  rivierdyk  is  5.56  ell.  tot  6  ell.  hoven  A.  P.  Het  ge- 
deelte tan  den  waterkeerenden  dyk  tegen  de  Merwede  van  dexeo  polder. 


4IS  SLE. 

vM  i«c^  vrw^  bofta  de  kerk  van  Sleeo^yk  ,  over  eeoe  aaniiealüLe 
l«Mte «  aoer  4ca  sUmm  sterk  aangevallen ;  loo  dat  die  dyk,  den  17 
Jaljj  I3tt.  «ver  eagetenr  60  ell.  lengte ,  meesUl  tot  het  aaadpuni  toe  , 
tnl  bcttcdcn  IrtI  U^  «aler  der  rivier  neder  tonk.  Van  'sRyka  wcge  is 
•esider  wtvf  1  w  deae  raaip  voorsien  geworden  ,  en  men  keeft  dat  dyk- 
vak  «f  vaeraf  fct^e  sinkwerken  hersteld  ,  ierwyi  het  tot  luertoe  door 
4m  MtfCMaMe  triangd-kiihben  beschot  wordt.  Even  beneden  go- 
NMiUe  kok  vindt  nsen ,  binnen  den  d^k,  de  soogenaamde  Robyns- 
kil«  vraikt,  volgens  de  kaart  door  N.  CacQOius  in  1729  Terfaardigd  , 
Miids  vwiér  f  4il  bekend  was. 

JUn  de  Noordiyde  van  deien  polder ,  is  bet  pohte-  en  boolevaer  op 
^  slad  Gortochem ;  terwyi  door  dezen  polder  loopt  de  groole  'weg  der 
<««a«  klane  no.  5.  van  Breda  naar  GoriDchem,  die  eene  hoogte  vao 
êM  tot  ruim  1  ell.  boven  A.  P.  heeft.  Even  beneden  bet  bovenge- 
wlde  veer  lag,  vóór  1730 ,  tegen  den  rivierdyk  ,  eene  battery,  ge- 
WMund  de  Muggenschans.  Aan  de  Noordoostsyde  tegen  de  rivier- 
dyk, is  het  loogenaamde  Rraaivelds-wiel,  onder  de  gemeenten  de 
H'erken-enrSleeuwyk  en  Woudricbem-en-Oudendyk  gelegen.  In  dea 
dyk  van  desen  polder,  tegen  de  Merwede,  op  ongeveer  500  ell.  boven 
dt  kerk  van  Sleeuwyk ,  is  in  170S  eene  coupore  gegraven  geworden , 
oas  bet  Oudland-van-Altena  onder  water  te  tetten. 

De  hoogte  van  de  landen  in  desen  polder ,  syn  aanmerkdyk  ver- 
sdiillende ,  soodat  tusschen  de  laagste  en  de  hoogste  een  verschil  van 
naer  dan  1.00  ell.  sal  besUan.  De  bottemlanden  van  den  SLaaowrijK- 
scai-MLOii  syn  het  eigendom  Tan  particulieren  ;  het  ontvangen  vao 
opfUMlen  water  uit  de  polders  is  een  servituut ,  hetgeen  stnts  onbeii- 
l^ka  tyden  daarop  rust.  Het  polderbestuur  bestaat  oil  eaneii  Waars- 
AM «  taveas  Secretaris  en  vier  Heemraden. 

SliSfiDWUKSCBE-SLUIS  (DE),  sluU  in  het  Ln^érWum-AUena , 
|kMT«  Jfêmré  BfmkÊmdf  in  den  OuérAlUnaachê'XÊÊdijk, 

UjSMT  dese  slnis,  Tereenigt  sich  het  water  uit  den  Slceuwylucbe- 
Wmmu  ,  met  bet  water  van  den  boesem  der  Zevenbannen ,  in  den  Bai- 
iKiiboesem  of  soogenaamde  OostkiL  Zy  is  wyd  1.94  ell.  en  voorsieo 
\aa  eene  dryfdeur  en  draagt  het  jaartalif  606. 

SLEEUWIJKSCHEVEEH  (HET) ,  b.  In  bet  Land-van^JUam ,  prev. 
Fféfd-Braband,  TmeetUdhir.^  arr.  en  H  u.  N.  W.  van  UUtrüfen- 
h&uk,  kant  en  4|  u.  N.  W.  vaa  Htusden,  geni.  dê-WerkêweihSUn' 
mjk ,  jI  u.  O.  ten  Z.  van  Sleenwyk ;  met  37  h.  en  2S0  inw. 

Dese  b.  ontleent  baren  naam  van-  het  hier  gevonden  wordende  veer , 
▼an  waar  men  naar  Gorinchem  wordt  overgezet,  hetwelk,  voor  voet- 
gangers met  booten  en  hengstan  en ,  alzoo  de  rivier  hier  zeer  breed  is  , 
vooi*  rytuigen  en  paarden  met  eene  zeilpont  geschiedt.  Dit  veer  is 
een  eigendom  van  de  sted  Gorinchem ,  die  het  verpacht. 

Den  2  Februarif  1322  werd  omtrent  dit  veer  eene  overeenkomst 
gesloten  tusschen  Gorinchem  en  het  Land-van-Altena ;  en  den  16  April 
1407  maakte  Burgemeesteren  en  Schepenen  van  Gorinchem  eene  oider 
op  het  jaariyks  verhuren  van  dit  veer. 

SLHR ,  geh.  in  Opper-Gelder ,  ambt  Montfoorl^  prov.  Limburg, 
distr.,  arr.,  kant.  en  ^u.  Z.  van  Róermonde,  gem.  en  i  u.  Z.  O.  van 
Echt ;  met  48  h.  en  240  inw. 

SliENAKEN,  gem.  in  het  Land'tan'Vallenhurg ,  prov.  Limburg, 
dUtr.  en  arr.  Maattricht,  kant.  Gulpen  (2  k.  d.,  1  s.  d.,  1  m.  k.)f 
)Milonde  N.  aan  de  gem.  Wittem ,  O.  aan  Epen,  Z.  aan  de  Belgische 
|»iuv,  Limburg ,  W.  aan  Noorbeek. 


S  L  h  419 


*94M  fHi«.b«vil  kl  d.  SltDakea,  beiMftfttdtgdi.  Ueiearath 
««  Baaailèarff. .  VU  WmI,  ▼otgent  bel  kadaster,  eeae  oppêrrbkle 
rm  n$  ^pd•  S6  V.  r.,  maroader  704  bond.  SO  v.  r.  9tt  v.all,  be- 


«ar  faad  j   teil  190  b.,   bewooad  door  194  boianiM    aitaMkeade 
«f^  IffPpWPl  v«i  ODO  iair*9  die  meelt  ia  den  Uaamww  baa  bataan 

-  Mg>'>w4i"Wri  daper  fCD.  h  tea  deele  het  boogt!  felegea  oord  van 
p  neflerlaadep* 

lea  R.  K.  tffa ,  oader  welke  roim  400  Commnni- 
ae  pir.  ait,  welke  tot  het  ^ie.  ipott.  vaa  Limkwrf, 
behoort  ea  door  eeaea  Pasteer  en  «eaen  Kepellaaa 
lbo  heeft  in  deie  fem.  eene  school  ie  Slenakeo. 
iftw,  ikt  S  a.  Z.  O.  ten  Meeslricht,  1  a.  Z.  ^«0  Gol- 
Glilp*    llea  telt  er  in  de  kom  vaa  het  dorp  96  b.  ea 

eea  sterk  gebonw ,  mot 

Ae  kMik  valt  ia  ia  de  maand'  Oetober. 

SLSini  (DE)  of  ICT  TwüDi^At ,  ook  ^noerod  de  Blaavwe  Simk  , 
faarwalOT,  lea  N.  van  de  Zawirrsee,  tosschen  de  eilanden  Vlieland 
«  Tw^ahdliag. 


He  kirik ,  aaii  dea  H.  AaaieieB  toegewyd ,  is 
VB  Imaa  laren  ep  Toa  een  orgel  voorsten. 


lol  Ikt  baonilwi  Stortemelk ,    loopt  tusschen  den  Grindervaard  ea 

I  Hndffdt-IJeaidt^ilaat  door  en  wordt  thans  (door  het  verloopen  der 
gndUai  m  da  lallia|^  als  vaarwater  naar  Harliagen  gehraikt,  «yade 
sifcil  1849  behoorlUk  betond  eo  behakend.  Het  is  een  laag  verlaat 
■m  waniaoht  kaad^e  Loodsen ,  voeraamelUl^  in  bet  waaroemen  der 
ViliqpgtVdea  y  idmo  de  schepen  hier  anden  gevaar  loepen  van  door 
da  siRNHB ,  die  met  de  voorvloedea  dwars  over  het  gat  valt ,  tegen 
de  baakeo  geMt  Ie  worden.  Evenwel  is  het  voor  de  scheepvaart  van 
BariiMMo  vaa  groot  belanff,  en  de  betonning  daarvan  een»  leer  he- 
laagnua  verbetering  te  acbten. 

SLVpBlIDAM  y  voorm.  seh.  of  d.  in  Staatt-Vhami^nm^  Ja  het 
yirwa  fW'SAwf ,  jtoy,  Zeeland.    Zie  SutmoAH. 

SLBFFfiEDOIlPy  oude  naam  vanhetd.  SLAmTsap,  prov.  Friesjaad; 
kv.  ITdifeijMOy  griet.  MenaUumadeeL    Zie  SLAttiTiar. 

8LIBBB(»K2^geh.Jn  de  Meijtrü  wam  'iHeHogenboêek^Jkw.  Oip- 


r.  Noord-Brahand  f  Derde  distr.,  arr.  en  tf  n«  W.  ten  N. 
•p»!  kant.  en  9i  u.  W.  ten  Z.  van  Oinehai,  gem.  en 
.  a.  H.  %pi  EüwamAeek ;  met  10  h.  en  75  inw.  Er  is  ia  4it 
jih»  aes  water,  genaamd  bet  Raak  (sie  dat  woord).  Vroeger  stoad 
m  da  nahBhiid  een  slotje  of  soogenaamd  kasteeltje ,  hetwelk  door  grwh- 
4h  «n  vflvare  amgevea  was ,  doch  ia  de  voorgaande  eeuw  gesloopt  is ; 
tvvyi  da  |raehten  ea  v\)ver8  gedempt  ■Qn.  De  steenachtige  arondea 
^dia  OKn  bier  aaatreft,  doen  ook  nog  aan  twee  brouweryen  deakea , 
wdke  bier  vroeger  aaawesig  waren. 

8UCHTENHÖRST ,  baars,  op  de  Neder-Feluwe ,  prow.  Oeldtrkmd. 
tim  fiuaranoBST* 

SLICKSIIBURG,  eil.  in  Oott-Fndie,  in  de  Chmeuke-eeej  aan  de 
HoordwMkasI  vaa  bet  Sundoiehe  eiL  Bameo .rWfü.  B.,  140^17'  O.L. 
SfWlIBCHT,  kaaUfprov.  Zuid-HoUand,  arr.  Gentuéemi  palende 
H«  aan  da  Lak*  die  het  vaa  het  kant.  Schoonhoven  scheidt ,  O.  aan 
kat  kant.  GamcAem  en  hel  Noord-Brabandsche  kant.  Hensden ,  Z.  aan 
da  CiaatoHel  of  Wesl-ktt,  welke  het  van  het  Noord-Brahaadscbe  kant. 
•^«idl  ea  aan  het  kant.  Dordrecht ,  W.  aaa  de  Noord , 


«..ui-oailcr  20,oil  huiid 
..'t)  j.,  be\iOünd  duor  olii 
f.  .tO  in«.,  die  iiicesL  hun  b( 

.  •.  S lid' Holland,  klass.  van 

'i.iedrechl,   Oud- All 

-  Tl  -  Ilofu  ejreii ,  l>raiid 

"^    .'  1  w  -  L c k  k e r  1  a  II d  ,    Mo 

.      jUt,  Streefkerk  imi    W 

.^•k:.-»!,    Mclkc   bediend  Mkordoii 

r   1 1,000  zielcu  ,    onder    \ielki 

,    teil  Alblasserwaard ^  prov.  Zuia 

.tdrechl  (11  k.  d.,  9  in.  k.,  5  s.  d. 

.idtn-en-Uui(jbruek ,    O.  aaa  Gie»» 

.a   de   Xoordbrabandsche    gem.   Wi 

•  ï  j»enilrecht-cn  'Malena. 

:  \oorbccn  afAondcrliJke  hcerl.   Sli 

«t.     Zij  beslaat ,  vuljyens  het  kad; 

•   ivl.   4  V.  r.   54  V.  elL,    ^laarooder  ! 

..  i*.l\ijr  land. 

•••«•oond  door  900  huisf^cz.,    uitmai 

«.Vxit'ten,  die  houfdxakelijk  bun  b 

.   -.-.vjcn  van  biezen  ,   lot  {gebruik  v 

.    i.'»»u-n  van  uitgebreide  uerken  j  in  tl 

:   jJXHiw  ;  in   de  veeteelt  en  in  de  jj 

.'  .ra,  allen  Herv.  zijn,  onder  welk 

ij     \an   SUedret'ht    uil.  —   l)c  enk 

.  ïvv;'t  lot  de  slat.  van  Gortnchvm,  — > 

.  .,•;  de  rinjsyna;jO|fe  van  Gorinehem  jj 

,    ..  V  jcbolcn  ,  \iclke  gezamenlijk  geuj 

:.»jcu  bezociit  worden, 

•A  den  jdlblasseritnard ,  prov.    Zui 
.    S^.tdrecht ,    geni.  Sliedncht-cii-jXai, 
Wijngaarden  ,    O.   aan    de  Iieerl. 


S  L  I.  421 

Ui  iaw..  dit  tr,  op  81  u ,  alleo  Harr.  tyn ,  nukoi  mei  óm  OTcrigt  uit 
éê  boiferqilM gioi.  SUiindkt,  eeoe  fem.  ait,  mMt  loldtklMt.  tao 
AtffdWkf  HMff,  ^unSUedndU,  behoort  co  door  twee  fradikiuileo  be- 
dicsd  wonll.  Ile  oertté,  die  ïd  deie  gemeente  bet  leeraarembt  beeft 
«MfgiooaMi»  il  geweest  Wiunuw  Leima  ,  die  ia  4iel  jaar  1S8S 
benraarie  kwam  eo  io  bet  jaar  1884/iaar  de  Palts  vertrok.  De  eerste 
tweede  JVedikant  is  geweest  GnAiM»  LniAaavs  tav  an  Kütv,  die  io 
bet  jpar  1899  berwaarts  kwam  en  er  nog  io  dienst  is*  Het  beroep  , 
teowel  van  den  eersten  ak  Tan  den  tweeilen  Predikant ,  gesebiedt  door 
dea  kerkeraad  ,  onder  agreatie  Tan  den  Ambacblsbeer. 

Er  wordt  aleehts  één  R.  K.  aangetroffen.  —  Men  beefi  in  deie  beerh. 
drie  sdbolea ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  Tan  500  leerlingen  be- 
soebtwardMi. 

Den  heerl.  is  soodanig  met  de  voorbeen  afsonderiyke  beerl.  Ifaald' 
pijk  en  £  aft  Jb  o  r«C  verbeeld  I  dat  men  de  grensscheiding  tasseben 
baar  niet  aMer  weet  aan  te  wQsen  en  sy  alsoo  gesameniyk  ook  tbant 
sleehir  als  ééne  beerlHkbeid  beschouwd  worden ,  welke  in  eigendom 
beuten  wordt  do^  Vronwe  E.  H.  £.  Baronesse  Collot  d^Escobt, 
dooaïrière  Tan  den  Heer  Kaibl  Ehasobl  Baron  tas  Tdtu.  tav  Ssaoos' 
isiEi,  woonachtig  te  *s  GraTcnhage. 

Het  d.  SuiaaicBT ,  ook  wel  Slijdbicbt  grspeld ,  ligt  3i  n.  W.  fan 
Geriacbem «  S  o,  O.  N.  O.  van  Dordrecht ,  aan  den  huogcn  Merwedc- 
di|k,  51*  WarN.B.,  Mo  20'  O"  O.  II. 

Bet  is  het  grootste  en  aansieniyksce  d.  van  den  gebeelcn  Jlbtmêier- 
WÊMtéf  roet  vrQ  goede  hnizen  betimmerd.  Het  is  geheel  langs  den  dyk 
gcboawd ,  en  strekt  sich  mim  1(  nnr  gaans  uit. 

Samangen  maken  gewag  van  nog  een  ander  Suiobbcbt  in  den  Groeten 
Waard  gelegen ,  ten  O.  van  Riede ,  regt  tegen  over  het  tegenwoordig 
SinoasciT.  De  kerk  hiervan  zoade  gestaan  hebben  waar  thans  het  Her- 
werder-Diep  is ,  lynde  de  plaats  nog  by  den  naam  van  het  kerkhof  bekend. 
Eeneonde  OTerlevcriiig  wil  dat  titee  gezusters  deze  kerken  gebouwd  heb- 
ben ,  en  dat  deeene  zeer  prachtig ,  en  de  andere  zeer  gering  was«  Zy ',  die 
da  deAigste  had  ,  «maalde  derhalve  op  de  slechtheid  van  haar  suslers 
kerkje ,  die  baar  als  uil  een  geest  vnn  voo.rzegjying  te  gemoet  voerde  : 
Myn  kerk  sal slaan,  en  uw  kerk  zal  vergaan.  Dit  zoude  gebeurd  zyn 
door  den  watcrvloed  van  het  jaar  1421  ,  maar  de  echtheid  der  vooneg- 
fing  strydt  met  de  geschiedenis  dier  overstroomiiig.  Het  is  eerder 
ta  varasoodeo  ,  dat  er  door  eenen  watervloed  vroeger  een  gedeelte  van 
batdarpy  waarop  ook  eene  kapel  stond  van  hel  overige  is  afgescheurd. 
Hat  legenwoordige  Slicdbbcit  vindt  men  reeds  genoenid  in  eenen  brief 
wan  Keiier  fleRDBra  IV  ,  van  het  jaar  1061. 

Da  thans  nog  bestaande  kerk  en  toren  zyn  zeer  fraai  en  nog  nieuw. 
Men  heeft  in  deze  kerk  geen  orgel. 

De  in  het  jaar  1806  eerst  nieuwgebouwde  dorpschool,  wordt  door 
een  gemiddeld  getal  van  200  leerlingen  bezocht.  De  tweede  in  1836 
en  de  derde  in  1846  gebouwde  school  tellen  ieder  IIM)  leerlingen. 
Men  beeft  er  ook  een  departement  der  Mnatschappy  Toi  Nul  wtn 
Ujélgemeen,  hetwelk  den  26  January  1810  is  opgerigt  en  ruim 
70  leden  telt. 

Ia  bet  jaar  1785  ontstond  te  Sliidbbcit,  alwaar  de  landlieden  i o  de 
kerk  vergaderd  waren  ,  om  de  manschappen  in  den  wapenhandel  ie 
oeCraea ,  op  een  oogcnblik  eene  geweldige  beweging  en  gcsclireeuw , 
•  dat  sy  niet  wilden  of  souden  eierceren  ,  maar  wel  voor  den  Prin« ,  hij 
»  moet  erboven",  riep  inen  ,  »de  Staten  onder,  de  Patriotten  vvrg."  Mm 


423  StL 

dwoogdeo  Sdioot^et  oraoje-ftandèl  Ie  geiéD,  •!•<%  op  keleb ,  die  tot 
tromniea  dienden ,  en  $ehréeowde  laD|ff  den  dQk  ,  de  Print  er  boven , 
ens.  De  toestand  Tan  saken  wat  daar  akelig  en  men  vreesde  niet  aoo- 
der  reden  de  droevigste  gev ol||^n  ^  onderseheidene  lieden  namen  de  vlogt. 
Door  de  rustige  liouding  evenwel ,  irelke  de  Regering  aan  nam ,  kwam 
alles  weldra  weder  tot  stilte.     •  • 

De  kermis  te  SLinksoHT  Valt  in  de»  eersten  Zondag  in  Angnstiis. 

SLIEDREGUT  (DE  POLDER. VAN-) ,  nold.  in  den  Jlbkuterwaofdj 
prov.  Zuid-Holland,  'arr.  Otmnehem  ^  kant.  SNedreehi  ^  gem.  5i£r- 
drcchi!  palende  N.  aan  den  Polder- van-Wyiigaarden ,  O.  aan  den  Pol- 
der-van-(jiessendam «  Z.  aan  de  Merw'ede ,  W.  aan  Matena. 

Deze  pold.,  welke  in  1366  bedykt  is,  beslaat,  volgens  het  kadaster, 
eene  oppervlakte  van  1360  bund.  62  v.  r.  42  v.  ell.,  en  wordt  door  drie- 
molens,  op  den  Graafstroom,  van  het  overtollige  water  ontlast.  Hot  polder^ 
bestour  bestaat  nit  eenen  Polderschoat  en  SecretaHs  en  seven  Heemradeo. 

SLIEDRECHTSCHE-DIJR  (DE),  naam,  welken  men  in  de  wande- 
ling geeft  aan  den  hoogen  Merwede^dyk ,  welke  in  eene  westelyk  strek- 
kiog,  ten  noorden  van  den  jllblauerwaard ,  prov.  Zuid-Uoliand ,  van. 
Gorinchem  naar  Papendrecbt  loopt. 

Open  aan  dexen  dyk  liggen  de  dorpen  Hardinzveld,  Giessea^ 
dam,  Sliedrecht  en  Papendrecht. 

SLIEF  (DE) ,  voorm.  naam  van  de  buitenplaats  ZoaevuiY,  in  Zal- 
land,  prov.  OverijueL     Zie  Zoicvun. 

SLIEVEN,  geh.  in  de  Meijenjvan'i  HeHogekbotek,  \M.P99Üand, 
prov.  Noord-Brahand,  Derde  distr.,  arr.  en  4  n.  Z.  W.  van  BüMopen, 
kant.  en  2  u.  W.  Z. W.  van  Aiten,  gem.  Sommrenf  met  76  h.  en  590inw. 

Het  is  eigeniyk  geen  geh.,  maareene  straat  of  liever  oafdersdieidene 
straten ,  die  van  het  Noordwesten  tot  in  het  Zuidwettift  >raA  de  kom 
des  dorps  gelegen  syn. 

SLIFFERT,  geh.  in  Meijerij-ManJ'tUertó^enhoieh,  kw.  Emptnland  ^ 
prov.  Noord- Braband ,  I^eiidSedistr.,  arr.,  kant.  en  |  u.  W.  van  Bind- 
ho9eti,  gem.  en  ^  u.  W.  ten  Z.  van  Sirijp» 

SLIGTENHORST  of  Slicitcrbobsï  ,  bnurs.  op  de  Neder-Feluwe,  prov. 
Gelderland,  dlstr.  Feluwe,  arr.  en  8  u.  N.  W.  van  Jlmkem,  kant. 
en  gem.  Ifukerk;  met  60  h.  en  390  inw. 

SLIJDRECÜT,  d.  in  den  Alhlauerwaard ,  prov.  Zmid-noüand. 
Zie  SuioaiciT. 

SLIJRENRURG ,  geh.  in  het  markgr.  van  Bergen-op^Zoam ,  prov. 
Braband,     Zie  Suskbhbobo. 

SLIJK-EWIJK,  d.  in  de  Neder-Betuwe ,  prov.  Geldetknd ,  distr., 
arr.  en  1  u.  W.  N.  W.  van  Nijmegen,  kant.  en  3  u.  Z.  W.  van  EUt, 
gem.  en  1  u.  Z.  van  Falhurg ,  öl«  52'  36"  N.  B.,  23»  27'  1"  O.  L. 
Men  telt  er  60  h.  en  ongeveer  380  inw.,  die  meest  in  den  landbouw 
bun  bestaan  vinden. 

De  Uerv.,  die  er  ongeveer  220  in  getal  syn ,  behooren  tot  de  gem. 
van  Slijk-Ewijk-en-Ooslerhout^  welke  te  Slyk-Ewyk  eene  kerk  heeft. 
Deze  kerk,  die  in  het  jaar  1826  hersteld  is,  heeft  eenen  toren  ,  doch 
geen  orgel. 

De  K.  K.,  welke  men  er  ruim  1Q0  aantreft,  worden  tot  de  stat. 
vaii  Oosterhoul'Lent'en-Slijk'Ewijk  gerekend  ,  welke  hier  ccne  kerk 
liccd,  met  eenen  toren  en  van  een  orgel  voorzien. 

De  dorpschool  wordt  gemiddeld  door  ccii  getal  van  60  leerlingen 
bexocht. 

De  kermis  valt  io  den  derden  Zondag;  in  September. 


S  L I.  4i5 


M08,  werd  4m  BurgMMCtlar  vn  MynegcB,  Tin 
«igi  IM  Aaftt  w  Oftr-Btlofra  mmwmIiI,  om  htfA  en  andere 
kiMftn  «A  kanwi  langi  dea  bMidUk  Tan  ImI  Ittk^aft-ÜUmem  te 
dertiMHfcnapMi  aaar  meden ,  ten  einde  die  op  de  beegte  Tan  Sun^ 
.«Mr  «e  riviir  te  doen  foeren,    om  daardoor  éct  ie  eerder  de 


aldaar,   die  yebrak  aan  alles  hadden,  te  ondersteunen. 
Dil  U  mirigtm  «as  aeklcr  ten  «itersie  moeyeigk ,   daar  de  rit ier , 


A  Asrp ,  IMI  Ife  opgeslopi  en  meneer  lol  dal  oogenblik  nog 
•    De 


perMon  Tan  H.  Tiemssia,  liet  lich  noff- 
ÜMM  yarlan  bewegen  en  TolToerde  snlks  ook  des  oaehls  ten  twee  nre , 
'  tan  aUn  leren ,  ten  einde  de  ongelnkkige  noodiydenden  des 
van  nel  noodige  Ie  Tersorgen ,  eene  daad ,  die  weiligi  in 
t  em  groot  belang  was.   By  dien  watersnood,  tyn  te  Slue- 


EwiMi  ftwnihideren  Tordronkên.    Zy  boTonden  tich ,  niel  hunne  moe 
der »  «f  ém  nlder  barer  woning ,  en  Tonden  door  bel  instorten  toe 
dn  binnanmniir  en  bel  daarop  gevolgd  ioTallen  van  dei 
gnf  ia  fcal  wnler.    De  moeder  werd  eTenwel  nog  fvrtd. 


van 
den  solder  bun 
ed. 
8LIIK-IWmC-Bll*00STERU0UT,  kerk.  gem.  fn  de  (her-Betuwe, 
proT»  Stiéirhud,  klass.  van  Flimegtn^  ring  van  EUU 

Vraegnr  waren  bel  Iwee  afsonderlyke  gem.,  van  welke  Slijk-Ewijk  , 
ia  TercoMginc  mei  Hêrwehf  tol  eersten  Predikant  had  JosAiiits  Bacsu- 
Hm,  dii  m  bet  jaar  1609  herwaarU  kwam  en  in  het  jaar  1606  naar 
Krimpea-nnn*do-Lek  Tertrok.  Sedert  hel  jaar  1610,  lyn  eehter  die 
mi.  gaeombineerd ;  lerwyi  Uervelt  eenen  eigen  Predikant  bc- 
Ila  eerste,  die  in  deae  eombinatie  hel  leeraarambl  heeft  waar- 


y  is  ganawl  Cosasaes  Uacaia ,    die  in  _hel   iaar   1625    naar 

k  is( 


ane  eerlrok .  Hel  beroep  van  Siyk-Ewyk  is  eene  collatie 
TiB  den  Heer»  Voor  Oosterhoul  staal  het  beroep  aan  den  kerke- 
raad ,  wanrom  bier  om  den  anderen  keer  een  Predikant  door  den  Heer 
en  een  door  den  kcrkeraad  van  Oosterhoul  beroepen  Nrordt.  Men 
beeft  ia  dew.cem.  ééne  kerk  te  Slyk-Ewijk.  Meu  telt  er  SiO  aie- 
len ,  onder  welke  100  Ledematen. 

8LUJC-EWIJRBCHE. WOERD,  heuvel  op  de  Over-Betum ,  prov. 
fltWrrliiid,  onder  Slijk-Ewijk ,  van  welke  men  ,  als  eene  legende , 
Terbnall ,  dal  er  eenmaal  eene  oude  legerplaats  naiiwesig  was.  Ook 
Tiadl  men  er  nog  steeds  penningen  van  onderscheidene  soort  en  waarde. 
By  de  orerstrooming  van  hel  jaar  1809,  onder  anderen,  baalde  men 
W  f  ap  netr  dan  eene  plaats ,  potten  met  munten  uil  den  ontbloo- 
Ua  giead  Of.  Deae  woerd  is  hel  hoogste  punt  van  Slijk-E\iijk,  ruim 
B'biNMl.  groot,  en  ligt  tegenover  den  Hoogcn-Ilof ,  die  ruim  5  bund. 
gread  beslaat.  Van  alle  siiden  loepen  de  wegen  op  dil  punt  uil;  de 
sawlte  grond  is  er  in  overvloed ;  de  kapel  verheft  zich  aan  de  rqfter- 
sijde  Tan  den  Hoo||pen-Hor;  deduifstecn  en  de  scherven  vau  de  schoonste 
amen  aün  ook  hier  veel  voor  banden. 

SLIJKGAT  (HET) ,  een  der  vaarwaters  van  het  Goereetehe-ZHMi , 
Utopuide  tussohen  de  Hompels ,  de  Bol  en  de  uiterste  ton  Tan  den  llin- 
dkr  in  bel  fFutgai  nit.     Hel  heeft  ten  minsten  35  palm,  water. 

SLURHOER ,  kaap  in  OoBt-indië,    Zie  KijvsasioBK, 

BLIIIPLAAT ,  b.  in  StaaU-  FlaundtTtn,  prov.  Zeeland ,  arr.  en  ^  u. 
Z.  Taa  Middelburfi,  kant.  en  9^  u.  N.  O.  van  Ooêiburg,  distr.  en  4^  u. 
N.  O.  eaa  Mnff ,  geai.  en  1  u.  W.  van  Uoofdplaat ,  sieh  uitstrekkende  van 
batfali.  Naamier-Een  tol  bét  geh.  Sas-pol ;  met  58  h.  en  ruim  190  iuw. 

Het  geh.  ontleenl  synen  naam  van  de  slykff ronden  en  luoerasscn, 
wdkt  «daar  tot  1802  werden  gevonden ,   en   is  onregelmatig; ,   lanjjt 


4M  5LL 


f  ««KI  fifl  hH  #p-  ai  alfravoi  wtm  de  | 
Mn  w*«  dc»e  fifdw  ia  eifiadiw  ti 
téthi  •  bier  cesc  w#0Mf  Ie  bemeii  ,  niks  muwdni  Itaar  A  Wa* 
we«  l»»lMe«  dM  Mfc  de  iafdeodea  (sijade  tioi  gr«idcifBHBn|  ia  ImI 
JMf  17S3  alhier  ceaea  «Mlea  te  iticirtea ,  ea  eek  eeaae  ncv  dÉar  te 
•leflea ,  welke  mei  dea  hoMwe^  naar  de  HiifdpliMf ,  lat  ap  jai  aya»> 
karea  weg ,  aaar  Uieodyke  geaieeaMbap  keeft.  Tas  17SS — WA  heeft 
die  molea  Mêêr  fettaao,  en  ii  toea  door  dea  cifKaaar  ca  haaaao' 
«^ergetoerd,  aaar  dea  Saspot. 

De  bevoaers  van  ditgeboebt  beboorea  allea  tatdearbodca 
en  flja  foor  bet  meerendeel  dykwrrker». 

Veel  leden  dexe   bewonerf «    by  sware  rtfgam ,   deer  de  i 
aalerlofing,  tot  dat   in   1830  eene  afwateriafialaia  ie  fdcfd, 
niiwatering  verder  door    de  zeetliiit   van  üaawrr  ïïrm   im  de  ScUde 
getehiedt. 

HLIJK-PLAAT  (D£)  .  drooge  plaat ,  io  bet  SL  vaa  de  peav.  Zaid- 
Holland  f  liggende  tuueben  bet  Hariogvliet  en  bei  Zaidrr  dirp  aaa  de 
eene  en  bet  Aardappel-gaatje  en  den  Zaidwal  aaa  de  aadere  s^de. 

SLIJK-TORKN ,  voorni.  torea  ,  In  bei  markgr.  vaa  lfrffs-e^Zeo« , 
prof.  Noord-Braband,  gem.  en  \  n.  W.  van  HmiMUrem,  {  a.  W.  van 
bet  gcb.  Slikkenburg ,  waarvao  voor  eenige  jaren  aag  de  giaadilagea 
opgegraten  xijn. 

SLIJK-WEIX,  b.  van  hetd.  Well,  in  den  ffeaiaieler-iraartf,  prov. 
Gelderland.     Zie  Wbix  (Slijk-). 

SLUMSIEP,  voorm.adell.  b.  in  bet  Land4us»ekem^Mmas-€m^/FmaJ, 
prov.  Gelderland  f  diftr.,  arr.  en  ^  u.  Z.  W.  van  Nifmmem,  kant. 
en  H  ü.  Z.  O.  van   fTijehen,  gem.  en  lOmlo.  N.  ^amdeer-Jseelt. 

SLIJP-PAD,  b.  in  AmeUUand,  prov.  Ifoord-HoUami ^  mt.^  kant., 
gem.  en  tf  min.  W.  van  Ameterdam. 

SUJPENDAM,  voorm.  geh.  of  d.  in  StaaU-Flaaméenm ,  prov. 
ZeeUmdm     Zie  SLirrenoAB. 

SLIK ,  naam  ,  welken  men  in  de  wandeling  geeft  aan  den  Wieam- 
cea-WAABD,    eene   bedyking  in  Pf oord- Holland.     Zie  WiuHMB-WAAma. 

SLIK-GAT  (HET),  geh.  in  de  bar.  van  Breda,  prov.  JVoord-Bra- 
land,  F ierde  dhir.^  arr.  en  2^  u.  N.  W.  van  ^reda,  gem.  en  i  u. 
N.  van  EUen-en-Leur :  met  6  b.  en  40  inw. 

SLIK-GAT  (HET),  in  de  wandeling  veelal  de  Noota  genoemd,  geb» 
iii  de  bar.  van  Breda  ,  prov.  /Voord-Braband,  arr.,  kant.  en  ii}  a.  N.W. 
%an  Breda,  gum.  en  1|  ii.  N.  W.  van  Terheyden,  aan  den  weg  van 
Zevenbergen  oji  Breda  ;  met  K2  b.   en  370  inw. 

SLIKKENBURG,  b.,  prov.  Frietland,  kw.  ^rvrnvoac^ea ,  griet. 
Stelltnawerf'iretleinde,     Zie  Slykeihorc. 

SLIKKENBUAG,  eigenlyk  Slijkbsibobo  ,  geli.  in  het  markgr.  van 
Benjen-op-Zoom  f  in  den  Auverone-polder ,  prov.  IVoord-Braband , 
Fienlc  diilr.,  nrr.  en  7  u.  W.  van  Breda ,  kant.  tn  J  u.  N.  W.  van  Ber- 
^f'n'Op'Zoom,  l  II.  \V,  van  H aU teren ,  aan  den  groeten  weg  tusschen 
rhoirn  en  Hcrgen-op-Zoom ,  en  aan  hel  Langewaler ,  waarover  hier  eene 
Ii'nile  brug  ligt  j  met  10  h.  en  60  inw.  —  Onder  de  huizen  is  eene  bekende 
)n'rliei(y,  liet  Pnl  iiighiiif  genoemd  ,  waarde  inwoners  van  Bergeu-op- 
Zooin  niiliiiff  oryan  eten  ,  die  in  genoemd   woler  wordt  gevangen. 

SlilKKENBUUG,  voorm.  kroonwerk,  in  het  markgr.  Bergen-op-Zoom, 
in  den  Jutferanepolder,  prov.  Pioord-Brahand,  i  u.  van  het  geh. 
SlikkiMilmrg,  bfhnord  hebbende  tol  de  voorm.  veiling  Tholen  ,   waarover 


8  Li;  4SS 


lit  tf^n  de  £cndr«gl ,    ib  era  Iwggwilioufil  gd^wi   «m.    Thaa» 

iMt  jiKD  noff  duidct^k  fit;  Mudea  «ukn  ai  naila  fraehUB  daanraa  , 


%j»tiit*s«  «MF  d^  grooiB  wcf  TM  Bergra-op-Zoon  op  Middalhinf 
ffüiüfmücr   riirier  avrrg«aL,  door  ee«  poe tf oor  op  TMta. 

T^  w«ftlrii  en  nahy  tilt  werk,  mooi  de  voorn*  SlyklorcD  ye- 
»iiin  hehhen  ,  eü  op  crnc^  ottde  kaart ,  vervaardigd  ia  1i55  door  deo 
l^jjdru^irr  Ff tt ER  lltiif ,  ém  vóér  de  ovenlrooauDf  vaa  den  Au- 
Yrrifii^poldrr  (in  tWTt  Hflrd||ki) ,  vindt  men  daar  ter  plaalte  aaogego» 
>i*ti ,  it#  IPorpden  Poltirf  fmmtmpi  omIbt  ^ffwlm;  BMl  ooDO  kerk  of 
iapl  en  rrtifii  Jmutcn  i^iotlnokny  op  deo  rivierdQk  tea  AoordeB  daarvan* 
Si4KKE?irUinG,  ^mrm»  ttkêm,  lynde  oen  gebaitieterde  vier- 
liofk «  ia  Si^att-Fhandtrtmf  prov.  ZttlMd,  diitr*  ^u,  aaa  brt 
aoordooaidijk  ptmi  tl«r  vuorm.  waUeo  van  OootlNirg,   e»  daarmede 

In  iiH  bfgrn  ti«ier  eeuw  «at  deie  echans  nog  vrQ  kenbaar  j  OMar 
diKir  bi«i  Ir^jftu}  tan  deti  straatweg  op  Bretkeut,  hel  aanlegigen  en 
Wieder  üfcïiitft  ma  vddtcfMiiantiogen  in  1850  ens.,  alt  ook  door  bet 
a%iavMi  a»  gaJBkwakrn  van  de  gronden  tot  boowland,  is  ly  nu 
b^M  aBkenbiwr.  De  naanr  is  bewaard  gebleven  in  oenen  uitweg  naar 
dn  Benricwa  polder  langs  de  voorm.  glacis ,  aan  welken  10  buisjes 
ftheuwd  aQa ,  gcdeelteiyk  aan  elkander ,  gedeelleiyk  met  lointjes  om- 
MHd.  vdkaaeoe  etraat  vormen,  die  eene  verienaing  der  stad  Oost- 


SLULUMDkM,  gab.  in  Rijmlmmd,  nrov.  Zaid^ffoüani,  arr.  en 
4  ••  O.  "vaa  Xeydim,  kant.  en  1  o.  N.  W.  van  f^oërdm,  gem*  ffi§mw^ 
Jaap^v-JVaanCnSj  i  n,  Z.  O.  vaa  Nieuwkoop,  bQ  bet  Woerdensverlaat. 
BLUUE-TEÉa  (HET),  geh.  in  den  ÈMtrwaard ,  arr.  en  S  u. 
M.  W.  vaa  Daréntht ,  kant.,  gem.*ea  i  n.  N.  O.  van  Biddithirk, 
pr^iw.  ZmUmBMmd  f  tegcnof  er  de  mond  van  de  Lek.  —  Br  is  bier  een 
vaar  op  Xrimpeo-aan-dê-Lek  en  Elsbout  en  eenen  scbeepelimmarwerf 


SLIE-POLDBR  (DE) ,  pold.  in  de  prov.  Noord-Brabandf  arr»  Bndm, 
Mt*  as  gem.  Ooilerhout;  palende  N.  aan  den  Oranje-polder  ^  O*  aan 
bd  Boorder-poldertie ,  Z.  aan  den  Republiek-polder  en  dra  Oost-pol- 
der, W.  aan  den  Oost-polder  en  bet  Visscbers-gat. 

lïeaa  pold.    beslaat,   volgens  bet  kadaster,   eene    oppervlakte  van 
'    51  V.   r.  tfO  V.  ell.,  roet  de  kaden,  beeft,  in  gemeensebap 


■aai aaa  gadeelta  van  den  Oost-polder,  eene  steenen  sluis  aan  bet  einda 

w«»teykMbaf 


_at,  wyd  1.66  ell.,  voorzien  van  eene  dryfilrar  an 
f,  dragende  bet  jaartal  1749,  en  waardoor  hy  zich  op  Cïooikeoe-gat 
ca  daor  da  bavra  van  Oosterbout ,  op  de  river  de  Donge ,  van  bet  overtol- 
Kgpi  vator  ontlast.  Het  zoraerpeil  is  0.05  ell.  onder  A.  P.  Het  be- 
aUrar  over  desen  polder ,  welke  gebeel  aan  bet  Domein  beboort ,  be- 
aiMt  by  den  Rentmeester  van  bet  Domein   te  Ooslerhout. 

8L1KP0LDER  (DE),  pold.  in  de  beerl.  Zevenbergen,  prov.iToarif- 
JÊhmkmmif  Fitrde  distr.,  arr.  Breda,  kant.  eu  gem.   Zewenbetfên, 

Tan  deian  pold.,  welke  een  gedeelte  van  den  Kleine'Noord'tn'SUk'' 
pokhr  aitmaakt,  is  de  afzondcrlyke  grootte  niet  bekend. 

SLIKTBIIDER-POLDER  (DE) ,  pold.  in  Geeiimêt-ümkuAi ,  prov. 
JfëÊÊtUÊ^ilmmd g  arr*  Alkmaar,  kant.  Sehagen,   gem.  UanmgeartpeL 

fiUIBLOOT  (DB),  water  aan  bet  westeinde  van  den  Crimf^nttwaard , 
prov*  XmkUB^ihmd ,  betwelk  in  eene  noord-noordwesteiyke  rigting  tus- 
Mkmt  daa  Stom-polder  en  dra  gesegden  waard  doorloopt.  Br  ligt  over 
dit  watar  een  poatveer,  bet  IJsselscbe-veer  geüeeten. 


4i6  S  L  I. 

SUKSTRIAT  (DB),  b.  mb  liei  d.  OoUfmupimt,  op  bHeiL  Géê- 
Jentde-en-therfUkkit ,  pro?.  Zuid-HMÊmd ,  irr.  ea  8  H.  Z»  O.  tob 
BrielU ,  kant  eo  5}  o.  O.  ten  Z.  van  SommeUdijk ,  gem.  Ooligmuplami^ 

By  den  watervloed  ?an'171tt  lyn  de  meeste  buiten  in  dete  b.  on- 
bruikbaar geworden  en  afgebroken.  Op  de  plaats,  waar  lij  gésiaan 
bebben  ,  vindt  men  thans  bouwschuren  en  eene  meestoof. 

SLlBf  HE-WEG  (DE),  weg  in  ATennemer/aiiiJ,  prov.  Jfoord-Uoümnti , 
^em. StateU'SloUnlijk-(Morpen'de'Frije'Geer ,  loopendein  eene  inid- 
toidoosteiyke  strekking  van  Osdorp  naar  Sloten.  —  Aan  deien  weg 
ligt  eene  baltery. 

Sr.lM-PAD  (HET) ,  weg  in  de  Fier-Noor  der- koggen ,  prov.  Ifoord-UoU 
lAnd^  gem.  Spanbroek,  foopendc  van  het  noordeinde  van  den  Poepeo- 
weg ,  in  eene  noordooslelyke  rigting ,  tot  naby  deu  Waterkant,  eene 
b.  ooder  Spanbroek. 

'  SLIX-PAD  (HET) ,  landpad  in  de  Fter-lfoorder-koggen ,  prov.  Noord- 
tiolhnd,  gem.  Hoogwoud-en-Aariiwoudf  loopende  van  den  Uoogwou- 
der-meelmolen  in  eene  noord westeiyke  rigting  naar  de  Langereis-brog. 

SLIM-TOGT  (DE)  ,wraterin  üregUrtand,  prov.  Noord-iloliand ,  gem. 
Berkhout^en-  Baartdorp. 

Het  komt  uit  de  ringsloot  van  het  Baarsdorpermeer  en  loopt,  met  eene 
tnidoosteiyke  strekking ,  in  de  Burggracht  uit. 

SLIMTOGT-BRUG  (DE) ,  brug  in  Dregterland ,  prov.  Noord- Holland , 
gem.  Berkhoui-en-Baandorp ,  ^  u.  N.  O.  van  Berkhout ,  over  deSlimtogt. 

SLINGE  (DE),  de  Slire  of  de  Sure  ,  beek  in  hetgraofii.  Znipken , 
prov.  Geiderland. 

Dese  beek  ontspringt ,  onder  den  naam  van  Suirei ,  eren  boven  fFin- 
iersmijk  f  neemt  m  den  regteroever  de  Un  nek  er-beek  op,  welke  door 
twee,  uit  Pruissen  komende,  beekjes  ,  de  Borger -beea  en  de  Ra- 
tumsche-beek,  gevormd  is,  en  verder  insgelijks  op  den  regteroe- 
ver, de  Beurser- beek,  metde daarin  ui lloopende  Bolders- beek, 
opneemt.  —  De  overige  sijtakken  der  Slihcb  zijn  :  de  Roeten -beek, 
op  den  regteroever;  deLeurdijks-beck,  op  den  linkeroever;  de 
Wissink-beek,  op  den  regieroever;  de  Stccn-beek,  op  den  reg- 
teroever ,  en  op  den  linkeroever  het  water  oit  het  suideiyk  gedeelte  van 
Groenlo ,  door  de  stadsgracht  aangevoerd.  Beneden  Groenlo  loopt  de 
S11H6B  langs  den  grindweg  van  Zutphen  naar  Winterswijk,  en  verdeelt 
sich  dan  in  twee  armen  ,  waarvan  de  westelijke ,  onder  den  naam  van 
Mei  beek,  den  grindweg  blijft  volgen  en  dan  op  de  Rourloscbe  kooi 
aanloopt ,  alwaar  zij  op  den  linkeroever  het  water  opneemt ,  dat  langs 
de  Belaarsdijk  door  de  Koekoeksbrug  wordt  aangevoerd.  De  oostelijke 
arm  draagt  den  naam  van  Greven-gracht  en  beneden  den  mond 
der  EUbeek,  die  van  Goorbeek. 

Door  dit  water  werd  het  Ruurlosche-Broek  vroeger  dikwijls  onder 
water  gezet,  maar  thans  is  het  opgedamd,  en  stroomt  nu  niet  anders 
uit,  dan  bij  buitengewoon  hoog  water  en  doorbraak. 

SLINGE  (DE),  watertje  in  het  graafs.  ZiifpAeii,  prov.  Ge/eferlsful ,  dat 
losschen  de  grenspalen  no.  776  en  777  op  Nederlandsch  gebied  treedt, 
en  de  gemeente  Winterswijk,  Aallen ,  Wisch  en  Ambt-Doetinchem  door  < 
saydt.  Zy  verdeelt  zich  in  de  gemeente  Wisch  in  twee  armen  ,  waar- 
din den  inideiy  ken  de  naam  van  Bielhei  merbeek  draagt,  en  sich, 
fcm^Jeade  Pol,  in  den  ümlen-IJisel  ontlast,  terwyl  de  nourdeiyke arm 
Snwt  bifit  heeten ,  door  den  Slangcnburg  loopt ,  de  grachten  van  dat 

Im^  iu^  water  voorziet  en  cindcUjk'door  de  gracht  on  den  watermolen 

ir  Ylmlindkcin ,  xich  mede  in  den  Oude-lJssel  onlUit. 


SLI.  4i7 

■bwy  keft  het  vcgt  «in  opetmkf  vu  Iwt  «a- 
Murl  vao  ieder  jeer. 
I.  »  den  AêlMunwmétéf  pfov.  Zmid- 
mwmmiÊmm  «rr.  wi  •m^mmwm,  ktoki.  SUêdneki ;  oilemle  II.  MO  Goodriaan , 
Ol  Éi  &'IK  ïÉMi  de  Gieiiett,  die  haar  van  Hoomaar  scheidt,  Z.  aan 
dl  OaMi  ,  iWrtrdeeff  tU  U*  Gieisett-NieQwkerk  geMsheidea  werdl ,  W. 
^  tJÉÉfciii  te  OtloUmd. 

■Avtèhm.  iMfL  n  Ihaat  in  twee  declen  Jfêdêr-Siinfêimnd 
m  Ow饻  Siinjif^imnd  geieheideo ,  «elke  ieder  eene  a&eoderiyke 
kAk  «tenkc»  t  en  waarren  de  eente  eene  gem.  op  lieh  aelte  ii  en 


Il  iMM  Ml  de  m.  ireefMpe».«fi-0»fr^iHiytWr  beheert. 
Ith.  Seder-SliDgelaod  en  Over*Slingelan< 
Kwrrtweid  lignende  hnisen  j.  beelaat  eene  oppenriakle  p««nl- 


me  hlÉ  bdMer,  van  493  bnnd.  40  t.  r.  M  t.  ell.,  waarender 
in  lud.  helarthaar  bnd ;  telt  51  b.  en  S4tf  inw.,  die  meest  in 
dnfandfcMv  hnn  beitaan  vinden. 

Bi  iav*y  die  er  allen  Herv.  syn ,  behooren  gedeelteiyk  tot  de  geni. 
ÊmÊté^WjjtmJtfvk'êm'lfêéer'SUngelamd ,  gedeelteiyk  tot  de  gem.  NooY- 
itkm  §m  Owtr-^linftiÊmd. 

len  heeft  in  doe  beerl.  geen  scbool ,  maar  de  kinderen  genieten 
oefanyi  itiSmimt'Ifüuwkerk^  te  Hoormaar  of  te  Ifoordtiooê. 

lil  «a|pen  denr  heerl.  beetaat  nit  een  veld  van  tabel ,  met  twee 
finlaMaenla  faieen  van  til? er. 

lUIIOELiJlD  (NEDER) y  gem.  in  den  A&tmmwêard,  prov.  Zntd« 
Mdkmd,  arr.  gerincton,  kant.  Slkdneki  (10  k.d.,  2  m.  k.,  tf  s.  d.) ; 
ffekiidn  11.  aan  de  gem.  (Nid-en-Nienw-Gondriaan ,  O»  aan  Noordcloot* 
ü  Oinr  Mingdand ,  Z.  aan  de  Giessen ,  die  het  van  Gietsen-Nteuw- 
huk  idieidt|  W.  aan  Peursoro. 

Dow  gem.  bevat   de  pold.    Nedee-Slingeland ,    en  daarin  de 
b.  Ifeder-Slinaeland,  benevenf  eenige  verstrooid  liggende  bninn. 
Zy  heelaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  van  SMS  bood. 
iB  V.  r.  96  V.  elf.,  alles  belastbaar  land. 

Hen  telt  er  15  b.,  bewoond  door  21  baisges.,  ailmakende  eene  be- 
kinf  van  150  inw.,  die  meest  in  den  Uodbouw  hun  bestaan  vinden , 
aak  heeft  men  er  eene  touwslagery. 

Jk  inw.,  die  er  allen  Herv.,  syn ,  bcbooren  tot  de  gem.  vao  ITiet- 
mm^tfimwierk-en-Neder'Siiugeiand.  —  Men  heeft  in  dete  gem.  geen 
nar  da  kinderen  genieten  onderwyste  Gteuen-Nkuwkt/km 
en.  ii  eene  beerl.,  welke  in  bet  midden  der  vorige  eenw  in 
_  beieten  werd  door  Mr.  Govinr  vai  Suhcclaiiot  Dsaiaeeita- 

Oid-Eand  en  Bnrgemeester  der  stad  Dordrecht ,  Ontvanger  der  gemeen» 
■■Milili»  en  eollaterale  successie  te  Breda ,  Raad-Ordi naris  en  Gene- 
fMdmeeeter  van  de  munt  der  Yereenigde  Nederlanden  ens.  ent.,  in 
wient  getlacbt  sy  tot  nu  toe  verbleven  it ,  tynde  thans  Heer  van  Naaaa- 
•SuMttAan,  de  Heer  Mr.  Heudeie  Baron  var  Sliscblabot  vm  Gaia* 
scaiuaeaT,  woonachtig  te  *s  Gravenhage. 

De  b. Ifaota-SuHGELAiiD  ,  ligtl^  u.  N.  W.  van  Gorinchem  ,  dj a.N.0. 
van  Sfiedrecht. 

Doa  b*  werd,  tegt  men,  in  den  jarc  1025  gebouwd,  door  Heer 
Jab  vaaAaaaii»  d!fN  eten/e  van  dien  naam  ,  uit  welk  getlacht  dat  van 
Suaaaum  alttamt.  Hier  was  ook  eene  kapel,  die  reedt |  vóór  het 
iaar  107S  it  weggeraakt.  Aldaar  is  nog  een  teer  sware  steen  voor- 
handen ,  met  cenco;  ring,  welke  ten  lydc  dat  dete  heerl.  eigen  regts- 
uagt  uitoefende ,  diende  om  de  gevangenen  vast  te  sluiten. 


428  S  L  I. 

Er  is  in  dete  ffetn.  een  teer  over  de  Gieuen  t oor  den  doortogt  oaar 
Gorinchcm  helTinkeTeer  geheeten. 

SLINGEL AND  (NEDER.),  pold.  io  den  Albïatserwaard ,  prov.  Zmid- 
Bolland,  arr.  Gorinchem ,  kant.  Sliedrecht ,  «rem.  Neder'Siingelamd,^ 
palende  N.  aan  den  pold.  Nieuw-Goudriaan ,  O.  aan  den  pold.  Ovcr- 
Slingeland ,  Z.  aan  de  Giessen ,  W.  aan  den  Polder-Tan-Peorsum. 

Deze  pold.,  welke  in  liet  jaar  1025  bed  y  kt  is,  beslaat ,  Tolgens  hel 
kadaster  ,  eenc  oppervlakte  van  252  biind.  5  ▼.  r.  60  ▼.  elL,  waar- 
onder 220  btind.  90  v.  r.  80  v.  elL,  schotbaar land ,  telt  15  h.,  waar- 
onder 11  hoerderyen,  en  wordt  door  twee  molens  op  deGiesien^  van 
bet  overtollige  water  ontlast.  Het  polderbestuur  bestaat  uit  vyf  Leden 
liehalve  den  Schout. 

S&INGELAND  (OVER-) ,  beerl.  in  den  Jlblatsenraard ,  prov.  Zmid- 
Holland,  arr.  Gorinehem,  kant.  Sliedreckt,  gcm.  I^oordelooM-en^Over" 
Slingeland;  palende  N.  W.  aan  de  Noord ty de- van-N oordeloos  ,  O.  en 
Z.  O.  aan  de  Voor-Giessen ,  W.  aan  Neder-Slingeland  ,  waarmede  deze 
beerl.  als  polder  vereenigd  is. 

Deze  beerl.  bevat  niets  dan  den  pold  Over-Slingeland,  en 
daarin  het  gcb.  Over-Slingeland.  Zy  beslaat  eeoe  oppervlakte 
van  249  bund.  87  v.  r.  24  v.  ell.,  alles  belastbaar  land  ,  en  telt  16  h., 
bewoond  door  19  buisg^s.,  uitmakende  eene  bevolking  van  125  inw., 
die  allen  hun  beslaan  vinden  in  den  landbouw.  Ook  is  er  eene  goede 
linnenweverij. 

De  Herv.,  die  er  105  in  getal  zijn ,  en  de  20  Christelijke  Afgeschei- 
denen, die  men  er  aantreft,  bebooren  tot  hunne  respectieve  gem.  te 
JVoordeloos, 

Men  heeft  in  deze  beerl.  gSen  school ,  maar  de  kinderen  genieten 
onderwijs  ,  hetiij  te  Hoornaar  of  te  Noordeloos, 

De  beerl.  OvEa-SinoBLAiiD ,  wordt  tegenwoordig  in  eigendom  beteten 
door  den  Heer  Mr.  Jacoi  var  Dam  van  NooRPeLoos-Bif-OviASUiaiLAiiD , 
woonachtig  te  Rotterdam. 

Het  geh.  Oved-Sliiigelaiid  ligt  1 J  u.  N.  van  Gorinehem  ,  1  u.  O.  van 
Slicdrecbt. 

Dit  geh.  heeft  eene  eigene  uitmuntend  werkende  brandspuit.  Vroe- 
ger stond  aan  het  uiteinde  van  het  geh.  eene  fraaije  kapel,  waarvan 
nog  overhlijselen  te  zien  zijn. 

SLINGEL  AND  (OVER-),  pold.  in  den  J  IblastervHtard,  prov.  Zuid- 
Holland,  arr.  Gorinehem,  kant.  Sliedreckt,  gcm.  IS oordelooi-en-Ottr^lin- 
fjeland;  palende  N.  W.  aan  Nieuw-Goudriaan  ,  N.  aan  de  Noordzydevan 
Noordelooit,  O. en  Z.  O.  aan  de  Voor-Gicsscn ,  W.  aan  Neder-Slingeland. 

Deze  pold.,  welke  in  het  jaar  1025  bedyktis,  beslaat,  volgens  het 
kadaster ,  eene  oppervlakte  van  249  bund.  87  v.  r.  24  v.  ell.^  waar- 
onder 235  bund.  62  v.  r.  76  v.  ell.,  schotbaar  land,  telt  16  h.,  waar- 
onder 11  hoerderyen. 

In  dezen  pold.  staat  de  Linksche  molen,  met  yzeren  as,  die,  ge- 
lyk  de  naam  aanduidt,  links  maalt,  waardoor  bet  overtollige  polder- 
water  ontlast  wordt  in  het  waterschap  de  Voor-Giessen ,  beginnende  de 
n'gpniyke  Giessen  eerst  by  den  Wiel-molen  ,  tegenover  Neder-Slingeland. 
Het  bestuur  over  dezen  polder  bestaat  uit  cencn  Polderschout  en  twee 
Hcemraden. 

SLINGER  (DE) ,  waterloop  in  Rijnland  ^  prov.  Zuid- Holland ,  O.  vao 
Zevenhiiiten, 

SLINGER-BEER  (DE),  watertje  iii  het  graafs.  Zufphen  ,  prov.  (?e/- 
derland.     Zie  Aalteüscuebesk. 


6  L  I.  4» 


SLlXGEEBOSCtl,    mmr  adell.  h.,  thMt  «eM  bomrwMiu  in 


ü^n  Ti^UrKoafd^  pro?.  Pdiirrl—rf,  BêmêiêuéUiriki ^  «rr.  ff«  1  a.  Z.  W. 
tan  ffV/,  UnU  €ti  i  ü.  Z.  O.  van  GMenmlmmf  gvoi.  «i  8  mfai,  O. 

Pil  iu  lictbai ,    mc^t  dfo  (UaHm  bdiooreode  groadca ,  caoe  opper- 


lULie  van  J$0  v,  r.  $0  v.  «11.,  ea  wordt  Üiaiis  io  dgeddom  böêleD 
door  di^fi   U4*«r   J.  C*  P,  Amuash,  woooaehtif  Ie  Tid. 

SLrNCEEyttET,  hndff.  n  liet  ipraalk.  Zmifhtm^  prof.  GMtrlmmd^ 
Iw.,  ÜJitr,,  nrr.  en  !j  4*  Z.  Z.  W.  fen  Zmipkm,  kast.  J^seltMAff», 

SUmS-TOGT  (DE),  nMm  onder  wdken  op  de  mette  kMuien  de 
ZBnumpk^eev,  in  JTennMMrlenil.  proT.  Wooté'H^Umni^  Toorkomt. 
Zie  TiiwifcM  im  (Di). 

8UU|DB),  beek  in  het  grufr.  ZnIJiftra,  proT.  GtUnUad.    Zie 


«eter  in  Delfland,  prov*  Zmii'UoUand ,  gero. 
fu  d^  Breet aart  afkomende ,  in  eene  ooordooftelgke 
•IfckLiiw ,  door  den  ZomÈtweênseke-polder  naar  de  Tanlboftkade  loopt. 
SLIPrJDf  DAM ,  S&imoAn  of  SuJtHaAB,  eertydi  de  Zimah,  Toorni. 
gc]i.of  d.  in  SUtmU^yUaMdertH f  in  het  f^riJe-wan-Sluis ,  pro?.  Zcr- 
Jmmdf  «et  ver  ten  O.  van  Sluit ,  dat  door  de  lee  venwolgcn  werd ; 
4mA  vaartna  de  naam  nog  in  eene  watering  overig  it  (tie  bet  toI- 
wwsda  ^rft.1 

fiUfmiDAMlB  (WATERING-VAN-)  of  WATaaiffe-VAa-SuiMaDiH, 
■■Iwhg  fedeehelnk  in  SUaU^FUumdÊrtm  ^  prov.  Zte^nd,  gedeelte- 
l^k  ia  da  pfar.  ón^'VkMndênn ,  kon.  België.  De  Underyen  daartoe 
èafceaicado,  té  taaien  1970  band.  87  ▼•  r,  S  ▼.  ell.,  liggen  eieeniyk 
w  BdfÜf  ea  worden  verdeeld  in  twee  doelen,  Eecloo  en  Lembeke. 
Oa  nitwateriag  jt  tbaos ,  loet  die  van  eenige  Zeeuwtebe  poldert ,  door 
«Ie  Oeetilaif ,  by  de  stad  Sluis,  in  bet  Vierde  distr*  van  Zeeland. 
ZSe  het  art.  Oostsluis. 

Ia  1S4S  gaf  Tbobas  ,  Graaf  vtfn  Vlaanderen,  vergunning  tot  bet  ^- 

wea  van  eene  vaart  van  Aardenburg  naar  den  Zeedaoi ,  naderband  Sur- 

vemAB ;  hier  was  ook  eene  spuye  of  uitwatenngsluls.   •  Volgens  antentike 

•  acte  wettelyk  onder  prestatie  van  lolemDclen  eede ,  gegeven  voor  de 

9  Magistraat  der  sud  Sluis,  den  5  Sepleniber  1651 ,  bij J*iGiVAAaT, 

m  woaecde  in  den  Biesen ,  oud  omtrent  86  jaar,  is  in  den  jare  1tf8S 

i  al  1883  9  aaar  lyn  beste  gebeugen ,  door  die  van  de  stad  Sluit  «- 

»  lar  aariaak  vaa  het  apparenie  beleg  der  stad  door  den   Uerlog  van 

m  Fknaa  — *  de  spuye  van  Slippbhdabhb  doorgesteken ,    waardoor  B»- 

»  aaiter-Eede  en  Bewesler-Eede  met  de  lee  is  gcnieeo  gemaakt,  lynde 

m  ^n^M  deielve  attestatie  de  sluis  van  Slippendahhb  oiiilrent  18M  ef 

»  18W  ffelegd  omtrent  Aardenburg,    ten  tyde  der  berdyking  (leker 

»  der  achter  gelegen  landen)  door  Jah  Het»  en  Jar  Vtattua.**  (1). 

Be  tlnit  der   WATumo-fAii-SuppiaüAiHB  lag  sinds  achter  in  da  kaai 

▼an  Aardenburg ,  naast  die  van  Ooster-Eede ,  want  >  in  1689  wat  op 

»  order  van  den  Raad  van  Stale ,  door  den  polder  Beooster-Eede  gedol- 

»  vea  detielfs  watergang  tot  aan  de  kaai  van  Aardenbnrg,  hebbende 

s  la  Teran  de  wateren  gemeen  geloopen  met  die  Tan  SuvmBABBi, 

»  «dkar  watergang  in  dezen  jare  ook  is  betracheld.** 

la  1813,  toen  de  Aardenborgscbe  haven  bedykt  werd,  werd  de  sluis 
fdegd  in  dea  dQk,  die  den  mond  dier  haven  tloot;  maar  spoedig 
maettmca,  wegens  de  optiyking ,  uitwateriog  door  de  Oostsluis  toeken. 


ft)   OvHpMiuiu  «itteofB  Owixn  Omiooper  Mn  Btootltt-Etét. 


490 


SLl, 


By   de    o?ereenkoiii£t   roet    Bdgic  van    SO    Maart   1B43    (St^aUliljHl 
1844,  no.  11)   werd  ook   het  beheer  dier  sluU   vastgesteld;    doch 
l^eTandcn    van    Bewaiter-£cdc   maakten    xwari^heid    haar   aan    de   \h 
tioemde  Directie  ovpr  te  geven  (lie  art.   Oostsinis.)     Dit  gcfchiedcl 
echter   den   14  January  1847,    waarby    de    Gcmagiigden   der   nteui 
Directie  o[i  lich  gcnoaien  hebben,  om  het  noodige  in  hel  werk  te  sie 
Icn»  lol  lernggaire  der  voorscholten ,  sedert  het  in  werking  i^n  der  J 
palingen    van  gemelde  oTcreenkomst  met   België,    en   beloofd   hebb 
ïich  spoedig  onledig  Ie  zullen  houden  ,  tot  het  onderzoek  der  prei 
siën  yan  BcwGStcr*F.ede ,  wegens  de  nitsebotten  sedert  1ST6,  tich 
verbindende  ,  om  ,  loo  zij  zelve  die  zaak  niet  tot  een  gewcnscbt  eini^ 
niogten   kunnen  brengen  ,    den  sland    vaci   taken  aan   het  provinciaa 
besitjiir  kenbaar  (e  maken» 

lo  1851  werden  de  tracbcb  der  WATF.ftiüG-VA5-SLippK!fi»iv«t  op  mi- 
litair  gezag  doorgegraven,  Icn   eïndc  ,    tot  beveiliging  des  landt,  dea 
polder  Beooster-Efrdc  met   het  uit   België  afloopend  water  te  inunder 
(lic   art»  E  ede  [ö  o  ster-]).     Als  het  nieuwe   kanaal «  dat  de  Belg 
naar  Hcy^t  graven ,  voltooid  zal  zyn  ,    zal    waarschijnlijk  de    nUwatt 
ring  van  Suppisrd4»b   daardoor  geleid   worden    en  door    Zeeland   oji 
houden* 

SLOBBEGORS,  pohl.  in  bet  markgr*  van   Betgctt-^üp-Zoom ,  pnwi 
JVoord^Bratffittd.     Zie   ELiiAiEtttS-fOtDEB  (Sr,)» 

SLOBRECjOBS,   pold.    in    de  Lavgestraat ^   prov.  Noord-üraftand 
Vierde  dislr«  en  arr.  Rreda  ^  kant.  Ootterhoui  ^  gem.  Raamsfionk  ;  fmi 
lende  N.   en  W.  aan   het  Holleljo  of  Bolïcke  ,  O.  aan    den  Overdiep 
schc-Hnoipotder ,  Z.  aan  hei  Oude-AIaasje. 

Bczc  pold.,  welke  y66r  lieL  jaar  1798  bedykt  is,  beslaat,  volgens 
het  kadaster,  met  de   kaden,   eene  oppervlakte  van  9  band.  51  v.  r.^H 
40  V.  GÜ.,  en  wordt  door  ccnen  hmüvn  duiker,  wijd  0.51  etl.,  voorxiettH 
met  een   deurtje  ,  op  het  Oude  Maatje ,  van   het  overtollige  waler  onW^I 
last.     11  et  polderbc&tuur  bestaat  uit   eencn  Poldermeester. 

SLOBBEN  (DE) ,    pold.  in  de  Laiujettraat ^    prov,  Ifoord-Brahandji 
Tweede  distr.,  arr.  ^t  Uerlngenhosch  ^   kant.   fFaalwijk ,  gem.  Capeliti 
palende  N.  a&n  de  Gantcl ,  O*  aan  den  pc»ld.  de  Groote  Oudestraat ,  Z. , 
de  Vrljbocvenschc  of  Lahbcgatschc-vaart ,  W,  aan  de  verecniging 
die  vaart  met  bet  Oude  Maasje. 

Deze  polder  beslaat,  volgens  het  kadaster,  met  de  kaden,  eene 
pervlakle  van  )$  bund.  98  v.  r.  5S  v.  elL,  en  wordt  door  eenen 
ten  duiker,  aan  den  Zuidoosthoek  in  de  kade,  tegen  de  Yrijhoeve 
sohe*vaart  of  het  Labhcgat ,  wyd  0.2S  elL  en  voorzien  van  eene  klep  ,"* 
op  de  getegde  vaart  en  vervolgens  op  bet  Oude  Maasjc  ,  van  bet  over' 
toUige  water  ontlast.  Bet  zomerpcil  is  0,5^  ell.  boven  A*  P.  De 
hoogte  der  dykcn  is  i.7^  ell.  k  1.85  etl.  Het  polderbesttiur  bcttaal 
uit  eenen  President ,  vier  Poldermeesters  en  eencn  Secretaris. 

Aan  de  Noordzijde  van  dezen  pold.  zyn  de  bndcn  aannierkelyk  hoo- 
gcr  dan  aan   de  znidzydc.  ^h 

SLOBBEIIDOEZEN  (DE) ,  potd.  in  de  Langeitraat ,  prov.  Ifoütd* Brtt^Ê 
hand^   l^iVff/i;  dislr.,  arr.   Brtda^   kunt*  Ootterhout  ^  gem*  Baamtdünkf^^ 
palende  N.  aan  den   Bedaarts-poldcr ,    O,  aan  de  uitgegraven  gronden 
aan   de  westzijde  van    den  groolen   weg  der    te  klasse  no.   3  ,  Z»  aan 
de  groote  Buiterhos,   W.   aan  de   Kwestieuse  of  RrakeeBanden. 

Deze  polder  beslaat,  volgens  bet  kadaster  ^  eene  oppervlakte  van 
10  bund.  Ö4  V.  r*  70  v.  elL,  en  wordt  door  eenen  houten  duiker « 
aan  de  ooslzyde  des  polders,  wijd  0.01    elL  voorzien  met  ernc  kle|> 


SLO.  131 

mi  idiiiif  f  op  bet  Èrointnegat  en  ïcrvól^^nt  op  èe  Ibtijje  fin  licl  oT«r* 
|#lli|^  wêinr  ontl^jL  lid  lomerpcil  u  0,1^  i-tU  l)Ot«ti  A»  ]\  Dl- 
kofU  tier  ilUlMi  II  IM  utL  il  1  .M  elL  lltt  pulderbotmir  bt^taat 
uil  ri^Fti   adniiiiHlrAlk^ 

Uri  gfli  tnwifihen  deceo  pold  é  en  dnn  6  c  e  l  a  g  r  l  s  -  p  o  I  d  e  f  ,  lif  t«dli 
is  17  jS  itiig  op'ii  wit«,  ïs  ibaiii  j^t*lit'el  vrrkiitl^  Aur»  liet  licnf-deuuiudc? 
iduniiti  ^  If^  dD  Dortfj^e ,  rindl  nicti  cenen  böulcn  iracbti^r,  dienende  rm» 
hil  Vitfi'  tiutcb^ii  do  bcladin^<!n  in  de  Doiigc  ir.  [hqicu.  ihk  op  h^-i 
OMl^yk  «iiid«;  v^n  dït  fertaiide  pt ,  naby  den  grooUa  wojf  ^  iiiivnliau- 
h^  duiker   Icn  ulfdfn  «tnde  ||ep1aiUt, 

ëLOBOOÜ  j  ïtoich  in  Ooshindie  ^  op  bel  Sandaicht  til*  Jam  ,  reiid. 
Tüfah 

SLOCItTIR  {W} ,  valer  in  JtmUllaudf  pro? «  Ift^fd-ildlünd.  Zm 
Drta  (loiTi  ). 

BLOr.HTEH  (DE),  water,  in  KeuMeMêrhnd ,  prof.  NoerdUMfnti. 

Het  14  «igenlijk  dr  foofiiu  tiilwiiterinf^  tan  hüt  SIi}trrdi|Lt?rin«iT  in 
bil  U,  docii  iFmri»  i»  de  uitwalermj^  p^rdoTUpt,  üok  ^ardl  brl  door 
flcri  ilraa|wp0  vao  ADJilcrdaiii  t>p  llaaHcjii  in  tweeën  j^pdedü.  Hel 
h  irtf  bojTlig, 

SLOCIITEB  |l)Et,  %oorm.   wat  ir  in  fTnUrtand  ,  pror,  Nóord-üel- 

BLOtiUTSR^AE  (ÜK),  water  in  fmi^Q ,  pjoT*  Grftnh^en ,  dat  b^j  Sap- 
ppmeitr  «ijnea  OOrspronj;  ncfinl  ,  in  eenc  not^rdwi'siieJijkc  ligïiofj ,  liï«- 
ichen  KolLani  en  SlocblErên  doar  ,  naar  bet  Scbapnbok  loopt.  Na 
mhmel  deSeharmêf-j^t  tn  hel  Slockterdicp  lercrnigd  te  beb- 
beti ,  loopt  bel  langs  de  Woltec»uiuer*Ae ,  ixQ  Uid-Tuttenp  iiï  Let 
ihmMtetdifn* 

SLOCHTKR-DIEP  (IIET),  ofbet  Rtsctti-Diii»  ^  kanad  in  fiV^o  , 
prat*  Groningen  f  dal,  in  IGÏï^,  door  OêiEia^iin  Iokaii  RRncEM  ^  Hr!rr 
MUI  Siockieren^  g^j^ra^en  is.  liet  begini  by  bel  Ifoogébuïi  ten  Nonrd* 
ooiten  Tan  bel  darp  Slocbteren  ,  en  loopt  vondaar  in  eenc  no<»rdeUjkir 
Atrekkio^  naar  bel  Schapenbokf  alwaar  de  ïsLocbter-Ëe  ta  de  Scbar- 
mtr-Ëe  in  bet  kana^^l  vallen  ^  tiet  welk  dpn  verder  noordel^k  oploopt  tot 
op  1  u,  0«  van  Groningen  ,  waar  licb  bet  kanaal  ten  Q.  vafi  kuiicber- 
l*f  u^  met  hd  Da  mgiftd  iep  Tcrcenigt* 

Uel  regt  van  eenc  trÊkïcbuit  van  Hiocbteren  op  GroningeD  en  ?ïia 
Ttria  *erd  aan  den  Meer  Tan  Slocblercn  ge^cTcn  door  de  Slatc^n  der 
Provincie  by   oclrooi  van    den  S6  Maart  I6illft  en  bestaat  nog» 

SLOCUTËtlËN  y  kerk,  ring,  prot*  Groningm ,  klas$<  vao  ^ppttt- 
gtdam  p 

lie^ering  bestaat  uit  de  Tolgende  11  gen!*  ïTen-Bner,  Garmer^ 
volde,  d^Ilarkstede-eO'Scbarmer,  HeM nm, K o lliam, Schild' 
wolde,  Siddeburen,  Slacbleren,  Tbe^ingo,  Wittcwic- 
rnni  en  Wol  ter  mm.  Men  beeR  er  11  kerken.,  bediend  wordende 
doar  1 1  Predikanten ,  en  teil  er  4»yHa  10,000  zielen ,  onder  wdke' 
1070  Ledematen  £^n. 

SLOCliTEüEN  ,  gem.  in  Fied^o ,  prov,  Graningen  f  afr.  ffrwim- 
^en  ^  kant.  Iloo^ezand  {l  k.  d,,  9  m.  k.,  2  s,  d  )  j  palende  N^  aan 
de  f^tm*  Ten- Boer,  Loppennm  en  Ter^Munlen  ,  O*  aan  I^oordbroek, 
Z«  aan  Sappeiueer  en  bel  Iloogeiand  ,  W«  aan  Noorddyk, 

Dete  gem.  bef  at  ded.:  Slocbtcren,  Scbildwotde,  Kolbam-» 

de  HarkK  tede,  Scbarmer.»  SiddeburenenlIetliitD,  benetensde 

,.p^c  geb.:  Foibam,  Tjiicbum,  Veendjjk,  Ooft- 

..werd^  de  Jlole»    bet&looiler,    Scbildh  nivcn. 


kZi  S  L  o. 

dr  AkkcrcÏBdcB,  ée  Haifweeren,  Bnrteah  ■isea  ,  Bovea* 
bnifco,  Giar^ecB,  de  Zandeo,  DeoeioarkeB  ,  bet  Scha* 
peabok,  de  Ralea  ca  cakcle  huiseo  van  Hartens  bock.  Z|  fcc- 
Uaat ,  volfCBB  bei  kadaster,  eeDe  oppen  lakte  vaa  14,599  baad.  tt  v.r. 
$3  T.  dl.,  «aaraader  14.900  band.  41  r.  r.  96  ▼.  eU.  balastbaar  ImL 
Mca  telt  er  1255  b.,  bewoond  door  1380  boisge!.,  niteakcodo  mi 
besalkiaf  Ttm  oogereer  6700  inw.,  die  meest  in  landboaw ,  toIwIi 
ca  veeaderij  boa  bestaan  vindeo  ;  de  bodem  bestaat  er  deeb  uit  ani, 
deds  ait  veengrond  en  deeU  ait  lage  derrijacblige  landen  ;  aadera  M«t 
van  aarde,  b.  ▼.  knipkleien  gemengde  grond,  doet  er  aicb  ten  ïm* 
dca  «  docb  niet  veel ,  voor.  Men  heeft  er  1  niooteqi ,  1  braBdia|i 
stoLeqj  uit  aardappelen  en  4  korenmolens ,  «aarvan  drie  tevcaa  pd- 
molens  sgn.  Vroeger  moeten  er  «el  10  of  12  bierbroaweryea  hriliii 
bebben,  welke  ecbter  allen  sijn  te  niet  gegaan. 

Dé  Herv.,  die  er  ongeveer  6500  in  getal  sijn ,  onder  welke  770  Le- 
dematen ,  maken  degem.  van  Slocbteren,  Sehildwolde,  Eol- 
bam,  de  Uarks  te  de-e  n-Scbarmer,Sidde  boren  en  HelloB 
ait ,  welke  in  deie  burgerlijke  gem.  tet  kerken  bebben. 

De  R.  K.,  die  er  ongeveer  170  in  getal  syn,  bebooren  tol  de  slat. 
van  Sappemeer.  —  De  40  Isr.,  die  er  wonen  ,  worden  tpi  de  ringsy- 
nagoge  van  Appingtdam  gerekend. 

Men  beeft  in  deze  gem.  8  scholen,  als:  ééne  inde  Harkstede, 
féne  te  Helium ,  ééne  Ie  Kolha  m ,  ééne  te  ScbarBer»  ééne  te 
Scbildwolde,  ééne  te  Siddebnren,  ééne  te  Slocbteren  ea 
ééne  te  Veendjk,  welke  gesauieniyk  gemiddeld  door  een  getal  vaa 
mim  900  leerlingen  bezocht   worden. 

Het  d.  Slocbtbies,  in  het  Lat.  SLocivaaA  en  bij  den  vervolg^-sebrff- 
ver  van  Mihco*s  kronyk  altyd  StoratA  genoemd ,  ligt  3  n.  O.  van  Gro- 
ningen en  1(  o.  N.  ten  O.  van  het  Uoogczand.  Men  teU  er  in  de 
kon  van  bet  d.  243  b.  en  1370  inw.  en  ,  met  de  daartoe  bcbooreade 
geb.  de  Roten,  het  Schapenhok,  en  Denemarken,  267  b.  en 
1500  inw.  Men  tieft  er  aanzienlijke  boerderijen  en  vele  partikuliere 
huizen  aan  ,  welke  digtcr  bij  elkander  slaan  ,  dan  in  de  overige  dorpea 
dezer  gem.  Van  Slocitbieh  gaat  een  weg  op  Noordbroek,  welke  ia 
1846  begrind  is ,  en  een  diep  of  kanaal ,  het  Slochter-  of  Rengersdtep  ge- 
naamd ,  naar  Roiscberbrug.  Aan  de  zijde  van  dit  diep  is  een  ,  meest  over 
derrygronden  loopende,  en  dus  moerige  weg,  welke  vroeger byna ge- 
heel aan  de  natuur  werd  overgelaten  en,  wegens  zyoe  laagte,  in  dea 
winter  nimmer  kon  worden  gebruikt.  Men  heeft  dan  ook,  mede  daarom , 
langs  het  gemelde  kanaal ,  een  vast  en  geregeld  veer  op  Groningea 
aangelegd ,  heigene  de  gemeenschap  gemakkelijk  maakt.  Het  vaar- 
water of  diep,  de  trekschuit,  en  het  regt  van  veer  bebooren  ,  met  de 
slnifgeldcn  en  den  wegtol  op  het  Schapenhok ,  aan  den  Heer  van  Sioca- 
TBBBN  of  eigenaar  van  Fraeylumaborg. 

Dit  dorp  werd  in  de  oorlogen  der  vijftiende  en  zestiende  eeuwen  zeer 
bekend ,  door  dien  de  oorlogvoerende  partyen  er  gedurig  doortrokken 
en  in  het  bezit  daarvan  veel  heiang  stelden  ;  want  de  weg  van  Wes- 
terwoidc,  Bcllingewolde ,  Winschoten  en  het  Oldambt  ging  hierover  naar 
Groningen  en  naar  Fivelgo.  Van  den  Wold-weg ,  welke  voor  een  zeer 
aanzienlijk  gedeelte  door  de  zeven  kerspelen  van  Duurswold  en  overigens 
door  Wolde ,  Bargc ,  W' esterbroek ,  Eogellierl  en  Middelbert  werd  on- 
derhouden ,  bestaat  nog  eenc  door  de  Uoofdniaoncn  gemaakte  verdeeling. 
lly  loopt  van  Oenkeuiaborn  naar  ^oorderhooge-brug.  Men  vindt  er 
nog  de  sporen  van  bet  diep  ,  dat,  in  het  jaar  1884,  door  de  iogezeteueu 


I 


8L0.  4S9 


>ifi  fUéoQ  en  Enfiibfi  k  vitrUen  Amm  lUdt 
MV  RooffdbfMkTliil      ' 


vfo  t  T>Q  StocvTHEi  WMT  HooffdbrMk ,  HiiUgiriii  ai  Wiuehtln«  toe 
sitiroiTr  tah  granen  es  WfOHaidddia  ai  tar  WwdcfUf  vao  ÓÊm  luuidfll 


op  Grvntiipii.    De  «tad  oatsafdUarfaQ  min  lud,  w^«  kmitftwat  oC 

hméi ,  en  ipanle  naeh  ^kmoi  Meh  cb  klootten  ▼on  Di 

lerLrilf ing  vtn  het  ooodifo  Wat  Toor  TwlateB  oo  ' 

In  dit  dorp  is  wmm§  nivoro  laodfroiid;  b(|  it  n 

tl  ^ten  ^  en  bcstail  ml  dallMMlca  TOB  ▼ergraTOio 

I  %  H  dao  fMk  frofiteiidedf  fOfgio^en  of  lieygchigftrd «  tvenwel  wordt 

Wt  ikaar  4ea  kant  vn  hol  SoDapenbok ,  DOf  jiariyka  eea  wtioig  larf 

9o  Icrr.,  die  tr  14M  io  goUl  iQo  ,  onder  welko  8W  LodoiMtco » 
ohai  ««f)e  ^ein.  iiii,  «olko  tol  de  klau.  tm  JppinfHbm,  riog  ▼•« 
UaÊÊêtrm^  héio^U  Deoertle,  die  bier  het  leereeramht  heeft  weer* 
^cnnni^n ,  tt  geweest  Siooa  Jenunrai  PiuAivi ,  die  ia  11196  Tan  Helinni 
kroepca  werd  co  in  iWè  oaar  Haren  Tortrok.  Hel  patroonregl  heeft « 
«dfert  eetiigejareD  na  de  redoeUe,  hier  alleen jrataan  by  de  Heeren  van 
SucrmBff  f  want  tn  de  beromchriften  der  PredikaBten  vindt  men  ali 
tJjiici  Coüatorci  de  tollende  Heeren  Tomield  :  OnniAiiD  Joiaii  Rnent 
ru  St^cercisif ,  Bmie  PMCAaar ,  Syndicos  der  OmmelaBden  en  Heer  de- 
~  ati,  Ikw  Picc4BBV,  RnMiK  Occo  Piccaut  JAimoev,  Hmaia 
014  ViLOTiAi^  m  wienft  dochter,  de  tegenwoordig  eigenares 
Yio  het  hais  Fiée? Limaoae ,  hel  collatieregt  noa  beruttende  u* 

De  kerk  ^  to  bel  katsl  der  vorige  eenw  femieawd,  itaal  aan  den  weg, 

RUiar  op  eiïDigt  ellen  n&land  daarvan  verwUderd ,  de  floer  ie  eenige  trap- 

1*0  Terbeveo.     Hel  tl  oen  langwerpig  vierkanl  gebouw  ^  hoewel  oud, 

tmetyk   ««l  gesteld ,  heeft  de  predikstoel  in  hel  midden   legen  den 

aaterinniir ,  dasr  tegen  over  hel  gestoelte  van  hel  buis  Fraevlnmi- 

hrg,  beiwelk  ,  in  bet  laatsl  der  vorige  eenw,  van  boilen  tegen  de  kerk 

•ifi  de  ooitiljde  is  aan^^boawd  ,  en  ook  oenen  eigen  ,  vrijeo  ingang  boiten 

Il  kefk  beeft*     Bovendien  beeft  men  oenen  ingang  ten  N.  en  W»  en  eea 

Uü  ilte  kanten  juiDi^aUend  dak    mei  pannen  gedekt*    Sr  ia  in  dere 

hfk  geen  orgel.    De  toren,  welke  in  de  nabybeid ,  aan  den  niweg, 

ibMit ,   is  Hoog ,  ftotnp  en  iwaar ,  met  opgaande  gevels  en  hoisdak. 

Hf}  u  sedert  «einige  jaren  met   een  aarwerk  voorxien ,    en  beeft  aan 

ds  noofd*  en    saidstjde   unrwijsers.     Er  hangt  eene  klok   in,    welko 

woegei  te  Wittewiemm  gediend  heeft  en  16tfO  Nederl.  ponden  woeat. 

Os onda pastorij»  in  1833  geheel  afgebroken  en  nagenoeg  op  deselfde 

plaats ,  hoeft  men  eene  gansch  nienwe  en  fraaije  pastorij  gebouwd ,  welke 

mm  overheerlijk  uitiigt  beeft  over  bet  land. 

Si  iotpeohiol  wordt  gemiddeld  door  een  getal  van  ruim  900  leer- 
liMM  fcaiofllilt 

SMcmaaa  was  lol  1703  roet  Kolham  en  half  Schildwoldt  en 
Fmxkmm^  eene  staande  beerl.in  het  kerkeiyke  en  in  scbepperysakea 
vaa  hal  huls  Frayluma,  alhier  gelegen.  Diens  eigenaar  is  ook  thans 
aog  Toonilter  in  het  Wold-Zyl  test,  nit  hoofde  van  bet  besit  des  voor- 
■Mligen  kUioster-eeds.  ' 

Ydör  dal  de  veenen  by  Fozbol  en  om  bet  Sappemeer  aangestoken 
wareo  ,  en  door  desen  eene  vaart  tot  in  bet  Oldambl  was  gebragl , 
lin  de  groote  weg  van  Westphalen  naar  Groningen  over  S&ocmiiif.  Die 
ooda  wtt  ,  too  ver  Slocrtubi  betrof ,  ofschoon  grootendeeb  vervallen , 
if  oof  imideiyk  na  te  sporen  en  liep  westeiyk  langs  de  kerk,  nit- 
koMMa  ten  Boorden   van   die  kerk,   op  den   tegenwoordigen  groo- 


454  SLO. 

Voorheen  wtrd  dit  doqi  nog  opgeluisterd  en  versterkt  door  den  Toor^ 
burg ,  naby  da  kerk  en  de  borg ,  op  de  Euten  (Eathe) ,  welke  in  het 
jaar  1619  door  Uaico  Faoa&  werd  bezeten. 

Er  worden  hier  jaarlyks  twee  paarden-  en  beetteomarkten  gebon- 
den :  de  eene  op  den  eertien  Woensdag  en  Donderdag  in  Mei ,  en  de 
tweede  den  eersten  Woensdag  en  Donderdag  in  Oetober.  ZQ  woiden 
onder  de  voornaamste  in  de  pro?.  Groningen  gerekend. 

Gedurende  den  zomer  komt  men  in  dit  d.  uit  alle  oorden  der  iiroviiieie, 
inzonderheid  uit  de  stad  Groningen  ,  om  zich  in  bet  scboone  der  natuur 
te  verlustigen.  De  beminnaars  van  baars  en  snoek  vinden  bier  ia  het 
uitmuntend  ingerigte  logement «  bet  Hoogehois  ,  de  beste  gelegen- 
beid  om  hunnen  smaak  te  streelen  ;  ierwyi  ^e  liefhebbers  van  scboone 
wandelingen  bet  bosch  van  Fraeylnraaborg,  toebeboorende  aao  de 
echtgenoote  van  Jonkheer  W.  Hora  SiccAa&  vah  SLOcaviaEv,  kunnen 
doorkruiien,  hetwelk,  door  de  menigvuldige  kosten  daaraan  besteed, 
een  bosch  heelen  mag ,  waar  kunst  en  smaak  met  de  natnar  hebben 
gewedijverd  ,  om  den  wandelaar  te  bekoren. 

In  het  jaar  1b05  wilde  Edzaud,  Graaf  ran  OóH- Friesland ,  b^  dit 
dorp  eene  schans  aanleggen  ,  ter  benaauwing  van  de  stad  Groningen  ,  dan , 
dewijl  de  losse  veengrond  destijds  geene  bolwerken  dragen  kon ,  moest 
dit  werk  gestaakt  worden ,  weshalve  fay  sich  vergenoegde  met  bet  kerk- 
hof te  omwallen  ,  hetwelk  daardoor  de  gedaante  eener  schans  verkreeg. 
Danrna  kwam  deze  sterkte  in  handen  van  de  Spanjaarden. 

Toen  MAoaiTs ,  Prins  van  Oranje ,  in  bet  jaar  1tt94 ,  Groningen  be- 
legerd bad ,  wendde  by  allereerst  pogingen  aan ,  om  desa  verschansing 
te  vermeesteren ,  waardoor  een  vrye  toevoer  van  leveniniiddeleD  en  andere 
nood  wend  igheden  naar  zyne  legerplaats  geopend  werd.  ' 

Het  wapen  deter  heerl.  hebben  wij  opgegeven  onder  hel  art.  FaAEVLu- 
■AioBO»     De  gem.  heeft  geen  wapen  of  legel. 

SLOCHTRA ,  oude  naam  ,  onder  welken  bet  d.  SLOcaTmm,  in  Fi- 
velgo  ,  prov.   Groningen ,  nog  dikwyis ;  by  den  vervolger  van  Meico's 
A'ronyk  en  in  oude  charters,  als  van  1317  en  Tolg.,  voorkomt. 
SLOE  (HET) ,  water ,  prov.  Zeeland. 

Hei  is  eene  tak  van  de  Westcr-Schelde ,  welke  de  westzyde  van  het 
ei).  Zuid' Hereland  bespoel t  en  het  van  Wakheren  afscheidt.  Het  is 
bet  overhlyfsel  vaneene  uitgestrekte  waterplas  ,  welke  tttsschen  St«  Joos- 
land  ,  Walcheren ,  Borssele ,  Zuid-Beveland  en  Noord-Beveland  beslo- 
ten lag,  en  waarin  men,  sedert  het  jaar  1301S,  ten  minste  3B00  buod. 
en  de  Graijert-poldcrs ,  Nieuwland  enz.  heeft  aangewonnen. 

In  vroegere  tyden  werd  het  onbruikbaar  voor  schepen  geacht  en  be- 
voeren deze  doorgaans  door  bet  jémemuider'gat ,  den  thans  afgcdamdeo 
tak  van  de  Schelde  ,  tusschen  Walcheren  en  St.  Joosland.  Frans  vajt 
Bbederodb  toonde  echter,  in  lietjaar  1488,  dat  het  zeer  bruikbaar  was 
en  sedert  droeg  het  langen  tyd  den  naam  van  Joukbr  Fbaksbv-gat.  Deze 
5>troom  herinnert  ons  dus  aan  de  lalitste  poging  der  Hoekscfaen ,  om 
zich  van  het  bewind  meester  temaken.  Genoemde  edelmi^n ,  een  jong 
man  ,  vol  van  moed  en  van  eenen  ondernemenden  geest ,  had  zich  aau  bun 
hoofd  geplaatst.  Zyoe  vloot  bestond  uit  48  hcuschcpen  (d.  i.  huifschepen  , 
even  als  huifwagens),  welke  als  transportschepen  gebruikt  werden,  en 
toen  2000  mannen  in  badden.  Zy  vormde  dos  een  geheele  sleep  ,  soodat 
het  in  bet  eerst  niet  snel  vooruitging,  vooral  daar  men  zich  ook  boo 
ver  mogelyk  van  de  Walcherfiche  kusten  afhield.  Inzonderheid  was 
var  Bredbbodb  beducht  voor  het  blokbuis  van  Arnemuiden ,  waaruit  by 
vreesde ,  dat  men  zgae  schepen  in  den  groud  zoude  schieten*     liy  locht 


8  L  o.  4SS 


^m  wmm  mèmm  ^•ori^  ia  Ó9  SKkktii ,  Tond  ar  efmm  tor  daier 
flHM»  t  «mr  4Stm  dcB  18  NoTembtr  14M  door ,  «n  t«M  dagn  Utcr 

8L0l<BKGIOOr-),  vwm.  otemlfeer ,  loMchen  a«  ^MMMcAt- 


«I  Zmiè-BêMlmmd,  ofor  brt  vaanratélr  het  SIm, 
!■•  AlMMaidk»  op  40  MwdwMtemU  pont  tm  des  lloord-Cniyert- 
fcHir^  kHvNflb  Mktar  «ad»  laiif  aiet  meer  besUat. 
nok  (DtT  UiEIÜE-),  thaat  enkel  het  SiMfna  feaoemd,  over- 
~  'Mr/tMiihaa  do  Zmmmtkê  ttfeadm  iPolrAertaeo  Zmid'BÊWêknd , 
M^anwator  hotSba,  ter  fdaatie,  alwaar  de  froota  kUakar- 
opr  Goet  over  dit  water  loopt.  Het  veerbab  staat 
«■  mal  nof  twee  woaiogea  daarbij. 
1  ^«B  do  Walchcnehe  lyde  met  icilpooteo  ea  roeiboo« 
HB  iet  er  tea  alle  tyde  over.  Vroeger  vertrok  men 
bart  ^H  Ml  «ar  véér  tot  ééa  aar  aa  het  boog  water ,  dewyi  mea  aa- 
4affa  étm  éidikhMi  ea  aobarreo  voor  deo  Zoid-tteveUiadfobea  wal  aioest 
la  dea^  wiater  waa  hot  echter ,  waaneer  het  eeaigen  tyd 
ld ,  dikwerf  veduetiyker  hot  laag  water  ter  overvaart  te 
I ,  omdat  do  veencbaiteo  de  kil  als  dan  niet  konden  inkomen , 
door  dffflja  belemmerd  worden.  Sedert  aldaar  de  potiroate  gelegd 
*~;  ama  aMt  eea  boogaarti  of  bf}  ttil  weder  met  eene  roeiboot 
op  dam.  Daardoor  wordt  er  vaa  de  killea  geen 
rikt.  waat  it  aiea  op  den  dam  dan  is  dmo  teveat 
Oak  lya  de  dammen  ter  wederaydea  loer  ver  ia 
1 ,  waardoor  dit  loo  veel  is  vemaaawd ,  dat  men 
as  aariafBa  kHkor  aageaoeg  elkander  kaa  ondertcbeiden. 
iUdUMDE),  


naam ,  welken  bmb  in  do  wandeling  geeft  aaa 
^ea  pold.  OB-  bot  geb.  StooTOAAa» ,  in  Gteêtmtr'ümbÊeki ,  prov.  Jfoord* 
üoOM.    Zio  Slootcaabd. 

filiOBIIB,  d.  ia  Oosi-indiS,   op  het  Sundoiehe  eil.  J^m,    mid. 


(HET)  of  DB  Slocbtib  ,  vrater  in  WaterUmdf  prov.  N^oré- 
Hdimmi. 

Hat  ia  eea  gedeelte  van  het  groot  NoordkoUandtch-kamuU  ^  looponde 
vaa  bot  Sehoaw  (rie  dat  woord) ,  in  eeao  xuidelijke  rigtiag  naar  de 
ftoftarbrag,  waar  het  kanaal  eene  kromming  verkry^  do  Jleor  ^ 
kaUM  «a  ia  eene  suidwesteiyke  rigUng  naar  den  kraidmolen  by  Boik- 
alM  *iiVpt*  Ib  bet  Slovtii  is  het  kanaal  een  vierde  wyder  dan  elders  , 
wdËBt  '«QiitiL  ffoodf  vóór  de  graving  van  bet  kanaal  betond.    Aaa  bet 


aaideiyk  einde  van  atr  SLOvTsa  is  de  bogt,  waar  de  Meer  begint. 
'  SUNriERrBHUG  (DE)  of  de  SLOcana-iaoo ,   brug  in  Wattrlmmd, 
pfwv.  Jfodfd-HoiUmd,  in  den  kanaalweg ,  oostxyde » tusschen  het  Sohoaw 
cadoB  iraidmoleo  by  Buiksloot. 

SLOKHAN  (DE)^  gegraven  kanaal  in  Ooit-Indie,  in  het  Suniatekt 
«il.  Jmmm»    Zie  Skobkah. 

SLOOT,  oade  naam  van  het  sUdje  Slootbü,  prov.  Friêikmd,  kw. 
Xtmuwêmém.    Zio  Slootbb. 

SLOOT  (DE) ,  reede  en  vaarwater ,  loopende  Z.  O.  uit  bet  JwuUUUêp , 
tBBMbea  doB  Wimm^trwmard  en  do  JTootoiiaea  aaar  do  ffasr ,  ea  bc«ft 
MBiliai  18  b  M  palm.  diepte. 

SLOOT  (DB  KOBNIKE.) ,  reede  ten  N.  van  de  ZuUhnêê,  W.  vaa 


j  foede  wai  Troeger  leer  gesehikt  voor  leesebepan ,  om  er  winter- 
Ufa  ia  U  boodea ;    doek  sedert  ongeveer  vyf  en  twintig  jaren  is  sy 


496  S  L  O. 

reeds  «todanig  venand,  dat  er  mei  mociU  ca  wel  alIccB  OMt  Uf 
geiy-^loed ,  ufïiever  met  hoog  water,  Tisschen  Taartuïgeo  kaoMa 
binoen  komen,  doch  Yoor  groole  ichepen  ii  ty  onbroikbaar ,  en  des  Boada 
wordt  er  ïn  den  winter ,  door  de  bekwaamheid  der  loodteo ,  wd  en 
groot  schip  in  behouden.  Zyisaan  de  noord-tyde  gedekt  door  beicflaaA 
Vlieland,  en  eerder  rondom  door  platen  en  droogten.  Het  is  oefen 
ovrrbiyfsel  Tan  de  door  de  konferteo  tan  Ludingakerk  gegraven  Jfw» 
nikesloot.     Zie  dat  woord. 

SLOOT  (DE  BOSSCHE-),  water,  prov.  IVoord-Brpbtmd.  Zie  Bêh 
fcai-siooT. 

SLOOTDIJK,  geh.  in  het  Nederkwartier  der  prov.  üirteki,  eir  « 
4{  n.  N.  \V.  van  Utrecht^  kant.  en  \  ii.  N.  W.  van  Loenem ,  pau 
Loenertloot'Oueaop'^n-Ter'jéa  f  i  ii.  O.  Z.  O.  Tan  LotMenloói, 

In  dit  geh.  slaat  de  R.  R.  kerk  Tan  de  êisit.  Slootéijk'Lotuerdmit 
aan  den  H.  Lddqebcs  loegewyd ,  lynde  een  net  gebouw ,  mei  een  tt- 
renlje.     Ook  hebhen  de  R.  K.  bier  eene  afsonderiyke   begreafplaatiL 

SLOOTDIJK-LOENERSLOOT,  R.  R.  sUt.  proT.  Dtftehi,  aartspr. 
Tan  ütrtekt.  Zy  wordt  door  eenen  Pastoor  bediend ,  en  telt  730  Gaa- 
miinikanlen. 

SLOOTEN.  kerk.  ring,  proT.  Friesland,  klass.  Tan  Smetk. 

Deiering  bestaat  uit  de  acht  volgende  gem.  Slooten,  Balk,  Ha- 
rig, Hemelum-Mirns-en-Bakhuiten  ,  Nijega-eo-BIakni- 
sen,  Oude-en-Nieuwe-Mirdum-en-Sondel ,  Oudefa-ee- 
Kolderwoldeen  Wykel. 

Men  beeft  «r  9  kerken ,  welke  door  acht  Predikanten  bedieod  wor- 
den ,  en  telt  er  3100  sielen ,   onder  welke  1800  Ledemalea. 

SLOOTEN,  gem.  proT.  Frieiland,  kw.  Zetunwimdeu,  arr.  Smeek, 
kant.  lemmer  (13  m.  k.,  7  s.  d) ;  palende  N.  aan  hei  Sleotenneeri 
O.  aande griet.  Doniawarstal ,  Z.  aan  Lerosterland ,  W.  aan Gnslecland. 

Deie  gem.  bevat  de  stad  SlootiCn,  en  de  Klokslag  dier  siad. 

zy  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene  oppervlakte  van  98tt  buad. 
40  T.  r.  68  T.  elL,  waaronder  223  biind.  07  v.  r.  9  t.  eH.,  belast- 
baar land. 

Men  telt  er  147  b.,  bewoond  door  184  huisges.,  uitmakende  eene  bevol- 
king van  900  inw.,  van  welke  cenige  in  de  Teeteelt  buo  bestaan 
vinden.  De  landen  rondom  de  stad  syn  oTer  bet  algemeen  laag,  en 
«aren  Toor  dezen  Tan  weinig  waarde ;  doch  xyn  ,  door  de  allengtkcBt 
toenemende  inpolderingen  in  loo  verre,  vooral  aan  den  westkant,  deer 
den  ('«oehoorns-polder  ens.  verbeterd,  dat  sy  thans  seer  schoone  en  Traefat- 
bare  weilanden  beTatten. 

Ook  heeft  men  er  1  looyery  ;  8  scheepstimmerwerTen ;  I  bokkiog- 
droogery ,  en  1   korenmolen. 

De  Herv.,  die  er  800 in  getal  syn  ,  onder  welke  raim  2(M)  Ledematen, 
maken  eene  gem.  uit ,  welke  tot  de  klasi .  Tan  Sneek ,  ring  van  Siêo» 
ten  ^  behoort.  Volgens  synodale  akte  Tan  Ili84  was  hier  toen  Predikant 
AcoABos  of  Aci ,  die  in  1586  opgevolgd  werd  door  Artorios  NicotArs 
VA!f  Wassbhaar  ,  die  in  dat  jaar  herwaarts  kwam,  en  in  bet  jaar  1589 
n«iar  Leeuwarden  vertrok.  Hy  was  Priester  te  Hoogebeintum ,  werd 
Predikant  der  HerTormden,  torn  onder  het  kruit,  en  predikte  het  ETan- 
gelie  in.Braband  ,  Holland  en  Zeeland.  Het  beroep  geschiedt  thans  door 
den  kerkeraad. 

De  R.  R.,  die  men  er  ruim  100  Icll,  maken  met  ccnigen  uit  den 
omtrek  ,  eene  stat.  uit,  welke  tot  het  aartspr.  van  Frieiland  behoort, 
150  zielen,   en   onder  deze  90   Gonimiinikanlen  telt,    en  door  eenen 


SLa.  497 


iD  Km      ^ 

ook  Simt  to  Sloti 


Ui  ter  ma  goud  via  100  kerlingea  bcti 
dÊÊtè  Smwm  of  Smhdi  ,  in  bol  Lal.  Swta, 

MM  mdoB   SuttlAUtlOA  OO  SftOOtOAIIU  , 


wordl. 

IDbolFffMsdlS&lAT, 


^  a.  Z.  ten  W/  van  Soeek ,   1|  u.  N.  W.  Tan  de 

■  tdi  or  kinnen  den  wal  140  b.«  en  raim  850  inw. 

Bfrr^ltd  ia  fane^iMiM  eirond  fan  gedaante,  toepende  haar  grootste 

li»|üw  kit  Nenrden  naar  bet  Zuiden ;   zy  ii  omringd  net  eenen 

aaWÉMl,  die  «dopaieh  leW^  weinig  «terku  beeft,  docb,  uit  aan- 

wêêMê^  m  dn  laagte  der  omliggende  landen ,  die  men  door  bet  lee- 

WÉterkM  dnaa  oaderloopen ,  londer  groote  kotten  bQna  onwinbaar  is 

la  mrfum.    Dmn  «al  betUai  nil  drie  redel^k  welaangelegde,  en  twee 

I      ei|Mfrii»'.feMliiM.   In  de  ooetemkste  eonrtine  findt  men  de  Koe- 


fwtp.WÊfKéÊm  men  nii  Doniawarstal  binnen  de  «lad  rydt,  en 
4mr  l^ipamr  in  hei  Wetten  de  Wykelerpoort,  door  welke  men 
ia  CamÜMlaid  komt :  tevens  tindt  men  in  bet  Noordeinde  der  stadby 
kiikaMiaB,  Hnrinima-Sebans  genaamd,  deSneeker-Water- 
peerl,.tnaanhelZnkleinde  deLemster-Walerpoort.  De  wal  der 
itad  il  beplant  met  scboone  ijpenbooDico ,  soodat  ttf ,  indien  men  let ens 
ia  immer king  neemt  bei  fraaye  gezigt  op  de  naburige  velden ,  ?ooral 
^  wboone  Gttaslerland «  en  de  steeds  aao-  en  afvarende  schepen ,  voor 
«Mn  aear  nnngcaamen  wabdelweff  mag  gebonden  worden. 

GwndtrFfimcba  steden  b  met  Slootih  te  Yergeiyken,  ten  opsigte  tan 
fcéiakka  doortaart  tan  sebepen.  De  Friesche  turf  wordt  door  de  stad 
■Hrknlin  gnvoardi  om  niet  van  vele  andere  binnenschepen  te  gewagen,  die 
fa  dUerannr  dn  aabortge  Provinciën  varen,  en  door  bare  vertolling  veel 
Mnagn  lot  kat  in  stand  houden  der  steds  financiën.  Daarenbof  en  ko- 
MdiescliepeDaaeest  wederom  ledig  of  geladen  door  Smotir  terug;  doch 
ÜtfaarC  door  dit  stedje  is  insenderbeid  toegenomen  na  bet  teidiepen 
iia  kei  Kolonelsdiep ,  dewyi  na  dien  tyd  de  GroniDger  schepen  vjsel  me- 
■ipnldigary  dan  voor  desen  ,  door  de  provincie  Friesland 


ennalen  op  eenen  dag  40  of  50 ,  en  eens  70  Groninger  schepen 

diar  CB   lenge  dese  stad  sien  varen,    meerendeels    geladen  mei  turf 

ea  granen.    De  Friesche  sebepen  hierby  gerekend ,   kan  men  gemak* 

kdyk  opmaken ,  dat  hier  op  een  dag  wel  eens  100  en  meer  schepen 

daar  aeoaten  komen.    Ondertuucben  varen  alleen  de  kleine  sebepen  door 

dt  linnengracbt  der  stad  ,    terwyi  .de  grootere   do  stads  buitengrachi 

■Vetea.  hnvareo  :  door  de  binnengracht  wordt  betaald  10  cents ,    door 

dn  knteaigffiwki  been  65  cents  ,  terug  75  cents. 

.Bat  water  is  bier  altyd  soet ,  en  stroomt  door  de  siad ,  naarmate 
dn  «inden  van  streek  veranderen ,  en  de  naby  gelegen  groote  wateren 
finla  ea  weder  dry  ven.  Dit  voorrcgt  geeft  hier  eene  gioote  zniverlieid 
MD  de  loehi  en  het  water,  die  op  de  gezondheid  der  inwoners  een  aan- 
aMrkd^jken  invloed  heefk,  wordende  hierom  in  deze  stad ,  doorgaans  wei- 
nige I  en  nooit  besmetteiyke ,  ziekten  waargenomen.  De  naburige  ruime 
en  anivere  wateren  geven  ook  vcul  meervisch ,  door  welke  te  vangen  en 
in  verknopen  bier  ecnige  lieden  bun  bestaan  %  inden. 

Degroote  toevloed  van  allerlei  schepen  en  vaartuigen  heeft  dii  stadje 
vm^gnr  aeer  neringryk  gemaakt,  en  zoo  volkryk,  dal  vele  buiien  door 
Iwnn  ea  OMor  bnisgesinnen  werden  bewoond.  De  menigvuldige  veer- 
scbepea  ,  dit  door  SLoeraa  dageiyks  van  en  naar  de  Lemmer  voeren , 
Ttrannanklen  hier  eenen  drukken  doortogt  en  aanmerkeiyke  vertering. 
Ook  woonden  hier  destyds  eenige  kooplieden  ,  die  groeien  handel  dre- 
ven ia  boter ,  vleeseh ,  spek  en  andere  geiyksoortige  waren ,  wordende 


§15. 


mm  matm  Ms  étem  nwthiat  der  hiiHBy  nhl  ,  hsnoH  4t  \ 
^iififpti  ojif  niwfr  ^rhanwri  dcritod,  Wt  Sfta4sk«ii  «a^  EcrL 

BsiSitadtboif ,  tcaüoardeadcr  kerk.  ii ,  anr  cvmnCi 
rt^ ,  fr^oi  f  M  omlfck ,  n  bet  jur  17S7 


il 


Ab  Bert^raide  kerk,  na  4e  oort<$dc 4cr  #i 
1  pkenw,  »JD^  ia  1647  gcked 


MB,  &  tas  eeoe  fiiiu  U  vMniea  ,  Uaat  katca  ap  4a  VêA  flirt  «cm 
«aaJcacevel»  dieaaarbet  acOeaact.  la  da  kerk  «  aa  mv  faai  or- 
pl;  aak  beefi  Ma  er  «de  lerkea  «JD  aa«le  adeilgkc  Ff« 
^■er  befratea  l»cgea  ,  vier  vapcas  «rorfer  da  kerk  «er 
plaft  «ü^  de  Uefornaaüe  f leefau  eeoe  kapd  te  bebbea, 
pHvebiekerkeo  der  oaburige  dorpen  :  vaat  de  io^eicla 
dccU  ooder  de  parochie  laa  ^'ykel,  ten  deele  onder  dia  van  TJÊri- 
ƒaail•  Maar  op  bet  eiode  der  lestiende  ceow  beeft  Ccnaai  Fkni, 
Bmcbap  «an  Leeuwarden ,  de  gemelde  kapel  tol  eene  paiocbiekcrk  «er- 
be«ea ;  en  eeoen  Pattoor  over  de  nieoae  parochiekerk  aaageitrld.  Dê 
kerk  is  op  den  naam  van  Sr.  Jai  dem  Dooper  ingeaydy  ca  dit  ia  de  redea 
djl  <Le  jaarmarkt  r an  Slootcv  ,  die  zeer  «ermaard  is  ,  daap  oa  Sr.  Iam 
Oulk^fdimg  gehouden  «ordt.  Jo  de  parochiekerk  vas  een  «ikariiichip 
en  drie  preLenden  girslicbt ,  de  tweede  prebende  werd  Sl  Micolaas- 
prebeude  genoemd  ,  de  derde  «as  door  stedelingen  «oor  den  Kasler 
gesticht.  De  pastory  bragt  110  goudgulden  (165  gulden)  op,  bel  «i- 
karisftchap  1()0  (1)$0  gulden);  de  eerste  prebende  had  een  inkomen  «aa 
100  goudgulden  (150  gulden),  de  tweede,  dat  is  St.  Nicolaas prebeode , 
«as  jaariyks  70  (105  gulden)  en  de  laaUte  40  goudgulden  (60  gulden) 
waard. 

De  iloomsch-Ka  tholijken  ,  looviel  «an  Slooteh  als  «an  de  na- 
burige plaatsen,  «erden  «elcer  door  twee  Priesters  bediend,  die  ban 
irrhlijf  in  hel  naburig  dorp  Hrmelum  hielden.  De  eerste  «an  die  twee 
Priesters  was  genaamde  Adas  Petii,  «olkomen  Bacalaurus  in  de  God- 
kunde;  de  tweede  was  Wilbelsos  Petri  ,  Aoass  «olie  Broeder.  Onder 
het  bestuur  «an  den  Aartsbisschop  «an  Scbaste  hebben  die  «an  Sloo- 
TtR  hunne  eigen  Pastoors  gekregen ;  zijnde  de  eerste  geweest  JoiABies 
CaaisToraoaci  Socaacis. 


8  L  o.  4S9 

Miif«p  E««atck-Kalkel|ik«  k«rk.  «m  dca  H.Fai- 


M  bkHjavISISMlidil,  b  m  kl«M, 
torea  Atk  vaa  «a  «gtl  «o 
kekkta  ^  AegaiUaw  Haaaikkwi  kier 
waar  <lit  gtitiia  keefk  >  wart  bmb  aaat  awar 
■  kecft  ia  dil  iladje  fêdia  fadskaiaan. 
ikkiga  TardaaMkaid  dar  Sekieriagen  ea  Yalkoaaert 
daordaUatitea,  ia  krt  jaar  I4i0,.balcferd, 
daor  Harlof  Iêm  vab  Bbubbsi  ,  oataal.     By  dia  felegca- 
|raaU  maaigU  Yelkoopars.    la  1486  wardea  de 
apiiaii  daor  da;  Yalkoopan  aaagalasi,  doek  de 
■w  laf  aggaarÉvaa  • 
I  aarlaf  tan  Küm»  flarlag  aaa  Mdirr,  Icgea  da  Saksan , 
«■  .^aana  l^p»  da  Baargoadiëra  ,  wai  Siaaraa  ia  kaaika  vaa  de  Gel- 
dtwcheai  daa  wwd,   ia  IHtt,  doar  da  Bouryoadicrs  teraverd,    aa 
aaa  avaK  kriw ,  krtwalk  aaa  Heer  JaaAi  f411  WAMnuia ,   die  daar« 
*«var  kal  kaïal  kad,  krt  letea  kotite.    Yan  toeo  af  ii  die  stad  eeaigo 
I  kan  ▼artbgwarkaa ,  die  in  krt  geaield  keleg  te  veel  geladen 
I,  aatkloot  geweest.    Nadat  slf,  io  het  jaar  Ittoi,  aan  der  Sla- 
_ia  waa  orergmaa,  hebben  deie,  in  aanmerking  nemende  hare 
kakwaaM  geicgcnbeid ,  ter  dekking  deaer  geheele  proYiucie ,  b.iar  met 
aaaifa  dwiagiri  al  bolwerken  tegen  de  Spaaascben  ?erslerkt.     Gedu- 
iMa^ea  fektalaa  Spaaaaeken  oorlog  beefl  Slootu  daarom  ook' wei- 
«f  af  pcaa  YVaaddykea  ofarlast  geledea.     Den  15  Mei  1588  was  kat 
.  acMar  iB  grort  gCTaar,   om  door   verrassing   ta  wordea    ingenomen. 
Zakcia  IWna  Siatas,  nil  ket  dorp  Groow  oorspronkelyk ,  smeedde  eenen 
aaaalag ,  oaa  aca  aebip,  waarin  faa  oadaraa  soldaten  verborgen  aarcn , 
ca  Art  bovea  met  ledige  tonnen  bedekt  was,  tegen  krt  vallen  fan  den 
aioad  ia  da  alad  te  brengen.     Hij  bad  heimetyk  fcrstandkoudiog  van 
oirt  sekeren  Pisa  Lopckis,  van  Tjerkgaast,  die  ter  solver  tyd, 
krt  sckip  sou  bionen  geraakt  syn  ,  de  stad  aan  ondersckeiden 
lou  aan  brand  steken ,  ten  einde,  door  de  daaruit  ontstane  ver- 
jy  den  aanslag  te  begiinst-geii.     Daar  ecbler  het'sehip,  ter  oor- 
van eenen  xwaren  storm  ,  niet  kon   voorlkoinen ,  werd  de  taak 
oatdekt,  waarop  Pisa  Lopckbs  gevat ,  op  den  i6  dier  maand  onlkoofd 
werd,  en  lyn  hoofd  op  bet  Noorderbol  werk  op  ceiieu  staak  geset. 
Taen  de  Engelschen  ,  in  17U9,  in  Noord-Uolland  en  Friesland  geland 
I ,  badden  in  deie  slad  en  te  iialk  eeoige    oproerigheden  plaats  , 
l^doo  ar  onderscheidene  baldadighcden  gepleegd  ;  maar  het  kloek- 
besluit  van  bet  Departementaal  Bestuur ,  oiii  den  vyand  eenen 
. kiaekuiadiffen  wederstand  te  bieden,  verydelde  de  hoop  der  muitelin- 
fB»,  dia  daar  de  aewapende  burgers  beteugeld  werden.     In  de  twee 
aoa  even  geaialde  plaatsen  werden  er  vyf  ter  neder  geveld  en  twee  ge- 
•kwetrt,  terwyi  eenigen  van  de  schuldigiten  gevat  werden. 

Hel  wapen  van  S&ootbn  bestaat  in  een  veld  van  goud  ,  met  een  kas- 
teel, uit  welks  dak  de  vlam  slaat,  met  toren  en  poort  van  keel,  ge- 
pUuitrt  op  twee  kruislings   liggende  sleutels  van  azuur. 

SU)OT£N ,  d.  in  iCtnnemerland ,  prov.  Noord- Holland.  Zie  Sioria. 
SLOOT£N  (DE  KLOKSLAG-VAN) ,  streek  laods,  prov.FriM/bai/,  kw. 
ZmtÊummden ,  arr.  Suêek,  kant.  Lemmer^  gom.  Slooten ,  .ayode  dat  ge- 
dealta dargeai, Siooten ,  hetwelk  buiten  de  stad  van  dien  naam  gelegen  is. 
SLOOTfiN-EN-llAGEN ,  voorm.  haves.  in  Foiienhowf,  prov.  Orer- 
•futl,  arr.  ea  5^  u.  N.  ten  W.  van  Zwolle,  kant.,  gem.  en  in  do 
atad   VMmkoffg    thans  da  Oranjerie  van  Oldruitenborg  uitmakende. 


iêê  Sho. 

SLOOTEEBEEK,  MidTliHaMle  beek  io  Iwl«if,  &  »  «m 
deiyke  rifiiog  naar  lU  tUd  Veolo  loopl,  alwaar  b^  aek  daar 
daiker  in   de  ftadsgraebteo  ooUasi. 

SLOOTEaLEUE-SLUlS ,  «lob  iodca  Wmltthwiukim  Zi 
Jfoord'HoUamd,   19.  van  Uitdam,   waardoor  de  Geov  üi  de 
uitloopt. 

SLOOTER-MEEE  (HET),-  oieer,  prov.  Frmlmmd^  kw. 
tatfcbeo  de  griet.    ^tfmbriUêradeei,  Vomimwmnfml  eo  ( 
^ciloteo  f    dat   voor  eeo    geiyk   gedeelU  tot  ieder  der  drie 
grieteoyen  behoort. 

Op  ondencbcideoe  kanteo  beeft  bet  gemeensebap 
ren,  ab:  |co  Noorden  inet  bet  Beeyer^meer,  door  de  Foeke- 
•loot;  Uo  Zoideo  door  de  Be,  die  bet  atadje  Slootea  betpeeli,  iMt 
de  Zuiderzee  f  en  ten  ObfteD  aiet  bet  ITeeeerder-flieer,  deer 
de  Writa,  de  Fokkegraf  en  de  Welle. 

De"  Tooroaamtle  plaalfen ,  die  naby  de  oeven  Uggea ,  söa  ém  etad 
Sloot  en,  waarYao  bet  meer  xyo  naam  oatleegd  beeft;  bet  dorp 
Woadaenden  bet  veen  Balk.  —  Dit  meer  beeft  omtreoi  twee  eo 
een  bal?e  myi  in  omtrek. 

8L00TEE00BD,  %oorm.  d.  iadtn  GrooUtÊ^Zuid'üonëndmheu  weerd. 
Zie  CioosTMooaT. 

SLOOTEEVAE,  meertje,  prof.  FriesU^nd,  kw.  ZeeeaweMlni,  griel. 

Iroof frr^aiM^ ,  dat  door  de  Ëe,  ten  N.  met  bet  Slo^iermeer  eateaO. 

net  bet  Gaattet'Var  eode  Hoyie^Brekken  in  verbinding  staat. 

SLOOTEE-ZUL  (HET)  of  bit  Zijl-dibt  ,  water  in  bet  f^eeierkmmHier^ 

prov.  Groningen, 

liet  ooUpriofft.nït  bet  Leekster-meer ,  loopt  by  Sdieeftil  nif  bet 
Hoendiep  ooordwaarU  ten  Oosten  voorby  Nietyi,  eertydt  eek  de  Op- 
•lagter-xyi  genaamd,  naar  Kommer-tyl,  door  welke ly  neb,  langt  de 
Ecit,  in  hel  Reildiep  outlatl ,  makende  van  het  Eui ge-Zand  een 
eiland ,  dat  later ,  by  de  hedykiog  en  doordammiog  van  bet  Oude» 
kanaal ,  aan   den  Etiige-waard  is  verbonden  geworden. 

SLOOTGAARD,  in  de  wandeling  de  StOEUEao  gebeeten ,  geb.  in 
Ceeitmer-jimbacht ,  prov.  Noord-HoÜand,  arr.  en  5  n.  N.  van  AUl- 
waar  ^  kan^.  eii  1^  u.  Z.  van  Schagen,  gem.  en  35  min.  O.  van 
HarintfcariveL 

SLOOTüA  AED  (DE) ,  de  Slootcebt  of  bet  SLOoTGAiaaBa-aBBa ,  voerra. 
meer  in  Geettmer^jdmbacht  ^  prov.  JVoord-üoUatid ,  dat  bedykt  ia  en 
thans  eeiien  polder  uitmakende,  de  Oude-en-Nieuwe-Sloot- 
gaard  geheeten.     Zie  het  volgende  art. 

SLOOTGAARD  (DE OUDE-EN -NIEUWE-),  pold.  in  fFeet friesland, 
prov.  JYoord-Uolland ,  arr.  Alkmaar,  kant.  5cAa^e»,- gedeelteiyk  gem. 
liaringcartpel ,  gedoelteiyk  gem.  Oude-Niedorp. 

Deie  polder  beslaat,    volgens  het  kadaster,   eene  oppervlakte    vao 

.  231  hund.;  als:  onder  Uaringcanpel ,  volgens  het  kadésler,  801  bund. 

en    onder   Oude-Niedorp ,    volgens  het  kadaster,    70  bund.    Men  telt 

er,  onder  If at  ingoarspel,  12  h.  en  9  hoerderyen.  Hy  wordt  door  eenen 

molen  o|)  den  Raaxniaats-boezem,  van    het   overlollige   water  ontlast. 

llcL   poldcrbestnur  bestaat  uit  eenen  Dykgraaf  en  drie  Molenmeesters. 

SLOOTKUëëK  (DE),  watertje  in  den  JJoeksehe-tDaard^  baljuwschap 

Betjerlaud,  prov,  Zuid-Holiand,  in   den  Jfteuw-Beijerlandsehe-polder. 

Het  neemt  een  begin  aan  den  Zuidiydsche-dyk,  loopt  meteene  noord- 

ooslclyke  strekking  naar  den  Zinkwegsche-dyk  en  toorts  in  eene  noor- 

delyke  rigting  langs  dien  dyk,  welken  sy  ongeveer  ter  hoogte  vanden 


8L0.  4it 


SLOOTHAT^^ilNGA  «i  SLOOTMAllinA.,  vro^gm  Mom  tm  kd 
iu4je  SL4MITM,  pfdv.  MmtUttd,  kw.  JTtwiwdba.    Zw  SMiMn* 

SlDO'DïUOa.S  ,  DMMi,  «Mkr  wtUus  bei  gdi.  Swmimui,  in  hH 
OÜcImII,  ^f.  gwuwfiy  ««Uh»  fcrkewadgk  irotriiMnt.  Zw 
SfaAnioiji*  

SLOOT-VAM-WIEBIRXWAL,  aloot  ia  4co  BMmA,  fnw.lfêêfd- 

,  Zy  gaal,  by  bel  Gtt-fw-ét-Paka ,  oit  d«  Bmütn^lü,  kopt  toa- 
^hen  «Je  gtm.  de  Wrfw  •■  fiiiiinw|tk  ter  ceare  •■  Dmaeo-MiiBiter- 
ttü-MaUkcfb  r»  Weiktadam  ter  a»dtre  lyde  door,  en  k«ait|  beaedes 
'4en  EurcbareB-potder,  weder  ia  de  raeeMe  kil  uit. 
r  Z|i  toAAki,  la  titm  r^gte  Itta ,  aldaar  de  westeiyke  mas  vaa  bei 
ê»  mihAm  mea  de geoi.  vneêen-MoDiler-en-Mailkerk  ea  Werkei^ 
daM  ail.  m  «at  Tieegei  kei  gescbeid  of  de  ree  iuitebea  Zaid-UollaDd 
m  kaft  iaad-vaa-Alteaa. 

8L00TWIIK,  boit.  in  bei  Nederkwartier  der  prov.  üinehi,  arr. 

ead^a.M.  W.  vaa  üiwedti,  kant.  ea  ^  u.  19.  W.  van  Lotuem,  gem. 

Xofaraieol*ftMoe/  ta  Ttr-Am ,  niet  ver  van  Loenenloot. 

«IILOOIWIJK,  iaiker|ilaBU  in  /ftJêrkmdi-Guiaum,  koK  SmriÊmmê, 

■nfiwaaa  mtk ,  ier  regterband  in  bet  afvaren ;  nalendf 

aaa  de  saikerplant.  Foriain ,  beneden waarts  aan  iê  verl. 

1510  akk.   grooi,    met    IIS  flaven.      Deao 

watennoUa  bewerkt.    De  Negert  aoemen  baar 


aUOOTWl»  (LAND-VAN-) ,  wl.  kottgr.  in  Ifêdtrhmdi^Gmamm, 
koL  SmriÊumêf  aan  de  Bovem'CamwÊewijnê ,  ter  linkertyde  in  bet  afva- 
laa,  paltada  bai enwaarU  aan  de  suikerpi.  Vossenbory,  beaedeawaartt 
aaa  dea  Boad  van  de  Comnielewaoe-kreek. 

8LOPH0OS,  geb.  io  de  Mtijerij  van  's  HertogemioêA ,  kw.Pfri- 
Inrf,  j^niw,  Ifoord'Braband,  Tweede  ditir,^  arr.  en  5  o.  Z,  van 't  If er- 
f tftaiatrft  ^  kant.  eo  40  min.  O.  ten  Z.  van  Boxtel  y  gem.  ea  titt  min. 
H.  H.  O.  van  Liempdê ;  mei  5  b.  en  ongeveer  20  inw. 

SLOPPEMBfiUGijE  ,  voorm.  brug,  in  Kennetnerland ^  prov.  ifoerJ- 
Bwiïmd^  ffiem.  AaUmeer-en-KudeUtaoH;  \  u.  Z.  W.  van  de  kerk  van 
fan  ^ikalaalear,  50  roed.  van  Let  Groote  gal. 

Jlmo.hray  la|  aan  bet  einde  van  den  Uilerweg  en  dea  Groeatwcg, 
«ilke  laattte  mede  aeheel  is  weggespoeld. 

Ia  bei  jaar  1616  bestond  nog  voor  dexe  brng  orolrent  040  roeden 
vaarlaad,  ia  1666  875  roed.,  in  1695  150  roed.,  in  1707  nog  tlecbu 
JOG  roed.  eó  in  1782  lag  xy  in  de  onmiddeliyke  nabybeid  van  bet, 
Haarlaoiniermeer  $  doch  in  1727  wat  niet  alleen  bel  voorland  ,  benevent 
cenige  rietbottcbcn  ,  maar  ievent  ook  de  brug  xelve  door  bet  Uaar- 
Ifwennrur  weggespoeld. 

SLOT  (HET) ,  ffeb.  in  de  Meijerij  ran  's  Uertogenbat^,  kw.  Jfaot- 
lamdf  arov.  Ifoórd-Braband ,  Tweede  d'uir.^  arr.,  kant.  ea  1  a.  N.  O. 
.vaa  !tlftvl^feM6ojoA,  gem.  Empel-tn-Meerwijk ^  \  n.  Z.  O^vaa  Bmpeii 
aMt  M  b.  en  60  inw.  Er  is  mede  een  voelveerlie  over  de  Upper- 
ilaai,  ia  bei  binnenpad  van  's  Herlogenbosch  naar  Driel,  bei  M  ndde- 
kaaavaer,  gewoonlyk  bet  Duitjesveer  genoemd.  Dil  geb.  beeft 
I,  aaar  bet  voorm.  Slol  of  kasteel  Meerwyk,  dat  aldaar 
aa  I  waarvan  de  grondslagen  en  gracbt  nog  tiglLair  tyo. 


44i  SLO. 

8LÖT  (HET)  ,  huis  io  de  Mtijerij  wan  's  Hertogenhateh ,  km.  Pfl- 
land,  prov.  Noord^Braband,  Derdt  distr.,  arr.  en  5  a.  O.  van  Buid-^ 
hoven,  kant.  en  1  u.  O.  van  Atten  ^  gem.  Dettme-en-Liestei ,  H  o.  Z* 
Tan  DeuTM f  i  u.  Z.  O.  van  Ltettel ,  waartoe  bei  behoort,  aan  den 
ry  weg  vao  bet  dorp  naar  Meijel ,  prov.  Limburg. 

SLOT  (HET) ,  Toorm.  buitenpl.  in  de  Beemtter,  pro?.  JfoMt-Roi- 
land ,  arr.  en  3  u.  Z.  W.  van  Hoom ,  kant.  en  i  m.  N.  W.  van  Pmr- 
merende,  gem.  de  Beemtter ,  aan  de  xuidiijde  van  den  Yolgerweg, 
tiMSchen  den  Puruierenderweg  en  den  Neekerweg. 

Het  it  een  der  voornaamste  buitenplaatsen  en  een  der  eerst  opga^ 
trokkene  gebouwen  in  den  Beemster  geweest ,  thans  eene  warmoetiert- 
vroning ,  welke ,  roet  de  daartoe  behoorende  gronden ,  eene  oppervlakte 
beslaande  van  8  bund.  98  v.  r.  90  ▼.  el!.,  thans  in  eigendom  beaeten 
wordt  door  Mejofvrouw  de  Wed.  Cihistusb  Paiiii ,  te  rarmerende. 

SLOT  (HET),  b.,  prov.  Friesland  ,  kw.  OosUraoo  ,  ari'.,  kant.  en 
gem.  Leeuwarden,  Het  maakt  een  gedeelte  van  net  Fliet  eene  voor- 
stad van  Leeuwarden  uit. 

SLOT  (HET) ,   voormi  sUte  ,  prov.  Friesland,   kw.  ZewenwotuUn  , 

Sriet.  Doniawarstal ,  arr.  en  5  u.  Z.  O.  ten  Z.  van  Sneek ,  kant.  en 
u,   N.  O.  van  de  Lemmer,  5  min.  Z.  O.  van  St,  Nieolaasga, 

Ter  plaatse ,  waar  sy  gestaan  heeft  ,  xiet  men  thans  eene  boerea- 
hèisinge  en  eenen  watermolen.  De^  grootte  der  daartoe  behoord  heb- 
bende gronden  is  niet  op  te  geven,  daar  ty  allen  aan  verschillende 
'eigenaren  behooreu.  Ook  is  de  omtrek  van  de  gronden  ,  welka  daartoe 
hebben  behoord ,  niet  meer  ligtbaar. 

SLOTA ,  Lat.  naam  van  de  stad  Slooter  ,  prov.  Friês/mnd.  Zie 
Slootbh* 

SLOTBOGT,  meertje,  prov.  Friesland^  kw,  Zewenwoudem ^  gedecU 
teiyk  griet.  Doniauarstal ,'  gedeeltelijk  griet,  ff^ymbritserêéi&l ,  |  u.  Z. 
▼au  Uitwellingerga ,  dat  door  de  Geeuw  met  het  Oade^U^f,  door 
het  Stobbe-Rak  met  de  Padde-Polle  en  door  het  Slinger- 
Rak  met  het  Fette^ Hol  in  verbinding  staal. 

SLOTBOSCU  (HET) ,  bosch  in  het  graafs.  Slrijen ,  prov.  Noord- 
Braband,  gem.  Oosterhout,  Het  maakt  een  gedeelte  van  het  Bosch- 
van-Strüen  uit. 

SLOTEN ,  voorm.  afzonderlyke  ambachtslieeriykbeid  in  Kennemer- 
land,  prov.  Noord- Holland^  arr.  en  Vierde  kant.  Amsterdam  ^  ff^m* 
SlotenSloterdijk'Osdorp-en'de'Frije'Geer ;  palende  N.  aan  Sloterdyk, 
O.  aan  de  Rostverloren-vaarl  en  den  Schinkel ,  die  haar  van  Nieuwer- 
Amslel  scheiden,  Z.  O.  aan  hetNieuwe-Mcer ,  Z.  aan  Rietwykeroord , 
W.  en  N.  W.  aan  Osdorp. 

Deze  beerl.  bestaat  uit  een  gedeelte  van  den  Sloter-fiinnen-en- 
,  Middelveldsche-Gecombineerde-polders  en  den  Slolec- 
BuJteupolder  en  daarin  ligt  het  dorp  Sloten,  benevens  de  b. 
den  Overtoom. 

Zy  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  884  bund. 
55  V.  r.  17  V.  ell.,  waaronder  877  bund.  60  v.  r.  73  v.  ell.  be- 
lastbaar land. 

Men  teU  er  152  h.,  bewoond  door  225  hui^gez.,  uitmakende  eene 
bevolking  van  ongeveer  1000  inw.,  die  meest  hun  bestaan  vinden  in 
den  landbouw  en  in   handwerken. 

De  Herv.,  die  er  530  in  getal zyn,  maken  met  die  van  Osdorp  en  de 
Vrye-Geer  renegeni.  uit,  welke  tot  de  klass.  van  Amsterdam  ^  ring  van 
tFeesp ,  behoort ,  en  790  zielen  ,  onder  welke  ruim  300  Ledematen  ,  telt. 


ULO.  as 


11  «d «1  ém  lUrt^italüg  in  duê  Undta  algMMen  gtvordM  wat ,  mmóaa 
m  birl  jaar  1989  4««r  lÏMm  en  SUtaffSyk,  tuMo  «ma  Lmaar  b»- 
r«ïrf»eii ,  tljndé  gevicft  lii«iip  lficM4i«.  fieida  ynmatwi  Uatm  t eraeaigd 
l«iiit  liift  JA^r  t6t3,  to«t]  gy ,  lakcy  wedt  Ubryk  paaggggwonlcn  ,  om 
iw^e  lÉ^^dari  t«  otidtrbouilea  ,  nflii  Yaa  elkaiidar  lebeiddea  ,  «n 
ieder  e«fieo  byzotKlcrL-ii  Li'c^raar  warkregea.  Dettydt  WM  ia  dcie  aooi- 
hmmm ,  *cdert  bel  jaar  liill ,  PndiluiBi  Prbm  HAaairlM ,  dia  fan 
iplata  af  Si^tn  iUc«Q  bltfr  haiitatB  tai  aaa  lyoeo  dood ,  ia  bat  jaar 
tAl€.  Hei  ii«rvep  gchcliiedt;  daar  den  kerkeraad  ,  ander  agreatia  Taa 
ét  fagetfu^  tflii  Atii»ierdarn« 

Ot  11  Itang^  Lulb*,  nelkiï  men  er  aaatrefk,  ca  de  6  DaofügcÉ.,  dia  ar 
90DCD ,  bcUttoreii  lal  hanm  r«peeiiYe  gem*  te  jimtierdamm  —  De  R.  £., 
die  er  4lli  lo  gvUl  lïjti ,  iMrurden  aedcellelijk  toida  eUt.  fan  OmUrp,  ga- 
di«liamk  let  die  van  BuitfnMMdtH  gerekend.  —  Men  keeft  in  dcia 
v&«fni.  kcfrl  èi-fie  tchool  ie  S^aiea,  «elke  gemiddeld  door  een  getal 
Tao  70  I««rlifig«u  btMïcbt  wenli. 

Bcic  heefL  bc  boorde  me  teer  aan  de  Hecren  tab  Aanu,  'daaraa 
aaa  da  BeBandeeba  Gmten  en  uog  later  aan  de  Heeren  tas  Baiaiaoat « 
dacè  BaaaB»llI«  aadata  looo  ?an  WAtRAtni  vas  Baiaueai  en  Vrouwe 
BiiaiiiiBi  Taa  Baatitif ,  dochter  Tao  WoiVAAaa ,  Terkocbt  deae  beerl., 
aü  flDaa  wai  daartoe  bekoorde,  aoo  wel  leen  ab  eigen  goed ,  in  kei 
jear  WlSy  laar  aeaa  lekere  aomme  geld»  aan  de  atad  Anuterdam , 
andar  «aniMfda  Taa  aeaa  jaarlijkicbe  rente ,  «aartoe  bei  dorp  SiiOTia , 
lik  «Sm  Tai  elaaada  itaten,  lea  ponden  en  tien  tcbellingen  beeren- 
giM  (M  gaM»)  apbragl  i  daareategen  bield  bet  dorp  alle  jaren  een  kroon 
tm  «aana  Taa  ner  ea  twintig  ttuiTcrt ,  Tan  «leie  belasting  terug « 
batMa  dm  haeicn  jaarachot  genoemd  en  op  bet  Toorgèmeld  beeren- 
fM  gakmi  werd.  £eiier  Kabia  Y  beTeitigde  deiea  koop  ,  in  bet  jaar 
ilfSI,  aader  beding,  dat  door  de  OTerigbeid  Tan  Amsterdam ,  een  der 
Baden  Taa  geaielde  stad  tot  Ambachtsbeer  xou  wordea  gekoien  \  welk 
badiag  altaee  atiptelijk  is  Dagekomeo .  boewei  later  Siam  mei  a/a- 
têrdHk,  Ogiorp  en  de  Frije^Geer,  wier  laadcn  in  ea  door 
**-  -  ir  gelegen  aijo ,  steeds  eene  ooafscbeideiijke  beerl.  bebben  uit- 
1. 
Bet  d.  SurriB  of  Slootir  ,  Tolgeos  sommigen  vroeger  Sf  •  PaacaAs 
atheeliB ,  ligt  H  u.  Z.  W.  Tao  Amsterdam,  van  welke  stad,  of 
Harar  ran  den  Overtoom,  men  derwaarts  gaat  langs  eenen  weg,  welke 
ip.4i  Taerliende  eeuw  reeds  is  aangelegd,  en  in  het  jaar  1818  mei 
IBakan  bailnuii»  Aan  beide  xijde  met  hoornen  beplant,  levert  deaa 
wèg  eene  aangename  wandeling  op.  Men  wil ,  dat  dit  dorp  lijnen  naam 
aanda  ontleend  hebben  van  de  menigvuldige  slooten ,  die  men  er  aan- 
treft. Bet  is  teer  oud  en  was  reeds  in  bet  jaar  1065  bekeod.  flet 
ligt  midden  in  Jiet  geboomte,  aan  bet  einde  eener  vaart  da  Rerk- 
aiool  geheeten,  welke  naar  de  Slotervaart  loopt.  Meo  lelt  er  in  de 
kam  van  bet  d.  55  h.  en  ongeveer  400  inw. 

Da  tegenwoordige  kerk  van  Slotsh  ,  is  niet  die,  welkeer  van  ouds, 
aa  wel  reeds  in  den  iare  1065 ,  gestaan  heefL ,   doch  waarvan  de  ai- 
nergens  voorhanden  is ;   wel  vindt  meo  drie  Terscbillenda  af« 
gen  van  hare  bouwvallen ,    vervaardigd  door  Jloaua  EacaaAii, 
I  daarnitbiykt  niet  anders ,  dan  dat  dit  gebouw  veeleer  veel  grooter 
baager  geweest  b,  ja  selfs  slell  men,  dat  de  tegenwoordige  kerk 
aawaiyka  kalf  aoo    groot  soude  tijn ,   ab  de  vroegere  geweest  is ; 
der  anderen  bad  de  oude  kerk  ook  een  ruim  koor,    dat  naast  de 
kerk   gebouwd,     teer   ruim    en   buitengemeen    hoog   was,    daar   de 


444  S  L  O. 

tegenwoordige  kerk  geheel  geen  koor  beeft.  Dese  kerk  was  weleer  mi» 
St.  Pargbas  toegewyd,  waarom  het  dorp  somtydt  ook  St.  P^aeaA» 
•chynt  genoemd  te  tyn  geweest :  aldaar  werd  vóór  de  HerTorniing  op 
St.  Pancrasdlig  door  den  Pastoor  van  bet  dorp  ,  aan  bet  volk ,  dat  dan 
in  groote  menigte  derwaarts  kwam  ,  een  doodshoofd  getoond ;  hetwelk  hg 
leide  het  Hoofd  van  den  heiligen  Paiicbis  te  lyn.  De  eerste  kerk  had 
nn  reeds  too  lang  gestaan  ,  dat  ty ,  in  het  begin  der  sestiende  eeaw , 
met  eene  volkoniene  instorting  dreigde,  en  derhalve  niei.  sonder 
gevaar  en  vrees  gebruikt  konde  worden  ;  de  herbouwing  daarvan  moet 
evenwel  niet  spoedig  ter  band  genomen  xgn  ,  waarscbyoiyk  wegens  ge- 
brek aan  penningen  ,  want  men  vindt  aangeteekend ,  dat  de  herbouw 
geschied  is  door  tusscbenkomst  van  Reiter  Kabel  V  ^  die  bet  inkomen 
van  bet  Sloterdijker-meer ,  ter  vergoeding  van  de  kosten  tot  den  herbonw 
vereischt ,  afstond ;  onder  anderen  biykt  sulks  uit  het  volgende  versje* 
De  Ktixer  doet  de  kerk  hermaken 

Uit  de  uitkanut  van  het  Slooter'meef , 
Zoo  iteigert  men  na  *s  HemeU  daken , 
De  deugd  verstrekt  ons  tot  een  leer, 
In  de  Spaansche  beroerten  ,  en  wel  gedurende  het  beleg  van  Haarlem , 
naby  bet  einde  van  hel  jaar  1572,  staken  eenige  Staatsche  krygsknech- 
ten  de  kerk  te  Slovbr  in  den  brand,  en  namen  de  klokken  daaruit 
mede.    Later  werd  zy  weder  opgebouwd.    Dé  tegenwoordige  kerk  is  een 
seer  net  en  liiidelyk  gebouw  ,  waarin  echter  niets  byionders  te  lien  is  , 
zelft  geen  orgel.     De  pastorie  is  in  het  voorleden  jaar   veel  verbeterd 
geworden. 

Het  vroegere  Diaconiehuis  te  Slotbr  is  een  seer  net  en  sindelyk  go^ 
bonw  ;  en  thans  ingerigt  met  meerdere  daartoe  door  de  geraeenle  aan- 
gekochte perceelen  tot  een  Algemeen  Wees-  en  Armbnis,  waarin  on- 
geveer 60  beboefiigen  van  alle  gezindheden  onderhouden  worden. 

lit  bet  d.  Sloter  staat  eene  der  myipalen  die  den  a&tand  aanduid- 
den ,  waar  binnen  ,  volgens  privilegie  van  Keizer  Kabel  V,  de  stad 
Amsterdam  bet  ban-  en  vangregt  uitoefende. 

Het  wapen  dezer  voormalige  beerl.  bestaat  in  een  veld  van  keel ,  mei 
drie  hangsloten  van  zilver  staande  teen  en  twee. 

SLOTEN,  st.y  prov.  Friesland ^  kw.  Zevettwouden,  Zie  Slootbsi. 
SLOTËN-SLOTËaDlJK-OSDORP-fiNDEVRlJËGEEll,  gem.  in^eis- 
nemerland  f  prov.  IVoord-Holland ,  arr.  en  vierde  kant.  Amsterdam 
(10  k.  d.,  5  ra.  k.,  1  s.  d.)  ;  palende  N.  aan  bet  IJ,  O.  aan  de  gem. 
Amsterdam  eu  Nieuwer-Amslel ,  Z.  aan  bet  Haarleniiuermecr ,  W.  aan 
Uouirgk-en-Polanen. 

Deze  gem.  bevat  de  d.  Sloten,  Sloterdyk  en  Osdorp,  de 
b.  de  Overtoom,  tienevens  de  geh.  Spieringborn  en  de  Drie' 
Baarsjes.  Zy  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  vau 
4513  bund.  64  v.  r.  47  v.  elh,  waaronder  4^54  buod.  84  v.  r.  60  v.  M, 
belastbaar  land.  Men  telt  er  358  b.,  bewoond  door  437  buisgez.,  uit- 
makende eene  bevolking  van  ongeveer  2300  inw.,  die  meest  bnn  bestaan 
vinden  in  den  landbouw  ,  vooral  zyn  bet  veehouders ,  die  hunne  melk 
dagelyks  naar  Amsterdam  brengen,  mitsgaders  warmoeziers ,  welke  de 
hoofdstad  van  tuinvruchtcn  voorzien.  Handel  wordt  er  niet  gedreven. 
Men  beeft  er  1  katoendrnkkery  en  klandery ;  1  koren-,  1  schulp-, 
tras-  en  verw-,  1  mostaard-  en  chocolade-  en  1  volmolen.  Vroeger 
had  men  er  eene  loodwilfabryk ,  welke  nii  geheel  gesloopt  is.  Vóór 
ongeveer  30  jaren  is  er  ook  een  kruidmagasyn  in  d«n  Osdorper- Bi nnen- 
polder  gesloopt. 


SLO.  44)S 


^  th  tltrr.,  é\9  «r  mgfWÊ9§  1400»  MUl  i||b,  mêm  «tikt  410  U- 
^toMlvti,  ipiik«fid«^ein.  SUloa  «B  8lolcril||k  «il,  ««IIm  ÏDdiM 
ïmi^ertyiifl  ^«i^i.  ieder  e4M  kork  htbbeB*  —  D»  KvMf.  I«Ui.  «  40 
Doopfet.,  die  er  ntcl  tatl  BQa »  ktkoMW  tol  kiiBM  rMpeeürt  «m. 
ft  JmMitw^m,  —  De  R  E.,  TM  wtlki  mto  «r  OOOaaatnft,  hSLom 
KQ  fffde«]t#lyiL  tot  dL*  f  lal.  Ta»  (hdmp^  fodeeltoiyk  lol  dk  van  JVm* 
imJ'tiéert  «n  (fcdeet  lelijk  !•  itffly|fr4rai«  — 'Meokaeft  ia  'dtn  |em. 
drie  uihoti^f) ,  abt  ééné  t«  Sloloo,  ééiMto  Slol«r4yk  onééoet» 
4m  .Ov«fft«»«u  Otk  kMft  map  «r  een  dcMrieawfil  4er  MMteekappy 
Tê»  Ifm  >Mi  'i  JlfnÊÊtu  ,  4al  des  8  Ootober  1798  «pferigl,  eektar 
4mv  kÉl>t».Biel  gUB  4er  baiteDplMleeB  ea  welvMurI  in  verval  geraakl 
il  y  inkB»  Jmi  10  Septonber  1844  weder  is  opgerigl,  Uuuis  S8  Ie- 
d«i  %Êk  1.  'm  -te  ftlBierdyk  lijne  vergaderiDgeii  boodu 

lü  takgia*  leeft  men  oog  een  :   eeoe  batterij  aaa  deo  Slinnne- 
«f ,  kq  èm  Jïkmtgi  etae  batterij  aao  bel  HaarUnnaMmieer  ea  eeni^ 


ii  eeae  kcerl.,  welke  thaat  ia  eSgeadem  beieten  wonll 
étêt  db  alai  AwMtprdaia. 

Taea  ia  de  jarea  11(98  ea  1599  BlAoans,   Print  mm  Oramjêp   by 
eeoibiaeerde  Raden  betel  gaf,  om,  indiende  vyand  binnen 
I  viel ,  door  bel  open by ten  van  de  Znidenee  •  ttroonien  ea 
kiaMBwAaiea  «  da  laadeo  te  besebermen ,  en  de  dykea  ea  bmggen  met 
'  artea  to  dekken  ea  die  gedoreade  de  vorst  door 
I  kaislieden  ,  allea  tnssebea  de  18  ea  80  jarea  te 
y'kwuaea  de  bnislsedea  deser  gemeeatea  daar  tMea  op , 
des  Seboal  ea  bel  geregl  toe :    •  Wat  willen  dese  sa- 

•  nraialirba  geaien  ons  albier  kwellea  roet  byiea  eo  wapeoen  aaa 

•  Ie  aeioen  tcgea  onxe  vrienden ,  bet  ware  beter  dal  men  dese  scbelm- 
>  eeke  genaea ,  die  bier  maar  tien  of  twaalf  xy  n ,  en  dders  ook  bea  deel , 

•  lalf  dood  éouff  en  dao  voort  na  den  Haag  trok  en  sloeg  de  Stalen 

•  dnar  ook  dood.**  Het  hielp  in  bet  eerst  niet,  dat  de  Seboal  ken  we- 
dersprak »  want  de  een  den  rooster  en  de  ander  iets  aaders  grypeado 
rM»  men  te  luider  stem,  ttslsat,  of  wy  tiaan  ;  slaat  gy  den  eersten  slag, 
wy  sollen  den  tweeden  slaan".  Het  bleef  echter  by  deie  onbebbeiyke 
voorden ;  doeb  de  gecommitteerde  Raden  ,  hiervan  onderrigi  en  ver- 

> ,  dat  9  vrelligt  dese  lieden  de  seUde  waren  ,  welken  voorboen 
ingeklasij|d ,  van  met  den  vyand  over  vrijwaring  te  kandelen , 
dan  Ba^ow  van  Kenneroerland ,  de  hoofden  der  oproerigea  te 
I  en  gavaakamk  aaar  *sGravenbage  te  voeren.  Sedert  bragtman 
ar  Iwee  Kerkmeesteren  der  plaatse  ,  die  dadclyk  vergiffenb  ea  oal« 
gaa,  by  bandtasting,  voorgevende  alles  uit  dronkensebap  ea 
ilbaM  gesegd  en  gedaan  te  hebben.  De  Suten  sloegen  bel 
ditmaal  af  ea  gelasten  nader  verhoor.  Het  scbynt  echter  dat  sy  daaraa 
oalslagea  siin ,  althans  er  komt  niets  naders  omtrent  hen  voor. 

Hel  Haarlemmermeer ,  door  den  orkaan  van  29  November  1838 ,  soo- 
daftigcngestawd  ,  dat  de  waterspiegel  daarvan  op  sommige  plaatsen  tol  op 
150  elf.  was  verbroken  ,  bad  sich  eenen  weg  «gebaand  «  waardoor  alles 
oadnr  S&ana  en  Oidorp  van  den  Overtoom  af  tot  Halfweg  Haarlem 
en  langt  den  gebeelea  Haarlemmer-weg ,  was  overstroomd.  ¥yf  nil- 
fartnkto  doorbirakan  waren  in  dea  weg  van  Slotbii  aaar  Oidorp  en  ia 
diin  vaa  Osdorp  naar  dea  Haarlemmer-weg  gevallea.  Waterkeeringen 
an  tragen  waren  vernield.  De  verwoesting  was  groot ,  soodat  de  Gom- 
aMBwatia  aanvankeiyk  was  afgebroken.  Hier  en  daar  was  de  weg  slechts 
ap  da  breedte  van  eene  el  en  minder  biyven  littea.    De  gevolgen  van 


14e 


SLÜ, 


4fl  nlles  wafêti,  dat  meer  dan  iÓOObunü.  «ei-  en  levILind  on 
Ier  «lorden  (^lel ;  wanronder  was  W(TfFpt*ti  b«'l  Blote rd  y  k er- gnecf  , 
vjinrin  bel  Mfalcr  tirhoöfïle  ^anoriffeveer  4^  el  liep,  tendjl  de  ovtnga 
landeryen  0.40  k  t)  50  cIL,  onder  ytalcr  gcraaktcr».  En  dïl  noodnakte 
de  mensL-hen  have  en  ffo<?d  te  verlaten  ,  itiïden  »y  bel  leven  ber^n. 
Vclea  iDogi  bel  dati  ook  {gelukken  ,  hoepel  roet  achtertalin^  van  voor* 
r.iad,  (v^ererdscbappett ,  huisraad,  klecdin|*  en  «*it  des  meer  sjj  ,  maar 
toch  met  behoud  van  kiiidereo  en  fee  den  dood  Ie  onlkompti.  Anderen 
daarentegen  waren  loo  jTclnkkig  niet ,  doeb  werden  ook  later  gered  , 
loodai  geen  Ricn«eh  bierbij  bet  leven  verloor  j  tlechts  ccnig  goed  ^ 
men  poofrdc  mede  te  voeren  en  een  liDornbeeft  {^raakten  daarby  Yef< 
loren.  Maar  belretirenswaardig  «as  nielicmin  bel  lot  dier  nienacbe 
V^eïcn  ,  melkc  in  het  wanrioexiercn  bun  bestaan  Tonden  ,  werden 
een  oog^cnblïk  Tan  aUe«  lieroofd  ,  even  aU  de  veebouders ,  die  bunne 
woninjjen  en  ntallini^en  lajren  verwoejilen.  Voor  de  bialsten  echter 
de  ramp  zoo  g^evoclij^  niet,  want  zIJ  hadden  <,  tiltgeznnderd  ceoi/rt 
bbapcn ,  bun  ^ee  büboudcn  *  dat  door  particulieren  binnen  de  gemeente 
en  door  de  slad  Amsterdam  ,  in  localtin  ,  door  de  «teddy ke  Ilegering 
kosteloos  afijestaan  ,  werd  opj^enomcn  en  gevoed  eu  al  zoo  dadelijk  weder 
inkomsten  opleverde.  Maar  voor  de  warmoeiiers ,  die  van  de  opbreng  " 
]»tinner  vetdvraehten  moesten  beslaan ,  was  bet  vooruilzigt  doukerj 
Hel  land  bleef  ook  gedurende  bet  gebeele  jaar   1836  blank   liggen. 

Het  wapen  dezer  gem,  beklant  «il  een  gbvterendeeld  schild ;  «ijnde 
bet  eerste  van  keel,  met  drie  hangsloten  \an  zilver,  staande  eeo  en 
twee  j  bet  tweede  van  ainnr,  met  eenc  ster  van  zilver,  omgeven  van 
conen  cirkel  van  sabel  ;  bet  derde  van  zilver  ^  met  eenen  grond  van 
5ynopcl ,  waarop  een  zwart  bonte  os  ,  en  het  vierde  van  keel ,  met  eeno 
geer  ^an  zilver,  uil  de  rcglenijdc  voortkomende. 

SLOTEli-BINNEN-POLUER,  pold.  in  Aennefner/oirrf ,  prof*  Ffo^mi' 
Il  (il  f  and ,  arr.,  en  kant.  jinttterdam  j  gem,  Slotcn~Sh(erJ{jk-0$dorp^ 
eti'de-Vrïje-Geer  t  patetide  N.  aan  de  B  aarlemmer-t  rek  vaart  <,  O. 
den  Kostvcrloren-vnarl  en  de  Sehenkel,  Z.  aan  den  Slot  er  «Bui  ten -poi^ 
der,  W.  nan  de  Vryc-Gcer  en  deu  Middel vcld:^be«polder. 

Deze  pold, ^  welke  met  den  M {dtUlreldtche^polder  ^  de  Sio' 
ier-hrnnrn-i'n-^iddtlretdgche-Gteombincerdt'poldtrt  uitmaakt  ,  beslaat  | 
volgens  bet  kadaster  ,  cene  oppervlakte  van  1640  bund,  96  v.  r,  59  v«  ell. 
en   lelt  107  h.,    waaronder  63  bocrder^en, 

SLOTERBINiNEN-EN-MIDDELVELDSGHE-GECOMBINEERDEPOl 
DERS  ,  dij  ka  ad  je  in  Keimemeriand  ^  prov.  j\oord- //oUand  ^  arr, 
vierde  kant.  jtmxterdamj  gem.  Shteii'SloterdiJk'Oidorp'en'dë-Friji 
Geer;  paknde  N.  aan  de  Uaarlemmer-vaart ,  O,  aan  de  Koslverlorei] 
vaart  en  de  Schenkel,  7é.  aan  den  Sloter-Bnitenpolder ,  W.  aan  dê 
Midddvcl(.Ucbe*Akerpotder  en  den  Osdorpcr-Binneo-polder. 

Deze  dgkaadje,  welke  nït  dcSloler-Bitinen-polder  en  den  Mid 
d  e  l  v  c  l  d  &  c  b  e  •  p  o  1  d  e  r  beslaat  ,  wrelke  eerst  ieder  afzonderlijk  bestaai 
bebhen  ,  doch  later  vereenigd  zijn  geworden,  beslaat,  volgens  bet  ka 
dasier,  een  oppervlakte  van  1T79  bnnd.  40  v.  r.  Ï52  v.  elL,  waaroiti 
der  1764  bnnd.  26  v.  r.  !27  v,  elL,  scfaotbaar  land;  telt  110  b,|| 
waaronder  6ö  boerderijen  ,  en  wordt  door  drie  molens,  op  de  Kostvc 
lorcn-  en  llaarlentmcrvaart ,  van  bet  overtollige  water  ontlast.  Hel " 
polderbestiiur  hertaal  uit  vijf  leden. 

Door  den  storm  van  ^9  November  1836  is  deze  polder  geheel  on- 
dergeloopen*     Zie    daaromtrent    nader  hierboven  op    bel  art.   StoftS' 

SLOTEa0tl&-0sDOAP'Kll-l>E-Vj)US'GriI. 


8  L  o.  447 

Imté,  proT,  Noord' Hollanfi,  irr.  M  TMrdt  kML  ^wifiidhw, 
Shim'&Uiêr4ijk^0iikrp-nt*iIéFfifê^0§ert  ftAmik  lf«  «ia  dn 
er^biiineii-paltlcr ,  O,  «jiri  t!i;  Srtiinkely  Z.  O.  aan  ^ Ifiemrt-Meer, 
W.  muÈ  liet  llAarUtttJiEier'meür ,   W.  aaa  ilca  Midddicldscha-Akar- 


lleta  poSil.  be«1«ii »  volj^fit  liet  kAdaitw,  eeae  aapuilakla  Taa  4M 


%h  T.  f.  64  T.  elL,  «uroriainr  440  bami.  Ut  w.  r.  76  ▼.  dl. 
pdwlbaBr  liiftd  ;  tett  tei  b.j  liaarotidar  ééae  boerderQ,  ca  wordt  4oor 
féneo  tnctWn ,  ep  bf t  tii«ii«^is^Ui!«r ,   van  bet  aTertolliga  watar  aatlast. 

êi  ^dcrbeitmir  bcttujii  uil  drte  t.«dan. 
SCorriROUK  ,  voorm^  Aftontleriyke  heerl.  in  Kenntwmitimif  pror. 
oof^ffofjbml  p  arr.  en  vkide  kunt.  Amutfrdmm,  mom,  SioUmSloier» 
dHl^Ofdofjf^tn^ée'Pyije^Gftr ;  ptletide  N.  aan  bet  U,  O.  aan  de  jnrif- 
éifüf^  Yin  Am«LerdAni  f  Z,  aan  di*  roorm.  afioodcriyke  heerl.  Sloten, 
W*  31*111  (Udiirp. 

r)rrp  KrfxL  hi^dAAt  nit  den  O f^er*Braker-Biiinen-polderp 
den  Ovar^Brabor-Bniteo-jpolder,  den  Venner-polder,  en 
een  aedeella  van  den  Sloter-Binnen-  en  M iddelveidsche-ge- 
eoBbiBeerde-poldera,  en  betal  het  d.  Slolerdyk,  beuevens 
bitfcb.  da  Drio  Baarsjes.  Zy  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eeoe 
MMTfldkW  jm  746  band.  70  v.  r.  5Ü  ▼.  ell.,  waaronder  740  bond. 
SSf.  r.  é  ▼•  aH.,  wbotbaar  land.  Men  telt  er  177  b.,  bewoond  door 
M  Wi(pa.,  «itnakeadaeene  bevolking  van  ongeveer  1000  inw.,  welke 
bn  baalaas  viadeo  in  den  landbouw,  bandwerken  ena.  De  atoom- 
kodviÜUbrDk ,  ïia  er  bestaan  beeft,  b  voor  eenigea  tijd ,  gebeel  Tor- 


De  Herr»,  die  er  5ttO  in  getal  syn  ,  maken  eene  gem.  nit,  wdke  tot 
de  klass.  Tan  Awuterdam ,  ring  van  ff^'eesp ,  beboort.  Na  de  Eeftir- 
■atiewae^aaegeni.  meldievan  ^/ofen  vereenigd,  totin  betjaar16l5, 
ab  waaneer  SMTsaDUa  tot  lyncn  eersten  afionderiykao  Predikaat  be* 
kwam  Paraos  Plartios  Junior ,  die  in  het  xelflde  jaar  nog  naar  Heeiieit 
vertrok ,  en  opgevolgd  werd  door  Tieodobds  Vntii  ToLfios  of  Diaaaicos 
IPmajot^  bevestigd  4  Augnslus  1615,  die  in  1617  opgevolgd  werd 
door  M ATUAS  MiDBSios.  Het  beroep  geschiedt  door  den  kerkeraad ,  onder 
afreatia  Tan  de  Hegering  van  Amsterdam. 

Oe  Evang.  Luth.,  die  er  ruim  60  in  getal  syn ,  en  de  Doopsgei., 
UB  «aiba  er  tieebts  weinige  wonen ,  behooren  tot  hunne  respeetive 
|m,  waa  jÊwuUrimm.  —  De  R.  K.,  van  \velke  men  er  ruim  550  aan* 
tieft,  behoorden  vroeger  tot  de  stat.  van  Osdorp ,  doch  nu  tot  die  van 
s«   — -    Men  heeft  in  dese  Toorni.  afionderiyke  beerL 


Hei  d.  SiOTiaaiJK  of  SLOonaaua ,  ligt  |  n.  W.  van  Amsterdam ,  tas- 
lebea  en  langs  den  Spaamdammer-dyk  en  de  trckvaart  op  Haarlem , 
waarover  bier  eene  steenen  tolbrug  ligt,  terwyi  de  UoUandscha  Spoorweg 
dwara  door  >lit  dorp  loopt. 

Bet  ia  wel  bebouwd  en  had  vroeger  yele  venhakeiyka  iuinea  en 
boitenplaatsjes.  De  kuisen  en  tuinen  der  Westiijde  liggen  van  achteren 
aaa  bal  water  da  Slochter ,  dat  bier  met  een  bevallige  kom  tot  aan 
den  d(|k  itroomt ,  en  een  aangenaam  gesigt  oplevert.  Yan  dit  water 
willen  eenigen  dat  dit  ambacht  SMCBraaDija  sou  gebeeten  lyn  ;  doch 
Baatnatis  heelt  Taa  de  oodste  tyden  te  veel  gemeenschap  met  Sloten 
gehad  oai  Tan  de  gemeene  benaming  af  te  wyken  j  weshalve  mea  'eer 
mag  taorandentflllaa ,  dat  het  in  den  beginne  Siom-aaa-am-DuK  aal 


448  SLO. 

SBnoemd  wneo  ,  om  hel  Tao  dktnder  te  ondeneheidea ,  belgemi  later,  m 
LOftAaiiK  m1  Teraiiderd  lya ,  doch  er  valt  niets  lekere  van  te  bapa- 
leo.  -^  Meo  telt  er  io  de  kom  tio  het  d.  74  h.  en  raim  dOO  imr. 
De  HerT.  kerk  ,  nelke  vóór  de  Reformatie  aan  den  H.  Paravt  «ae 
toegewyd    en    waarin    destydt  een  altaar  van  Onxe  Lieve  Frptna  ge- 
Tonden  werd ,  was  een  oad ,  doch  leer  ^d  gebouw ,    gesticht  in  hal 
jaar  1479,  door  lekeren  Jar  Claasb  ▼&■  Di»,  volgens  hetgeen  OMa 
las  op  eene  marmeren  plaat ,  in  eenen  der  kerkmuren ,  boven  eeo  van 
de  graven  die  rondom  de  kerk  gevonden  worden.    Op  gemelde  plaat 
stonden ,  behalve  een  doodshoofd ,  ens.  de  volgende  vroorden  : 
Jar    Claasi   var    Dijk 
itichter  van 
deze  kerk. 
Zoo  als  wy  dit  kerkje  thans  tien  ,  is  het  echter  eerst  niet  geslichl :  de 
eerste  kerkte  Slotbrdijk,  is  in  het  jaar  1572  of  1575,  door  hetStaat- 
sche  krygsvolk  aan  de  vlammen  opgeofferd  geworden.     In  iQM  werd 
de  tegenwoordige  gebouwd ,  het  geen  te  kennen  gegeven  wordl ,  door 
de  talletters,  in  de  woorden  die,   boven  den  ingang,    in  eenen  steen 
syn  uitgehonwen  ,  xynde  de  volgende : 

Ckrhtlano 
riglLanDVM. 
Het  tegenwoordig  kerkje  is  van  binnen  net  ingerigi  en  onderhouden 
en  van  een  goed  orgel  vooreien  ;  zy  wordt  onder  de  avonddienst  ver- 
licht door  middel  van  twee  fraaye  koperen  kroonen,  welke  in  176S, 
door  tfejufvrouw  GAtaAaiRA  Koit,  vred.  van  den  Heer  J.  vak  Akkoh, 
aan  de  kerk  lyn  vereerd  geworden. 

Van  buiten  is  het  gebouw  omgeven  met  een  ruim  kerkhof,  vooreien 
van  eenige  graven  met  lerken  :  tegen  den  kerkmuur  syn  elf  tomben  , 
met  hunne  graven  er  onder ,  en  de  wapens  der  besittefMi  er  boven ; 
Op  den  staanden  voorsteen  van  eene  deser  tomben  leest  men  de  voU 
geode  woorden : 

7er  gedaektenüie  van 
Maria   var    Thiii. 
Huisvrouw  van 

£VBKT   DB   MiLDB 

Hier  met  een  kind  van  God,  de  Huisvrouw  mijner  Jeugd  ^ 

De  troost  mijns  ouderdoms,  een  voorbeeld  van  de  deugd. 
Gestorven   den  12den ,    en  hier  inselegd   den  18den   van   Hooimaaod 
jio.  1785 ,  in  den  ouderdom  van  61  Jaren  1  maand  en  20  dagen. 

Vóór  een  andere  dezer  tombes ,  welke  versierd  is  met  eene  kleine , 
maar  fraaye  spits  ,  waarop  een  tandlooper ,  voorts  met  een  doodshoofd  , 
doodsbeenderen  ,  enz.  leest  men  : 

Frouwe,  Ehgeltjb  WBSTBBBORea  •  Weduwe  van  den  Heer  Gbkkit  Lutkbr  , 

Geboren    27    October    1722, 

OverUden  25  ifet  1792. 

Door  een  lid  der  Hervormde  kerk  ,  die  des  somers  hier  verbUjf  hield  , 
is  in  het  jaar  1828  een  rijk  bewerkt  zilveren  doopbekken  en  daarby  be- 
hoorende  zilveren  vraterkan  ten  geschenke  gegeven. 

Slotbkduk  heel^  eigeniyk  geen  kermis,  doch  op  den  dag  van  den 
Haarlemmer-paardenmarkt ,  komt  men  gewoonlyk  Slotekdijk  druk  be- 
Boeken  en  dit  wordt  Sloterdyker  kermis  genoemd. 

Voor  het  grootste  ffedeelte  heeft  deze  plaats  haar  vroeger  voordeel  gevon- 
den door  het  graven  der  trekvaart  van  Amsterdam  op  Haarlem,  voorby  dit 
dorp  loopende  en  toen  zoo  gerieflyk  voor  reizenden  als  bevorderlyk  voorden 


I 


8L0.  419 


^  .  sipreken 

ondtr  dt  recik  da   liad,    d<i  «ngiiiawmle  nilifisimuig ,   co  koo  van 


isHiffeaft  lot  *i«ToridA  alh  mnm  nm   co   mar  ét  tlM  kondig   bet 
ftltl  doei 


Spial  deter  buiUrr|ibai»«ii  rrt  tawta  it  «cl  omlreat  booderd  geweest , 
tmk  Acdert  DageT«er  40  jarri  it  BM  die  aehter  iiefioiWD  te  tloopeo , 
^£f*  nic^r  fa«  afw  tya 


1*4;  tiMMMn  it  niil  «aiB%  baroenid  daor  bel  fraei  verkondigen 
I  d»  WtÊmtméê  laar.    Dt  Ftadikaal  lia  Aamtaoaa  tan  Alknaar ,  deed 


I  gaitrengbeid  ,  door  t\)ne  Anulerdamfcbe  lydgeooo- 
ta,  JPraif irfiitrf  ward  bygeoaamd.  By  béide  deie  leerredenen  tagmcn 
ctN  aear  groala  neaigte  'der  Amtterdaniicbe  burgerfl  byeengevUieid , 
Ml  nal  ca«  aavg  otM  vadcrlandicb  gesebiedfehryTer ,  niet  een  eenig 
«lil  ftiaafcrtak ,  «Qt!  om  de  eipniyke  plaats  aaa ,  waar  deio  god«- 
MilatCHMM  ia  bat  darp  gaboudeo  werd. 

fa  Ahp  beft  daeriyk  Moaten  lyden ,  door  twee  inlcgeriogen  ;  als  : 
«M  la  bal  jaar  1M7  aa  aaaa  twaada  ia  1S75,  door  welken  oen  groot 
fiiaila  «aa  i||aa  welvaart  verloreB  giac.  De  eente  inlcgering  was 
—  *    -      *     r,  en  viel  voor  op  den  88  April,  ab  wanneer  bet  mis- 


9^  aa  alacbt  gewapend  volk  van  den  uit  bet  laad  «wekea  Un- 
Mii  vsa  BanaaoM  derwaarts  trok,  maar  den  volgenden  dag  date 
ibris  aiocat  variaten ,  door  bet  aanrukken  van  eenige  Spaansche 
kadea,  dia  bea  vervolgdeo.  De  laatste  inleger  ing  bewerkte,  id  den 
v^iilea  aia,  bet  verderf  van  dit  dorp;  want  de  Graaf  vsa  ata  Kabk, 
^leddbaadcr  van  den  Prins  fis  Oaiui,  Amsterdam  mat  eena  tame- 
QU  magt  belegerd  bebbende ,  docb  geen  kans  sieode  om  dia  stad  te 
kiaagt^en ,  brak  in  den  nacht  tosschen  92  en  S3  Augastna  bet  beleg 

1^1  auar  stak  te  geiyker   tyd  gebeel  SLonaMJK  en   bet  Kartboiiers- 

|Ustitar  ia  den  brand ,  toodat  er  in  bet  dorp  seer  weinige  bniien  onbe- 
^1  blavaa,  ia  welken  echter,  in  de  jaren  1577  en  1tf78 ,  de  ben- 

fca  taa  daa  SIhI  ,  battaand  ter  belegering  van  Amsterdam ,  voor  een 

gidailta  oioctlan  baisvesten. 
Bat  vanaa  vaa  Stonaaija  bestaat  in  een  veld  van  asoor  met  eena 

«Ier  vaa  aSkvcr,  onMeven  van  eenen  cirkel  van  sabel. 
SLOTEBDUEEa-MEER  (HET),  ook  wel  het  SLona-nia,  voonn. 

■aar,  in  JTaaaMifriland,  prov.  ffoord^BoIkmd,  arr.  en  kant.  Jmster^ 

daai,  ma.  Slêim-SioUrdijk^Otdor]h^n»de'FriJ€'Ge€ry  10  min.  Z.  ten  W. 

vaa  matardyk,  |  n.  N.  van  Sloten. 
Dit  aMoT  it  in  bet  jaar  1479  door  MAXiaituAH   via  Ootnaam  en 

■Uae  GaaMÜüaae  Mèau,  in  eigendom  gegeven  aan  Schepenen  en  Kerk - 
\  vaa  Sioraaaux ,  om  het  ten  voordeele  van  hunne  kerk  te  mogen 


htviit^ea  |  walka  giftan  Fiun  vii  OosviaaiJK ,  in  bet  jaar  1S01 ,  beves- 
tigd haaft.  ÜMT  aangerien  dit  meer  van  tyd  tot  tyd  verdroogde ,  en 
daaidaar  bet  voordeel  dar  vissebery  te  niet  liep ,  hebben  Scnepenen 


p ,  umi  cood vinden  van  den  Ambachtsbeer  Amaiis  Bic- 
iift«  ia  bat  jaar  1859,  in  erfpacht  uitgegeven  en  verkocht  aan 
•"  S9 


450  SLO. 

CoMiLis  GiiiiTxooïi  T4:i  DuK  co  Sm4M¥  KoiT  ,  om  droog  {[emalen  m  lot 
lanü  gemaakt  U  wordeo.    Daaroa  de  bedijkiog  by  de  Stalen  van  HoUaiid 
Tersocbtiyode,  is  dit  deo  Terioekett ,  op  den '7  December  1641,  gun- 
tig  toegestaan  f  en  hun  vrydom  verleend  van  alle  scbattingen  ,  verpon- 
dingen ,  middelen  van  tleete ,  en  andere  too  gewone  alt  ongewone  latten , 
voor  den  tyd  van  20  jaren  ;  waarop  men  eerlang  de  droogmaking  befrn. 
Wel  achttien  jaren  bad  dit  meertje ,  nn  in  eenen  polder  met  klaver^kc 
landeryen  berschapen  ,  de  oogen  der  bescboawcrt  verlustigd ,  als  bel ,  ep 
den  28  Febniary  1662  j  door  eenen  swaren  springvloed ,  weder  ander 
water  geraakte.     Eensielfde  ramp  onderging  bet,  omtrent  15  jaren 
daarna ,  door  bet  beswyken  van  oen  seedyk.  tusscben  lialfwe|f  Haarlem 
en  Amsterdam ,  veroonaakt  door  eenen  ongemeenen  vloed ,    die  deer 
lyoen  aandrang   den    seedyk   ter  dier  plaatse  deed   beswyken.     Sca 
dergclyk  lot  IroC  den  polder ,  in  bet  jaar  1705 ,  wanneer  op  den  8  Ds- 
eember  een  felle  stormwind  uit  bet  Zuid  Zuidwesten  bel  HaarlenHner- 
meer  soodanig  deed  s wellen ,    dal  bel  de  kade  op  den  Osdorper  weg 
voor  syn  geweld  deed   swichten ,    waardoor  bel   water  eenen  mimea 
teugel  gegeven  werdt ,  en  ook  dit  meertje  ten  derdemaal  overstroonMie 
docb  door  gemeene  viyt  en  de  sorg  van  synen  Dykgraaf  Eu4Ba  Di« 
TBL44B ,  werd  bel  allengs  wederom  in  synen  vorigen  staat  gebiagl. 
■    Door  den  storm  van  S9  November  1856  liep  dese  polder  op  nieuw  onder. 
Zie  daaromtrent  bet  art.  SLorsa-SiOTSsain-OsDOBr-ia-aS'-Vaijt-Ginu 

In  desen  pold.,  beslaande  eene  oppervlakte  van  107  bond.  50  v.  r. 
50  V.  ell.,  staat  ééne  boerdery,  en  bij  wordt  door  eenen  molen ,  op 
den  Sloter-bionen-en*Hiddelveldscbe-gecombineerde-polder,  van  hel  over- 
tollige water  ontlast.     Het  polderfoestonr  bestaai  uil  drie  leden. 

SLOTfiRDIJKSCUE-POLDER  (DE  ACHTER),  naam,  onder  wel- 
ken op  sommige  kaarten  de  Viiisia-poiraB  ïn  KetmtmirUmd ,  prov. 
Jfoord'&oUand ,  voorkomt.     Zie  Vsassi-roLaBa  (Ds). 

SLOTER-KERKVAART ,  vaart  in  JSTennemer^tM/,  prov.  Noard-H^- 
land,  welke,  in  eene  suidelyke  rigting,  van  de  ringslool  van  bet  ^o- 
lerdyker-meer  naar  het  d.   Sloten  loopt. 

SLOTER-MEER(H£T),  piov.  Frie$land,  k^.  Zêpenwouden.  Zie 
Slootbr-bbes  (Hst). 

SLOTER-HEER  (HET) ,  voorm.  meer  in  Eennemerlond ,  prov.  19 oord 
Holland,     Zie  SLeTSSDUKSB-HSSB  (Hst). 

SLOTERVAART  (DE),  vaart  in  Konnemerland ,  prov.  Noord-Bol- 
land,  ^em.  Slolen'Sloterdijk'Oêdorp'en-de'Frije'Geerf  in  eene  weste- 
lyk«    rigling  loopende  van  den  Overtoom,    naar  de   Sloter-kerkvaart 


KR  WEG  (DE) ,  weg  in  Kennemerland ,  prov.  Woord' Holland, 
geni.  SlotOH'Slottrdijk'Osdorp'en-'de'Frijo'Geer,  sieb,  in  eene  weste- 
lyke  ciffiingf  uitstrekkende  van  den  Overtoom  naar  bet  d.  Sloten. 

SLOTERZIJL  (DE) ,  ds  OKsvrsaDsa-siJL  of  db  Vbbobwolobb-sijl  , 
voorm.  sluis  in  het  fF esterkwartier  ^  prov.  Groninaen ,  onder  Noord- 
born ,  ter  plaatse ,  waar  nu  de  Kleine  kolk  is.  jfo  eenen  brief  van 
14G9  wordt  ly  de  OssvrssDBa-siJL  genoemd.  Er  is'ook  nog  een  vonnis 
voorhanden  van  de  syi vesten  van  Siotbb-sijl  van  1tf18.  Men  beeft 
iclfg  nog  in  handschriH  een  berigt  van  bet  toeslyken  of  stofworden  van 
de  Okswesdes-  of  Slotbs-sijl  van  bet  jaar  1554. 

SLOTllRA ,  oude  naam  ,  waaronder  bet  d.  Slocbtkbbh  in  Fioelfo , 
proy.  Groningen ,  vry  dikwyis  ,  hy  den  vervolger  van  Mrico*s  kronyk 
vn  in  oude  charters  ,  als  van  1317  en  volg.,  voorkomt.  Zie  Slocbtbssh. 

SLOT-TE-CAPPELLE  OP.DEN-IJSSEL  (HET) ,  slot  in  Sehieland, 
prov.  Zuid' Holland.  Zio  Gappbllb-op-dbs-IJsscl. 


SLU.  4tt1 

aOBiCT,  Mt.  im  kü  StêmfkmêHiir  der  prov.  I/iikM*l,  arr.  es 
B.  IL  V* «w  Uêntki^  faat.  en  1  a.  11«  tm  Imm^  «n.  FmUni. 
ÜÊÊm  m  flUMMioBi  bcMtea  door  loalnowo  U.  11 . 


SLOUKH,   d.  in  OmUndië ,  #]>  iiü&iiKfaidWeil.itMS,  Mid.&f- 
f«&ct^<f  ^  1  ^  |i«lpi}  W ,  v4n  Sêtirabiira  »  M5  poioB  (K  VOO  BotOfio. 
SUiWEa  \m},   rif.   io  OmUnSS^   op  bol  .ftwAidfct  cil.  JmM, 

%W    SiTTttO    (Ot). 

Tifi  RnebuUiiand  «r,  noardooitwjvirti  loopoado  oo  «di  ia  do  iiob||lMid 
van  tiel  dijkiiLAPaal  in  de  flomjff^v^dt'kU  oftUotleodo. 

ëLUFTERB()LLE?i  (UK),  ^uunii.  jeriogo  MiidkeaveUop  EikrUmd, 
prow*  Jfm^ré-flitiitMnd^  ^m.  Tr^td ,  foroooodo  ybfttoi  lood ,  Miby 
«Jon  Z^itéd^k  ,  Uu  Ooulrn  de  palen  iio.  8— 10. 

SLÜIPWUK,  ^em.,  in  JUJuiaml,  prov.  EmU^UoUmd,  arr.  Aü- 
errdbnt,  kuu  Omtth ,  (6  It.  d.«  fG  rn.  k.,  9  t.  d.,  lo  ofd.)i  poloodo 
H.  «ao  df?  gritu  Z^inKarribtii^  O,  atn  Longo-ta«-Eoige-woido,  Z.  ooa 
bi^E  L£itïJ'T^u-St<!m-IUrUliaartcm-eh- Willet,  W.  oan  EoonwUk. 

Bmm  mm.  hoatooi  uh  do  lioerl.  SloipwUk,  EaTcntbcry  co 
Wilt  «Aar  ff.  Zy  koaUat ,  volgoot  het  kodoater,  eene  oppervlakte 
vm9H  bmJ.  K  v.  r.  48  v.  elL,  waarooder  965  buod.  84  t.  r. 
88  V.  oL»  MMifctar  kad ;  Ken  tolt  er  181  k.,  bowoood  door  168 
L,  «ilaokoBdo  com  bifolking  va»  mim  888  inw.,  die  moett  hun 
iviadaBiBd^woadof^f  deo  kandel  'm  larf  ea  ia  dea  laadboaw. 


lohaeaitiaimBf  o  ei  L 
r.,diaUoraOOia  coUla8a,  hehoorea  lol  do  gom.  TonSfojp- 
ij  welke  in  deie  barg»  fom.  eeao  kerk  koeft.  — -  net 
tmatigtd  GhnalelUk  Afgescbeideneo ,  dat  aMn  or  aantroft,  wordt  tot 
da  fm.  «aa  0oailo  gerekend.  —  0e  enkele  fi? ang.  Lutb.,  ea  do  eonigo 
RoBOootffaat  dio  er  wonen ,  behooren  iet  banne  reepoetive  fOOi.  to 
readh.  -*  Dio  E.  K.,  van  welke  men  er  70  aantreft ,  bebooioa  tot  de 
etat.  taa  GmUk  oa  Randênburg,  —  Men  heeft  in  deze  gooi.  ooao  aebool , 
wolka  fiBiidddd  door  eea  getal  fan  70  leerlingen  hntoebt  wordt. 

Bot  wapen  deaer  gem.  u  van  asuur ,  met  ecneo  uil ,  SMt  nitge- 
fpradovmgelcB  van  aiWer. 

SUnPWÜK,  beerl.  in  Rijnland,  prov.  Zuid-liolUmé,  arr.  ilol- 
laMhn»  kaat.  Qm^da ,  gem.  Slmpmijk ;  palende  N.  aan  do  Rroekvel- 
éÊm  waa  ZwaoMBordam ,    O.  aan  Vettdiroek  en  Vogelesang ,    Z.  aan 

Ikm  kBifl.  kofat  dea  Polder-Toa-SUipwyk  en  daarin  bet  d. 
SlaifwBk»  boaavaai  eonigo  bunrtoa  genaamd :  Plattenog,  Eeodo, 
Laisd8k»  Bliadowog,  Toebt,  Oudeweg  en  Kerkeweff;  bo- 
alaal,  tolgoao  hot  kadaster ,  oeae  oppervlakte  van  68S  bond.  W  v.  r. 
80  w.  ell.,  oa  lelt  880  inw.,  dio  moeit  in  veehandel  en  landbouw 
boa  bwtiia  fiadoa. 

Br  «Qb.740  Horv.,  80  Chriitoiyk  iJtt^tcheidenea ,  ea  84  E.  K.  -- 
Mao  beeft  or  eone  ichool  in  het  dorp  SUapwijk, 

Ooao  boori.  werd  ia  bot  midden  der  vorige  eeuw  beioleo ,  door  dea 
Haar  flaaMaaGravo  vaa  Moiaa ,  thans  ii  «y  bet  ojaeodoai  vaa  Mr.  Jaco- 
941  Jifaiaaü.  laa  HaavnaB ,  Ajabacbtiboer  fon  öimmmijk  e»  dê  Frijê 
Jfm,  watiaaibt%  U  Bllfm\lk,  h^  *i  Gravenhage. 

■il  dL  Smwwuil  «  oadliida  Surwic ,  en  in  de  wandeling  moettal  Sloink 
gabajlaB»Hgt8|  a.  N. O.  vaa Eottordam  ,  Uu.  M.  N.  O.  vaa  Gouda, 
aabi]  ailf  oetrckle  veeaplattea. 


4^8  .  SLÜ. 

De  kf  rk  ,  staat  op  den  ^ocl  vao  een  gedeelte  der  heerl.  RaTeniker^. 
Hei  is  een  schoon  en  raim  gebouw  ,  niet  koor,  kerkeraadskamerenz.., 
aan  iedere  aydo  keefl  ty  eenen  kapelgevel ,  waarvan  de  daken  veel 
lager  dan  die  van  bet  kerkruim  syn  ,  tooals  mede  het  dak  van  de  gehoor- 
pWkts lager  is,  dan  dat  van  bet  koor.  Deie  kerk  is  van  een  orgel  voor- 
sien.  De  toren  is  seskantig,  met  eene  dergelgke  spits ;  ty  beeft  aeo  seer 
s^oon  aanzien.  Men  beeft  daarin  een  unrwerk  en  klok»  Bei  kerkhof  » 
goed  onderhouden  ,  zoo  mede  de  Predikanls-  en  Schoolroeestersvrooingen. 

SinvvriiB  b  de  geboorteplaats  van  den  Godgeleerde  Pmot  SLtnaas, 
etgeniyk  Pinaa  var  Siovick  ,  f  1  Deteniber  1574. 

Dit  dorp  werd  nog  al  vermaard  in  het  jaar  1787 ,  door  den  toen  aldaar 
woonachtigen  Predikant  van  de  Hervormde  kerk,  Clowbr  genaamd. 
Dete ,  een  y  verifr  Ud  van  het  Goodsche  oefeningsgenootschap  ,  de  zooge- 
naamde Patrioltuchc  gevoelens  toegedaan  ,  liet  zich  iu  den  wapenhandel 
onderwyzen ,  met  het  doel ,  om  ook  vele  zy  ner  dorpsgenooten  hierin  te  be- 
kwamen. Deze  handelwy»  kwam  hem  dnar  te  slaan.  Eene  bende  Pfitis- 
siscbe  huzaren  werd  naar  Slvipvtijk  gezonden  ,  die ,  geholpen  door  eenige 
stadhoudersgesinde  inwoners ,  by  Glowzii  in  huls  drongen ,  en  zeven  met 
•cberp  geladene  snaphanen  onder  zyne  bedstede  verborgen  vonden.  De 
bniaren  bonden  hem  hierop  de  armen  ,  gordden  hem  uit  spotzncht  zy* 
nen  degen  op  tyde ,  en  sleepten  hein ,  op  den  mg  liggende ,  tossehoi 
de  paarden  ,  over  den  weg  naar  Gouda  ,  hier  vi^erd  hy  eindeiyk  met  zy- 
nen  driekanten  hoed  op  het  hoofd,  welke  tot  een  dusgenoemden  boeren 
salade  schotel ,  misvormd  was ,  en  waarvan  hem  de  rand  in  verschil- 
lende bogten  rondom  het  aangezigt  hing ,  onder  bet  ondergaan  van  Tcle 
mishandelingen  en  smaadheden  binnen  gebragt.  Daar  zaten  lyne  vyan- 
den  aan  eenen  maaliyd ,  en  dwongen  hem  (leer  onchristeiyk)  ,  om ,  te 
midden  van  de  grootste  schimpredenen,  onder  de  tafel,  even  als  een 
hond ,  de  toeaeworpene  beenen  af  te  kluiven.  Later  werd  by  naar  Wezel 
in  eenen  akeligen   kerker  gevoerd. 

De  kermis  valt  in  den  eersten  Zondag  in  de  maand  Oclober. 

Het  wapen  dezer  heerl.  bestond  vroeger  in  een  veld  van  keel ,  met 
drie  raven  van  sabel;  nu  in  een  veld  van  azuur,  met  een  uil,  met 
uitgespreide  vleugelen  van  zilver. 

SLUIPWIJK  (DE  POLDER-),  pold.  in  Riufland,  prov.  Zmid^Uol- 
iand^  arr.  Rotterdam^  kani.  Gouda,  gem.  Sluipwijk ;  palende  N.  aan 
de  Broekvelden  van  Zwanimerdaro  ,  O.  aan  Vettebroek  en  Vogelezang , 
Z.   aan  Schravenbroek ,  W.   aan  Ravensberg. 

Deze  polder  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene  oppervlakte  van 
G85  buud.  69  V.  r.  50  v.  ell  ;  telt  11  boerderyen ,  en  wordt  door  eene 
sluis ,  op  den  IJssel ,  van  het  overtollige  water  ontlast.  Hy  staat 
onder  het  bestuur  van  het  JFatersckap'tan-Slutnwijk. 

SLUIPWIJK  (HET  WATERSCHAP-VAN-) ,  dykaadje  in  Rijnland, 
prov.  Zuid-HoÜand ,  arr.  Rotterdam ,  kAnt.  Gouda ,  gem.  Sluipmijk ; 

Kiende  N.  aan  de  Broek  velden  van  Zwaramerdam,  O.  aan  den  ituider- 
ezem,  Z.  aan  Nieuvrebroek ,  Kal  verebroek  en  de  Elf  hoven,  W.  aan 
liet  Nienwdorp  en  Ond-Reeuwyk. 

Deze  dykaadje  bestaat  uit  de  pold.:  Sluipwyk,  Ravensberg, 
Yrijenes,  Vettebroek,  Vogelezang  en  Schravenbroek. 
2y  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  686  bund., 
t«i  wordt  door  eenen  molen  van  het  overtollige  water  ontlast.  Het  pol- 
Arrbcstuur  beslaat  uit  eenen  Dykgraaf,  eenen  Schout ,  vyf  Heemraden  , 
itaarvan  twee  bebooren  tot  het  blok  Kalverenbrock  en  Vreijenboef,  en 
Seorelaris. 


SLÜ.  455 


SUHPWDftJDMÏVCOOP ,  kerk  gw.  io  i^^mlmi,  pior.  Zmid^ 
MéÊÊmÊêf  llMk-  «1  iMif  VM  C9mém. 

.  Ai  MMtof  ém  ift  mi  fMneenla  kct  IcwMraidA  keift  «Mffenoawn 
M  mgmm  ■■■■!■■  lm,  die  ia  kei  jaar  1588  kerwaarU  kwam ,  en 
JB  faiJtor im  trr^'l^  «^^  ^^r  Atmm  NewOTW,  die  io  IGOi 
■MrHwHttrf  fwlrok.  —Men  kceA  er  ééna  kerk  Ie  SloipvUk, 
ca^Ml  mt  M  ifclcB  ,  eadcr  welke  SSO  Ledeuatea. 

SUniiniUClIK^SLUlSVUBT  (DE),  watar  ia  MümUmé,  dtot. 
Zuii  mUmi     ZiaSamfuit. 

'8LDIB*t  AMr,,  ptav,  gfelearf,  Moeeniyk  kei  Timm  MfniKT  vam 
ZaaawagikHiM  i  paleade  11.  aaa  delfeordaee  ea  aaa  de  Hoatol  Wetter- 
finkilii  1t  —  iiii  Braakmaa ,  ea ,  ia  dea  Oara-pelder,  aaa  ket  dittr. 
BakfetX  M»  4t  Be^ifdie  po? •  OmI-V laaaderea ,  W.  aan  de  Belgifcke 
Mav.  WaA-Thaaderca  ea  kei  Zwin.  Vaa  deo  mood  van  ket  Zwin  af  tol 
eUjgi  m  iMrikiBS  b  dii  dittriki  deer  doineo  leeea  de  aee  beveiligd , 
ém  aHaaa  «türakea  aaa  de  wettiijde ,  aan  de  Watering-vaa-Groede , 
vsaar  to  ama  4a  uigaaf  y«b  kei  Zwarle-gai  wat.  Aaa  de  Wester* 
Sehilda  is  kei  deer  dVkea  kesekermd. 

flet  distr.  Sun  kettaai  aii  de  voorm.  ambacbten  van  Aardenbiirg, 
Oaaikara,  llaendyke,  te  lamen,  met  een  klein  deel  Tao  Oottkcr- 
kap  aaifcarfct »  ailoiakeBde  bei  Vrije-van-Slait  en  geënclaveerde  tte- 
daa;  waayla  ait  aaa  gedeelte  van  bei  Commiitimat,  en  bevat  de  tiad 
Slaia,  da  pbttdaadatedea  Aardeabnrg,  Oottbnrg  en  IJ.ien- 
dfka,  kcaavaaa  da  aavotgende  14  gem.:  Si.  Anna^ter-Muiden, 
Biarvliai,  Breakcai,  Bede,  Graede,  Beille,  Hoofdplaat, 
Xadaaad,  8l«  Ernii,  II  ienw  vliet.  Re  ir  anckement,  Schoon- 
é||ka,  Waierlandkerkje  en  Znidaandej  verdeeld  iotwee  kan- 
laaa:  Slnia  ea  Oottburg. 

Het  iell  4070  b.,  bewoond  door  4580  hniKfei.,  uitmakende  eene  bc- 
volking «aamiroS4,000inw.,  die  roeeti  inden  landbonw,  eebeepvaart 
ca  kleinhandel  kun  bestaan  vinden ,  en  bovendien  de  volgende  Cabry- 
kaa  kebbea :  4  brouweryeo ,  onder  welke  eene ,  die  ieveni  aiiinma- 
Aanj  ii;  1  loui-  en  seepxiedery ;  5  siyfselfabrykeo  ;  1  olie-  en  bfaaow' 
aclbbryk;  1  leerlooyery:  1  ubakifabryk;  5  steenbakkeryen  $  1  mee- 
lof ;  1  yiergieterij ;  S  koren-  en  pel-  en  26  windkorenmoleai. 
Dit  ia  voren  loo  welvarend  land  is  thans  seer  verarmd ,  omdat  kier , 
'laea  de  telfde  redenen  en  oortaken  van  achteroitgang  van  den 
amMalBlaBd  keataan ,  die  ook  elders  beerscbeo  ,  maar  daarby  nog  komt , 
^aty  aiada  kei  verval  van  Slois  ,  vele  vermogende  lieden  vertrokken 
alfa  ca  alioo  de  landeigenaart  en  geldschieters  grootendeels  buiten  bet 
diaiffiei,  amaai  in  België ,  wonen ,  waarheen  dus  alle  de  winsten,  die 
Aê  landkaow  oplevert  moeien  venenden  worden. 

Geen  bodem  heeft  misschien  achtervolgens  meer  veranderingen  on- 
dcMaaa ,  dan  die  van  het  ViiaDB  distbict  van  Zeelahd.  In  overoude 
tijden  moet  het  land  met  digte  bosschen  bcset  lijn  geweest,  want 
bijaa  overal  vindt  men  ,  bij  het  diep  graven ,  onder  de  derrie ,  boom- 
atammen  in  de  strekking  van  het  Noordwesten  naar  het  Zuidoosten. 
Toen  by  den  Cimbrischen  of  dergelyken  vloed  Engeland  van  Frank- 
ryk  feiekaiden  werd ,  schy nt  het  dat  de  eb  der  aee  wel  lager  daalde , 
maar  aak  da  vloed  hooger  liep  ,  loodai  alles  verdelgd  werd  ,  veel  voor- 
laad  v^podde  en  de  Schelde  en  het  Zwin  sich  mcor  reglslrreks  naar 
aaa  begonaea  te  ontlasten  ;  de  eerste  langs  de  Honte,  het  laatste  West 
vaa  Kadaand  ,  in  plaats  van  Znid-  en  Oostwaarts  daarvan.  Zoo  verloor 
ateeds  grond  tUMchen  dit  land  en  Walcheren  of  luoesl  het  dooi  dijken 


)eii ;  welke  geweooea  Undea  na  «iu 

bepaalde  oorkondeo  noDent  id^Uil» 

K>ie  seeboeaem  lag  toMOiea  AarMn| 


454  S  L  U 

houden  en  Iierwinnen.     Zoo  tullei»  de  Frankeo,  SakteA ,  FricMCfr 
irooral  de  Denen  bier  gedijkt  hebben 
weder  tloeiden ;  doch  de  oudste  be 
lijn  uit  de  tiende  eenw.     Een  grooie 

en  Dammc ,  ook  hier  bedijkte  men  van  wederayden.  Yan  dete.wli 
bedijkingen  in  weinig  ttelligs  bekend.  Op-het  eindo  der  t«MlNb«nr 
braken  de  dijken  aan  Damniedooren  werdeo  door  Hollaadacbe ,  Fm- 
tcbe  en  Zeeuwsche  dijkwerkert ,  op  Tonoek  van  den  Graaf  van  Ybn- 
deren  overgekomen  ,  hersteld  ;  terwijl  aij  daarvoor  beuttiogcn  b  ë» 
landen  kregen  en  er  tich  met  der  woon  Tettigden ;  ook  aan  de  fMtr 
tijde  van  dien  teeboezem  tullen  de  VyHionderd,  Dierkenitiii 
ent.  gewonnen  lijn  geweest.  In  het  intdden  der  dertiende  eenw  wi 
die  tecboezem  geheel  in  land  herschapen,  onderden  naan  Tan  Oo0t•^ 
Ecdeen  Weste r-E e d e  en  schgnen  overal  de iloor  dit  land  loopoirfi 
vlieten  en  teearmen  door  dyken  en  sohnttluiien  te  lifn  bedwongeaj»* 
weest,  tclft  tusschen  het  tegenwoordige  vierde  en  vyfde  dittrikt,  iv 
alles  land,  toodat  men,  volgens  overlevering,  telend  van  Brugge onr 
Antwerpen  over  Biervliet  reisde.  Door  den  vloed  van  1S77  verdraaket 
echter  ruim  20  dorpen ,  toodat  niet  alleen  Biervliet  vreder  van  dea 
vasten  wargeschenrd  werd  en  de  Braakman  entitond ;  maar  de  vt 
doorbrak  tot  Elmare  by  Oostburg.  Volgens  eene  oode  kaart,  by  dea 
Raad  van  Vlaanderen ,  te  Gent ,  berustende ,  wat  Wulpen  op  ket  einde  | 
van  de  dertiende  eeuw  aan  Vlaanderen  vast,  tynde  do  banken,  to  i 
onder  den  naam  van  Paarden  markt  bekend,  toen  land.  Volgeai^  ' 
eene  andere  kaart  op  de  griffie  van  bet  Vrye  ie  Bragge  aanweilg ,  was 
telfi  Kadzand  aan  Wulpen  en  teo  aan  het  vaste  land  gekeeht.  De 
keure  van  1168—1101  i/onUne$  dê  Wljpia  Site  de  CaaétÊmt  etc.  aonde 
alzoo  gegeven  tQn  ,  omdat  de  plaats ,  die  naderhand  geheel  dooratroomde, 
toen  reeds ,  by  teer  booge  vloeden ,  onder  water  stood  en  aaen  er  niet 
over  varen  konde ,  aangezien  het  by  gewone  vloeden  droog  wat  en  er  dos 
gecne  vaartuigen  in  lagen  (1).  Het  Zwin  had  tyn  loop  door  bet  Zwarte- 
gat. Zoo  dete  kaarten  echt  tyn,  hetgeen  door  bevoegden  eobter  be- 
twyfeld  wordt,  dan  kondc  Wulpen  in  dien  ^loed  van  1377  wel  vao 
Vlaanderen  afgescheiden  zyn.  Naderhand  komt  het  als  eiland  voor, 
dat,  aan  het  Westen  afnemende  en  aan  het  Oosten  aanwassende,  lich 
van  voor  Kadzand  tot  voor  Groede  verplaatste,  waar  het  eindelyk  in 
de  testiende  eeuw  |vcrd ween.  Daar  bet  zeewater  nu  uit  de  Honte  tot  bij 
Oostburg  ingebroken  wns  en  Galernisse  en  IJzendyke  verzwolgen  had, 
moest  men  ,  door  ecncn  zijtak  van  den  Graaf- Ja nsdyk,  van  St.  Lao- 
rens  tot  Slippendammc ,  van  achteren  de  Ooster-Eede  bescbenuen ,  ten 
einde  bet  leewater  niet  tot  Sluis  doorliep.  Nu  begonnen  nieuwe  indy- 
kingen  ;  de  IJve-watering ,  tooals  die  tot  1570  was,  ontstond  ,  Noord 
begrensd  door  de  IJve  of  bazendijk  bij  Groede,  Zuid  begrensd  door eenen 
dyk  nu  de  Statendijk  genoemd  :  toodat  Nieuwerkerk ,  dat  vroeger  aan 
Groede  gehecht  schijnt  geweest  te  tijn ,  nu  in  de  IJvewatering  lag. 
De  Passcgenle  en  vele|  daeromliggende  polders  werden  door  Hiaaoimns 
Ladbeire  bedijkt  en  tot  heerlijkheid  van  Waterland  verheven ;  pok 
Nieuwvliet  en  andere  streken  werden  beverscbt ;  eene  tweede  gesteld- 
(leid  des  lands,  die  ons  bekend  is,  ontstond;  het  district  was  nil  de 
wateren  hcrretcn.  De  Bniggelinjrcn  groeven  in  1502  eene  vaart,  om 
uit  bet  Zwin  in  het  water  te  kumen  ^  dnt  tu&schcn  de  IJvewalenng 
en  de  Waterlanden  was  gebleven ,    zelfs   door   licl  stedelijk  jcbied  van 


:»)    Zn  d;  r\*i{%  hij  DiiB*fiKLHUift  .  duirUt  Sinu  ir  Tljandcren  ,  lU.   P 


SLü. 


485 


Ooslhurg,  waartoe  lij  den  grond  kochleo ,  cri  kou  onttlond  de  Brujv. 
ichc'vaart. 

Nu  en  dan  hnttden  doorbraken  plaati  en  geschiedden  herdyktngcn  , 
docli  de  vloed  van  1570  »  de  Tcrwarrm|ycn  en  iiiocdeloosbcid  door  de 
Spaaiifcbe  onlusten  ^  en  het  opxcUetyk  doorsteken  van  dijken  tegen  dt'O 
vijand «  bewerkten  weder,  dat  bet  gcbeele  land  eene  prooi  der  golven  werd  , 
wraaruk  alleen  do  steden  Sluis,  AnrÓtinhnr^  ^  Oo^tbtir|{ «  Biervliet, 
Si.  Attna-ter-Miiidcu  en  bet  dorp  Rndzand  ,  ieder  met  stechts  weinige 
bunders  laiids  omgeven  ,  sicb  verbleven  ^  oude  kanalen  ilroonidcn  we* 
dci'  opi»n ,  nieume  werden  door  de  ice  (][escbuiird^  onder  welke  loaUtc 
voorn*injelgk  bel  Coxy^cbe-^rat ,  dat  van  omtrent  Sluis  tol  h\j  Oou- 
rhciuiv  doorschoot,  Eer»l  na  den  MnnsterBcben  vrede  be^on  men  we- 
der met  kraclft  te  beverscben  ^  en  is  daamiede  voorlgejjaan  tot  den  linidi  • 
f^tn  dag  loe.  Zoo  is  eene  derde  gesteldheid  des  tands  lot  stand  gekomen  , 
«n  van  dat  tijdvak  dajrteekeDCU  de  rnec^lc  der  le<^en woord ï^e  (tolderSi 
Alles  is  ntt  weder  vereend  en  aan  den  vasten  wal  gehecht ;  iclfs  itt 
den  Brn.iknian  Horden  grootc  polders  Siin^ewonneu  ,  het  Zwin  verau' 
derd  in  vruchlbaar  land  ,  en  eerlang  zal  van  dcxe  wateren  tnisidiicn 
nrels  meer  o^erjrhlevcn  lijn  dan  de   naam. 

In  1850  en  1851  belitien  de  landlieden  cu  ïledclinijcn  fn  dïl  distnkt 
♦cel  gebeebtbeid  aan  bel  Vnderland  geloond  rn  blonden  steeds  gewa- 
pend let  ondersteuning  van  de  kr\fg>ningt ,  lellV  tegenover  de  voorpos- 
ie»  der  opstandelingen. 

Gedurende  den  tiendaagscbcn  vcldtogt  had  n»en  bfer  dagelijks  vrjj 
Itevige  gevechten  f  en  bleven  er  betrekkelijk  meer  dooden  en  gekwetsten 
JD  dil  oord,  dan  bij  bet  leger  ,  vooral  wanneer  men  de  inagt  ,  die  op  de 
een  of  andere  plaal$  vierkxaain  was,  mei  elkander  vergelijkt.  De  voor « 
iiaaoifte  gevechten  badden  plaats  ,  op  deo  ï2  Augnstns  1831 ,  by  het  iierncn 
van  den  K  a  p  i  t  a  1  e  n  d  a  ni ,  en  bet  nemen  en  verdtdigen  van  bet  Ver* 
laat;  den  5  te  E  cd  e  en  Sroobnigge  t  den  ö  bij  liet  onlretlcn  van  en 
biJAtand  bieden  aan  de  k*inonneerL>oten  van  RoonrcHN  etiVA^  IVKiDeeiiEa , 
in  de  kil  hij  het  Haiegras,  nu  tegelijker  tyd  niet  oen  gevecht  aau  den 
Oranjedij  k  te  Sl»  Kruif,  Den  7  (Zondng)  bad  er  een  scherp  en 
bardnekkig  gevecht  plaats  langs  de  gebeelu  linie  vau  achter  SiuL< 
A  nna-ter- M  ui  de  u  tot  aan  bel  Hategras,  waarbij  vele  Ofïicteren 
en  manschapen  gewond  werden  en  de  Koniinandant  van  Slvis  ,  Kapi* 
iein  Ilui'SEKetH  ,  veel  roem  behaalde,  daar  men  aan  zijnen  personelen 
moed  de  bewaring  van  Sint* Anna  racende  te  mogen  danken  en  dil 
naderhand^  door  bel  schenken  va»  ecnen  eeredegen  ,  deed  blijken.  Den 
11  had  weder  een  scherp  geveebt^  boven  Aardenburg,  plaats,  waarbij  de 
Belgen  uitËede  verdreven  werdenen  Stroobruggc  genomen  werd. 
Ook  bierbïj  werden  telen  Oflicieren  en  manschappen  gekwetst*  Voor 
bei  overige  hangt  de  staatkundige  gcscbtedenis  van  dit  dtstnet  ie  saam 
tnel  die  der  sleden   Snüs,  Oostburg  en  Aardenburg  (ïic  die  artikelen)* 

SLtJJS«  kant*,  prov*  Zeeland^  arr.  Middeibunj ;  palende  N.  aan  da 
Üoordiee,  O*  aan  hel  kanl.  Oi»stburg  ,  Z.  aan  de  Belgische  prov.  Oost- 
Vlaanderen,  \V.  aan  de  Belgische  prov.  Wesl-VInanderen  en  bet  Zwin, 

Het  bevat  de  navolgenile  lOgcm.:  Sluis  ^  Aardenburg^  St.  A  n- 
Dq<Ter- Huiden,  Ecde,  Ueille^  Kadzaud,  St.  Kruis, 
liieuwvliet,  E  etra  ucbem  en  I  en  Zn  idza  nde.  Ifctbeslaat^  vol- 
gens bet  kadaster,  eene  oppervlakte  van  12,0SO  h«»nd«f  waaronder 
10,732  bnitd.  45  V.  r.  ^3  v.  ell.  belastbaar  land,  en  tt-tt  15^7  b  ,  be- 
woond 4loor  1 831  buisgeK,,  uitmakende  eene  bevolking  van  ruim  97 DO  inw*, 
die  meest  in  den  landbouw  en  graan hand'J   hun  bestii«in    vtndeu. 


4»6  S  L  U. 

SLUIS,  kerk.  ring,  prov.  Zeeland,  klaH.  van  IJzendifke* 

Deze  ring.  bevat  de  volgende  8  gemeenten  :  S 1  u  i  §  i  Aarden  borg  , 
St.  Anna-Tc/-Mniden,  Kadsand  ,  St.  Rroii,  Oosiborg, 
Retranchemen  t  en  Zuidzande. 

Men  heeft  er  8  kf  rken ,  bediend  wordende  door'  ereo  soo  Tele  Predi- 
kanten ,  en  telt  er  rnim  6900  zielen  .  onder  welke  ruim  3200  Ledanalen. 

SLUIS,  gem.  in  Slaat»- f^laafuderen,  prov.  Zeeland,  arr.  MMd- 
bnrg ,  kant.  en  distr.  Sluis  (9  m.  k.,  4  t.  d.) ;  palende  N.  aaa  bei 
Zwin ,  die  haar  van  het  Retrancheraent  scheidt ,  O.  en  Z.  aan  HeQle , 
W.  aan  Sint-Anna-Ter-Muiden. 

Deze  gem.  strekt  zich  niet  verder  uit,  dan  tol  de  stad  Sluis  met 
zijne  wallen  en  buitenwerken  ,  die  aan  de  overzijde  der  haven  er  eader 
begrepen.  —  Alleen  ligt  aan  de  Noordz^de  eene  vry  groote  lap  fchorre , 
welke  als  aanwas  tot  de  gemeente  behoort ;  binnen  de  wallen  liggen  echter 
uitgestrekte  weilanden  ,  van  welke  eenige  onlangs  tot  bouwland  vebragl 
zyn  :  Voorts  ligt  in  de  haven  zelve  het  opgewassen  Haria-poldertje 
(Zie  dat  art.) 

Volgens  de  statistieke  tnbel  uitgegeven  in  1830  by  Bbukbis  te  Mid- 
delburg ,  is  de  gemeente  groot  (hemels  breedte)  S30  bund.,  waaronder 
aS4  blind.  63  v.  r.  49  v.  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  er  551  ge- 
bouwen ,  waaronder  264  b.,  bewoond  door  430  hnisgez.,  uiUnakende 
eene  bevolking  van  ruim  1600  zielen.  De  inw.  hebben  bun  bestaan 
van  de  scheepvaart  en  den  handel ;  ecnigen  generen  zich  met  de  tis- 
schcry  van  garnalen  en  bot.  Slechts  enkele  leven  van  den  landbonw 
en  de  moezery.  Voorts  zyn  er  te  Stuis,  behalve  een  wind-,  koren- 
en  pelmolen ,  eene  zout-  en  zeepxiedery ,  eene  bicrbrouwery  ,  tevens 
azynmakery,  en  eene  ijzersmei terij. 

Het  getal  Hervormden  bedraagt  ongeveer  930.  De  Henroroideii 
gem.  te  Slois,  die  tot  de  klass.  van  IJtendijke,  ring  van  Sbiit,  be- 
hoort ,  en  door  eenen  Predikant  bediend  wordt ,  is  echter  grooter ,  daar 
sy  zich  ook  over  de  gem.  Hei  He  uitstrekt.  Van  die  gem.  behooren  tot 
SLüisde  Krabbe,  de  Blaau  we-Hofstede  en  de  Krnisschant, 
mitsgaders  alle  de  Hervormden ,  die  tusschen  deze  schans  en  Sluis 
woonachtig  zyn.  Zy  telt  alzoo  ruim  1000  zielen  ,  onder  welke  540 
Ledematen.  De  hervorming  werd  te  Sluis  ,  ten  gevolge  van  den  reli- 
gionsvredo ,  zoo  als  uit  alles  scbynt  te  biyken ,  algemeen  ,  tonder  op- 
schudding of  botsingen,  omtrent  October  1578,  ingevoerd.  Als  eerste 
Predikant  staat  bekend  en  was  tot  ordening  der  gemeente  werkzaam 
JoHANiiBS  Ahcebics  ,  oudcr  wicus  leiding,  deu  14  October,  Ouderlingen 
gestemd  en  gekozen  werden.  Hy  wns  te  voren  in  Zuid-Holland  Predi- 
kant en  vertrok  in  het  laatst  van  1580  naar  Oost-  en  Wester  Schel- 
ling. Te  geiyk  met  Ahcbhos  was  te  Slois  als  Predikant  zekere  Ha- 
ZAïT.  In  de  akten  van  30  April  1579  staat :  «  Is  besloten,  dat  Aa- 
>  cBBios  schriven  zal ,  beyde  aan  Hazabt  en  Oudenburg  (eene  stad 
»  in  West- Vlaanderen)  ten  eerste,  dat  IUzabt  vrij  is  van  oos,  en 
»  zoo  hem  belieft,  dat  hy  mogt  roet  die  van  Oudenburg  handelen; 
»  doch  zoo  hy  ook  wil  bltvcn  ,  dat  zyn  huis  hem  ter  eere  bewaert 
»  wezen  zal  en  hy  *t  allen  tyde  welkom.  Aan  die  van  Oudenburg  , 
»  dat  zy  liefst  maar  met  Hazart  zonden  handelen  en  bcsien  ,  wat  zy 
•  aan  hem  verwinnen  kunnen  ,  dewyl  hy  in  ons  gebiet  niet  en  is." 
Men  zonde  hieruit  mogen  opmaken,  dat  Hazvbt  reeds  de  pretiikdienst  , 
vóór  de  organisatie,  by  deSInisscbe  Hervormden  had  waargenomen  ,  maar 
bij  de  organisatie  afwezig  was  ,  en  zyne  betrekking  lot  de  gemeente , 
rn  van  deze  tol  hem  aUoo  iMyfelacblig   was.     Naderhand  kuml  hy  als 


SLV. 


i:i7 


(Jtf Atldot  ntli*  i'reiliUfit  to  8uu  veor ,  omw  ï%  Yérlftk  cMdt  m  ktt 
£»f iji  TAii  tüBO ,  «aarlMoi  Ugkl  niet.  HU  irard  «erwMigMi  door  Gnut 
u*  iU9it ,  ei^ti'  Getiieioor ,  dio  er  bloef ,  M do  owm^vm  dor  tUd  ooa 
PétMt.  tSS7*  ïii  plaau  YOB  Aidtiit  kvom,  tor  Ion  mm  Dismwdcii 
ik  We»|.VbanJereo  ,  in  liSS,  Wiuib  CooAOtin ,  h^  Uoof  te  Suus  ld 
al««ait«ei'r  by  itoor  Noordwyk  vortrok,  lyodo  Piwntdon ,  bUm 
olïfko  ttajidptaati ,  ioo«  rttdt  Spoooirh.  llof  word  don  84  Augiittu» 
o»  |f«iAmincef  d  to  iUb  ,  co  doorover  mei  do  Wooboko  eooMttorio 
delburff  gg^otTtfijJOadoéfd  lo  kobbeo,  tot  Woolaok  Prodikoni  bo* 


m . 


Middelburg  ^ecorr^tlJl 

ii|d  Cvtiifi^j*  i»o  BcMf  I  to  vom  Woolieb  SokoobMottor  lo  lipim , 


n^j«  i»o  tiLMf  1  10  Yorott  woouen  ooMOUMotior  lo  uporon , 
l^l^k  vck  OBdoro  Wolon ,  kod  nootea  ? higto».  Uy  bleef 
(Ie  «tterffüTO  dor  ttod  b  11187  ea  koeft  looo ,  volftno  de 
lil  ffc*letd«  lokod  tot  Brotkeas ,  on  tiok  io  to  tokepea  ooor 


cetfto 


%  «fidaar « 

|]K*1l*i    l4>l 

ipiiiilalk  f  %i^  ^éeïie  pkod  tot  Brotkeas ,  on  tiok  io  to  •okeiMa 
l'^l^^Ucrta.  ^9  bet  niidryveader  Sponjaardea  io  1004,  wot  de  e 
Prrdik»titLoeK^)j&  DtEfiiiy  diooU  loodonig  door  de  Alfeoieeoe  Stolen 
"Menden  «ffd  trt  dr n  ^1  Ooptcnbor  1004  ia  dieaU  trad  ^  doek  foodo  ia 
SabmAfy  160$  ntiitr  KaudokmOt  io  bet  laad  Yoa  Woleberoa,  Tortrok. 
Zlé  ptrdiLdiVn»!  werd  nu  tydeiyk  vor?ald  door  oeaea  Predikaat  tao  hoi- 
lerému^  IthmtL  ^ak  Ki^ui.ai of G>loiiio0  eo  door  GiuLuBoasTaa  Middelburg. 
De  optokw  van  LoaiwuEDitaii  was  Jet  ao  Riu  :  by  werd  beroepen ,  op 
^varaaHia,  on  ook  somt  in  bet  Franseb  te  prediken  aan  «tye  tUfiramêcke 
mUf0m 00 on  rnmêpmmmHit  kerk aanfflwftatn.  Dy  kwan  ab  Proponent 
^■■'BÉHihl  im  mUA  lOOS,  en  vertrok  naar  Berra-op-Zooin  den 
M  JiM|  in9«  Diooorete ,  diods  tweede  Predikant  in  djonst  kwan ,  was 
VaonnwiSMa  AiHsuB,  dio  vaa  Oesipest  korwaarts  kwan ,  den  3  0o* 
t  diwel  trad  oa  den  84  Doeenber  lOÜ  to  Slsis  overleed. 
dia  «b  dorde  Predikaat  ia  dienei  kwan  ,  was  Loatwua  vAa 
Stee  kwam  ven  Ooslbary ,  tred  ia  dienst  17  Jaanary  1010 , 
la  Sutt  30  April  m^.  Van  1019 ,  toen  Joi  ao  Eiao  Yortrok 
tot  1856  waren  or  slecbls  twee  Predikaatea :  doch  op  onon 
I  do  vorpl%tinf ,  om  soms  in  het  Fraatch  te  prediken,  la 
aild  iaar  word  weder  tot  derde  Predikant  beroepen  Uiaaion  *!«■„„„  , 
l  wnlintina ,  om  geregeld  de  predikdieost  in  bet  Fransek  waar  to  ao- 
■  I  *docii  ook  baiteodien  in  de  Nederdoilscbe  predikbeorton  behulp- 
te  ayn.  Hy  werd  den  18  Juiy  bevestigd  ,  eo  vertrok  naar  Vol- 
re  dea  10  September  10G4.  Op  olie  lyne  opvolgors  rustte  de 
«wpligting;  doch  slechts  weinige  voldeden  aau  Uatstgenoenido 
oeniaormate ,  de  meesten  ia  bet  gebeel  niet.  Het  u  opner- 
la  Sum  stCNBds  geregeld  in  een  afzonderiyk  kerkgeboow  in 
«Il  aoprodikt  werd ,  sonder ,  dat  er  eene  eigeoiyke  Waalsoko 
,  01  afiondorly ke  kerkeraad  bestond  ;  —  Alleen  was  er  altyd 
Wiimd  Dnitsch-fraoscb  Onderling  en  Diaken.  De  PredÜLaat 
i  in  geono  betrekking  lot  bet  Waalsche  synode.  Dit  alles  bleef 
woórtdoren  tot  den  inval  der  Franschen  in  1794 ,  toen  de  betaiiagdor 
traktamoaten  uit  *s  lands  kas  ophield.  De  Predikant  Diosrjsius  Baiano , 
éam  10  November  1795  naar  Dirksland  vertrokkeo  zynde,  word  niet 
I  en  evenmin  de  Predikant  voor  de  Fransclie  taal  Jtéa  MAvau , 
kj  don  99  November  1800  overleed.  Sedert  dien  tyd  beeft  de 
H  in  de  Fronsche  taal  opgehouden  ,  en  i$  de  gemoento  slechts 
Predikant  bediend  gcwordeo.  * 

Uadw  da  Predikaatea  van  naao) ,  die  te  Slois  gestaan  hebben  ,  wa- 
ren: ■  Jaoocw  vsa  Loaaastsw  ,  bekend  wegens  de  door  liera  uitgcge- 
▼oaa  QêutwUjike  LMerêm,  die  er  den  18  September  1050  kwam,  en 
dan  19  lei  1059 »   naar  Utrecht  vertrok ,    en  Jacosus  Kouoas  wiens 


458  S  L  U. 

menifpruldige  tchrifien  by  de  ernilige  Hervormden  nog  in  gfoote  adi- 
iing  xyn  ,  die  teer  geliefd  wat  by  de  gemeenle  en  geacht  donr  ^j■• 
ambtsbroeders ,    doch    door    Hun    Hoog    Mog.,    uit  Sluu   ea   ^ -^- 


Vlaanderen  gebannen  werd,  voornamelyk  om  dal  hy  de  forrauUennhy 
den  doop ,  het  avondmaal  eos.  niet  wilde  lexen.  Hy  kwam  vao  Brat- 
tel,  waarhy  Predikant  by  den  Resident  was,  den  13  Auguaiof  1068, 
werd  uit  Slom  weggebragt  den  17  Juny  1675 ,  bleef  voorU  bailea  vaiU 
bediening  en  stierf  in  1695.  Men  tie  over  deae  taak  het  stukje  getiteld 
Jets  oter  jACOtos  KostiAH ,  en  zijne  tchriften  door  H.  A«  CAuamu , 
Med.  Doctor  en  Schoolopsiener,  te  vinden  in  den  Vriend  de$  Failerlaadr, 
en  afionderiyk  overgedrukt. 

Onder  het  Genieenebest  der  Vereenigd  e  Nederlanden  en  oaderhaad, 
tot  de  instelling  der  consistoriale  kerkvergaderingen  onder  bet  Fraasck 
bestuur ,  behoorde  de  kerk  van  Sluis  ,  even  als  alle  de  kerkea  ia  dit 
district  tot  de  klassis  van  Walcheren ,  waartoe  reeds  ia  1K84  dea 
grond  gelegd  was ,  als  wanneer ,  by  het  te  niet  gaan  der  Vlaaaaekt 
klass.,  de  kerk  van  Slvis  ,  daartoe  uitgenoodigd ,  afgevaardigdca  aair 
de  klass.  van  Walcheren  sond.  GoBAiTtos  teekeiide ,  ten  gevolge  vaa 
dien ,  op  de  synodale  acten  te  *s  Hage ,  in  1586 ,  onder  de  afgevaardigdea 
van  Walcheren ,  met  byvoeging  boven  synen  naam  mui  Vlaamdtnm  of 
Min  Sluu.  Het  kerkeiyk  wapen  is  een  lam  met  een  vaantje  {ofmm  des) 
synde  het  kenmerk  van  Joiarsbs  deti  Dooper,  aan  wien  lie  a%ehraadc 
kerk  gewyd  was.  Ir  den  Franseben  tyd  was  de  Sloissche  kerk  eeac 
consistoriale,  tot  welke,  behalve  Sluis  zelve ,  Aard  en  borg,  Bres- 
kens,  Groede,  Kadsand,  Nieuwvliet ,  Retranchemcat, 
Sint*Anna,   Sint-Kruis  en   Zuïdzande  behoorde. 

Het  getal  Aoomsch-Katholijken  te  Sluis  bedraagt  640,  onder 
welke  ruim  400  Commnnikantcn .  De  par.,  die  tot  het  apott.  vic*  gen. 
van  Breda ^  dek.  van  Jardenbarg ,  behoort,  is  echter  grooter,  daar  ly 
aich  over  Heille  uitstrekt  en  ook  die  van  Si nt-Anna-ter-M ui- 
de  n  tot  hnar  behoorcn  ,  synde  alzoo  het  getal  zielen  in  het  geheel 
OütO,  met  6)20  Gommunikanten.  De  Roomschgezinden  hadden  ook,  onder 
de  Generaliteit ,  te  Sluis  eene  huiskerk ,  in  welke  de  dienst  door  eenen 
Missionaris  verrigt  werd;  by  de  invoering  van  het  Goncordaat  onder 
het  Fransch  bestuur ,  bekwamen  zy  cencn  Pastoor ;  staande  toen  onder 
het  Bisdom  van  Gent :  De  eerste ,  die  als  zoodanig  den  24  January  1803, 
geinstalleerd  werd ,  was  J.  J.  van  di  Poobtez.  Sedeirt  eene  halve  eenw 
is  de  gemeenle  veel  aangegroeid,  vooral  door  inwoners,  die  oit  Vlaan- 
deren herwaarts  komen  en  de  oude  bewoners  vervangen. 

Er  zyn  4  Ghristel ij ke  Afgescheidenen  en  2  Ëvangelisch- 
Lulherscben,  die  tot  de  gemeenten  dier  gezindten  te  Groede  ^  en 
7  Doop  sg  e  zin  den  ,  die  tot  de  gemeente  ie  Aardenburg  behooren. 
Yoorts  zyn  er  ruim  SO  Hoogduitsche  Joden,  behoorende  tot  de 
ringsynagoge  van  Middelburg. 

De  stad  Sluis,  oudiyds  Sluos,  gednrende  het  beslaan  van  de  Republiek 
der  Vereen igdc  Nederlanden  meest  SLUTs-iH-VLAAiiDsaBii ,  in  het  Fransch 
l'ëclusi  ,  oudiyds  ook  lés  Glusbs  ,  in  het  Latyn  Slusa  ,  soms  ook  Flav 
naoaua  Glausula  en  Glusa  ir  Flasdria  genoemd ,  komt  in  de  dertiende  en 
veertiende  eeuw  meest  onder  den  naam  van  LAaisasvLin ,  of  Lahhbvs- 
VLiET ,  eigeniyk  L ai szarus vliet  voor.  Het  ligt  %{  u.  Z.  W.  van  Middel- 
burg, 9i  u.  W.  van  Hulst;  op  51o  18'  50''  N.  B.,  ^V  3'  O.  L.;  aan  eenen 
kleinen  zeeboezem  het  Zwin  geheeten  ,  waardoor  zy  van  het  Land- 
van-Kadzand  gescheiden  wordt.  Tot  in  1586  was  zy  eene  heerlyk- 
hcid  ,  behoorende  aan  de  llecrcn  van  Namen  ,  als  wanneer  Fitirs  var 


S  L  U.  éHO 

E ,  Griif  fttM  Vlaanderen ,  de  tlad  van  Wiliih  tah  Nahik 
togeo  de  stad  en  bet  kasteel  van  Bethane.  In  hel  jaar 
ISn  vorltocfai  FiüN  II ,  Koning  «o«  Spanje ,  de  slad  aan  Brugge , 
voor  de  som  Tao  S4,000  pond  tot  40  groot  {üfiOO  gold  )  en  500  pond 
RBlen  by  jaren. 

Gewoaniyk  stelt  men  dal  Sluis  eerst  omtrent  ISiX)  toude  gesticht 
s|}d  yawcaat ,  door  Jah  tas  NAitii ,  soon  van  Graaf  Goi  VAa  DAnriaaaE , 
aaa  «eiken  Jai  in  1383  de  ichorren ,  op  welke  de  stad  ligt,  ter  be- 
dyking  geschonken  waren.  Zy  loiide  eerst  den  naam  van  IjAaaiRsvLiBT 
gedragen  hebben  naar  een  daarby  liggend  water ;  naderhand  sonde  de 
naam  veranderd  sQn  in  dien  van  Sicts.  Er  sijn  echter  vele  redenen , 
om  te  sldlen  dat  de  stad  ouder  is  en  xelfs  wordt  de  naam  Slui>  in 
oodera  oorkonden  gevonden  ,  dan  de  naam  Labhshsvliit.  RicaAsu 
LauwnaaT  ging ,  na  nit  zyne  gcvangmis  verlost  te  s^jn ,  in  het  Zwin 
b||  Sten  Mheep,  en  kwam  in  het  jaar  1194  in  Engeland  (1).  Willis 
TA*  Umia  nam  in  hel  jaar  113:2  de  haven  in  en  versterkte  die  (3). 
Keeda  tn  bet  begin  der  veertiende  eeuw  waren  er  ook  ie  Sluis  vele  in- 
rigtïogen,  dieaan  eenen  onderen  oorsprong  doen  denken.  Zelfs  werd, 
geiyk  de  kundige  SIeesteks  uil  de  stads  archiven  heed  opgespoord ,  in 
diee  lyd  de  Si.  Janskerk  reeds  bouwvallig.  Ook  Sardisos  stelt,  dal 
Sluis  vroeger  bestond ,  en  meent ,  dal  de  Gravin  MAaoABEVBA ,  die  in 
1379  overleed ,  aan  de  mannen  van  Laihbhsvliet  het  eerste  regt  ver- 
leende ,  om  Schepenen  aan  te  stellen,  doch  de  jongste  opsporingen  ,  in  de 

liiven  van  Vlaanderen  en  van  ParUs ,  hebben  stukken  aan  hel  licht 


febregi,  waaruit  bHJkt,  dat  Gravin  Jobarra  vab  CoasTABviRonL ,  wier 
an  Fm 


ciaaniABD,  van  1214  tol  1237,  te  Parys  gevangen  gehouden  werd  , 
Schepenen  van  Sluis  liet  versoeken  ,  dat  de  stad  zich  mede  borg 
Ie  stellen  voor  hel  losjrcld  van  haren  Gemaal,  even  als  die  van 
andere  Vlaamsche  steden  gedaan  hadden  (3) ;  dat ,  omstreeks  het  jaar 
1380,  Graaf  Goi  de  bemiddeling  van  den  Paus  versocht,  tot  wegne- 
ning  der  grieven,  die  Inj  van  de  Franschen  ondervond,  onder  ande- 
ren, dat  sy  het  kasteel  van  Sluis  bezet  hielden.  Het  strydl  dus  niet 
met  de  geschiedenis  ,  als  de  Heer  J.  de  Saiüv-Geüois  ,  in  tynen  roman 
Berirand  van  Itaint ,  de  stad  Sluis  in  het  jaar  l!23!5  aanwezig  stelt. 
Waarschyoiyk  waren  de  schorren  ,  die  Jas  van  Naben  om  te  bedyken 
kreeg,  reeds  te  voren  geheel  of  ten  deele  bedykl  geweest,  en  werd 
de  stad ,  welke  er  op  stond  ,    en   misschien    door   overstrooming    veel 

f  eden  had ,  door  hem  hersteld.  Men  heetl  niet  lani^  geleden  binnen 
wallen  van  Sluis  ,  niet  ver  van  het  Geidcrlooze-pndje ,  by  het  gra- 
Vên  onder  de  derrie,  boomstammen  gevonden  ,  waaruit  men  besluiten 
kan  ,  dat  de  bodem  reeds  vóór  den  CImbriscben  \Ioed  aanwezig  was. 
Het  is  bekend  ,  dat  de  sluis  van  Slippcndamme  in  hel  jaar  1313  ge- 
bouwd is  ;  hetgeen  aan  bedgkl  land  doet  denken.  Eerst  toen  vindt 
men  den  naam  Lahhersvliet  (door  verkeerde  spelling;  op  vele  plaatsen 
■eer  gewijzigd).  In  bet  jnar  1316,  zoo  niet  vror|rirr  ,  komt  de  naam 
van  Sluis  weder  voor,  echter  wordt  tot  1351  den  naam  Lamervliet 
hij  afwisseling  aangetrolTen.  Narigtcn  van  vrooijcre  dagtcekeoing ,  dan 
heleinde  der  twaalfde  eeuw  zijn  omtrent  Sluis  niet  gevonden. 


(I)    TAN  lAavm.  Kruütogten,  D.  ril  ,  bl    IfV. 

(t;    JarKOII  £lnf.  tHient  de  la  Mpubli^ut  dtt  PronnM»  Vnwi ,  T-m.  II,  piR  SSS, 

C9)     Zoo  alt  bigkt  oil  L.  A.  WaBüSuik  ,    Flatrtruck*  .s'Mü*.  un  I  H^j  igtuMfkUn  ,  lil  B>d4 
](«cbtra|..  Hil«.  H. 


460  S  L  U. 

De  haven  vao  Sluis  werd  toor  dezen  onder  de  YerniABrdftte  Nfder- 
landsche  seehavens  gerekende  Men  xegt,  dat  er  ^yf  honderd  iclie' 
pen  in  hgf^a  konden,  en  dat  men  in  hel  jaar  1468  bier  geiyktydif 
nonderd  en  vijftig  schepen  uit  alle  oorden  der  wereld^  byeen  lag.  Na- 
derhand is  dese  haven  veriand ,  en  thans  is  lU  ,  door  de  xaodbanken 
TÓór  het  Zwin  ,  de  Paardenmarkt  geheeten  ,  voor  Treemde  schippers 
niet  binnen  te  komen ,  ook  kunnen  er  gcene  andere ,  dan  kleine  vaar- 
tuigen in  havenen.  De  lengte  van  deze  haven  is  van  de  kaai  tot  aan 
de  ketenpoort  in  eene  regte  lijn  1200  elt.en,  doch  tal  als  men  de 
kromme  bogt  volgt  wel  1400  ell.  iijn«  Hare  breedte  wordl  op  375 
ell.  begroot.  Zy  ligt  buiten  df.  stad,  benoorden  den  wal,  en  was 
hier  vroeger  gedekt  door  de  werken  van  het  Groote  Pas.  Dese  bavea 
moet  echler  niet  verward  worden  met  de  kaai ,  die  binnen  de  stad 
ligt ,  waarin  lich  de  Eede  uitstort  ,  en  die  ,  aan  drie  lyden  met  ardnïa 
opgetrokken  en  van  woningen  omgeven ,  een  der  fraaiste  gedeelten  van 
de  stad  uitmaakt.  De  bekleeding  met  arduinsteen  geschiedde  in 
1729—1759.  Deze  haven  van  Slois  wordt  gewooniyk  het  Pas-Water 
genoemd ,  zie  dat  art.  Met  de  Tcrlenging  door  bet  Schorre  is  de  lengte 
bijna  {  n.  gaans  (2777  ell.). 

Wat  de  blaam  van  ongezondheid ,  die  op  Slois  rost,  aangaat ,  alles 
bepaalt  zich  tot  de  gewone  najaarskoortsen ,  die  in  vele  streken  van 
ons  Vaderland  en  vooral  in  Zeeland  hcerschen.  Toevallige  omstandig- 
heden maakten,  dat  zij  voor  de  bezetting  in  vroegere  tyden  somtyds 
een  kwaadaardig  karakter  aannamen  (1). 

In  1585  verzochten  die  van  Slvis  ,  om  tot  de  Geünieerde  Provinciën  te 
mogen  bebooren  ,  hetwelk  hun ,  by  resolutie  van  de  Staten -Generaal  , 
d.d.  5  February  1586,  toegestaan  werd,. waarna  de  Staten  de  stad  , 
▼an  tyd  tot  tyd,  hebben  doen  versterken.  De  vestingwerken ,  soo  als 
ty  nu  nog  gezien  worden ,  syn  in  1702  door  den  beroemden  Conooan 
aangelegd ,  die  daartoe  ook  de  Eede  afleidde  ,  ten  einde  de  vesten  gedeel- 
telyk  met  zoet  water  te  vullen  en  de  kleine  inundatie  met  zoet  water 
te  kunnen  bewerkstelligen.  Zy  waren  zeer  uitgebreid,  doordat  er 
van  tijd  tot  tyd  verbeteringen  en  vermeerderingen  zyn  aangebragt. 
De  haven  deelde  deze  werken  in  twee  afzonderlijke  deelen  ,  waarvan 
het  oosteiyke  deel  de  eigenlykc  stad  omgaf,  beslaande  aan  de  land- 
■yde  uit  eenen  dubbelen  hoofd  wal ,  met  zes  heele  en  twee  halve 
bastions ,  zeven  ravelynen  en  eenige  contrefacen  vóór  de  geheele  bastions , 
alles  voorzien  van  natte  grachten  en  besloten  binnen  eenen  bedekten  weg 
met  glacis  ,  welke  ook  de  met  5  bastions  voorziene  linie  aan  de  waterzyde 
dekte  en  bovendien  ten  Zuiden  nog  eene  lunelle  (Groningen)  in- 
sloot. Nog  drie  buitenwerken,  als  :  Coquelet  ten  N.,  eene  lunette 
tot  dekking  der  Oostsluis  en  de  lunette  Vriesland  ten  Z  ,  lagen 
buiten  dien  bedekten  weg.  De  westeiyke  werken ,  dienende  tot  dek- 
king der  haven  en  stad,  waren  zeer  onregelmatig  aangelegd  en  be- 
stonden ten  N.  uit  het  hoornwerk  Kleine- Pas,  de  gebastionneerdc 
linie  Groole-PaSy  daaropvolgende,  en  de  dubbele  tenaille  *  1 8  p  y  t- 
uw-Bakbuis,  ten  Z.  daarvan,  welke,  met  eenige  lunetten  en  an- 
dere afzonderlyke  werken,  een  zamenbangend  geheel  uitmaakten,  dat 
met  eenen   bedekten   weg  met   glacis  en  voorgracht  voorzien   was.    De 


(1)  Zie  G.  W  CiLLiKFitLS  ea  J.  Uahoit  oMr  dt  ninjaar$koortêên  in  de  yomuoensp/oalMn 
valt  StduU-Vluandtrtn ,  io  de  Wtrktn  tan  het  Zetnumh  G«nooUekap,  Deel.  X.  Yixl  «lat  alle  aandactit 
bij  dit  ODderwerp  vcrdteot  .  viodt  men  in  het  werkje  ran  HmriT  IUtkins.  Btvtjê  dal  dt  ttadt 
Üiuy  in  SiaaU-yiaandtrtn  rtn  §etr  gtmmdt  lucht  h*tft.    Te  'sUage  by  J.  Dizaoszi   17S0. 


S  L  ff.  461 


immmmmüÊ  rtwkle  van  Smv  MiMid  in  «■  goad  «cbraak  mo  hH 
«MW  to  «hIm*  Am  4m  UndkaBi  va«  da  WatUla»  af»  aea  md 
flkA^vdftHiMla  i»,  liapaan  traelMl,  dia  aas  den  stfaaiwe|ilMi,  dach 
MS  da  naaralda  van  da  Taart,  naart  dan  rtraatwcg,  vaarlliep  tot 
^m iftiSMNNrifc  Mea  kan  ,  door  middel  Tan  deM  twee  sloiien ,  bet 
aa^artv  gedaalla  van  den  palder  fiewerter-Beda ,  tat  trgen 
M'IhmM*  andir  atavater  settan.   De  Aardenborgtdie-f aart , 


5hMd|k  da  daar  Canaana  abeleide  Sede ,  Yoorug  de  graeMao  der  si 
vM  tirttar.  Man  Un  ar  aallt  iMt  land ,  tat  tegen  den  traebel ,  d( 
•■dar  aaahmar  aattan ,  an  bet  oterigé  «atar  door  auddel  van  eeaige 
atnan  gavanen  «^,  in  de  Zonto  kien  laopen.  INt 
da  kleine  inondatie  te  noemen ,  terwijl  bet  onder 
da  tmebek  amt  aeewaler  de  grootte  innndalia  beelte. 


één  nnr  in  den  omtrek.  De  Yertiogwerken  lyn  nog  aan- 
doab«da  verten  groeUen  van  lieverlede  toe  met  riet ,  debra^gen 
i|)n  nbahinken ,  da  poorten  gedeelteiyk  verdwenen  of  lol  andere  einde 
baalamd,  naadat  men  langt  dammen  en  doorgrafiogen  in  de  boofd- 
vnl  Mbm  da  alnd  komt ;  —  bet  «erk  Spiji  mv  Utkmii  en  de  wa- 
panplanla  BêtBfwfl^  aak  voor  den  rtraatweg  op  Bmgga  en  oenen  tH- 
«eg  naar  da  aanlngplaata  der  barge ,  geboel  gedeebt  j  voorts  iHn  do 
kartlnaraitBB  dar  baafilwal  an  vele  plaateen ,  mgeworpen ,  en  eindel|ik 
iabal  kaalaii ,  dat  ap  da  Hoordpnnt  lag  en  dat  de  Franteben  in 
ITH  gÏBdaahalQk  baddeo  doen  springen ,  in  1818  gebeel  afgelMroken  : 
vvanrdaor  bier  in  de  werken  een  ledig  ontslaan  is ,  dat ,  inaeval  de 
^Ptrtingvarkao  weder  gebruikt  souden  moeten  worden ,  aangevuld  diende 
ta  B^  (!)•  De  vestiDgwerken  van  Smis  lyo  ,  gedurende  de  Belgiscbo 
nnlnstan  in  1890  en  later,  weder  in  toodanigen  staat gebragt,  datsQ 
t«M  aenan  onverwaebten  aanval  verzekeren  konden  ;  doob  alles  is  in 
108  weder  geslecbt.  Zy  zyn  nog  steeds  een  eigendom  van  den  Staat , 
maar  aan  de  stad  lot  nader  opseg  in  pacht  gegeven. 

In  ande  tyden  wat  S&uis  in  muren  besloten ,  vooral  naar  dan  kant 
dar  baven.  In  de  wesibattery  siet  men  er  nog  een  overUUIsel  van. 
Hat  is  door  opgravingen  ook  gebleken ,  dat  sy  nog,  voor  bet  minst 
ap  aaManga  plaatsen  ,  in  de  wallen  aanwesig  en  sleebts  aset  aarde  be- 

Danr  onderMbeidene  belegeringen  geteisterd ,  is  de  stad  tbans  bQna 
vm  allan  luister  ontdaan.  Nogtbans  berwint  ly  in  bevalligbeid ,  door 
kat  waarniasen  der  bouwvallen  ,  en  bet  optrekken  van  nieowa  gaboo- 
wan»  Ook  is  bare  levendigheid  vermeerderd  door  den  groeten  weg 
der  tweede  klnsse  no.  1,  welke  baar  doorsnydt  en  door  de  nianwa 
tnkvaart  naar  Brugg^e. 

Sedert  da  verandering  der  vestingwerken  van  1709  bad  naan  sleebts 
driepaarten,  de  Zuid-poort,  de  Reten-poort  en  de  Paspooxt. 
Ook  daar  ofdaarbH  tyo  nog  de  ingangen  der  stad.  De  Zuid-poort 
diaat  tbans  tot  pakbuis :  de  beide  andere  syn  a%ebroken.  To  voren 
bnd  man  buitendien  de  Oostpoort,  van  welke  een  weg  liep  naar  bet 
vaarmaliga  darp  üeiakenswerve ,  waarvan  men  nog  de  sporen  vindt  in 
den  paraar  Bawestar^Eede ,   in  eene  daar  liggende  menne  of  landweg. 

il)  tf»rit«nMii 


4(E  SLÜ. 

Jta»  amiBt  liiiifctiii  nf .  bmt  «crd  lot  1794  UU  sortie  gtktmkt »  c» 
ilta»  ^iÜBinhmt  «a»  oftvalcrnf  gdeid.  Verder  had  men  de  Brag- 
«riitt-^^act»  ^eeaetmAe  heef  nog  in  het  moarveflL  der  v«*-hBlL- 
«■y  lir  mi  »«  eooe  ^eeSke  e«k  de  Brugscbe  straat  vaa  de  Cami 
«arkit  baeaüair  »  het  ftaa  daei  ▼ermuedeD ,  dat  Toor  de  Spaansche  ha- 
eaerteft  het  l.nierh—rwhf  Gatioo  smal  was , .  dat  er  vvmaam  br^fgea 
Q«ar  himdna  (fehiad  nardea.  Eindeiyk  had  men  nog  de  W  est-p«ort, 
di»  bftor,  aves  ass  de  Oost-poort,  tot  sortie aaar  de  hoiteBverkes 
fahfiiilil  veeiL  Scan  heeft  no^f  twaalf  stralen  ,  ofschoon  sasimtge  tlec^s 
«ahak  hsMea  bevatten.  Bovendien  heeft  men  de  kaai ,  aan  v^ka  in* 
Inmun  ter  linherhand  eeoe  plaats  lot  Visch-markt  b  afge londerd  ; 
%arii9l er  hnileodien  drie  markten  zijn:  (]e  Gr oo te-markt»  do  Beaa- 
tan-markt,  een  middelmatig  plein  met  boomen  omringd,  en  da 
Gareo-markt,  aan  den  suidwesteiy  ken  hoek  der  kaai.  Op  do  Graata 
■nrkt  wordt  des  Diagsdags  de  wekelyksche  graanmarkt  gehondan* 
Toorts  syn  er  nog  steegjes  en  thans  geheel  onheboawde  slralen ,  waar- 
van echter  de  namen  nog  oterig  t gn.  Indien  de  stad ,  soo  aU  de  orar^ 
levering  tegt ,  overal  tot  aan  de  wallen  hehoowd  geweest  is  ,  dan  heeft 
sy  eene  aanmerkeiykc  grootte  gehad  j  daar  de  binnenwal  eenen  omtrek 
▼an  een  onr  gaans  «ilmaakt.  Volgens  de  afbeelding  v*n  den  platten  grand 
in  de  testiende  eeuw,  te  vinden  by  Geiccuama,  was  ly  te  dier  t^d  neg , 
naar  den  kant  der  Oost-poort,  tot  tegen  den  wal  bebouwd,  doeh  atonden 
ten  Zuiden  en  Zuidwesten  achter  de  Maria-kerk  sleohts  verspreide  hniien* 
Dit  gedeelte ,  schynt  reeds  vroeger  door  brand  en  oorlogen  vernield  te 
B^n  geweest.  In  den  ooriog  met  Spanje  geraakten  nog  vde  alraten  , 
tan  Oosten  en  Zaidoosten  van  het  bebouwde  gedeelte  ,  geheel  m»g.  Hel 
Pat ,   eene  Toorslad ,  is  thans  op  6  huisen  verminderd  (tic  dal  artikel). 

Da  kermis  valt  in  den  tweeden  Dingsdag  na  Pinkttettn.  Tol  aan 
hel  einde  der  vorioe  eeuw,  wat  er  nog  eene  kleine  ketmit,  die  in 
September  inviel,  doch  te  niet  geloopen  is. 

Het  Stadhuis,  dat  aan  de  GrooU-tfiarkt  staat,  doch  welks  paye  en  in- 

Smg  aan  de  Kaptfie^ttraat  gevonden  wordt,  is  een  oud  aaniieniyk  gebouw, 
et  werd  op  het  einde  der  veertiende  eeuw  gebouwd ;  in  plaats  van  een 
onder  gebouw  ,  waaraan  eene  kapel  verbonden  was ,  en  dat  in  de  archi- 
¥en  van  dien  tyd,  onder  den  naam  van  het  Poorters  huis  hekend 
staat.  De  toren  is  van  een  sonderling  maaksel ,  de  bouwmeester  schynt 
^êarop  een  kasteel  met  ses  torens  ,  dat  ook  op  de  oude  noodmnnten  der 
atad  voorkomt ,  te  hebben  willen  nabootsen.  Uy  is  met  een  uurwerk 
en  eene  soort  van  speelwerk  vooraien  ,  het  geen  echter  meer  schynt  te  die- 
nen tot  waarschuwing,  dat  de  klok  zal  slaan,  dan  ter  veraaogenaming  ^ 
daarby  staat  een  houten  beeldje  van  omtrent  een  el  groot,  gewoonlyk 
Jaitji  var  Slois  geheeten,  in  Spaansche  kleeding,  dat  hy  het  spe- 
len in  beweging  komt  en  met  eenen  hamer  op  eene  der  klokken  slaat  : 
men  wil  dat  het  ter  oere  van  eenen  tromslager ,  die  by  den  aanval  der 
Spanjaarden ,  in  1606 ,  door  het  slaan  van  vele  marschen  door  elkan- 
der, den  vyand  verschrikte  en  alzoo  de  stad  redde,  daar  geplaatst 
ay.  Zinspelende  op  dit  poppetje ,  segt  men  te  Slvis  van  iemand ,  die 
door  de  najaarskoorts  wordt  aangetast,  dat  Jahtjb  vam  Slois  hem 
hy  den  neus  heeft  gepakt.  Op  het  Stadhuis  is  eene  ruime  voorzaal ,  ia 
«elke,  onder  anderen  ,  in  eenen  beugel  bewaard  wordt  de  steen,  roet 
welke  zekere  Mevrouw  Wilschut  ,  in  het  begin  der  vorige  eeuw ,  vermoord 
trtrd ,  alsmede  —  het  geen  als  eene  bydrage  tot  de  geschiedenis  van 
der  oudere  regtspleging  de  aandacht  waardig  schynt  —  eene  metalen 
%MUt ,  boven  welke  een  metalen  plaat,  die  gesprongen  is ,  toen  men  die 


S  L  U.  463 

Ier  miUa  utttigten ,    oiti  éê  Uitmn  te   beter  te  letea.    Oetrop  itMt: 

II p  tsrn  f Éfbett  batïj  K^rb  f^fXVSSSH.  Stee  Isaf 
btp  ^rgttittten  ttr^^  ^teüe  9a  pavtaieiy  CotneUAto 
unütt  nnbtxt  amtntt  ^^tanttmpmtttt  tt  tioen  maften 
en  aiïjift  btic»  ^itlii  tutten  bnjt  uit  cau^  bat  ^ij 
^timtttn  ïjiibtt  met  tmjte  eeni  offeeiec/  ter  eau  je 
ban  stjiï  afficJc. 

Urn  bïwaanle  irt»f^fr  i?fD  ketes  op  liet  Sudhob,  die  fooibeee  Yao 
hrt  GroQte  noar  bet  K!eb(^  Kwteel  getpenBeD  werd,  on  de  beven  af  te 
«luiten  ■'.  ««Afoin  mk  di*  jHiurt  aldaar  de  ReteD-peort  beetta 

firt  St»t)liiiï4  U  Yfiiiriii  fao  eenige  mioie  Tertrekkeo  TOoniea, 
«ïndirr  W€ti«  otiitcrtc  beid  ing  vefdienea  :  de  groote  raadkamer,  eeoe  mime 
n«Uif  eo  jganibniïjkc  laal ,  en  de  oode  gnlEw,  roim  goBoeg  em  tot  raad- 
m9A\  foor  c«iie  pUtu^liiiidf«ud  te  koBoea  dienett ;  aan  deu  grenst  een 
riiïin  gt^iiv,  ile  Rooïle  Leeow  gesaamd,  te  voreB  ttadtberberv en 
e<»neM!rg«rïe ,  tbatii  nog  tot  woning  van  dea  Coneierge  dieneade  :  docb 
leircni  tot  buit  \an  bewarlnj  iogerigt :  oader  dit  alles  aQn  roirae  en 
'*'    belden.  Te  voren  ging  men  van  de  mote  voortaai  nog 


w§  mm  fm|  vertrek,   dat  niteigt  op  de  markt   bad,    belg«ien   onder 


waaronder  men  de  vleesebkal  had ;  dit ,  in 
hühllif  vmTITM,  awaar  beschadigd  en  niet  teer  noodig  i)fnde,  b  weg^ 
*^    ft«  »  wraardaar  tdrter  bet  Sladhob ,  dat  thans  geene  nunea  naar 
iMl  dar  Hafkt  beeft,  minder  sieriyk  b. 

Laadbnis  of  Hnis  van  den  VrQe,  ia  de  l^Ht- 


iMMt,  aawaaalijk  FrHsimmi  geaoemd.  was  een  groot  ond  gesticht, 
deiea  oaer  bet  adellek  geslacht  der  HeeroB  var  Baimt  gebouwd , 
«a  bewoond.  Daar  vóór  was  eea  Umeiyk  groot  plein .  dat  aiet  boomea 
lieplaat,  aa  aMt  een  yseren  bek  afgeschoten  was*  Het  bnb  bad  oa- 
'  "  •  vertrekken  y  en  de  kelders  dieoden  tot  plaatsen  voor  de 
i«  De  herberg  de  Goaden  Kroon  was  aaast  betHob  van 
rQe.  Dit  gebouw  was  door  het  bombardement  van  1704  onbe^ 
ir  beschadigd ,  en  daar  dat  collegie  toen  vernietigd  werd ,  b  de 
liOBWval  allengs  meer  ingevallen ,  tot  dat  in  den  wmtar  van  18411 , 
Mü  da  arme  lieden  werk  te  geven ,  de  fundamenten  ea  kelders  ait- 
falwakea  sUn.  De  plaats,  waar  het  stond,  is  thans  aaa  do  erve  vaa 
•aa  partieolier  hnu  getrokken,  terwyi  de  daarby  staande  herberg  do 
Kiwa  raadf  vroeger  tot  stalling  en  koetshuis  werd  iogerigt. 

Ir  ia  taSunt  eea  Postkantoor  in  de  KapelUttrtmt,  Van  allo  da 
aaasieamke  Gon vernemen tsgeboowen  ,  Magaiynoa,  Gom- 
asaadaatsbniien,  Barakken  ent.,  is  alleen  de  Hoofdwaobtop 
jèt  GrmH  wmfèi^  staande  gebleven,  en  in  1819  door  het  Ryk  aan  de  stad 
voor  980  gnid.  verkocht.  Zy  wordt  thans  gebexigd  voor  de  bnr|per-  of 
poiitiawa^tan ,  in  geval  die  plaats  hebben.  Zonder  groote  ontsiermg  der 
■wrkt  loa  dit  gebouw  niet  kunnen  webgebroken  worden. 

De  oterige  militaire  gebouwen  syn  ,  in  1815,  toen  tQ  meestal  aleta 
daa  bouwvallen  waren,  door  het  Ryk  verkocht,  en  tot  tuinen  aaage^ 
kfd;  flat  Gommandement,  in  de  5/een«fra«f,  gewooalijk  da 
CiwBBdiBii/faaf  genoemd,  bad.  door  betbombardemaBt  aiet  meer 
gijadia  daa  vela  particuliere  buiten ,  die  kort  daarna  wedor  hersteld 
a^a,  avtaiala  bel  Huis  en  de  lokalen  van  den  Lands  Com- 
ioOi  staaada  in  da  Wohiraat,  gewoonlijk  de  Crauiuff-  of  JTanoft- 
'  geaoemd  I  aiaar  de  Franschcn  lieten  alles  vervallen ,  en  de 


SLü. 

•cvi  «.«£,««  bK  isi  bnadkMl  te  gehnikem. 
■aa  «a^  ia  iwe  rondbüéa  TrrJfglJ ,    tm  had  alna  Ime 
de  Mariakerk  ca  de  Si.    Jaaikerk. 
D^  Sariakcrk  «T  Lievcvraavekerk   ftaad  digt  bff  dcami- 
vcilharkdtr  Jlrota-aafdf.     Zg  a«fd  aafctvffeU  reeds  bQ  de  ftirWaa 
dtrüadeiftaavd.  ca  awtefta  tiddebaaMkcrk.    Dea  90 Mei ISÜ! 
a»deBMaa«aa  IWraik.  die  lat  de  part|j  bekeerde  «elke  d«  Km 
^m  Amaaa,  fiiawi  TU,  cficade.  Ir  Sum  eai  Priesten  te  wgia, 
ifraMiK  .   «at  ae  pwgUgWM   lea   lienaDea ,  banlle 
l  ia  de  Lkieiiauaeierk  ah ,  beCfeea  de  inwoacw  It- 
i  straf  do  ■oBcb  tccea  dea  SebioDaliekea  BJaAtf. 
igafjk    ak  wriil  larbl  doar  de  tegeopariy  WM  fh> 
stkfct.     IWa  dSqptmber  14»  «crd  dirkcrkdoor  dea  klikMin  geli«|. 
Isa .  ca  braadde  laca  frdceketqk  af,  aaardaar  eok  de  omlig  ai  adu|e. 
Iia  ■  ia  teel  awtlra  fefadea  bAèea ;  daar  de  vlaaawa  lelfii  bei  Sebtfca- 
baii  ia  de  JTif  ifiüftiit  ,  fcaaaktca.     Zg  aerd  echter  aeder  bersidl, 
caiat443a<rd  aaade  Obrtcrfiagea.  latbacte  wrgeat  dea  moocd  êm 
haaae  laadfeaaalca  yplttgd  (ae  bimadtr  U.  47C$«  ceae  kapeljtadat 
kerk  ^|;crtaaa  ca  finai  luikid.     Ae  tarca  deier  kerk  aera  ïea  0 
J  tl9S  aeder  dier  hrtaaacdcr  gctrelEra.    Tydens  de  RefimaalH 
de  X»akcrk  wet  wee  tat  godwiWaitetfcaiBg  gebruikt  Ic.ifa 
ica,  dach  ia  de  ttadRckcaiag  taa  1S80  viadtmea  mehUagna 
itm  ^erkeap  «aa  hrt  nlier  vaa  deK  kerk.     Dei  iQ  bQ  de  beroeeffüg 
der  stad  ia  1CD4  eea  baawval  vat,  l^jkt  steUig.  Ia  hei  reMloiidM 
vaa  Dbkoaca ,  ^aa  13  Jalg  IC06,  ^adt  BKa  gevag  gemaakt  rmu  etat 
Tcrkeaftag  ^aa  ■adenebeiiifae  rtakkea  heat  ea  yaerwerk  in  de  eadt 
kerk  Ikgiadi;  ea  dea  S  Aagastas  1606  klaagde  de  Oatvaager  der  kerk 
ia  d«i  kcrkeraad ,  dat  de  soldatca  Tele  iteeaca  groot  ea  kleia  oit  dt 
aade  kerk,  gfaiimii  Oase  UeieYroa v,  acgvoerdca :  waarop  io  de  aolalcB 
vaa  dea  k^kearaad  Taa  diea  dag ,  ak  ook  tob  80  daaraanTolgcade  ea 
^aa  83  Deeeaiber  des  telfdeo  jaars ,  gevaagd  wordt  tod  maalrcgelea  die 
er  geaomca  werdea ,  om  deo  groad  Ie  ooiblooleo ,   ea  de  malerialea 
aaar  de  kerk  Taa  St.  Jaa  over  Ie  breageo.     De  oiaats  waar  de  kerk 
stoad  il  eeo  moestoia  ;  tot  1620  ftood  io  het  middeo  daanrao  nog  eea 
kelaesaal  slok  metselwerk  omtrent  5  el  hoog ,  tyode  een  gedeelte  der 
maren  die  het  middea  der  kerk  aitmaakten  ,  en  waarop  de  toren  nutte. 
Bet  hnis  waarachter  die  moestuin  ligt ,  wordt  nog  de  Plompe  t.oren 
genoemd.     /»  ét  Jaarteckra  roa  het  Vrije  Tan   Bbaocourt  ae  Noea»- 
Tnac  Tindt  men  D.  lil,  hl.  155,  »tot  Stvuin  de  O.  L.  Vroowekerk, 
>in  de  kapelle  Tan  de  Baenst  aldaar  staet  bij  de  Tonte  eene  tombe. 
« Hier  lM[i  Jonc  Troawe  Assa  Fiua  Jav  Fiun  ,  geselnede  Tan  Jai  m 

•  Baiiist,  Fuios  jAiSy  Baed  ons  gedachte  Heere  Hertoghe  Tan  Bourgogne 
»Graef  Tan  Vlaenderen,  en  zynen  Hoog  baillu  Tan  de  stede  Broggeen 

•  Bmgscbe  Trye,  obiit  1434 ,  den  1  Aognst.** 

Dt  Si.  Janskerk,  die  tot  bet  begin  deser  eeuw  io  wexep  bleef, 
was  aan  den  H.  Joiaiiiibs  dip»  Dooper  toegewijd ;  zy  werd  in  de  laatste 
helft  der  Tcertiende  eeuw  gesticht ,  hoewel ,  uit  de  opsporingen ,  door 
wyien  den  kandigen  P.  MiesTtmsin  b^t  stads  arcbicf  gedaan  ,  biykt,  dat 
er  te  Torenter  lelfder  plaatse  reeds  een  kerkgebouw  beslaan  bad,  mede 
aan  den  H.  Joiaiihu  toegewyd.  Die  ,  van  welke  wy  hier  spreken  ,  was 
een  der  fraaiste  gebouwen  ,  welke  de  stad  in  vorige  lyden  versierden  en 
de  grootste  kerk  ,  die  in  Staats-Ylaanderen  gevonden  werd  ,  zynde  lang 
104  ell.,  breed  ruim   30  ell.,    en  in  het  kruis  50  cll.     Het  was  eene 


SLU 


inii&kerk  ,  waarvan  Itet  scbip  en  liet  koor  utt  drie  buiken  bestond,  die 
do<rr  {lijlürrn  jjrescbeideii  eerden  ,  onder  den  lorcti  was  een  portaal  tot 
ingang^,  rijkelrjk  met  ni<iscn  voonien ,  die  Tóurdc  Reformatie  met  eeoe 
tDOfii^te  fan  beelden  prijkteo.  De  toren  aan  de  Toonijde  geplaatst, 
acheen  bestemd  te  zijn,  om  lioogcr  opgetrokken  te  worden;  daar  in 
hing  ecne  leer  mare  welluidende  klok,  om  welke  Ie  luiden  vier  man 
noodig  was.  Van  binnen  was  bH  gebouw  niet  somber  maar  licht  en 
lucblif»  ;  bet  koor  wai,  na  de  Reformalic,  doop  deuren  en  door  een 
accr  tm^cr  klinkend  orgel  tan  bet  overige  der  kerk  afgescheiden,  en 
werd  niet  Toor  de  godsdienst  gebruikt*  Zelfs  was  van  bet  overige  der 
kerk  tlecbts  een  g'  deeUe  met  iitplaalsen  bezet.  Deie  kerk  ,  die  hy 
alle  l>clegf ringen  en  oorlogsverwoestinfjen  (gespaard  hleef,  werd  door  de 
nnToonigtigheid  van  ccnen  loodgieter  ecne  prooi  der  vlammen  op  den 
SG  September   1811  en  is  len  gronde  afgebroken  in  het  jaar  18^3* 

In  geenc  kerk  van  Zeeland  waren  loo  vele  praalgraven  als  in 
deie,  Onderacbcidene  (jroole  mannen  badden  er  hunne  ru«itplaalsen.  Vele 
deaer  gcdenkteekeoen  wareti  door  dt-n  brand  vernietigd  ;  de  overigen 
zeer  gesebanden,  liet  pracliti(^üle  was  dal  van  ibr.  Willem  de  Soeti 
VAM  LiftiK,  gc'Kc^gd  11adtbaI5,  .Bidder  van  St.  Mtchtd  ^  Admiraal 
van  Zeeland,  en»,  overleden  20  September  1G37.  Onder  eene  ,  op  ge- 
draaide kolommen  rnstcnde  ,  kap,  in  welker  frontispies  bel  witmarme- 
ren wapenschild  stond,  lagen  de  wit  TOtinneicn  beelden  des  Admiraalt 
en  xijne  gade  ,  Olikpia  ve  UeiVTAiür. ,  met  ecu  hondje  aan  de  voeten.  Op 
den  achtergrond  dezer  nis  zag  ntcu  op  eeticn  zwarten  steen  de  namen 
der  gestorvenen  enz.  met  go  uden  tellers.  Ouk  dat  van  Jonkbeer  Cuaalbs 
TA«  D£m  PïooT,  Güuverncur  van  Slqjs^  overleden  30  Augustu»  1614  ,  was 
bjj  uitstek  fraai.  Dit  monument  van  graaiiw  arduin  was  gedekt  met  ecne 
kap  op  vier  kolommen  ruftende  ,  onder  welke  bet  beeld  lag  van  vak  Dit 
NoOY,  met  een  leeuwtje  aan  de  voeten,  tcrw^l  Geloof ,  Hoop  en  Liefde 
luct  cenigc  genten  en  andere  ziuncbceldtge  sieraden  bet  geheel  ver- 
•ierdeo  (1). 

Na  hel  verbranden  der  St.  Janskerk ,  hielden  de  Hervormden  hnnno 
godsdienstoefening  in  de  Fransche  kerk  ,  lot  dat  zy  zehen  wedrr  ia 
uti  bezit  van  een  geschikt  bedehuis  waren.  De  tegenwoordige  kerk 
der  Hervormden  ,  is  in  bel  jaar  1823  en  1824  gebouwd  opeen  plein, 
waar  te  voren  bnizen  stonden  ^  welke  door  het  bombardement  van  1794 
Tcrnicld  werden.  Dit  is  met  boomcn  beplant  ,  &n  wordt  aan  de  achter* 
i^jdc  brgren:<id  door  erven  van  nog  beslaande  hnizen  ,  aan  de  drie  andere 
tijden  door  de  Hoogstraat^  het  /^'  intitfat,  zijnde  cene  verlenging  der  NieU" 
wtkerk'itmot  en  de  Commies itraut.  De  kerk  is  ccn  ruim  ,  net  en  sierlijk  , 
hecht  en  sterk  ,  regelmal)([  kniisgebniiw  ,  op  welks  midden  de  toren  .«staat 
tn d^e  meieene  liiiklok  voorzien  is.  Van  binnen  is  de  kerk  nel  geblafon' 
neerd  en  met  een  fraai  en  welluidend  orgel  versierd.  Bij  avondgodsdïenst 
wordt  zij  door  lampen  vc!rlicht.  Jammer,  datdemnren  bijna  «^en  el  minder 
boogZAJn,  dan  zij  ontworpen  waren,  waarom  men  lot  plaatsing  van  bet 
orgel  den  grond  hfeft  moeten  doen  zakken  ,  züüdal  men  bij  de  intrede  ccn 
f^aar  trappen  afgaat.  De  eerste  predikdiensl  had  daarin  den  21  Augustus 
1825  piaat»,  \oor  dcNedcrduilscbe  Hervormde  gemeente  tf? 
Sicts,  was,  vöór  bet  jaar  1794,  een  volledig  stel  zilver  ten  fjebruiLc  bij 


(I)  e«*t  utduleiiTlci)  iMchi^vlDe  Tên  ««llo  4cid  tonabes  mH  n^»it  <&«  opcfbrififii ,  t  •  «r 
0^  fvi'uuileit  wftén^  f«|iufd  nel  tie>«ii|ri  yti«  nêrlslrti  ,  norens  C«  pcnoDCn  «vItcü  ,  «iHlB«« 
la  bM  Mm»né$tiUd  «xtr  M  dtttrikt  Sluipt  liArstog  lai».  h\  li>7  cu  Tol«tad«,  JiArsAng  tttf 
kl.  iTT  *tt    TelgtndD 


fLC 


iskt 


éaatwf  >iMl  ccssn^  tareatje, 

rifaiJfd  OTfcL  üadal  doe  kerk 
I  er  xwi^ftad  gcaaakl ,  die  om  te  acmea  ca  bleef 
0|  Ab  W|ma  tvee  jaar  TBcr  rekêaiaf  tmm  dea  aaaacmer  i 
vtrd  ét  ««ara.  knkcfk  allmfiLcBS  aaeer  ca  meer  baaatall^ : 
ét  lainahackl  daar  de  «ckearea  ia  dca  auiBr  tiea ,  ea  imidu  i 
«Mr  wUvtiaf .  Taca  aa,  ia  1830,  de  sUd  ofliuire  beteltiag  kreeg, 
aaiiltt  4e  f  iMMtadiat  <van«keid  lijae  maasckappeo  op  de  galerijeo 
«aa  dat  raakke  gcbtuw  te  ziea  plaatsca ,  ea  droog  leer  kracfatif  aan , 
mm  de  aieaav  kerk  Ie  aptaea :  brtgeea  daa  ook  spoedig  gesekiedde , 
^♦nitadf  de  ccnta  dieest  daaria  Terrigt  dea  13  December  18S0, 
aadat  nj  alTorea»  door  dea  toeamaligea  Pastoor  P.  J.  Piukir  geooa- 
sacreerd  wjs. 

De  Toormal^  kerk  is  ia  1810  aigebroken ,  en  op  bare  staodplaals 
is  teae  brrgflMls  «oor  de  daaraaast  staaode  pastone  geboowd. 

£r  wareo  «uór  de  Herranaiag  te  Sluis  drie  kloosters ,  naoMiyk  :  een 
mans-  en  een  Troaweaklooster  beide ,  «an  de  orde  der  Franciscanen ; 
Toorts  had  nien  nog  bet  gasthuis  met  de  Beligiensen  van  den  gastbuise  : 
belgeen  echter  een  aanhangsel  van  bet  laatstgenoemde  schijnt  gewcMfc 
Ie  tyn  :  rustende  op  die  Nonnea  de  ferpligting ,  oai  bet  gasthuis  ta 


'  S  L  ü.  467 

Het  manskloosler  koml  voor  midcr  den  ntim  fan  Obser- 
Tsaten-klooiter,  Recolletlen  of  Minderbroeders-kloos- 
ter,  het  ▼rrawenklootier  werd  het  Penitenien-klootter  of  M^g- 
daleoa-klootter  genoemd.  Tot  bet  oprigten  van  bet  klooster  der 
MÏBder*bfoeders-Obfenranten  werd  de  goedkenring  Tan  Paus  Edci- 
ms  IV  gegeven  in  bet  jaar  14SII,  bet  daarde  ecbter  tot  het  jaar 
1445 ,  eer  S&ni  gemelde  Broeders  konde  ontvangen.  Dit  klooster 
ffdiÜBt  gertaan  te  hebben  op  den  oostei^ken  boek  der  Gmmandcurs^ 
atraat ,  waar  thans  bet  woonhuis  ^an  Mevrouw  de  wed.  Blahkut  is. 
By  bóloit  Tan  den  Magistraat  Tan  89  Nofember  1S79  werd  be- 
paald ,  het  klooster  der  Observanten  af  te  breken ,  den  grond  te  ver- 
koopen,  an  de  bouwstoffen  te  gebruiken  tot  versterking  van  de  stad. 
Hel  Mykl  dat  het  toen  ledig  stond,  en  van  alle  kanten  open  was. 
▼elgena  de  stadsrekening  van  1B80  bragt  de  verkoop  op  430  ponden 
▼laamach  (8580  guld.) 

Het  Magdalena-klooster  stond  by  de  Oostpoort.  Dal  bet  door 
de  belegering  van  Prins  Mavbits  ,  in  1604,  en  ook  niet  door  vroegere 
waa  verwoest  ,  biykt  daaruit ,  dat  by  de  capitulatie  bedongen  werd , 
•  dat  de  Religieusen  van  bet  Magdalena-klooster  als  van  den  gasthiiise  lou- 
>  den  vermogen  te  biyven  wonen  in  baarlniden  kloosters  of  konvent  enz.'* 
Daar  dit  klooster  afgescheiden  was  van  hetgeen  als  bebouwd  gedeelte  der 
stad  was  overgebleven  ,  is  bet  naderhand  tot  geen  ander  einde  gebruikt 
maar  afgebroken.  De  vierkante  plaats,  waarop  het  stond,  en  die  met  eene 

E  acht  omgeven  is ,  kan  men  nog  genoeg  kennen.  De  kapel  van  dit 
ootter  was  reeds  in  1572  afgebroken  en  in  de  acte  van  consent  daartoe 
wardt  het  gesticht  genoemd  Convente  vanSt.  Katherijna,  ge- 
aayt   de  Magdalena.     • 

vroeger  had  men  hier  een  Gasthnis  en  een  Weeshuis,  ieder  in 
een  afzonderiyk  gebouw ,  doch  dexe  slichtingen  tyn  onder  het  Fransch 
besUinr  vereenigd  en  in  het  jaar  1830  overgebragt  in  een  parlikulier  huis  , 
aan  het  einde  der  Jfuuteekerk§traat,  dat  ook  tot  Loge  der  Yry- 
metselaars  gediend  bad.  Dit  gebouw  is  volkomen  voldoende  voor 
de  tenenwoordige  behoefte  ,  ook  voor  de  enkele  weezen  ,  die  er  ver* 
pleegd  worden. 

Het  voormalige  Gasthuis,  staande  in  de  Kapellettraat,  was  reeds  vóór 
da  Reformatie  tol  dat  einrle  bestemd ,  doch  was  toen  tevens  een  Non- 
nenklooster, in  de  capitulatie  van  1G04  Religieusen  van  den  Gast- 
hnize  genoemd.     Het  is  een  groot  kolossaal  ,    nu  ecnigzins  vervallen , 

Sebouw ,  voorzien  van  eene  binnenplaats  ,  rond  welke  aan  de  voorzyde 
e  kloosterkapel ,  die  na  de  Reformatie  tol  Fransche  kerk  gebruikt  werd  ; 
en  aan  de  Noordsijde  en  van  achteren  bo[rrensd  door  lokalen ,  die  tot  zie- 
kenialen  ,  Regenten  kamers  en  woning  voor  den  binnenvader  en  de  bin- 
oenmoeder  dienden.  Thans  is  dit  Gasthuis  tol  eene  Kazerne  van 
de   Marechaussee   ingerigl. 

Het  voormalige  Weeshuis,  op  de  Hoogstraat,  digtby  het  Kogel- 
hof (thans  eene  weide)  was  een  vrij  groot  en  geschikt  {gebouw  ;  het  werd 
door  bel  Fransch  liest uur  domein  verklaard  ;  gin|f  als  zoodanig  aan  het 
Nederlandsch  bewind  over;  werd  in  1815  door  drn  Staal  verkocht ;  is 
aedert  gedeeltelijk  afgebroken  en  verbouwd ;  dienende  thans  lol  eencn 
parlikuliere  woning. 

fiy  de  Groote  kerk  stonden  eenige  huisjes  de  Ren  ij  et  genaamd, 
welke  geslicht  waren  door  zekeren  Heer  Ylabiho  ,  om  tol  woning  voor 
behoeftige  lieden  te  dienen.  Deie  syn  door  den  brand  gespaard  ,  en  nog 
in  weien. 


468  S  L  U. 

Te  Slois  beslaat:  Een  Departemeat  der  Maattcbappy  f«( 
Jfut  Ml»  UJIgemeeu,  datdeo  19  April  1880  opf^rigt  is ,  mim  40le- 
den  lelt,  eene  Leesbibliotbeek  beeft  tot  stand  gebraat.  ca 
i^roeger  een  Maandblad  uitgaf ,  dat  door  de  onlusten  fan  lÖOge- 
slaakt  is.  Door  de  destyds  hier  gebloeid  bebbende,  doch  thans  lOS 
goed  als  te  niet  synde  BijbeWereeniging,  welke  tot  de  io 
Aeeawsch-Ylaanderen  gevestigde  afdeeling  vmn  hel  Bij- 
belgenootschap beboorde^b  in  het  jaar  1818  eene  Zo  ndagtsckosl 
opgerigt ,  voor  alle  behoeftigen  tonder  onderscheid  van  getindte.  Dos 
nam  van  den  beginne  af  seer  wel  op ;  doch  is  mede  door  de  oalm* 
ten   van  1850    in  verval   geraakt. 

Er  is  ook  eene  Bank  van  Leening  en  eene  Spaarbank. 

Het  Schutters  bof,  dat  by  een  der  bolwerken  tusschen  de  Zoü- 
en  Oostpoort  afgetondcrd  van  het  bebouwd  gedeelte  der  stad  stond ,  wil^ 
been  een  best rale  weg  (een  overbiyfsel  der  oude  ILihenmidsitraat)  leidds, 
was  door  het  bombardement  niet  beschadigd.  Nog  eenigen  tyd  na  1794 
bleef  het  gebouw  in  wesen  ,  en  werd  het  tot  verlustiging ,  om  naar  het 
wit  te  schielen  en  te  kolven  gebruikt,  maar  is  daarna  afgebroken. 

Men  had  in  oude  lyden  te  Sluis  eene  menigte  van  gilden  en  er  «erd 
sterken  handel ,  vooral  op  de  Oostsee  en  den  Levant  gedreven ,  waartoe 
ook  aansienlyke  magasyncn  en  kelders  voorbanden  waren.  In  het  begia 
deser  eeuw  waren  nog  eenige  gebouwen  uit  dat  tydvak  op  de  Uoogstf^at 
aanwezig ,  doch  die  syn  sinds  verkleind  ,  aoodat  er  slechts  weinig  meer 
van  overig  is. 

Er  was  reeds  vóór  1441  eene  Kamer  van  Redery  kers,  hebbende 
lot  blasoen  de  Distelbloem  en  tot  zinspreuk :  fon  het  OudB  Jfiemw. 
In  gemeld  jaar  toch  behaalde  de  kamer  «van  Kortryk  hier  prysen. 
In  1498  deed  de  kamer  van  Slois,  met  die  van  Ostende,  Bergen-op- 
Zoom ,  Reimerswaal  en  Amsterdam  ,  te  water  bare  plegtige  intrede  in 
Antwerpen  ;  alwaar  toen  de  broederschap  van  twee  en  twintig  kamers 
byeenkwam  (1). 

De  Stadsschool,  welke  ook  voor  een  gedeelte  van  Heille,  waar 
geen  school  beslaat ,  dienen  moet ,  is  eene  vereeniging  der  te  voren  af- 
zonderlyk  bestaan  hebbende  Nederduitsche  en  Fransche  scholen ,  waarom 
er  ook  in  de  Fransche  taal  onderwezen  wordt.  Zy  wordt  gemiddeld  door 
een  getal  van  160  leerlingen  bezocht. 

Onder  de  Sluizcnaars ,  wier  moedige  daden  geboekt  syn ,  behooren  : 
WooTiB  Jassen  ,  die  als  Kapitein  op  een  klein  schip  met  slechts  40  kop- 
pen bemand,  den  22  Mei  1406,  uit  het  midden  der  Engelsche  vloot 
een  schip  weghaalde ,  waarin  het  geroofde  altaarstuk  der  kerk  van  St. 
Anna-ter-Muiden  gevonden  werd  ;  Willbh  db  Goppblaebb  ,  die  in  1487 
met  zyn  schip,  eeneprys,  door  twee  schepen  van  Maxihiliaah  vab  Oos- 
TEMnijE  gemaakt,  heroverde,  de  beide  keizerlyke  schepen  daarby  ver- 
nicesterde  en  naar  Sluis  opbragl ;  Gbbrit  van  Mbbckbrbn  ,  die  zyn  byna 
reddeloos  gescholen  schip ,  in  1528,  voor  Dieppe  ,  legen  de  Franschen 
zeer  dapper  verdedigde  en  Ie  Sluis  binnenbragt ;  Jaqoes  IIenkbbbbt, 
die  lot  de  Watergeuzen  behoorde,  en  Gebbit  van  Hoecke  ,  een  beurt- 
schipper ,  die  met  zyn  ongewapend  schip  ,  den  20  Maart  1695  ,  ecnen 
Frnriscbcn  kaper  van  Duinkerken  vcro?erd  een  te  Smis  binneobragt. 

Voor  Is  is  Sluis  de  geboorteplaats  van  den  Rcgslgeleerde  en 
Staalsmaii  Mr.  Fbans  Ebibbins  ,    geb.  15   September    1755,    f  Ie 


(t>    W.  Kops,  S^heti  Mn$r  gttehtêdtnét    dar  Rtdêrijhrrtn  In  de  WtrUn  vtm  d«  M^amhmffii 
dir  rftdarUiniiickt   Letterkunde  <•  Ltyitn ,  D,ü,  bl.  til  es  8lS. 


SLü. 


469 


Middelburg  den  19  Maart  1810,  n.t  heL  Vaderbnd,  gcdiireodis  de  staaU- 
aloroien  Yan  1791 — 1814,  in  onderscheidene  gewi[flige  betrekkingen  te 
hebben  ten  dienst  gestaan  f  van  AnxQMt  fAü  Deiii$e  ,  die  veel  tot  vcr- 
beicring  tan  bet  schoolwelen  in  Walcheren  heeft  bygedrag^en ,  gcb. 
11  Met  17Ü4,  t  19  November  1829  als  Predikant  Ic  Middt^burg ,  en 
\sn  den  Hchrlder  Jacob  tah  Loo  ,  ^h,  in   1614,  f  i'^  1670. 

In  1132  werd  de  haven  veroverd  door  WtLLCM  taw  IJperen  ,  die 
deie  plaats  deed  versterken  ^  docb  zij  verd  door  den  Prins  van  Eltag 
belegerd  en  genomen. 

Eecds  in  1;:295  werd  de  stad  in  de  Mroelingen  tusschen  Vlaanderen 
eti  UoUiind  ,  by  gelegenheid  van  eeoen  sirooplogt  van  Jaei  van  Rekkssb 
eene  prooi  der  vlammen.  Intusschen  werd  deze  scbadc  spoedig  hersteld 
en  bcyvcrde  Jah  jkut  Naick  ,  ah  Heer  van  Slois,  zicb,  om  den  handel 
te  doen  bluinjen  en  voor  de  stad  voorreglen  Ie  verkregen  ,  onder  welke 
liet  rc'gt,  dal  de  B^ijnw  van  Sitis  ook  op  bet  Zwin  rcgtsgcbicd  sonde 
mogen  ocfünen  ,  bctgecn  onder  den  naam  van  het  waterregt  bekend 
i«,  en  dat  te  voreo  te  Damme  door  eenen  poorter  van  Brugge  werd  uit- 
^o«lend.  Dtt  werd,  In  15^3,  door  Graaf  Looctvijk  vaiv  Neveas  verteend, 
doch  de  Bruggeliagen  ,  over  dit  alles  verstoord  ,  liepen  te  wapen  ,  bercn- 
den  StDJS ,  kregen  lieer  Jah  var  NAiEtv  gevangen  en  namen  de  stad  in  , 
wnarby  tij  de  bijna  volbouwde  kraan  verbrandden  en  vele  andere  ver- 
itoestfogeji  aanrigtlcn  ,  lerwijl  tevens  onderscheidene  voor  Sturs  icer 
nadeelige  bepalingen  gemaakt  werden  en  de  stad  in  vele  opiigten  af- 
bankclyk  van  Brugge  werd.  Deie  afhankelijkheid  ii  vele  ceuweir 
laag  een  twi&lappel  tnsf^cben  Sxots  en  Brugge  geweest.  £crst  na  den 
overgang  der  stad  aan  de  VerecDigdc  Nederlanden  is  zy  geheel  Tor- 
Qtctigd  (1). 

Gedurende  de  veertiende  eeuw  was  Siins  ook  dikwyii  gewikkeld  in 
de  woelingen  die  de  Engelschen  en  Franüchca  in  Vlaanderen  stichtten. 
In  1340  had  voor  Sluis  ecne  geweidigc  zeeslag  lusschcn  die  beide  Mo» 
0«ndbeden  plaats  io  welke  men  wil  ^  dat  toen  voor  bet  eerst  vao  ka- 
nonnen op  vaartuigen  gebruik    gemaakt   werd. 

De  grootc  krijgstogt  naar  Engi^land  werd  in  1386  hier  uitgeruit  , 
tij  bestand  uit  1^87  vaartuigen,  maar  liep  te  niet*  Omstreeks  158J  deed 
WiLiEB  VAM  Nameh  aan  FiLiPS  TAS  BoiTBCOHDiÊ ,  die  Graaf  ra«  flaanderen 
nas,  afstand  van  ïijrie  regtca  op  SluiSj  daarvoor  Bethune  in  Artoii  in  rtiil 
aanoeuicüde.  Filips  locu ,  wegens  krankilnnigheid  van  den  Koning 
van  Frankrijk  ,  Medebcsluitrder  van  dat  Rijk  ,  versterkte  Sluis  met 
ifiare  muren  en  bouwde,  op  kosten  van  Frankrijk  ,  bet  kasteel*  7Aq 
het  art.  Sldis  (het  GnooïE-KASTEEL-TE-), 

Ten  jare  1406  werd  Sldis  belegerd  door  de  Engclsebcn  ,  die,  den 
SS  Mei  ,  met  ecne  geduchle  vloot,  aangetocrd  door  den  broeder  van 
Koning  Üriidiik  ,  het  Zwin  binnen  geloopen  waren.  Het  sneuvelen  van 
den  Admiraal  TaoiAS  Pë?(broile  ,  die  te  St.  Anna  ter  Muiden  begraven 
ligt «  sloeg  den  moed  neder ,  en  maakte  een  einde  aan  het  beleer.  Toen 
was  Jas  vau  BooitcoNDii  ,  bijgenaamd  Zonder  vrees  ,  zijnen  vader  Filips 
aU  Graaf  van  Vlaanderen  opgevolgd.  Hij  liet  aan  de  overtijdc  der 
haven  het  kleine  ka<(teel  bouwen  (^ie  het  art.  Sluis  [het  Kleine- 
Kast  cel- va  o-]).  In  den  algenicencn  opstand  der  Vlamingen  tegen  Faiif 
bleef  Slcis  steeds  des  Graven  lijde  huilden «  ofschoon  deswege  dik wytf 
iwaar  berend,  Ctt  de  stadsarchiven  blijkt^  dat  iu  de  eerste  bclH  dezer 
fCDw  dc  stad  door  eenen  xwuren  brand  geteisterd  werd  ,    waardoor  vefc 


il)    tm  tauiit  M  Ut^ofiu  5fi*j/tt   rufi  ntêAt  ,  hi,  n*  eu. 


inut  rm  Stsrxnc  }^k^  m  fm 

vDipBs  ■" 'i"*"  verd  «ek    Wft 

-vnLnmMga,-  TnmReiiiaioDi  i  nirtw  v^v  ét 
^9  sJniOK  maar  aibsm  wmniac  ides  és 
^m  v«ke  uaoit  «sx  a  bs  Lnua  vu  Fmiiifjl. ,  eem  ia  dca  Bilicr 
•^  09.  7a»  CK  9EX  i&  bs  Lrom  -rm  IjuwbJ  fLiuBëta  «ardca.  Ml 
Tiiy  — —  -  «fti  T«z.  Z.os.er  &£»  l.Dimi[s  vai  Eafcland.    bfÜ  laa 

90^  wd  éaarvppnacfttcs  :is:piifit.UiaK«d«or  d»  Graaf  ,  aak  door 
éjpe  ■■eiJir  IxAJUA  TM  Fonw*!.  ca  door  sjae  acnige 
«a  «wif  ksadijk.  Kaua  t*i  Bnuaiw  De  oaduUaua  j^ 
te  SiflM,  Tier  dagca  daru,  dwr  dea  Bioxbop  Taa  Domik:  do 
Prisiet  wat  iataacfaca  gAaaiert  ïa  bd  kns  ron  Gn  as  Baoct  (dal 
aaderbaad  ycpOt  bel  GoII^  Taa  dea  Trije  gediead  beeft).  De  koapboa- 
éd  mA  ét  OaOerlicgea  Tcrliep  oaolml  deiea  lelfdea  tijd ,  Ier  fefe* 
leabeid ,  dal  boabe  pakhaïifa  ,  door  bel  Slaucbe  graaaw ,  ia  eea 
pplaaderd 


SIiü.  471 

Iii  14SB,  werd  Sio»  door  liet  DuiUcb«  krijgsfolk  v«d  dea  AarUb«r- 
tog  lUxiMiUJLAti  te  ?ergeefs  belegerd,  In  deie  ptaais  voerde  Filim 
TAH  Clbii  hei  bevel.  Ëen  der  gijielaan  van  Mj^xisiliaaji  voor  de 
onderhouding  lao  bet  jonaste  verdrag  zijnde  ,  bad  fay  2icb,  Tcrbitterd 
over  diens  trouweloosheid,  aan  de  «Ijde  zijuer  vijanden  gevoegd»  Door 
Keïier  Facdcbik  bieroiu  in  den  rijksbaD  gedaan ,  maakte  bij  met  do 
rondom  \erdrcTco  Uockscben  gemcene  laak  eo  bood  hun  de  belang- 
rijke «eebaven,  in  lAclke  faij  2icb  bevood,  ter  wijk  en  «vipenplaal4  aan. 
Jhte  verianieldeD  zich  uu  hier,  onder  deii  twee  en  twintigjarigeo  Jonk* 
lieer  Faahs  var  Bhvoeiioos,  schuimden  tan  daar  onophoudehjk  langs 
de  Zecuvtïche  en  Ylaamscbe  kusten  ,  voeren  meermalen  met  40  4  50 
•chepen  levens  uit,  om  landingen  in  Holland  te  doen,  en  vonden 
er,  ofscbooo  dikwijls  geiiageo,  telkens  eenc  schuilplaats,  om  er  bunoa 
Lraeliten  te  herslclleo  en  met  ?ernieuwden  moed  bunoe  vijanden  t«i 
be,vtuLen* 

Intiisioben  was  ook  in  Vlaanderen  de  krijg  bevïg  voortgezet^  docb 
den  1  Oclobcr  1489  met  een  verdrag  geëindigd,  waarbij  de  Overbe- 
den  van  Gent,  Brugge  en  Iperen,  op  eene  vernederende  wijze,  ver- 
ge  iing  moeiten  vragen  en  de  inwoners  eene  zware  geldboete  opbren- 
gen. Alleen  vah  Cletc  was  daarin  niet  begrepen  en  versterkte  lich 
dus  te  SLitn  met  vernieuwde  iospanniog.  Het  kapen  ging  onver- 
binderd  tijneo  gang,  tot  dat,  in  Julij  1492,  de  stad  werd  ingesloten» 
Fiurs  VAfi  Boun&onmfi »  Heer  tan  Beweren ,  bcnaauwde  baar  Ie  water 
met  ceoe  vloot  van  drie  ea  veertig  oorlogscbepen  ,  dertig  platbodems 
en  dertien  hulken  ,  waarbij  Hcscbik  Vil ,  Koning  van  Engeland  ^  nog 
twaalf  schepen,  onder  bet  beleid  van  EoDsao  Pomno,  bad  gevoegd. 
ALaaecBT,  Ucrtog  v(ui  Sasen,  belegerde  baar  met  een  daaraan  gcü ven- 
redigd  beir  te  lande.  De  stad  weideen  tijdlang  sterk  beschoten.  Doch 
Fturi  VAM  Clevb  verdedigde  baar  soo  dapper  »  dat  hij  eerst  na  een  beleg 
tan  twee  maanden,  door  bet  springen   van  een   kruidoiagazijn ,  bewo' 

rwerd  ,  op  voorwaarde  van  vryeu  aflogt  enz,,  de  plaats  over  te  geven, 
dezen  tyd  werden  te  Sluis  gouden  en  zilveren  noodmunten  gesla- 
gen van  welke  wel  afbeeldingen ,  maar  misschien  gccne  exemplaren 
meer  voorhanden  zija. 

Door  dit  beleg  was  een  groot  gedeelte  der  stad  vernield,  dat  nooit 
meer  hersteld  is  geworden  en  de  reeds  geknakte  handel  op  de  Oostzee  eni. 
geraakte  hierdoor  gebevl  te  gronde  j  ook  bad  de  pest  in  de  stad  gewoed 
ea  eene  menigte  menseben  weggenomen:  dit  eet*  en  ander,  waarbij 
BOg  kwam,  dat  bet  Zwin  reedsi  ondieper  begon  te  worden,  maakte  dat 
S1.01S ,  in  de  zestiende  eeuw  ,  van  minder  hctcekenis  ^as  en  ie  zwak 
wcrdy  om  zich  tegen  Brugge  te  venetlcn  ,  zoodal  bet  eindelijk  geheel 
onder  de  magt  van  die  stad  kwam. 

In  t56t$  kocht  de  stad  bet  terrein,  waarin  bet  Pas  Hgt ,  en  waar  ge- 
bouwen stonden,  welke  in  de  krijgsvcrrigUngen  dikwijls  hinderlijk  warea 
en  meer  dan  eens  daarom  verhraad  waren  geworden.  Deze  grond,  toen 
bekend  onder  den  naam  van  ^iieuw-M  uiden,  werd  aUoo  eene  voar* 
atad  van  Steis  (Zie  NiKow-Moioa?i-)' 

SLtris  werd  weder  belangrijker  in  de  o nl asten  roet  Filim  11 ,  vooral  door 
de  krijgs  toerus  tingen  biancii  de  stad  en  bet  karled  ,  eerst  Icn  einde  bei 
tegen  ue  Geuzen  te  dekken ,  daarna  om  het  Spaanscbc  geweld  af  te  kee* 
ren  j  ook  vielen  er  scherpe  zeeslagen  in  bet  gezigt  der  stad  en  onder 
de  muren  voor  ;  in  een  van  welke  ,  in  Junij  157!^ ,  de  Hertog  V4(i  Mcoitia 
CoELi,  die  uil  Spanje  herwaarts  kwaiu ,  ii^tatiwlijks  bet  gevaar  on tkviam 
van  gevangen  genomen  te  worden  «n  in  Sluis  vhigtte. 


^mkk. 


de  Sckfcrun.  daa  mwH  dwleiijk ,  n 

ée  Lsfspüaftt  VMT  Qrtende  tervskarco  ;  na 

A.W  4e  tfjd ,  &  «n  dne  auandeo  vas  belegfrd  5e- 

des  18  AjkpiifBf ,    ■ntit  OTcr^pcTca ,  bcdiDgeodc  ecnen  Tiijoi 

Cfttift. 

I<is  btjiQ^deti  «as  bei ,  dat  nek «  biimeo  Stcfs  ,  behalre  eeae  Spaan- 
achc  knj%kaHümg  vaa  MBtreni  4000  man ,  ook  1400  Tarksche-,  of  eigen- 
lijk Barbarijscke  slarca ,  berooden  ;  «elke  de  Spaansche  GooYerneur, 
beoevens  11  ef  li  ^leijen  ,  op  «elke  lij  dienden  ,  gaarne  lou  beboodea 
bebben ;  dan ,  nit  kracbl  van  een  der  artikelen  der  overgave  ,  werden  deie 
slaTea  allen  in  Trijbeid  gestdd  en  de  galeijen  raakten  in  der  Staten  banden. 
Prins  Maibits  miste  dns  wel  in  lijn  eerste  plan  ,  001  Ostende  te  be- 
boaden  (betwelk  deo  dO  September  daaraanvolgende  aan  de  Spanjaarden 


S  L  L'.  475 

éimr  hÊÜ  «Mea  van  Slc»  «erd  het  Tcrlics  der  andere 
wgwd,  waot  daardoor  bchiddea  de  Sutcn    aiei  te 

B  ToeC  ia  Vlaanderen,  en  hadden  mitsdien  gelrjrn- 
Ud',  wm  dcB  oorlof,  builen  hunne  eigene  grenirn,  in  deie  provineie 
•mr  te  bnafea.  Ter  oonakeYan  het  «^root  belaoj  deser  OYerwinoinj, 
•^|ilet  dal  oet  Terlies  van  0»trnde  gelijk  lanienliep,  nerden  in  de 
7««enigd«    Hcderlanden ,    ter  eeiiwijer  gedachtenis   daarran ,    onder- 


pcBoingen  geslagen,  met  geestige  optchriften ,  waaronder  een , 
m  «dka  acne  s^de  de  slad  Ostende  en  op  de  andere  de  steden  Slcis  « 
liMdiili ,  GraTe  en  U  hij  nherk  «aren  afgebeeld;  met  dit  rand«chriri : 


X' 


Fins  Tncmio  Oèfcssn  Hoiii  RmJen,  Palriae  Qmutmor,  Ex  Me,  l'r- 
ku  thÜ:  1604,  hetwelk  aanduidde,  dat  de  sUd  Ostende,  die  dus 
tfnktmêm  werd  ingevoerd  ,  meer  dan  drie  jaren  belegerd ,  aan  deu 
aflaad  aiel  daa  ateenhoopen ,  maar  aan  bet  vaderland  vier  steden , 
ait  akh  nlve,  gegeven  bad;  alioo  nanielgk ,  befaaWe  Sliis,  ook 
da  dria  aadcre  fenocmde  steden  ,  ter  telfder  tyd  door  den  Slaat  ver- 
'^anlcrd  warea.  Op  eeaea  anderen  penning  sag  oien  op  de  eene 
weder  de  stad  Ostende  en  op  de  andere  Slois  alleen  ,  en  op  de 
lydea  lat  men  dit  opschrift :  Jehoma  Priuê  Dederat  Plmt  Quam 
ïdmwff.'  1604  (dal  b :  de  Heer  bad ,  reeds  vooraf,  aan  ons  meer 
ven  dan  wy  verloren  hadden) :  ziende  op  de  vermeeslering  van  Slcis  , 
ke  bet  verlies  van  Ostende  eene  maand  tijds  voorafj;egAan  «as.  Het 
verdient  opmerking ,  dat  Slcis  destyds  groolendcels  schijnt  bevolkt  ge- 
vordca  la  njn  door  de  voormalige  inwoners  der  stad  Ostende ,  onder 
wdkt  vde  2!eenwen  waren  (1). 

Middelerwyi  werd  FaiataiK  HiaaaiK ,  Print  fo»  Oramjt ,  door  de 
Stalen  lot  Gouverneur ,  niet  alleen  van  Slois  ,  maar  ook  van  al  wat 
van  Vlaanderen  door  de  Stalen  reeds  vermeesterd  was,  aangesteld. 
DtK  had  tot  Luitenant-Gouverneur  onder  ticb  Ciablbs  vaü  dcb  Noot  , 
Baar  va»  Hoogwoude  en  Aantwoude^  die  de  stad  had  helpen  winnen 
en  daar  gestorven  is. 

Deie  afwisselende  onderwerping  aan  Slaatsch  of  Spaansch  bewind 
keerde  niet  alleen  de  burgerlyke  ,  maar  ook  de  godsdienstige  instel- 
lingen gestadig  om,  ja  bewerkte  telkens  voor  een  groot  deel  eene 
verandering  van  bevolkinir ,  die  alxoo  tot  op  schaars  dOOO  verminderde 
ca  daar  nooit  weder  boven  gekomen  is.  01'tcboon  de  plaats  voor  11587  , 
even  als  het  Vrije ,  tot  du  Unie  behoorde  en  nog  door  hare  afgevaar- 
digden hg  de  beeediging  van  Lbiczsteb  vertegen « ooi digd  was,  konde 
aii  evenwel  niet  verwerven  weder  daarin  opgenomen  te  worden ,  maar 
bleef,  even  als  alles,  wat  van  Vlaanderen  heroverd  werd,  onderworpen 
aan  da  Generaliteit.  De  stad ,  nu  op  eene  kleinere  schaal  terug  ge- 
bragl ,  aam  toe  in  vrelvaart ,  en  bloeide  xoo  wel  door  de  beietting , 
by  welke  de  sta  f  der  krijgsmagt  in  Staats-Vlaaiideren  ,  als  door  helcollegie 
van  den  Vrije  daar  binnen  gevestigd,  en  ook  duur  d«Mi  handel  van  Hol- 
land op  Vlaanderen  in  drooge  en  gezouten  visch  ,  kaas  eni.  en  terug 
in   lijnwaad  ,   wollen  stoflen  en  granen. 

Zekere  db  Tmiail,  een  Fran^ch  balling  in  Spnnsche  dienst,  iu 
bet  jaar  1606  vernomen  hebbcudc ,    dat   men ,   aan  de  oostayde  van 


(I)    Zi«  SWALüWBü  ,  ét  Mandaden  dit  Zttuutn  ,  bl.  1S8> 

Bürail  if  af  t«  leidea  .  waarom  Se  npraak  ro  gewoofllcn  te  Sldis  loo  febMl  ntl  4m  4cr  Zccuw- 
flcki  ■nSw  •fwwakwan  ;  wurtoc  ook  b44rocg  ,  dal  rele  iawoacra  4ie  in  ISIS  do  olad  haddra 
«titom  M  ito  M  BMt  boaoe  kiad«m  unit  kwawM  ,  fooroaatlQk  W  MiddoUMri  haoQt  tckailpUaiB 


474  S  L  U. 

S  «II,  baiUQ  de  tUd,  geeoe  wacht  hield,  aaDgetien  de  waebthaiiea 
aldaar  verbrand  en  nog  geene  anderen  opgerigi  waren ,  loog  ia  Jmdj , 
met  twaalf  honderd  man ,  o?er  het  ferdronkc»  land  van  Kadiaad  der- 
waarts ,  en  kwam  er  londer  ontdekt  te  worden.  Graaf  FaasaiK  fAV 
DER  BsacH  had  aangenomen  hem  met  een  sterker  getal  troepcA  «it 
Damme  te  volgen,  en,  na  het  bemagtiffen  der  stad,  het  Mag  te 
slaan  voor  bet  kasteel*  Cbuilbs  via.niaNooT,  Bevelhebber  vaa  Sun, 
had  de  lugt  gekregen  van  eenen  aanslag  des  vyands ,  en  de  Bevelhtb- 
bers  der  naaste  vestingen  gewaarschawd ;  doch  nooit  was  hem  ia  dea 
tin  geschoten ,  dat  iemand  soa  hebben  durven  ondememea  de  stad 
Sldis,  omringd  van  soo  vele  schansen  en  wachthuizea,  te  beapriageB. 
pe  onderneming  scheen  in  het  eerst  te  tullen  gelukken.  Daar  twet  val- 
broggen  en  eene  |K>ort  ,  door  middel  van  petarden,  losgespnagea 
waren ,  kreeg  de  bmnenste  poort  door  den  slag  tulk  een  gat ,  dat  er 
twee  man  te  geiyk  door  konden.  Het  was  nu  geen  werk  den  wal, 
die  eene  geringe  hoogte  had,  te  beklimmen,  van  binnen  was  allti 
ebbei 


torgeloos :  de  BevelheDber  en  de  andere  Oversten  lagen  te  bed. 
dete  ongewone  stilte  verschrikte  allereerst  den  ingekomen  vyand,  be- 
dacht, dat  men  op  tyne  luimen  lag,  om  hem  te  overvallen.  Hier 
kwam  nog  by ,  dat  een  gedeelte  der  vyandeiyke  soldaten  ,  gelast,  om 
aan  eenen  anderen  oord  der  stad,  ter  bestemder  ure,  een  looie  wa- 
penkreet aan  te  heffen ,  daarvan  in  gebreke  gebleven  was ,  doordiea 
de  klok  dien  nacht  niet  geslagen  had ,  aangeiien  het  groote  onrwerk 
der  stad  by  geval  overwonden  was.  De  bespringers ,  door  deo  schrik 
overmand  ,  draalden  nu,  om  door  de  gemaakte  opening  in  tedriagea, 
terwijl  eenige  manschappen  der  bexetting,  door  den  slag  der  petardea 
aewekt ,  half  naakt  en  half  gewapend ,  de  binnenste  poort  awamea 
besetten,  en  too  fel  op  de  vyandeiyke  pieken,  die  men,  by  misslag, 
in  plaats  van  musketten  ,  vooraan  geset  had ,  schoten  ,  dat  deie  terog 
weken.  Dit  wyken  vermeerderde  den  schrik  in  de  anderen ,  die,  ia 
groote  verbaasdheid,  op  de  brug  stonden  en  elkander  al  deiatende 
verdrongen.  Var  nta  Noot,  nu  ook  by  de  hand,  deed  bet  geschat 
dwars  over  de  brug  lossen ,  en  veroorzaakte  eene  vreesselijke  siagtiog 
onder  de  digt  opeen  gepakte  menigte ,  too  dat  er  omtrent  vijf  hon- 
derd sneuvelden.  Ook  werden  er ,  in  het  wederkeeren ,  nog  velen  ge- 
veld ,  doordien  de  bezettelingen  der  naaste  schansen ,  van  alle  kantea 
uitgevallen,  den  vijand  in  den  rug  vielen.  Te  Slois  werd  kort  hierna, 
tot  beveiliging  tegen  dergelijk  gevaar,  eene  halve  maan  voor  de  poort 
gelegd. 

In  het  jaar  1621  ondernam  Dor  Irigo  db  Bob€u  ,  Bevelhebber  van 
Antwerpen ,  eenen  aanslag  op  Slois  ,  op  welke  stad ,  by  langs  twee 
wegen  ,  aantrok  :  doch  het  geschut  der  naaste  sterkten  ,  van  den  eeneo 
en  de  aankomst  van  eenen  hoop  Zeeuwschc  schutters ,  van  den  anderen 
kant ,  en  bovenal  de  tware  regen ,  verydelden  deo  toeleg. 

Yyf  jaren  later  deden  de  Spanjaarden  eenen  aanval  op  de  sterkte  het 
Pas ,  daar  men  de  stad  hield  gewonnen  te  tyn ,  wanneer  die  sterkte 
beraagtigd  was.  Doch  de  onsen  waren  op  hunne  hoede.  De  aanvallers 
werden  moedig  afgeweerd  ,  Spihola  ,  die  tich  het  gebcelc  jaar ,  uit 
bet  veld  gehouden  had ,  was  hier  by  tegenwoordig ,  en  tou  ,  indien 
de  aanslag  gelukt  was ,  terstond  orde  gesteld  hebben  om  Sluis  aan  te 
tasten.     Nu  keerde  hy  onverrigler  zake  terug. 

In  April  1690  werd  er  een  hcimelyke  toeleg  ontdekt,  om  Slois  aan 
de  Franschen  over  te  leveren  ,  en  eenige  Zeeuwsche  eilanden ,  ne- 
vens Kadzand,  onder  brandschatting  te  brengen,  of  af  te  loopen.    De 


8  LU.  475 

Boi»fdl}«lcider  tiu  dotcii  »linhohcn  UBilaf  «m  Iaom  ÜABtmn,  êto 
FraJif  chmau  TAn  berkooiil ,  «n  Oud-Schcpea  te  Sun.  U^  hêd  «ok  Mk«rt 
CanJi^tja  RutL4ii»n.,  «cbippcr  aldaar,  ia  daa  aaaslag  wüoa  ia  te  wikka* 
ItB.  Dïarti«  zo«lit  bij  Aüf tiii  Emint,  FraaidMB  SehoóbMetter  aldaar, 
medc^  in  ipn  bcbnir  ovt-r  te  halen}  doek  deie  gaf  er  dea  Btfdkdiber  dar 
fUd  ktfosU  wm*  M^iTiscT  werd  keUapi  net  eenea  krief  bQ  iiel|  aaa 
den  Btet  n%  LtivyQn  ,  ^F^aAti  kQ  eter  dea  teelef  kaadelde,  doek  deie 
kiitr  va*  door  Ee«mj.dlt  gc&ckrma  en  nel  ÜAAtüim  aaam  ondertee- 
ktad :  liet««lli  deta  f  aa  hem  kcgeerd  kad ,  opdat  kQ  lUn  kandsekrift 
durna  soodc  kunitcn  boclieaefl.  Reiurats.  raakte  aok  in  keektenit* 
A^tiixtt  en  Bo£t.Aiii9i.  werden  te  regl  gesteld  toot  den  krfiftnade 
M4KTiii£f  iienl  veroordeeld ,  om  geworgd  en  generendeeld ,  EoaunaM. 
otu  gftiMngva  Ie  wordea  ;  «dk  vonnii ,  den  16  Mei  «erd  nitgevoerd. 
IlÉ&<ièii&t,  die  bel  iiuL  ukgekragl  kad ,  terwierf  een  jaargeld  fan  drie 
honderd  giildeo  tsüu  de  Slaien.  ^ 

-  Sedert  at  dten  lijd  ^  h  Sldu  onaangeroerd  geUeten ,  tel  den  jare  1747, 
Hoed  d«  Fraiischt?  Generaal ,  (iraveTiJi  LowmaAib,  ecne  on  verweekte  in- 
Tal  in  Suali-Vbanderfii  dot^nde,  deie  stad  kei  eenl  opeitchte ,  Innnen 
velke  de  Eabüd  LimiiECBT&i,  by'afwetigbeid  van  oen  Gonvemenr, 
tiiji  MAMAaOoanKiEE,- kei  gebied  voerde.  De  krUgib»- 
l  Ml  drie,  doek  seer  onvoltellige  kilailloni  voelvolk,  te 
'  MOO  aan  niteiakende.  Naanweiyki  vertoonde  liek  de 
da  flail,  of  de  overgave  Tolgde;  na  een  keleg  van 
,  dea  88  April ,  londer  dat  er  nog  een  tckol ,  andere 
eiüVawaer ,  door  de  vijanden  gedaan  was.  De  inundatie  met 
iae£  in  17411 ,  toen  de  vraekten  nog  te  veld  stonden ,  tol 
la  der  ingesetenen ,  geiel ,  strekte  siek  naar  de  lijde  van 
één  nor  en  naar  den  kant  van  SL-Anna-ter-Mniden  |  nnr 
ij  da  overgave  werd  de  beseltiDj||^  krijgsgevangen  geinaaki 
Brngge  gevoerd ,  terwijl  de  bargcnj  iick  aan  de  genade  van 
FiaBkniks  loaiag  moest  aanbeTelen.  De  gevulde  magaiijnen  werden  na 
gaiad^d,  en  dea  borger  sooveel  geld  afgeperst ,  als  maar  mo^nk  waa, 
leadal  da  stad ,  ofiiehoon  de  gebouwen  onbeschadigd  bleven  ,  kieraoor,  en 
■Of  BMordoor  het  sttbtean  van  den  handel ,  geweldig  leed.  Dit  geval 
is  daardoor  des  te  merkwaardiger ,  omdat  de  Zeeuwen ,  en  vooreerst  de 

die 
pvnl- 
bUde 

i  hoona  stad  ,^en  vervolgeos  wegens  de  geheele  Provincie ,  te  Ter- 
liHen,  hetwelk  bon  werkeiyk  gelukte.  De  Franschen  behielden  de 
alnd,  tel  10  1749 ,  toen  se ,  den  SS  Janoary ,  uit  kracht  vao  de  Trede 
4a  Aken ,  weder  aan  den  Suat  werd  terug  gegeveu  (1)*      ' 

In  1786  wehl  Sluis  in  eenen  geduchten  stoat  van  tegenweer  tegen 
da  Oostenrijkers  gebragt  en  de  inuodatie  gesteld ,  bet  kwam  echter  tol 
gaan  aanval  of  belegering ,  alleen  werd  bet  fort  St.  Donaas  by  verras- 
aioff  ingenomen ,  en  dit  is  by  den  vrede  aan  Oottenryk  gebleven. 

Aoemrijk  en  steeds  gedenkwaardig  is  de  verdediginjr  van  Sfteis  tegen 
da  Franschen ,  die  ,  in  1794 ,  onder  bevel  van  den  Generaal  Maai4V  , 
da  alad  aanvielen   en  den  4  Augostus  opeischten  en  insloten.    Toen 


vMiawiaat  i 


4?6  S  L  ü. 

de  Gcneraal-Majoor  Willu  Hbsdrik  fiaroD  yav  seb  Dutii  ,  den  M  Ion{| 
van  dat  jaar ,    bet  opperbevel  over  deie  veitinff  op  lich  nam  ,   met 
bet  Tooruitsigt ,  om  eerlaoff  eene  belegering  ie  sullen  moeten  doorslaan , 
bevond  zich  die  vesting  als  in  staat  van  vrede.     Op  de  wallen  lagen 
eenige  vreinige  yseren  kanonnen,  maar  de   noodiakeiykste    artillerie- 
behoeften  ontbraken ;  deie  werden  achtervolffens  met  schepen  aangevoerd 
lot  aan  de  gebeelc  insluiting  der  vesting.    Om  die  insluiting  te  bewerk- 
stelligen moest  de  vyand  in  bet  bezit  zyn  van  bet  Land- van -Kadiaad , 
hetwelk  hy ,  in  den  avond  van  den  27  Jniy ,  bij  den  post  van  Tnrkyë 
binnendrong.     Ook  de  verdediging  van  dezen  post ,  een  half  nur   vao 
IJzcndyke  gelegen  en  door  200  man  bezet,  ging  met  moedbeiooniag 
gepaard.    De  Kapitein  Willbh  Corsblis  sb  Viribu  werd  het  oiTer  lUoer 
dapperheid.     De  Vaandrig  D,  Gordor  hield  eenen  tyd  lang ,  mei  eenea 
enkelen  soldaat ,  het  vuur  eener  battery  in  werking ,    lot  dat  hy  ook 
dezen  getrouwe  aan  zyne  zyde  zag  sneuvelen.     Op  eene  andere  bat- 
tery zag  de  Luitenant  ter  Zee  Mosqobtiibr  ,  alle  zyne  kanon niera  dood 
of  gekwetst  en  de  ammunitie  verschoten  ,  en  evenwel ,  ofschoon  selft 
ffewond ,  vervoerde  hy  mei  de  handlangers  de  stukken  naar  IJzendyke. 
Op  den  oogcnblik  dat ,  door  de  bemagtigiog  van  Radzand ,  Stou  was 
ingesloten ,  bestond  de  bezetting  uil  negentien  honderd  acht  en  dertiff 
man ,  onder  welke  slechts  honderd  negen  en  zeventig  artilleristen.  Doch 
welk  getal  voor  den  omvang  der  werken  zoo  gering  was ,  dal  zy  ,  vaa 
den  dag  der  insluiting  tol  op  dien  der  overgaaf  ^  zynde  een  tyd  verloop 
van  acht  en  twintig  dagen,  zonder  eenige  aflossing,  op  de  batleryen 
moesten  post  houden.     Dit   deden    zy  dan  ook   niet  den    lofwaardig- 
sten  yver,  onder  het  onophoudciyk  vuren,  zoowel   hy  nacht  als  by 
dag,  niettegenstaande  het  herstellen  der  balteryen  en  hel  verwisseleo 
van  hel  beschadigde  geschut  gestadigen  arbeid  vorderde ;  even  lofwaar- 
dig gedroeg   zich  de  gcheele  bezetting ,   ofschoon   de  landziekte  liare 
krachten  ondermynde.  Toen  de  Generaal  var  dbr  Dotn  ,  van  den  eenen 
kant  bereid ,  om  zich  tot  het  uiterste  te  verdedigen  ,  van  den  anderen , 
wetende ,  dal  hy  eenmaal  zou  moeten  zwichten ,  het  goeddunken  ver- 
langde te  kennen  van  den  Stadhouder ,  boden  zich  de  Luitenant  J.  C. 
Vbuobn   en  den  Luitenant   ter  Zee  Jar  var  der  Vbldbr  aan ,  om  met 
behulp  van  Maabteh  en  Willbh  Yissba  schippers  vau  SldU,  te  trach- 
ten ,  door    de  belegeraars  been ,    zich  eenen  weg  te  banen.      In  den 
nacht  na  den  17  Augustus  in  eene  kleine  sloep,  dooreen  naauw  water, 
tusscben  de  vijandeHjke  posten  heenroeyeodc ,  volbragten  zy  de  stoute 
daad ,    welke  verdien»tc1yk  genoeg  geacht  werd  ,   dat  var   dbr  Vbldbr 
terstond  tot  Kapitein-Luitenant  bevorderd  ,  en  door  den  Vice-Admiraal 
VAR  Kirsbbrgbr  mct  een   eeredegen  begiftigd  werd.  Vbogbr  mogt  zyne 
zending  niet  volbrengen  ]  hij  voerde  de  kiem  mede  der  ziekte  ,  welke 
in    de   vesting  woedde  en   waaraan    hij ,    vóór    dat    bij   *sGravenhage 
bereiken   kon,  op  het  ziekbed  geworpen,  te  Rotterdam  bezweek.     De 
beide  kloeke  schippers  en  hun  moedig  feit  waren ,  door  de  verandering 
der  staatszaken  ,  onbeloond  gebleven  en  byna  vergeten ,  lot  Z.  M.  Ko- 
ning Willem  I  hun  op  hun  request ,   in  1828  ingediend  ,    bij    besluit 
van  10  February  1829  no.  15   eene    gratiGcatie  in  eens  heeft  toege- 
staan yesamenlijk  ter  somroc   van    honderd    gulden.     Twee  dagen    na 
hel  vertrek  der  genoemde  OiUcicren  werd  er  in  de  belegerde    vesting 
een    sein  gezien    op   een  van  's  Lands  vaartuigen,    bestaande  in  eene 
blaauwevlag,  boven  welke  eene  witte  wapperde ,  en  aanduidende,  dat 
er  na  eenige  tijd  hulp  te  wachten  was.     Bfaar  inmiddels  was  de  ziekte 
onder  de  bezetting  dagelijks  geklommen ,  en  had  in  bel  hospitaal  door 


8  L  ü.  477 


i«  w/»w^*  Irtnlcn ,  dia  diar  als  ipetB  foUapcld  l^w ,  wa  alkr» 
knajiJ aardkit  ^«riKièo  fekfig— .  Miet  aenrdaa  acfn  hoÏM' 
en  vijf^%  pctfoufn  wjireo  la  ttut,  mei  iMpaoMBf  kmiM 
krirchicii  f  nf}<[  crui/;c  ijï^t  te  doen,  maar  aok  daarna  hi 
Ujli^  de  bein  mcmi«  liradit  hai  gewaar  te  dragea*  Da  fdNMiweo  der 
tiad  bgen  door  hel  bonibwdiaiiiat  fraoleadeali  ftmttU  Da  TyaBde- 
lyke  Io«pgnivcD  Ung«  den  OattdQk  varea  feaadard  tol  aan  daa  tteeaea 
Wr  van  de  0<»M«liiit,  ea  veer  de  vaanaoadea  vaa  vier  ea  twiatiy 
b>t  arhuieo  poad  «areo  aiel  OMer  daa  ivialif  lebotea  iroerliaadea, 
terwijl  f  oar  elk  der  k kindere  kalibers  aog  slechte  twee  lioaderd  iafds 
iii  voorr«iid  «afrn.  Elnddyk  verd  ia  d«B  aieifea  vaa  dn  M  Aqga^ 
tut  Itei  Tfocfer  ^geven  tmn  ¥aa  eea  vaa  'tlaaA  faartaiaea  verraafea 
door  e«o«  tfiktie  iilaauwe  Tlag,  tea  teekea,  dat  de  beu^rdea  geea 
bulp  Ie  «M'hif^n  hadden.     Toea  besloot  via  aia  Data ,  alet  eeaparig 

Stffthtmya  tnn  alb  Hoofd-OfficiereB  der  beieUiof ,  aan  dea  Geaeraïa 
ïoitiD  da  Toor-n narden  vdor  te  stellea,  op  ivelke  bQ  de  vestiof  wilde 
otujgsiCBA  ^^t  fiiitwoDrd  fan  dea  Franseben  Generaal  was  debetniging 
vaaa(alaad#aMat  datby  niet,  door  desoToorstellen  gaaf  aan  te  nemen, 
sQae  kalde  kaa  bewysen  aan  eene  verdediging,  waardoor  de  betelibg 
da  aahliag  vaa  al  wat  krygsman  was  Yerdiende,  en  by  liel  niet  na , 
h%  da  hapaling,  dat  de  beselüng  met  krijgseer  aoa  uittrekken  ,  in 
mt  gpehiawi  vvdng  nog  bij  te  voegen ,  dat  sniks  gesebiedde,  toi 
ana  fttaktab  ¥aa  de  sebosne  verdediging ,  welke  lij  bad  niteeveerd. 
Taaa  af  m  auddag  ma  dea  S6  Aognstos  de  besetting  van  Smis  de 
Xaillpaart  aal  aa  dea  staf  vaa  bet  Fraascbe  Lgpr  Tooroij  trok,  trad 
da  afiwi  «avenaagde  als  oavermoeide  Kapitein  FanaBUL  Loaswiia  Bebe 
ail  ia  gelederea :  en  ,  Terrold  met  dat  goToel  van  aijn  pligt  gedaan  te 
bAfciB  t  dat  aiet  kan  onderdrakt  wordea ,  rigtte  bij  sijnea  tred  naar  dea 
Generaal  Maaaiv  en  zeide  :  *  Generaal ,  gij  denkt  eene  vesling  in  te  ne- 
•  Bwa  9  ea  gij  neemt  maar  een  puinhoop  in ;  gij  denkt  eea  garaiaecn 
»  te  afarwiBBea ,  en  gij  overwint  maar  een  hospitaah** 

Baa  roemryk  ecbter  deze  verdediging  ,  uit  een  krygskqadig  aogpaat 
bwcbaawd ,  ware  ,  sQ  Was  een  doodsteek  voor  de  stad ,  dié  oabarmbar- 
liger  geteisterd  werd ,  dan  eene  plaats  in  het  vaderland  gebarend  is 
geweest.  Op  baar  tochwerden  door  de  kundigste  artillefisten  6000  ko* 
gab  Taa  24  en  16  pond  geschoten  ;  en  5000  bommen  met  iOtfO  boa* 
wiUar-graaaten  aeworpeo.  De  itad  was  dus  op  vele  pUalsen  sleebu 
,  Tbans  siet  men  daarom ,  in  de  straten ,  muren  of  beplaa- 
■  te  voren  buisen  of  niagasynen  stonden  ;  terwyl  de  nieuwe 
\  kerk  een  gedeelte  beeft  aangevuld.  De  achteraf  liggende  straten 
a||a  eaoral  deeriy k  vervallen  gebleven.  Een  grootere  slag  voor  de  bnr- 
flifl  was  de  afstand  der  sted  aan  de  Franscbe  republiek.  By  bet  borstel 
vaa  Nederland  werd  Staats-Vlaanderen  als  deel  daarvan  erkend  en 
de  Heer  Jacob  Hcjisi^oia  nit  Slois  als  lid  der  vergadering  van  Notebe* 
lea  te  Amsterdam  benoemd ,  ofschoon  de  plaats ,  even  als  sommige  an- 
dere ia  Nederland  ,  tot  bet  voorjaar  van  18U  ,  in  de  magt  der  Fraa- 

'  ea  bleef.  Deie  hereeniging  bragt  echter  weinig  stoffisiyk  voordeel 
i ,  daar  de  stad  wegens  veranderde  insigten,  nopens  de  wijae  van 
eaaie ,  niet  meer  als  vesting  behouden  werd  en  dus  volslrekt  sonder 
baMttiag  bleef,  terwijl  de  handel  kwijnde,  vooral  wegens  bet  sterk  op- 
alikkaa  Taa  bet  Zwm. 

Üa  dagea  vaa  5 ,  4  en  8  Februarij  18S<$  waren  voorde  Ingeietenen 
dar  atad  Saiis  mede  dagea  van  groeten  angst  en  bekommering.  De  sterm 
«il  kal  Baardwesten  dreef  bet  water  soo  geweldig  aan ,  &i  reeds  op 


478  SLU. 

den  namiddag  de  kaai  tol  aan  de  boorden  was  Ter? old ,  terwijl  kort 
daarna  bet  water  eene  el  op  bet  laagste  gedeelte  der  kaai  atond  en  de 
beleode  straten  bereikte  en  overweldigde  ,  stortende  bet  de  oude  kerk- 
straat met  soof eel  geweld  in ,  dat  de  steenen  opgenomen  en  een 
eind  weegs  medegesleept  irerden.  Dese  straat ,  benevens  de  Beesten* 
markt,  Ridder-  en  andere  straten  daaraan  gelegen  «'alsmede  de  bniaen , 
kelders  ,  en  tainen  werden  dadelijk  overstroomd ,  too  sel£i  ,  dat  men 
licb  niet  dan  met  moeite  en  gevaar  op  straat  kon  bcugreven  «  kanneade 
men  met  schuiten  erdoor  varen.  De  afdamming  der  iUrate-Test,  t^gen 
bet  sluisje ,  aan  den  ingang  der  kaai  bosweek ,  doordien  de  kmin  ten 
minste  S  k  4  palmen  beneden  de  omliggende  was ,  en  in  een  oogenUik 
was  sij  in  eene  see  veranderd.  Akelig  was  betsesigt  aan  de  Oostpoort, 
dewijl  de  bedekte  weg  ,  welke  ook  daar  tot  teedijk  dient ,  mede  4  pal- 
men lager  dan  de  dijkaadje  van  den  Bewester-Eede-polder  was,  viel 
bet  water  daar  overbeen ;  vulde  de  S^oete-Vest  met  sout  water ;  droeg 
weder  over  den  bedekten  weg ,  die  haar  van  den  pold.  Bewester-Eede 
scheidt ,  en  sette  die  onder  water.  Het  water  stortte  dus  over  de  borst- 
wering van  den  bedekten  weg ,  ter  gebeele  lengte  van  een  half  nnr* 

Den  30  October  1830  had  de  Overste  Ledbl  een  voorpost  van  50  man 
te  Slcis  gelaten  ;  dese  moest  echter ,  daar  alles  open  lag ,  des  avonds  voor 
de  Belgen  wyken  ,  die  alsoo  Slois  beietteden  en  hunne  vlag  op  den  toren 
deden  plaatsen.  Des  anderen  daags  ,  had  de  merkwaardige  aanval  op 
Oostburg  plaats  ;  waarby  de  Belgen  geslagen  werden.  Dit  maakte  de  te 
Sluis  overgeblevenen  ongerust.  Bet  nachts  was  er  een  boitengewooa 
booge  springvloed  ,  waardoor  bet  seewater ,  soo  als  meermalen  gebcort , 
door  eene  riool  op  de  groole  markt  vloeide.  Dit  meenden  sij ,  dat  onset- 
telyk  en  kunstmatig  tegen  hen  gerigt  was ,  waarom  sy  de  trom  beten 
roeren  en  ten  ^én  ore  in  den  nacht  in  alleryi  aftrokken.^  De  Regering 
was  in  geene  gemeenschap  met  eenige  Belgische  autoriteit  geweest ,  en 
de  vlag  werd  spoedig  daarop  door  eenige  burgers  van  den  toren  geno- 
men. Den  31  November  daaraanvolgende,  werd  de  stad  weder  van 
Nederlandsch  krysvolk  heset ,  en  door  doorgravingen  en  opgeworpen  veld- 
werken tegen   onverhoedsche  aanvallen  versekerd  (1). 

In  de  Belgische  onlusten  toonden  de  burgers  van  Sluis  ,  even  als 
in  het  jaar  1814  en  vroeger,  veel  gehechtheid  aan  de  saak  des  Va- 
derlands. 

Het  wapen  der  stad  Js  van  keel  ~,  met  twee  golvende  fascen  van  silver. 
Het  schild  gedekt  met  eene   kroon  van  goud. 

De  oude  titel  van  de  Regering  was  ;  Baljuw  ,  Burgemeesters  en  Sche- 
penen van  Sluis,  Waterregt  en  Nicuw-Muyden. 

SLUIS,  verkorte  naam,  waaronderde  stad  Maassluis,  in  I>el/Zaii<f, 
^TO^,  Zuid» Holland ,  in  de  wandeling  meestal  voorkomt.    Zie  Maassluis. 

SLUIS  ,  geh.  op  het  eil.  Goedereede^en^OverFlakkee ,  pror.  Zuid- 
Holland,     Zit  Galatbbscse-Sluis. 

SLUIS  (HET  GROOTE-RASTEEL  TE),  voorro.  kast.  in  Staats- 
Flaanderen ,  prov.  Zeeland,  in  het  Noorden  van  de  stad  Slnü^  aan 
de  oostzijde  der  haven. 


(1)  Door  wQlcii  da  Hetr  P.  MnfTBBf,  OadervQKn  te  Slvm.  it.  u  oadertoek  ▼»  hel  v 
chief  der  sUd .  met  rMdplegiog  Tan  anden  betchddea  ,  ook  ait  het  aithler  Tan  Braggt ,  ia  lltS , 
ecDe  G4êehM»niê  der  $tad  Slui$  al^eirerkt .  nel  eene  niliUire  kaart  vAa  bM  bekc  van  Priaa  Hao- 
BiTt ,  van  welke  bet  ongiaael  ia  bei  eUds  areblrf  aanwetic  is;  doch  door  gebrak  aaa  mUakssaaie 
U dit  werk  niet  gcdrvkt  kaaaea  worden,  maat  door  dan  ■ehr^vcr,  kort  voor  lüAcodood,  ia  ISST, 
•aa  4e  Bcfcnaf  vao  Slch  fcachonkcB  en  beroal  alsoo  la  hel  Suds-aichiar. 


SLU.  47» 


r- 


icli«rtjk,  m  hrtJvwISHy  gwroadfctt door Fnm dim AivCi,  Hortof 
i»ii  Bttunj^ndiij  goMoal  tu  Mamuuria  ,  Gffsvni  om  FimmiÊnmp 
4i«  Frdnkmk  ,  in  Mon  fOD  doB  kronkdoomo  Konniy  Kim  IV,  be- 
iluYinle.  Dij  pf  kol  4o  itUdegodaoate  als  do  door  hom  mede  foboowde 
BaitiUe  Ie  Tartji.    WooMOT  dio  maroB  vao  kol  '         


katleol  bij  deo 
B  Boo  bet     ' 
tioèioi  hi?hbi?ti   goformd ,   «elkf   baBeatijdeB  bianea   de  ^..vunw  , 
bet  Wekten  oaar  bel  Ooetea  oafefoer  86  eUen  kaïgle  bemtea. 
Tfie  myür   ttard  lataatebea  naar  de  ttnrbo  bouwiai^   der  see- 


oioa  aanli^g  rrgt  dooiytrokbea  waren  pewemt ,  daa  aoo  bet'gebeel  een 
hi?hbi?ti   gofonad ,  «elke   baitatttijden  biaaea 


De  iTgle 

Ifindf}  e«uw  ,    {>fi  geicgeido  afttaadea  door  roade  toreat 

tlVt  de  tkr  bockpflBleo  waroB  ,  mei  eeae  tlraal  taadelleay  cirkelf'ge- 

Irokkrn «  tn  np  die  kriagOB  twaro  toreat  geboowd.    Op  11.5  ellea  af- 

miAué  van  dk  Ihi ^torent  Torremo  er  aodm,  die  met  eeaea  itraal  van 

8.V  aÉniMlHi  vieleB  ea  aaa  de  Booffd-ea  laidiijde  imderom  11. S  ell* 

«09  albnUor  iloBdeB.    Aaa  de  vmt-  en  ooiliijde  wat  dé  mimtetot- 

ialHB  4o  beide  Buddeatoreni  ileebti  5  ell.,  omdat  aldaar  de  poorten 

of  la^gBBfBB  waren  aaagebragt ,  welke  5.5  ellen  wijdte  badden  en  der- 

balva  wel  gedekt  wareo. 

Hel  BMnrwerk  bad   oter  bet  gebeel  de  dikte  Tan  5.8  ell.    Aan 
da  biBBiBiijde  liepen ,  lengt  den  wal  en  de  torent  beide ,  twee  rijen 
I  boten  elkander  en  vertebaften  altoo  eeae  teilige  ge- 


vaa  bel  eeae  pnat  naar  bel  aadere.    De  beaodentte  gang 

I  eU*k«ad  ,  9.8  dl.  boog  eo  ëagereer  1  el  beneden  den  bepanea  grond 
mm  kol  pMn,  moerde  tot  de  keUeri  of  oadertte  gewelven  m  de  torent , 
tOlwalie  men  mH  trappen  afdaalde.  Deborenttegang,  meerden  1  ell. 
iNod  OB  5  ell.  boog,  gaf  toegana  tot  de  eertte  Tordiemng  of  de  kamert 
dar  toreBt*  De  tertrekken  in  de  oofeatte  of  derde  TeraiciMBg  der  toreat 
wcaden  langt  de  overdekte  gallerijen  on  de  muren  betoont.  Die  nmren 
baddoB,  Tan  den  grondslag  af,  eene  boogte  Tan  15  ell.  Hel  mnnr» 
warfc  der  torent  wat  5  ell.  hooger;  oTerigent  waren  deae  Taik  mm* 
tiga  daken  Toonien.  De  drie  gewelven ,  kelders  of  kamert  daarin ,  nad- 
dot  gemiddeld  7.5  ell.  diameter,  en  de  hoogte  van  den  eenen  Tloer 
boren  den  anderen  was  desgelijks  7.5  ell.  Het  geheel  boTalte  dut 
56  aoodanige  kelders  eo  kamers ,  terwijl  er  daarenboven  f  aaa  de  anid- 
aijda  Tan  bet  binnenplein ,  dat  groot  genoeg-  was ,  om  een  aantienlijk 
BMcktplein  Toor  eene  landstad  te  weten ,  nog  bijiondere  gebouwen  waren 
■faeliakkin ,  die  alt  stallingen  ent.  gebruikt  werden. 

la  de  aettiende  eenw  ,  onder  de  regering  van  Keizer  Kabbl  V,  werd 
kol  gd>oow  Tergroot.  De  veranderde  krijgskunst  had  bet  kleine  kat- 
tad  af  doB  Bonrgondischen  toren  (zie  het  volgende  art.)  notteloot ,  maar 
tcfent  eene  uitbreiding  der  vestiogwerken  van  het  groote  katted  nood- 
aakelijk  gemaakt.  Het  eerste  werd  dus  afgebroken  en,  misschien  wel  mei 
de  bottwstoflTen  van  dit ,  de  laatste  daargestcid  tqr  bedekking  der  beide 
poorten ,  die  te  zeer  bloot  lagen  voor  het  grof  geschat,  dat  meer  en  meer  in 
gdmrik  kwam.  Voor  iedere  poort  werd  een  belangrijk  voorwerk  aaage- 
bragt,  rondom  kleiner  pleinen  van  ongeveer  120  vierkante  dien.  De 
amm  waren  nagenoeg  even  zwaar  als  de  ouden ,  en  op  de  boitenboeken 
Torreaea  aienwo  torent ,  die  evenwel  van  buitenmuur  tot  bnitenmnur 

II  dl.  dmmeter  bedden,  en  dus  aanmerkeliik  kleiner  waren  dan  de 
cereieB.  Zü  beia^n  daarenboven  geene  keldert  benedea  dea  grond  * 
maar  dleealijk  twee  gewelfde  kamert  boven  elkander.  De  moren  wgale- 
lyoB  ,  door  welke  tij  aan  de  buitenzijden  met  elkander  verbonden  waren , 
waren  daarentegen  met  meer  aarde  aangevald  en  dat  dikker.   Bovendien 


480  SLÜ. 

werd  de  Oostelijke  ui Igaog  gesloten «  en  werden  ook  de  torent  hij  beide  in* 
gangen  ,  die  nu  hunne  oorspronkelijke  bestemming  grootendeels  veriofiOB, 
tot  ruime  woningen  Terbouwd,  en  bij  de  bovenverdiepingen  alleen  de 
buitenmuren  behouden.  Aan  de  oostsgde  verrees  nu  bet  verbiyf  des 
Gouverneurs ,  een  stout  gevaarte ,  welks  gevelmuur ,  op  het  plein  mt- 
tiende,  by  eene  breedte  van  37,5  ell.,  eene  hoogte  van  80  ell.  kad  ea 
dus  lelfs  boven  de  andere  torens  uitstak.  Het  gebouw ,  hetwelk  daar> 
tegen  over  werd  opgetrokken,  was,  ofschoon  minder  hoog,  toch  al* 
mede  leer  ruim.  Beiden  waren  ook  van  boven  gewelfd,  ^oo  oakde 
tusschen  dit  laatste  gebouw  en  den  Zuidwest  hoektoren  tegen  deo  omar 
aangebragte  kapel ,  die  inwendig  ongeveer  100  vierkante  ellep  %lakte 
besat.  Door  de  poort ,  onder  het  westeiyk  gebouw ,  kwam  men  op  hei 
voorplein  en  daarover  aan  de  buitenpoort  en  deo  noordmuur  van  het  nieuwe 
werk  ,  en  buiten  deze ,  langs  eene  kromme  brug ,  binnen  de  ttadswaUen* 
Midden  op  het  plein  stond  een  kunstig  gebouwde  regenbak ,  waaiia 
het  water  van  ae  gebouwen  door  buiien  geleid  werd. 

Het  kasteel  deelde  in  alle  de  lotgevallen  der  stad,  zoo  bleef  hel 
ook  in  het  jaar  1SS84 ,  toen  de  stad  Bnigge  en  eenigen  van  het  Vrye 
onder  den  Prins  var  Cbibat  besloten  badden  met  den  Hertog  vas 
Pabba  te  handelen  ,  voor  de  Staten  behouden ,  tot  aan  de  overgave 
der  stad  iu  1l$87  (zie  art.  Slois).  In  1604  kwam  het  roet  de  stad 
weder  in  de  magt  der  Staten  en  bleef  daarin ,  doch  verviel  tevens  vaa 
lieverlede  meer  en  meer ,  zoodat  het  er  in  bet  jaar  1622  reeds  leer 
gehavend  uitzag ,  en  men  later  besloot  van  alle  de  torens ,  tot  op  ééa 
na  j  de  bovenverdiepingen  te  doen.  afbreken  ;  het  verdere  muurwerk 
tot  op  de  zelfde  hoogte  4.7  ell.  boven  de  waterlyn  neder  te  werpen, 
en  eindelyk ,  om  daarna  het  geheel ,  ter  beveiliging  der  kelders ,  met 
eene  rollaag  te  dekken ,  zoodat  de  torens  toen  voor  ronddeeleo  en  de 
muren  als  oorstvreringen  voor  deze  en  de  walgangen  dienden. 

In  het  jaar  1794  hebben  de'Franschen  dit  sterke  kasteel  gedeelte- 
lyk  doen  springen,  en  in  het  jaar  1818  zyn  de  bouwvallen  voor  af- 
braak verkocht ,  waarna  dit  reusachtig  gebouw  werd  afgebroken  door 
eenen  arbeid  van  drie  honderd  man  ,  die,  omdat  men  de  groote  menigte 
tteenen  niet  spoedig  genoeg  vervoeren  kon,  eenige  maanden  daaraan 
bezig  waren,  en  vervolgens  vervangen  werden  door  een  kleiner  ge- 
tal ,  dat  eenige  jaren  achter  elkander  bezig  bleef.  De  meeste  steenen 
van  dit  voorbeeldeloos  gevaarte  zyn  naar  de  Uoofdplaat  gevoerd  ,  en 
hebben  tot  zinksteen  aan  de  zeewerken  gediend.  Het  nog  overige  van 
de  afbraak  en  de  sporen  des  gebouws  doen  eenig  denkbeeld  van  dit 
wecrgalooze  gewrocht  erlangen. 

De  plaats,  waar  het  gestaan  heeft,  is  ibans  door  opslyken  zoo  wel 
als  door  het  steengruis  en  de  aarde,  die  uien  op  de  bolwerken  vond,  ia 
een  moerassig  rietveld  veranderd.  Oudlyds  had  dit  kasteel  byzon- 
dere  vóorregten  en  Opperhoofden  5  werd  in  vredestraktaten  met  name 
genoemd,  eu  by  den  verkoop  der  stad  Sluis,  door  Fiups  II,  aan  die 
van  Brugge,  in  1566,  bepaaldciyk  uitgezonderd. 

Meer  dan  eenen  aanzienleken  man  strekten  zyne  muren  tot  ge- 
vangenis. \Vy  noemen  onder  hen  den  Hertog  var  Bodillon  ,  in  1555 ; 
den  edelen  Admiraal  db  Colight,  in  1557  ,  en  Labbobaal  var  Eobord, 
zoon  van  den  onthoofden  Graaf  van  dien  naam ,  in  1582  (1). 


(1>  Bea.  df*  begwrlf  zQn  meer  nopeos  dit  kMt«cl  te  ireten ,  teriryzw  «Q  naar  ftrf  KMattti 
•m  Slmê  in  rtaanimm,  door  Dr.  H.  A.  GALLtnrtLS  en  J.  AS  Dtaigit  Daissutou,  ■»> 
éBttiÊM  ta  d«a  XefmiMAe  Tdkê'AtmMnmk,  roer  het  jm  184S,  bl.  9-S7« 


LöfS  (HET  KLKIMK-RASTEEL-TE-) ,  4»k  «d  m  Tmn***^* 
BoDftcomDiE  géiKjeiiid  ^  voorm,  itcrkte  rik  Siaatt-Flo&tuleren  ,  prtir»  2#r- 
liN«f,    aan  het  boorden   der  iUd  ëldt ,    a«Q  d&  westzijde  der  havtii. 

Het  wa»  ^eilh?ht  in  het  Iwgio  der  vyflieade  eeuw  icr  ^crétAipn^ 
4ef  ba  wen  van  Sluif,  door  l^i  ronder  mei,  Herto^f  fan  Betir^ondtë , 
ik  levfiwi  Graaf  «via  Ftaandcren  w«i  ,  waarfan  het  synen  nuatïi 
imUe«iide.  Dit  Laïteel  ,  dat  wel  kJeiner  ^  tnaür ,  nnar  men  wil  ^  n^ 
iterker  dan  bet  ^ooti*  kmlecl  wai,  titert  sUchls  anderbal  re  c«iiw 
ïiestAaD  ,  «a  ït ,  daar  bet  vaarwater  opsllkte  co  «I1.0D  de  ilerkic  i^een 
dienst  meer  dei^d  ,  in  de  iet  tien  de  eeuw ,  ondor  de  re^erjn^  f  an  JCeiier 
Kjiiti.  Y  ,  ge^iaopt. 

SLUIS  (UET  VRiJE  VAN),  kndstr«ek  10  SianitFltïandmWj  proT. 
Zetlftnd.    Zie  VaiJB«^iii'SLi^ts  (Het), 

SLUISfiUÜÉT  I  b.  in  Kennemerlamd  j  prat,  Pfoord-fiüUand  ^  «rrt, 
bilt,    en  i|    u,  Z.   van    AlkmoAt^  gein,    eti  |  o,  Z.  O.  vqd  ^iterfipai* 

SLCISCGIE^GAT  fliËT)^  naam,  welken  mpn  mer^ial  geüfi  oan  de 
{[evl  tfisscheo  de  banken  aan  den  mond  van  air  Zwia  ,  «en  water  kn 
^9Aiê-Fiimndftên  ,  prov.   Zeeland^     Zio  Zwi»  (UrrK 

SLÜISCBE  PAT)  ((IET),  voorm.  pad  in  Staati~riaandirwn  ,  m  bet 
Vnje*m&n-Slui$  f  prov.  Zeehnd ,    di*tr»  Stmü,    loopende  van  RreakcRt 

op  SluJA. 

Hpt  »ai  de  gewone  weg  voor  voetffati[feri  ,  ook  iroor  den  brieven* 
jMSt  <4ie  iwi^ntaal  V  week»  van  MiddelLurg  op  Brugge  ca  lerug  reïide, 
fJi  liep  van  Breikens  ever  Groedc  op  ^ieuw vliet  hngi  den  gewonen 
^eg  ;  ToorL«  dw»^  door  den  Metlenyc"- polder,  den  St*  Jans^polder  en  den 
Ani  lier  pen- polder  op  den  AnibacbU-dyk^  terder  langs  di^n  dijk  voorb^ 
P<ri je»* berber g  ,  waar  de  bric^Gfi  voor  Oostburg  ,  Kadtand  ,  Eetrancbe- 
■WBt  en  Znidiandc  ,  werden  afgegeven  en  opgenometi ;  vandaar  door  do 
D^t- Noormannen  en  den  Vierbonderd  Beoosten  Ter^ Hofstede,  tot  aan 
^  veer.  Kei  maakte  toeri  de  scbeiding  tniscben  de  paroclijën  Rad- 
end en  Zuidiande*  Op  de  kaart  van  lüotca  van  10^^,  itamt  bet 
r^i  aangeduid  ;  in  1810  i$  men  begonnen  bei  te  dempen  ,  daar  het 
W  bet  indijken  van  den  Sopbia-pglder  van  minder  belang  vtai  ge- 
'wtiên. 

SLUISCFIE-VEIJË  (HET),  landstreek  in  SimU'Ftaandtrm,  pror. 
^^knd.     Zie  VeiJi'V4X-Si.uis  (Het). 

SL[JIS-DIJK(DE),  dijkin  bet  Land-vart-Cu^k ,  prov.  Nmrd-Br^- 
m^^  wtlke  in  eeno  noord  el  yke  rigling  lan^t  de  we«laijde  tan  den 
S]ui}-poldef*Tan-5t.-ikgatba  loopt, 

SLIJIS-EN-HOEF,  buil*  in  bet  <?reriirar|i>r ,  prov,  Ütrmht^  arr», 
l^nt.  en  40  min*  N,  O.  lan  de  ttad  Utrethi ^  gem,  en  10  tuia. 
^'  van  de  Btti, 

Dtic  btjït,  lieslaat  ,  raet  biïereiibnis  en  verder  getimmerten,  inin  , 
l^^cli  en  [UDe«grunden  ^  10  bnnd.  Wó  v.  elL  IS  v.  r,,  en  wardi  thans 
*^  eigendom  bezeten  en  bewoond  door  Junkbeer  D*  J»   BL*aTEïis. 

SLUISJE  (HET)^  geb*  in  fFaierland f  prov.  Noofd^Hollandf  arr* 
^1  4  u.  Z,  Z.  W.  van  Hoorn ,  kant.  en  ^  n*  Z.  van  Ptirmerendêf 
f^m,  llpemiam-Parmerland'^n^dfft-Itpf  ^  u.  N.  van  llpêjiiiam  ^  waartoe 
'^*i  behoort;  aan  bet  NoordboUandicbe^kanaal  j  ter  plaaUc  waar, 
^%  de  graving  van  bet  kanaal  ,  een  acbut kluisje  tag  in  de  toenmalige 
ifdvaart,  waar  naar  dit  geb.  nog  altijd  bet  Sttiisjs  genoemd  wordt* 
ïeo  teil  er  i   b,  en  ^^  inw, 

:SEëËK(OE),  heek  ap  de  Oier*Fr/uu'e  .  prov,  Gelderland ^ 
^i«  bcuvela  onder  MobcAtcn,   gem.    Otdehrp^kt   otilipringt|  eu 

X<  — .II.  31 


rntl    «tfie  tuitloöftttl^lio  rtglin^  voofitoopaiide  ^  ticli  door  twee  ftetnen 
ftlufzcn  in  Kei  ^peldoornscke^kanaal  ilort 

SUn8lLNG£R'niEP(HET),  naam,  wolken  men  wel  ecnt  geefk  nu 
het  M irrcLift-DiEr ,  voor  z<k»  verre  dit  dcM^r  de  prov..  Overytsel  kmpt 
Zitf  tlEPPtLrn-DiKP  (rev). 

SLUISr^GBR-VAAIlT  (DE),  minder  gebruikelijke  njiam  yid  W 
hcncdenstc  gedeelte  tan  bet  MCTPitEn-DiBr.     Zie  MBfVELtii^tiier. 

SLlifSRIL  (DE),  kreek  in  hel  ciL  A'^oortt'Bevclatui ,  prov.  Z*»- 
iand^  looprnde  uit  den  Maria-polder  ^  door  eenc  iluif  cri  verder  noord- 
WAArt*  door  de  scborren  in  de  Roompot. 

8LU1SKILLE  ,  geli.  in  Staalt- f  taan  deren  ,  in  Jreter^AmhathÈf 
Hrt^y,  Zfttand  ^  arr.  en  ü  it.  Z.  van  Gon  ^  kant*  en  1|  u.  N.  W. 
vnn  Axtlf  disir*  en  5|  u*  W.  vnti  Hulst  ^  gem,  en  ruim  1  u.  Z<  lao 
JVentm  f  nintrent  balf  weg  lusscbcn  Sat'^an  Gent  en  Meuien,  «p  bel 
punt,  alwjiar  bei  Zijkanaal-vau-Atel  licb  uitstort  in  bet  Groot-ktniil- 
van^Neiizen'nanr-Gcnt ,  waarover  olbier  cenq  kapitale  draaibrug  ti  ^- 
legd  en   «aarbij  eenc  brugwachlcrswoning  if  gebouwd. 

f  11  dit  geb.  ï>taan  ,  bcbaUc  een  in  1841  nieuw  gebonwde  fteeiien 
«indkorenmolen ,  20  hnitcn  ,  bewoond  door  ruim  110  tielen,  t«o 
W,  vnn  het  kanaal,  t-n  2  huifcn  bewoond  door  7  ïiden ,  trn  0.  t.in 
bet  katmaL  Langs  dit  gch.  is  ook  bet  oostciyk  slroonïkanaal  tol  af- 
voer van  de  Bel|^iscbe  wateren ,  ingevolge  bet  met  België  gc«iU>Unr 
tmcLaat,  va»  t>  November  lB4d,  geleid*  Gedurende  de  onlusten  mrt 
dat  land  f  ïs  Sloiskille  ^  fili  een  b«ïangrijk  militaife  punt  bescboawd, 
tot  dekking  van  de  vesting  Neuzen  aan  de  landiijdc ,  coodai  aldaar  ook 
detlijds  cenige  verdedigingswerken  »ijn  aangelegd,  welke  dooreenefr\| 
lalrykc  militaire  magt  werden  bezet.  Van  dcEc  werken,  die,  na  ^e 
eindfcbikking  met  België ,  alle  tyn  gedoopt,  syn  geene  iporea  meer 
voorbanden. 

SUIIS-POLDER  (DE),  pold.  in  Delfland,  prov*  ZuüinolUnd, 
arr,  Hotterdam  ^  kant.  f^UtnrdinQttn  f  gcni.  Maattand;  palende  h.  a.in 
den  Foppenpolder  ,  O.  aan  den  Aalkect'-uionen'poldcr,  Z.  aati  het  Ttia* 
«cbuur-polJerlje  ,   W,  aan  den  Dijk-polder. 

ücte  polder  beslaat,  volgens  hel  kadaster,  eenc  oppervlakte  f^« 
88  bnnd.  61  v,  r.,  en  wordt  door  ecnen  molen  van  birt  overtollige 
«ater  ontlast. 

SLUISPOLDER  (BE),  poM*  in  bet  ba  Ij.  van  ICennemerhnd ,  ^t, 
I^üi^rd-llotlnmi  f  arr.  en  ^an\,  Alkmaar ,  gcm.  Sereen;  palende  N»  a«a 
den  Zutirvenscbe^polder  en  den  Zuider^Reker- polder ,  O.  aan  de  Roe* 
dijkcrban  en  hut  Ncïonlliolïnndsrbe-kanaaï  ,  Z,  aan  den  Weefcn «polder, 
AV*  aan  bet  Qciger-mecrcn  den  Danimelander-polder. 

Deze  pold.  M^clkc  oud  land  is  ,  beslaat ,  vol|rtins  bet  kadaster,  eeae 
oppervlakte  van  SD8  bund.,  alles  scbotbaar  land ;  bevat  1  boerdery ,  ea 
wordt  door  eenen  molen  ,  op  bet  NoordboUandicbc-kanaal  van  [»et  owff* 
toUige  water  ontlast.  Hel  polderbestiiur  bestaat  uit  cenen  Dykgrtif 
en  vier  PoldermeeUcrf* 

SLUlS-POLDEa  {DE),  pold.  in  bet  Land-ran-Cuyl f  prov.  A'oêrd' 
Brnband,  ITerfffe  distr,  arr.  ^s  Heriogenbotck  ^  kant.  liormerr  ^  gem. 
€mjk'en-Si,'Agatha  ;  palende  N.  aan  bet  Preutel -en -Mieuw>WinkeU* 
dijkje,  O.  aan  den  Maas-dijk  en  de  Groote^sLraat  in  bet  dorp  Cc 
Z.  aan  de  hoogc  gronden  tegen  de  gem.  Haps  en  bel  d.  St.^Agal 
\V,  aan  de  Nieuw-VVinkelscbe  en  Vlieringscbe  dijken  en  de  booge  U4 

Dete   polder   beslaat,    volgens    bet    kadaster «   880  biind.    S9 
99  V.  clL,  eo  bcell  ccne  itceoen  iluii » in  den  Nieuw-WiokeUelit 


SLÜ. 


485 


g<»boi]wd  in  den  jare  \Hil  ,  w^jd  in  den  dag  O.^K),  lioo^  1.00  elL, 
vfMïrxfen  fan  cenc  schnircn  drijfdcur  ,  en  wnterl  door  de  Groot-Linden* 
s^cbC'slaUap  de  Maas  nit.  Bc  hoogto  van  hüi  Zomcfpctl  is  9,50  e\L 
\ytivtn  A.  P..  die  van  den  dijk  tn  liet  é,  Cuyk  15  elL  hoven  A.  F. 
De  iiilffeslreklbefd  van  deien  polder,  welke  aan  de  kosten  van  on- 
rlerhouj der  sXah  en  dijken  onderworpen  h  ,  bedraagt  «lecbts  510  bund. 
41  V»  r.  en   18  v.  elK     Het  ovenije   (ycdeelle  ia' meestal  xoo  hoog^  {jele- 

5 en  .  dat  het  noch  nitwalerifijj  noah  be*chcrmin|j  tegen  de  rivier  noo- 
ig  becf^.  Een  gedeelte  van  het  dorp  Cuyk  ligt  titiiten  rn  een  gedeeltp 
binnen  dezen  palder,  In  de  Jaren  1^98  en  1820  is  de  bedtjkin^  van 
dezen  polder  aan  de  lijde  van  de  rivier  de  Maa*  ,  te  zamen  ongeveer 
3  palmen  verboord.  Ht-t  potderbcstuur  bestaat  otL  bet  gemeen Lcbcst o ur 
van    Cayk-wnSt^-Af^ütha, 

SLUTSPOLDER  (OK),  pnid.  mStnait-Vlaart^eren  ^  in  rfeuzm-Am- 
hitckt,  prov.  Zeeland j  arr.  fioef ,  kant.  Ajrd  ^  distr.  littht^  lï^m.  Neu- 
zen ;  palende  ff.  nan  den  V  looswij  k-polder  ,  O.aanhrt  Kanaal-van-Nen- 
len  ro  den  Ond'Zev'eriaar-polder,  Z.  aan  den  Klcine-Zcvenaar'polder  , 
W,  aan  dm    Cocacbe-polder. 

0c£c  pold.^  beeft  eene  kadastrale  uitf^strektheid  van  6!$  bnnd,  60 
T.  ell.f  en  is  sebotbaar  groot  41  hnnd,  4  4  v.  r.  7  v*  eU,  Daarin  staat 
»lechla  ^éne  bofjitede. 

Het  westelijk  stroomkanaal  tol  ofvnerder  Belg^iüche  wateren  loopt  door 
den  Stvr^FOiDtn  ,  welke  lijn  overïollijy  water,  door  eenen  duiker  inde 
V  loos  wijk -pol  der-sloot  ontlast.  De  SLOfs-poLDBs  wordt  heston  rd  door 
eenen   Beheerder. 

ÖLÜISPOLDER-VAN-ST.-AGATIIA  .  pold.  in  bet  Innd-tan^Cmjk , 
prov,  Jfoord'Brahantiy  Eerste  liistr,,  a^^,  'x  Hertot/etthofch ^  ka n r.  i^oj'' 
wMw,  ^m.  Cêt^k-€ii-Si,'Jgatha;  palende  N»  öande  Maas,  O,  aar»  de  {jcm, 
Oeflcit,    Z.  aan  den  Maasdijk  trijcn  St.  Agalha  ,  W.  aan  den  SInïs-dijk. 

Dexe  polder  beslaat^  votge!nï  bei  kadaster  ,  ccne  oppervlakte  vnn 
74bnnd.  41  v,  r*  69  v.  cH.,  en  wordt  door  eene  steenen  sluit,  fyele- 
gen  in  den  Sltiisdijk.  nabij  bet  klooster  St.  A(ratba,  wijd  0.03, 
voorzien  met  eene  drijfdeor  en  sebiiïf,  op  de  Maas.  van  bet  overloltitro 
water  onlfast.  De  boo[jte  van  het  lonierpcïl  h  10  elL  boven  A,  P. 
éie  der  dijken  12  ell.  boven  A.  P.  Het  Polderbcslunr  bestaat  uit  bel 
(jemcenlebeslnnr  vnn  Ctiyk-en-St*'jégathn, 

SLÜISSCBE-DIEP  (HET)  ,  vaarwater ,  prov.  Zutd-fiollanê.  Zie 
ScniuitMtr  (Het-), 

SLÜISVAN-CLAAS-JACOB,  slnïs  of  liever  Üniker  ,  in  den  Z>/fifier. 
^ijk  j  in  jémHelland  ^  prov»  Ifoord'ftoiiand,  Zie  DiE«EBPA»Miii-SLtriï. 

SLÜIS-VAN-CENT  ,  st,   in   StaaU^Flaanderen,  pror.   Zeeland.  Zie 

SlS-VAlt-CzüT, 

SLUfTËflHOEK  ,  geb.  in  Tteenihe ,  prov*  Overijssel,  arr*,  kanL^ 
gctn,  en  N»  O,  van  Almelo, 

SLUITERS  VELD,  gcJi.  in  Tmentke,  prov.  Overijssel  t  arr.^  kant. 
en  \  n.  van  Almelo ^  nem  Ambt- Almelo.  —  Men  had  vroeger  in  dil 
geb.  eene  s^ohool^  doch  deie  is ,  na  bet  bon  wen  tan  eeae  nieuwe  school 
*oor  de  ffebceïe  gflm,,  nabij   éc  stad  Almelo,    vervallen* 

SLÜPWIC,  oude  naam  van  held*  Stoipwur,  in  Rijnland,  pror.  Zuid' 
ft oi land.     Zie   StCJvwuK. 

SLURF  (DE),  voonn*  schor,  prov.  Zeeland  f  welke  in  bet  jaar  1809 
ïs  tnredijki  «*n  than«  een  ifedeelle  van  bet  ciL   Oost- Bevehnd  uitmaakt, 

SLtTSA  ,  Latïjnfcbe  naam  van  de  stad  Sluü  ,  'wStaaU-f^faanderenf 
prov.  Zeeland^     Zie  SitrtSi 


SL  Y. 


SLYKENBÜRG,  b.,  pro?.  Friefïand,  kut .  Zetetmoude» ,  f^rieU  SieU 
litt^ttTrf'fftUtitide  f  arr.  en  4^  u.  X»  Z.  W.  van  fiet^reitveen ,  katit  cri 
5^  n.  Z.  \V.  van  OUleberknon,  |  u.  W,  Z.  W.  \an  Spttn^en ,  waartoe  bel 
bi'hoorl,  Imilciiflijk*  nan  den  Slaten-dijk  en  drn  Li ndc-dy k ,  by  tia 
vrrceniging  von  de  Riiindcr  of  Tjonger  en  de  Linde  gcle^^en.  la  1843 
en  1814  ia  er  Icn  Z,  W.  van  StTiRnitJiio  ^  op  koelen  van  de  prof. 
ütrr^iüieU  ven  nieuwe  zeedijk  gelegd  ,  loopendc  van  de  Kuindcr  «  proT. 
OtcriJMcl .  tot  ann  de  Staten- Zeedijk ,  prov .  Friesland  ^  en  ia  Str&utms 
fcdffl  biiincndyka.  WcIcpp  lap  hier  eene  iliiis  ,  om  ,  bij  slornmcder, 
hfl  ïêcwater  uit  de  Hninder  te  kcercn  ,  doch  na  den  storm  van  hel 
jnar  1702,  is  hier  een  nieuwe  dyk  binnen  doorgeleg^I ,  die,  Tan  Scho- 
tcrland  ztiidooslwaarts  loopencJe,  by  Slykeiibnrfr  ^  aan  den  Lindcdyk  sluit , 
en  de  sclmlsliiis ,  tduns  do  Nienwc-Schotcnyi  gcnaauïd,  bfKjyrr 
j;«'lef(d-  Hel  fyelal  b*  in  dexe  liiinrl  is,  sedert  het  be(fin  der  vurige  eeuw, 
annnierkelgk   verminderd,    thans   telt  men   er  nog  10   h.   en   60  iiiw. 

Vrorgcr  bg  hier  mede  eene  schan>  ,  doch  dete  bestani  »ind»  lang  niti 
meer.  Ter  plaatMï^  waar  itj  (jelegen  heeft,  liet  men  ihans  eenc  bcTjf- 
p(aal<i  \*K^r  hooi<,  turf,  enti,  td^tuede  ceiiu  sehuiir  >'Oor  den  landb<^ttv« 

fV  kermis  te  SLtKtxvono  vult  in  drn   tweeden    Paaaehdag, 

By  den  w^arrvltwd  van  Fehriiarij  18^5  had  dcie  bunrt  veel  te  Ijj^ 
den.  Den  ^  dtcr  maaml  begon  bet  water  aanmerkelyk  te  waf«eti  f» 
in  den  nacht  ftteeg  het  met  sterken  anndr.ing  ,  zoowel  door  de  opiet* 
ting  uit  de  Linde  ^  ali  door  den  aanwas  over  de  buitendykslaodeo, 
tot  1.^0  kU,  io  de  stralen  1  terwijl  de  harde  wind  en  het  rove 
weder  niet  weinig  tot  de  atdaar  aangeriglc  Terwoestingcn  roede  «erfc- 
ten,  Deïc  toevloed  en  aanwas  warton  loo  ilerk ,  dat  de  bcwoiien 
a)  dadelyk  op  hunne  jtoblcrs  de  wijk  moe»len  nemen  ,  en  daar  er^AO 
geen  ontkomen  te  denken  was  ,  hun  lot  aldaar  angstig  mocslcu  aI* 
wachten.  J)ic  angst  verrueerderde  ook  van  tijd  tot  tijd,  daar  van  Kle 
woningen  muur-en  dakwerk  begonnen  Ie  sclimren  en  in  te  storten,  ÏMr 
wat  was  tleze  hcnaauwde  nacht  in  ver^Tclijking  met  den  ontxettcti^rn 
morgen  en  dag  van  den  4  Febniary  ?  Met  woest  gCMeld  stroomde  b<i 
xee^ah?r  des  morgens  te  acht  ure  tejren  en  over  den  Linde-dijk,  «air- 
duor  het  de  hier  voren  vermelde  doorbraak  veroorzaakte,  eenc  UÜ 
>loeg  %an  8f)  el  lang  en  7  el  diep  co  aldaar  den  geheelen  dyk  ver» 
nt«.'ide  ;  terwijl  omstreeks  dcieu  lijd  het  «tiidwesletijk  en  daarna  bet 
noordelijk  gedeelte  der  grietenij  Stellcnwcrf-Westcindc  onder  water  ^tfi 
gesel.  Toen  ontstond  er  tevens  een  twaar  onvieder  ,  dat  den  inwoat- 
ren  \an  dit  geh.  alle  de  ijsselijkbeden  des  gediiehten  vloed»  nog  bef i^ef 
deed  gevoelen.  Alle  de  buizen  werden  iwaar  beschadigden  twcc»p»>«:l' 
den  geheel  weg,  waarbij  drie  personen  in  de  golven  omkwamen. 

SLYP  ,  h.,  prov,  Friesland  j  kw.  //'et/er<yoo ,  griet.  Hwnnaürétt' 
rnthelf  arr.  en  t  «i.  N,  W.  ten  N*  van  Sneek  ,  kant.  en  H  u,  O.léfl 
N.  van  Bolswnrdf  J  n.  Z.  O.  ten  O.  van  lltjdaard  ^  waartoe  bc^ 
behoort. 

SMAALSIE-POLDER  ,  pold,  in  het  eiL  Thoïcit,  prov.  Zethné, 
arr,  en  di*tr.  Zierikzee^  kant,  Tholen  ,  geoi.  PooHvUet ,  palende  N.  »w 
den  Hluimpot-pulder-nndcr-St,-Annaland,  O.  aan  Malland  ,  Z,  en  W. 
aan  di?n  riuimput-polder-ondcr-PoorlvlieL 

Oeic  pulder,  welke  onutrceks  het  jaar  1512  hedykt  is,  bcslaAt, 
T?olgent  bel  kadautcr ,  eenc  oppervlakte  van  40  buud.  26  v.  f* 
60  v.  eïL,  aUei  scbotbaar  land,  en  wordt  door  eeoe  «lais ,  «n  J* 
oosliijde  van  liifL  ovcriollige  water  ontlast.  Het  poldcrbcstuur  beitait 
uit  dut  van   Poorlvliet» 


SMA.  4SS 

SMACHT  |DE),  streek  idd  of  gemecDte-weide  in  hei  OUamÊbt,prow. 
Grwmifni,  arr.,  kant.  ca|a.  N.  W.  vao  l^iajrAarmi,  gem.  en^u. 
Z.  faa  SJniwidb,  tot  if^nUriet  behooreode. 

Deie  vcide  it  thaos  verdeeld  eo  wordt  gedeeltelyk  onUooDen.  Uct 
n  venooeddyk  een  {cdeclle  van  het  veld,  i»aar,  den  23  Mei  1Sü8  .  de 
•lag  geleverd  u  ,  in  welke  Graaf  AaoLV  vabi  Nassac  sneuvelde ;  ten  minste 
er  wonlen  aldaar  nog  wel  eens  overblijfselen  van  wapentuig  en  uiun- 
lea  vao  dien  tyd  gevonden. 

SMAGT  ,  hofst.  in  de  touvereïne  heerl.  Gemeri ,  prov.  yoosd-Brahand, 
DenÊB  disir.,  arr.  en  5^  n.  N.  O.  van  Eindhoven ,  kant.  en  I^  u.  N. 
vao  Btbmêmdf  gem.  en  40  min.  Z.  O.  van  Gemert  ^  5  min.  Z.  O', 
van  Mortel, 

SMAGT8TEDE  (DB)  ,  bouwplaats  in  het  graafs.  ZnIpkêH ,  prov. 
GtUerhaë,  kw.,  distr.,  arr.  en  6  u.  Z.  O.  %an  Zuiphen^  kant.  en 
9K  min.  W.  van  TVróor^k ,  gem.  ff'iwrk ,  op  den  iUnwtn ,  greniendc 
aaa  den  Onde-Ussel. 

Ueie  bomi  hoeve ,  welke ,  met  erf «  hof,  boomgaard-,  bouw-  en  «eilan- 
den, eene  oppervlakte  beslaat  van  70  bund  89  v.  r.  lOv.  ell.,  wordt 
io  eigendom  beteten  door  de  erfgenamen  van  den  Heer  Abholuus  tk^ 
fisna,  woonachtig  te  Sillevolde. 

SMAKURU,  boeren b uiting  in  Ftre/^o ,  prov.  Crroiti»r^^M  ,  arr.,  kant. 
ea  1{  a.  N.  ten  W.  van  jéppingedam ,  gem.  en  {  u.  W.  ten  Z.  van 
9itmm  10  min.   Z.  van    GodUrne, 

Oen  boerdery  beslaat ,  met  de  daartoe  beboorcnde  gronden  ,  eenc 
oppervlakte  van  16  bund.  :21  v.  r.  40  v.  eil.,  en  «ordt  benoond  en  ge- 
kakt door  den  HeerP.  F.  Vos. 

SMAKKER-POLDER  (DË) ,  onbehiii.<de  pold.  in  lliJNland,  prov. 
^mi-ffollandf  arr.  Leyden,  kant.  Alphen  ^  gem.  ilazenwoude ;  pa- 
hode  N.  aan  den  Rijn ,  O.  en  Z.  aao  den  Kynenburgscbe-polder  , 
W.  aan  den  GemeeneHeg^^cbe- pulder. 

Deie  pold.,  welke  bet  mcslelykc  gedeelte  van  don  Ilijnenburgteke-en* 
SmÊkktn^-polder  uitmaakt ,  is  ,  iu  do  acliltieuilti  eeuw  ,  met  den  Uynen- 
hif|sche-polder  vereeui;rd  ,  en  hestlaat,  voijjeiis  liet  kadaster,  eeiic  op- 
pervlakte van  50  bund.,  alles  scliolbaar  land.  Hij  wordt  duoreenen  molen 
•p  den  Ryn  van  hel  o\erlolli;;e  water  ontlast,  en  sluat  onder  bet  be- 
itinr  van  den   Rijnenbiirjsrhe-en-Smakkerpolder. 

SMART,  geh.  in  Opper-detUer  ^  prov.  Limburg  ,  distr.,  arr.  en  8  u. 
'■  tan  W.  van  Roennonde,  kant.  en  1^  u.  N.  W.  vau  Horst,  gem. 
*■{  B.  N.  van   Venray.     Alen  telt  er  O  h.,  en  GO  inw. 

SIAL-ACHT  (DE),  bank  in  de  ^Toorr/see ,  onmiddellijk  by  het  strand 
der  Noord -Uollandschc  kust ,  ter  hoogte  van  Kjuioiid-aan-Zisu. 

SXALBRUGGE,  voorm.  d.,  thans  ecnc  b.  prov.  Friesland,  kw. 
'^tUergoo,  griet.    }k'ymbriistrudetl.     Zie  Sa4LLEBRL'CCE. 

SHALENA,  oude  naam,  onder  welken  de  {;riel.  Smallingerland ^ 
y^^.  Friesland  ^  kyt ,  OoMttrgoo ,  op  het  perkunirnlbuek  van  het  bisdom 
**ii  Utrecht,    op  het  jaar  1230,  voorkomt.     Zie  Smalli^ueblaxd. 

SMALKAAP  ,  kaap  in  Oosl-Indiè\  in  de  Straal-Üutida,  Zie  Tor- 
'luaoBaji. 

SMALKALDEN,  verlaten  plant,  in  I^ederlands^Guianay  kol.  Suri- 
**Mty  aan  de  Suriname;  ter  linkeriydo  in  het  afvaren;  palende  bo- 
^waartsaande  verlaten  plant.  Vigilantia ,  bcnedcnwanrlsaan  deSui- 
^erplani.  Accaribo ;    500  akk.  groot. 

oMALLAND,  heerl.  in  hel  Land-van- Putten  ^  prov.  Zuid-llollanil. 
vr.  Dêrdrtchtf  kant.   Ridderkerk,  gem.  Pernis. 


485  SMA. 

Bete  beer l.  bcftUal  uit  de  pold.  Nieaw-SmalUud  en  Ond-Smal- 
land.  Zij be^at geen  d.  ofgeh.,  maar  eeoige  verstrooid  liggend*  kat- 
ten ,  en  bilaal ,  f  olgens  bet  kadaster ,  eene  oppervlakte  van  94  boid. 
57  Y.  r.  74  ▼.  ei].,  wier  bewoners  meest  in  den  iandboav  hun  bülaia 
vinden. 

De  Herv.,  die  er  tyn  ,  bebooren  tot  de  gem.  van  Ptmit.  — -  De  R.I., 
welke  men  er  aantreft ,  worden  tot  de  stat.  van  Rhoon  gerekend.  — 
Men  beeft  in  dese  beerl.  geene  scbool,  maar  de  kinderen  geudsè 
onderwys  Ie  P^mii, 

De  beerl.  Siallan»  wordt  in  eigendom  beteten  door  de  stad  ffrhifitJM 

SMALLAND  (NIEUW-),  pold.  io  hei Land-9an'Putien,  prow.Zmi- 
Holland,    arr.  Dordrecht,    kant.  Ridderkerk^  gem.  Pernis. 

Dete  polder  beslaat ,  volgens  bet  kadaster ,  eene  oppertUkla  fu 
SS  bund.   10  V.    r.  80  v.  eli. 

SSfALLAND  (OUD-) ,  pold.  in  bet  Land-vam-Putten  ,  prov.  Zaa^ 
Holland ^  arr.   Dordrecht,    kant.  Ridderkerk^  gem.  Pemig» 

Dete  polder  beslaat ,  volgens  bet  kadaster ,  eene  oppervlakte  f» 
59  bond.  27  v.  r.  14  v.  ell. 

SMALLAND-EN-OOSTBROER ,  dykaadje  in  hei  Land-oam-PmlUn, 
prov.  Zmid'Uolland ^  sltt,  Dordrecht ,  kant.  Ridderkerk,   gem.  Penu; 

Ellende  N.  aan  bet  Domein ,  O.  aan  den  pold.  Madroel  ,  Z.  aan  deo 
osandscbe-  of  Uooge-dijk  en  W.  aan  den  pold.   Laogebakkertoofd. 

Dete  dykaadje  bataat,  uit  de  pold.  Nieu  w-Smalland  en  Oad- 
Smallaud,  en  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  faa 
74  bond.  57  v.  r.  94  v.  ell.,  waaronder  49  bund.  scbotbaar  land; 
er  staan  daarin  geene  boerderyeo ,  docb  slecbts  twee  arbeiderswoan- 
gen.  Zy  wordt  door  eene  sluis  van  bet  overtollige  water  ontlast.  Het 
polderbestunr  bestaat  uit  eeneu  Dykgraaf  en  twee  Ueemraden. 

SMALLKBRUGGE  of  Shalbbogsb  ,  voorm.  d.,  tbans  eene  b.,  pro?. 
Friesland,  kw.  fFesitraoo  ,  griet.  fFymbritseradeel ,  arr.,  kant.  en  i  o. 
'W.Z.  W.  van  Sneek,  cfigt  aan  de  grenten  van  Doniawarstal ,  ongeveer 
i  u.  N.  O.  O.  \an  IVoudsend,  leu  O.  \an  de  ffymers.  Men  telt  er 
2  b.  en  20  inw.,  die  bun   beslaan  vinden  in  den  landbouw. 

De  Herv.,  die  er  10  iu  gélaltyn  ,  bebooren.  tot  de  gem.  van  Womds' 
end'YpekoUga-eU'Indfjk,  Dete  b.,  welku  tbans  geen  kerk  beeft,  moet 
er  vóór  de  Reformatie  eene  bexetcn  bebben ;  althans  wy  vinden ,  dat 
de  pastorie  destyds  aan  inkomsten  bad  130  goudg.  (195  ffuld.),  bet 
vikarisscbap  100  goudg.  (150  guld).  De  Proost  van  St.  Janskerk  te 
Utrecht  trok  van  de  pastorie  drie  schilden  (4  guld.  20  cents).  Op  de 
begraafplaats  slaat  een  klokkestcl ,  en  men  vindt  er  een  grafsteen  vao 
1509  van  eene  Htleb  B,  Bbothsha,  van  welke  familie  men  ook  graf- 
steenen  te  Ypekolsga  vindt. 

De  10  R.  K.,  die  men  er  aantreft ,  worden  tot  de  slat.  van  Womd»" 
end  gerekend.  —  Men  beeft  te  SaiLLEBaoMiB  geen  school ,  maar  de 
kinderen  genieten  onderwys  te  ffoudsend.  —  Vroeger  stond  bier  de 
sterke  stins  Hepkehuis. 

SMALLE-EE  of  Sballb-Ib,  ook  wel  Sbalrib  gebeeten ,  geh.,  prov. 
Friesland,  kw.  Oostergoo ,  Qriei,  Smallingerland\  arr.  en  4  u.  N.  O. 
ten  N.  van  Ueerenveen,  kant.  en  1  u.  N.  W.  van  Beetsterxwaag , 
20  min.  N.  W.  van  Boornbergum,  waartoe  bet  behoort ,  aan  de  Smalle- 
Eester- tand  ing;  met  17  h.  en  90  inw. 

Dit  geb.  was  nog  in  1617  de  hoofdplaats  der  griet.  Smallinger- 
land.  —  Vroeger  stond  hier  eene  abdy  van  Benedikiyner  Nonnen, 
mede  Shalle-£e  genaamd.     Zie  het   volgende  art. 


S  fl  A.  487 

T«  S&uu-Ex  b«r(!jdl  mcQ  tedert  jftreii  cea  geoeeiiCDiddel  ^  hüofdia* 

l«iyk  nït  kinibait    bcsUtuidef    Ier    veftkytioff   vaa   de  koarti^     Bit 

Sm^i!e*ÉeUet*kaor(§-p0tjet  eiJq  di>or  dn  prov,    FriCïlaad  en  GronÏDjjefoi 

land  berocoid,  lao  i»dU  daa  ook  jaafUJki  wc^or  duiicndt)  ^uldent  vtr- 

I       tocLt  viordéit,» 

SÜALLE-EESTEa-KONVENT,  Toorm,  abdïf ,  pw,  Frinlünd,  kw. 
0«ffcrjfóiï,  ^rict.  ÓMciZ/in^fcriiiiif ,   ^  ü»  N*  W^  van  ^D^^ntèffr^tti». 

Het  werd  bewoond  door  Üencdikljner  Nonoea  en  bad  tijDen  naam 
Taa  bel  water  ét  Ëe  gekregeo.  One  Noanen  i tonden  ouder  hel  op- 
sigl  van  BtfnedJklYntr  Abteti,  die  de  Nuiiucn  door  Priori  bcilierdcu. 
Ft£tfa  ti^i  Gio^iüccü  siond  bicr«  oiutreuL  bat  midden  der  tcitiendts 
eeuw  all  Prior.  Hij  bekwaiji  van  Geohgiui  vah  Êcso^d  ,  toennjatigcit 
Bii&cbop  fin  Utircbt  ,  btj  eeuen  brief  van  den  1ü  ^Art  tSIS  ,  de 
magl ,  om  de  kluoüterlyké  jfclgfleii  der  maagden  aan  Ie  nemen  ,  die 
aieb  in  bel  Kon  vent  te  SB4LLfjf-Ki  begaven  ,  en  bet  klooiterlijke  Ie* 
ven  f  a(>  o<»k.de  orde  van  gemelde  koni«nt  ^  aanf aarden  wiiden  ;  als- 
mede om  baar  bet  wiel  (of  do  NonneHfluijer) ,  fo^eiii  den  regel  der 
meergemelde  o rdü  ,  op  Ie  letten.  In  dil  klooiLer  ii  <  ten  lydo  van  de 
Sebïerio^era  en  Velkoopen  ,  eene  tamenkoni^t  gehouden  tusscbon  de 
Afgezond  en  en  vuti  Frieiland   e  o  Graningen» 

Ter  pbatsCf  wdor  dit  klooster  gcilaan  beeft,  lict  men  nog  eenen 
lindeboom ,  die  ^  op  bet  dunït  tan  den  «tjim ,  eeno  el  baven  den  grond  , 
oenen  omlrek  beert   van  4.40  elL 

5IIALLE-£ËSTEEi'L4ND,  volgens  tommigett  d<s  eigenlijken  naam 
fan    de   griet.  SmatUa^eriamd ^  proT>   Frit$latid ,  kw.    Ootterfoo,     Eie 

S«At.Lf]10KnUllB. 

SMALLë-ËËSTER  ZANDtNG  (DE),  op  de  kaart  van  ScBOTAntra  k  Stin- 
ftiiiA  ,  onder  den  naam  van  SiALi&vaEiTiA-SiMoi^va  voórkoiuende,  meer, 
prof,  Früifand  f  kvr,  Omtirgoo  ^  griet*  SmalliTtffwriand  j  20  mm»  N» 
Tan  Boornbergum,  dat  ten  \V*d(/or  de  Monnikigruppen»  met  du 
Monnike^Eej  ten  N.  door  de  Wopkeslotcn ,  met  dn  Oudê^tt- 
iïér  Zandtng'-\n  verbinding  stial. 

SMALLëGANGE  ,  voorm.  ridder bofiit*  üp  hei  eiL  Zuid-Bev?hnd  f 
pror.  Zeeland g  arr*,  kant«^  dUtfÉ  en  20  min.  Z<  Ü*  %aa  Güttt  gem. 
ea  i_  u.  Z*  irao  Kloeiin^e, 

Dc^e  ridderbofit ,  wa^  bet  lUiinbuis  van  bet  oude  geslacht  vai  Sait- 

U64iei,  waaruit  onder  anderen  vooH gespt  ott^n  xljn  MArTJiEiï&  Cofti^eui^i 

Tm  Sballigahgb  ,  Burgemeester  van  Goes ,  eu  Realraeester  der  Heeren 

[     Suien  fan  Zeeland,  die  den  28  Jahuarij  1D94  overleed  |  en  tyó  klein- 

^/nfliNm  de  RroDykschryver  Mattbbus  Shallbcahcb. 

LrZ  '^■■fiii  liais   if  in  het  jaar  1560  door  brand  verleerd  co  sedert  #cl 
#  fuiMibf   opgeboowd  ,    doch   nu    vervallen  ,    zoodat   men  ,  ter  plaatse  , 
1,  Wer    bet  gestaan    beefl,    oicls  ziet   dan   eeoe   hoogte,    waarop    een 
.  Boomgaard. 

Hei  wapen  van  SiALLEGAiifiB  bestond  io  een  Teld  doorsneden  in  drie 
deden  Tan  azuur,  sabel  en  zilver,  beladen  met  drie  gouden  lierren , 
feplaalst  twee  op  het  deel  van  azuur  en  een  op  dat  van  sabel. 

SMALLË-NEËSTER-SANDING  (DE),  meer,  prov.  Ftiishnd ,  kw. 
Ooitergoo ,  griet.  Smallingerland.     Zie  SHALLB-EESTBB-ZAR»Mtt  (Db). 

SMALLINGER-ËE,  geh.,  prov.  Friesland,  kw.  Oosiergoo,  griet,  ^ma^ 
Umnriaud»    Zxe,  Sballe-Eb. 

SMALLINGëRLAND  ,  griet.,  prov.  Früsland,  kw.  Ooiiêryoo^  arr. 
üetriisf et» ,  kant.  Beetstenwaag  (1  k.  d.,  9  ra*  k.,  5  8.  d.,);  gren- 
N.aao  Tieljerksteradeel,  waarvan  zy  door  den  Zuiler-weg  en  hst 


488  SHA. 

stroompje  do  Lilt  wordt  afgescheiden  ;  lerwyi  dit  waterljo  deio  gmteott 
ook  Tan  Acbtkarspelen  scheidt  tot  aan  de  Rottcvalle,  van  waar  defo^- 
dero  scheiding  tusschen  deie  grietenyen ,  door  een  scbeidgruppel ,  ia 
de  reenen,  voltooid  wordt.  Ten  Oosten  grenst  SmallingerUuid  aan 
do  Groninger  Ommelanden ,  en  wordt  daarvan  gescheiden  door  dea 
Lanwers-stroom  ,  die  hier  weleer  bevaarbaar  was ,  doch  thans  geheel  is 
opgedroogd ,  ofschoon  hy  zich  eeriyds  uitstrekte  tot  aan  het  oude 
klooster  Termiinten.  In  het  Zuidoosten  en  Zuiden  ligt  Opsterland, 
van  welke  gricteny  Smallingerland  gedeelteiyk  gescheiden  wordt  door 
den  Leppe-dyk.  In  bet  Zuidwesten  komt  eindeiyk  nog  Utingeradeel 
en  in  uet  Westen  Idaarderadeel. 

Dete  griet.,  die  van  het  Oosten  naar  het  Westen  5  n.  lang  en  van  het 
Noorden  naar  het  Zuiden  2  u.  breed  is,  telt  de  navolgende  ses  dorpen, 
D  rag  ten,  waar  het  grietenyhuis  staat,  Boornbergum  noet  Smal- 
le-£e,  Kortehemmen,  Nyega,  Oudega,  en  Opeinde,  bene* 
Tens  een  klein  gedeelte  van  Rottevalle. 

Sbalurgeblaho  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van 
12,493  bond.  99  v.  r.  80  v.  ell.,  waaronder  11,7SS6  bund.  43  v.  r.  86  v.dl. 
belastbaar  land.  Het  is  de  negende  grieteny  van  Oostergoo.  Van  waar 
■y  haren  naam  heeft ,  is  niet  seker :  men  schijnt  aan  smal  te  moeten 
denken  ;  doch  in  tegenstelling  van  breed  zou  dat  woord  hier  niet  seer 
te  pas  komen ,  omdat  do  griet,  in  sulk  eene  beteekenis  juist  niet  smaller 
is  dan  onderscheiden  andere  ,  uitgezonderd  alleen  naar  den  kant  van  Grck 
ningerland ,  waar  zy  niet  zeer  breed  is.  Zoo  men  bet  woord  nam  in 
beteekenis  van  gering,  slecht,  geiyk  de  Engelschen  hun  ima/ bezigea 
en  wy  ook  in  meer  dan  een  ge  /al  doen  ,  zou  het  zeer  wel  aanleiding  heb- 
ben kunnen  gcTen,  om  degrieteoy  dus  te  noemen.  In  oude  tyden  tock, 
eer  de  turfgraverg  bekend  was ,  had  men  hier ,  in  het  Noorden  en  Oosten, 
hooge  moerassige  veenen  ,  bosschen  en  struiken ;  terwyl  de  lage  landea 
ten  Zuiden  en  Westen  gelegen  ,  door  het  afloopende  veenvrater  plas 
en  dras  lagen  en  dus  van  weinig  nut  waren.  Ondertusschen  sou  bet 
wel  kunnen  zyn ,  dat  Smalliiigeblaiid  zoo  veel  gezegd  ware ,  als  Saii- 
&b-Ebstiblahd  ,  hetwelk  dan  slecht  Waterland  zou  te  kennen  geveo, 
omdat  het   woord   £c  de  beteekenis  van  ^aler  heeft. 

Hen  telt  er  1069  h.,  bewoond  door  1420  huisgez.,  uitmakende  eene  be- 
volking van  ongeveer  7i40  inw.,  die  meest  hun  bestaan  vinden  in  land- 
bouw en  veeteelt.  Men  beeft  er  $choone  bouw-  en  weilanden.  Yrot- 
ger  had  men  er  ook  vele  veenen ,  doch  deze  zyn  vergraven  en  herscha- 
pen in  land.  Behalve  het  voordeel ,  dat  de  ingezetenen  van  de  koren- 
landen  en  de  veevoeding  trekken,  helpt  de  vischvangst  hier  ook  me- 
nigeen aan  brood  ;  doordien  er  onderscheidene  viscbryke  wateren  zoo 
in  het  Westen  en  Zuiden  als  in  het  midden  der  griet,  gevonden  wor- 
den. Het  is  opmerkeiyk  dat  in  de  dorpen  Nyega  en  Opeindc  de  landen 
alle   rooyen  op  den  toren  van  Boornbergum. 

Ofschoon  de  bodem  en  de  gedaante  van  het  land ,  een  gedeelte  van  Oos- 
tergoo uitmaken ,    gelyken  zy  zoo  zeer  op  die  van  Zevcnwouden ,    dat 
ScBOTARus,  in  zyne  Beschrijving  van  Friesland ,  zich  niet  wcderhonden 
kun  zulks  in.  de  volgende  vier  dichtregelen    aan  den    dag    te   leggen. 
Quos  similis  facies  sylvarum  deprxmit  ayros 

Partibus  annumerus  Osterogoa  tuis  f 
Non  est  usus  idem  membris  in  corpore  nostro , 
Et  junctum  oppositum   splendct  ab  opposito. 
(d.  i.  Rekent  gy  ,  Oostergoo  !  de  akkers,   wier  voorkomen  gelyk  is  aan 
dal  der  wouden  (de   Zcvenwuuden)   tot  uw   gebied?  (zeker!)-   In  ons 


l^.f^jjj 


^ié^»   f*  ^  'wy 


llfel^iii  Ktrrkkcji  Jfï  Irdcn  iibl  «lic  teo  teLfii«ii  (pehf  iti|«  «  lerv^l  v|« 
VDorlre QVtykheïd  «an  «er«rlnllrnd«  mI^ii  d»  Ie  rti«tir  iiiliotat  «  ib 
e|j   naast  ctkander   t^n  |^rphaU|.) 

Men  heeft  \n  dcic  gilet.  5  KïliccpitiiJimcr«ervrn  ,  i  (([nb.ionn  ,  7  !<»** 
jerijen,  7  kalLov«it«  ,  l  brMndvt^j^  t  aiotlMril-,  t  hoiitcj|«g*  en  4  io* 
reninotcni* 

Üe  Hcrv,,  die  tsj  5330  iti  jjclal  iijn  ,  «nder  w«lkia  600  Lc^d erna Un , 
maken  S  geiti.  iiïl,  lijnde  die  fan  Üra  (^ten,  Ü041  rn  Kergii  iti-tn* 
XorlfhemmeD  en  Oitdcga*fiijega-«a-t)peinde,  irrlLe  t» 
kerken   bebbcn. 

De  Afgricbeidenen  ,  dl»  er  roitn  11S0  bedragen,  bcbaoren  tot  d« 
grm.  »aa   Dffiyitn  ea  öuéeff^. 

]le  l>oimi^ei.«  die  men  er  700  tefi,  bdMJOrrn  tolde  ^ctn.  i^rmgttn-' 
en  Raitfttiltt  f  a Lu  aar  ly  erni<  knrk  liebben* 

Men  IrrüA.  in  dexiï  gripL  7  scbolcn  ;  aU  :  vier  lo  DrigteOf  ééne  te 
Bao/ tl  bp  rgn  in,  ccne  te  Op  eind  e  en  èénc  Ie  Oudega,  melka 
geia  men  lijk   door  r^n  g«lal  ttu  1  ^0  leer  tingen   beiocbt   ivordtPii. 

De  walefen,  welke  men  in  dcie  ^riet.  vindt  ^  liJn  ;  de  Krom  me^  E«, 
de  Wijde^£e,  de  Monnik  e*  Le,  de  W  etler-Zandi  ng,  de  Ou^ 
dcgaatter^Zanding,  de  Sina  Me-Eeilc  r-Zandïng,  de  Dragt- 
ilervaarl  eoi. 

De  rgwegen  sQn  in  deie  ^fkU  xef^r  aangenaam  ,  Hcgcni  het  menig* 
Tiildige  ho4itge«a« ,  hetwelk  fien ,  gi^lyk  ook  de  naüsi  gelegen  erven 
ointoomt^  Be  loornaamite  dext^r  wegen  zyn  de  Lvknegf  die  %an 
Kijega ,  door  Opetnde «  naar  Noordor^  en  Zuïder-Dragteu ,  en  fan 
daar  naar  Opiterland  loopt ;  de  Uooge«  e  g,  die  van  Oiidega ^  len  ^nideii 
tan  Nyega  en  Opetnde,  naarde  Ktet  ten  loopt,  eii  voorU  in  bel  Westen 
lan  de  Dragten  ,  naar  Kortcbenjmen  ,  bet  naaite  dorp  aan  Optler- 
iand  ,  van  waar  hij  in  Ufl  Noordwesten  verder  westwaarii  naar  Boorn- 
tcrguui  leidt;  gaiiJidc  \an  daar  weder  ecu  andere  r^^icg  nuoidwcit- 
waarts  naar  Sroalle-£e.  Ook  gaat  van  Dragten  eeo  rijweg  derwaarts , 
die ,  eerst  langs^  de  Dragtster-vaart  heen  scbiclende ,  sieh  eerlang  met 
den  ouden  Slingeweg  Tcrcenigt,  en  daarmede  suidwcstwaarts  voort- 
loopt, tot  dal  hy  io  den  Zuidelijke-Slingeweg  valt,  dietnsgeiykt 
van  den  noogciiFg  loorlkomt ,  en  na  deze  vereeniging  verder  westwaarts 
tcbietende  ,  eer»!  de  Pos  tl  aan,  eo  daarna  de  Dragtslec  Hooi  weg 
beet.  Van  de  bijiondere  hooiwagen  maken  wij  gcene  melding.  We- 
gens mee  rgeme  [den  U^ogewcg  merken  wy  nog  maaralleen  aan,  dat 
by  tich  ,  ten  0^»lcn  van  Korlebemmen  ,  eerst  westwaarts  en  vervolgens 
noordwest  waai  %m  buigt ,  en  alioo ,  voorbij  gemelde  dorp ,  naar  Smalle-Ea 
fcbiet ,  zich  lns»e)iea  beiden  vcrecoigendc  met  deo  reed:»  gemelden  Dragt- 
iter^booiwegi 

Ten  tïjde  der  iolandsche  twisten  ,  tusschen  de  Schieringers  en  Vetkoo* 
|iers,  en  naderhand  in  de  Spaanschc  oorlogen,  heeft  deze grieleny  veel 
tnoeUo  lydrn.  Ook*  ging  zij  .  naar  bet  voorbeeld  van  Achtkaitpelen 
en  Optterljind,  in  bet  jaar  14^0,  een  verbond  aan  met  de  Groningers , 
urn  sich  te  verKclieren  tegen  de  onderdrukkingen  vun  den  Hertog  Jia 
viv  BeijKREif ,   toenmaals   Voogd  van  Holland. 

%  den  waiervlued  van  Febriiary  1825,  werd  het  ivesteiyke gedeelte 
deier  grietenij  ,  ^dw^^iar  men  in  den  morgen  van  den  vylden  den  vloed 
vernam,  mede  diHir  bet  zoute  water  overstroomd,  en  wel  van  de  grens- 
icbeidiog  van  Id^urderadeel  tot  oostwaarts  op  de  lage  landen  van  bet  dorp 
Oudega  ,  en  bet  hiiiti-nsie  vertaal  van  de  üragten  ,  terwijl  hul  opgestuwde 
bimien  water    skb    lütslreite    over    het    ooordolyk    gelegen  Nyega,  en 


400  SMA. 

nabij  de  dorpen  Noorder-*  en  Zuider  Dragten ,  benevens  Boornbergon». 
De  boogsle  sland  dot  iraters  ivat  oogevcer  les  palmen  boven  gewoon 
wintenvaler,  lynde  niet  Ie  min  bet  geb.  Smalie-Ee  Try  gebleven. 
Geriug  evenwel  wat  de  sebade  door  de  overstrooming '  aangerigt ,  en 
slecbu  eeoe  koe  was  verdronken  ^  geene  gebouwen  waren  er  vernield  en 
geene  ongelukken  voorgevallen. 

Het  wapen  der  griet.  Shillirobblaho  bestaat  uit  een  veld  Tan  silver , 
met  vyf  groene  boomen  ,  staande  op  eenen  natuurlijken  Toorgrond , 
langs  welke  been  springt  een  bert  van  keel.  Het  scbild  gedekt  niet 
een  gouden  kroon.  / 

SMALLLNGËR-OPEINOE,  naam,  onder  welken  bet  d.  Opmoi,  prov. 
Frietland,  kw.  Oostergoo,  griet.  SmaUingerland  ^  ter  onderscheidio| 
van  Groninger^Opeinde  wel  eens  voorkomt.     Zie  Opeiidi. 

SMALNIË ,  naam ,  welken  men  ook  wel  geeft  aan  bet  geb.  Sbal- 
LB-Esy  prov.  Friesland,  kw.  ÜoilergoOf  griet.  Smalliugeriand,  Zie 
Sballb-Êb. 

SMAL.  WEESP  (DE) ,  water  in  Gooiland,  porv.  Ifoord-IIolland.  Zie 
AVeesp  (db  Sbal-). 

SMARADOEROfi,  naam,  welken  de  Negers  geven  aan  de  Indigoplaot. 
A-LA  BoHsa-iuoAB  in  Nederlands-GuiatM ,  kol.  Suriname,  Zie  A-la  Bobsb- 
■bobb. 

SM  AST,  geb.indesouvereine  beerl.  Getnert,  prov.  Noord- B  raband , 
Derde  distr.,  arr.  en  4  u.  N.  O.  van  Eindhoven,  kant.  en  2  u.  N. 
Tan  Helmond,  gem.  GemerL 

SMAU ,  Poblob-Sbau  ,  eil.  in  Oost-Indie,  tot  de  Kleine'Sunda-ei' 
landen  bcboorende.     Zie  Stno. 

SMEDEKENSfiRUG,  voorm.  brug  in  Staats-F laanderen  ^  in  Jar^ 
denhurger^Amhacht ,  prov.  Zeeland,     Zie  Sbbbtjbsbbdg. 

SMEDING,  voorm.  erve  in  Twenthe,  prov.  Oeerijuel ^  dat  in  bel 
jaar  1188  reeds  bekend  was. 

SMEER.1GE-EE ,  voorm.   water  in  Fieelgo,  prov.  Groningen, 

Uet  was  een  tak  der  Scharmer-Ee,  waardoor  deze  zich  mei  de  Wol- 
tersumer-Ee  vereenigde,  maar  die  toegegroeid  is  ,  sedert  er  een  nieuwe 
en  korte  uitloop,   om    in  bet  Slocbter-diep    te  komen,    gegraven    is. 

SMEERDIKE ,  naam ,  welken  de  landlieden  veelal  geven  aan  bet  d. 
St.  Maabtessouk,  op  bet  eil.  Tboleb,  prov.  Zeeland,  Zie  Maabtbbs- 
PUK  (St.). 

SMEERLING,  ook  wel  Sar bbliho  gespeld,  geb»  in  Wetterwolde,  prov. 
Groningen  y  kant.  en  3  u.  Z.  Z.  ü.  van  frintchote^,  gem.  en  (  u. 
Z.  ü.  van  Onstwedde ;  uit  drie  boerderijen  met  20  iuw.  bestaande. 

Het  is  een  romanesk  boscbrijk  gebucbt,  dat  zeer  bevallig  ten  Zui- 
den van  de  Ruiien-Aa  ligt. 

SMEEHMAAS ,  geb.^  vroeger  beboord  hebbende  tot  de  gem.  Lana- 
ken,  kon.  België,  deeh ,  in  het  jaar  1859,  ten  gevolge  van  bet  tus- 
scheu  Nederland  en  België  gesloten  traktaat,  pedeellelyk  ingelyfd  in 
de  gem.  Froenlioven,  prov.  Limburg^  arr.  en  kant.  Maastricht^ 

Uet  ligt  \  u.  N.  W.  van  Maastricht,  10  min.  N.  O.  van  Cabere  en 
telt  20  h.  en  130  inw.,  van  welke  10  h.  en  KO  inw.  lot  de  gem.  Oud- 
Groenhoven  en  de  overige  10  h.  en  80  inw.  tot  de  Belgische  gero. 
Lanahen  beiiooren. 

SMEERPOï  (ÜE) ,  water,  prov.  Friesland,  kw.  Z evenwouden ,  griet, 
Utingeradecl ^  10    mio.   Z.   van  Akkrnni. 

SMEEilSUM  ,  aanzienlijke  boerenhofslede  in  flunsingo ,  prov.  Crre- 
niiigeii  y  arr.   en  4^   u.  W.  ten   N.    van  Appingedam,    kant.  en  1  u. 


I 


SML  491 

ikit  boer J« rij   beeft  a«tn£Ïciitijke  lanJeriJen^   iaiig«  welker  wetUyde 
de  bre«de  to^]! ,  de  Otidt-meiif  j   Lieea  «Itnj^ert.     Zij  be&Uat  ccn«  üp|jer*  « 
vlaile  faii  45  LumJ.   10  v.  r.  ëil  v.  elL^    e/i  wordt   iti  ti%cuduLu  be^ 
Uiva  eu  bewtiotid  dogr  dt!n  budhouwer    Jacoi  J4C011S  iUTlii4. 

bM£ETlE,  uü&in  f  welken  Ji-  Nepra  jj^ven  uuo  de  fcrL  plant. 
Si)T««f  lUB  ,  in   lÏÉikrliMmis'GaiafUt  f  kgl.  Santmme^     Zïe  ëMtTii9fitj.D. 

SUë£TJESMIUG  of  S«^pBftiK«»Aus,  vo4)rui»  b/uj  iti  iiiatii$*yiaaH- 
dcFt/t /in  JardeHÏmftjfêf-JmbaelU  ^  prm,  Ztetatid  ^  ui  et  ver  van  ji  ar* 
denhitr^  ,  vriku  sedert  de  veraiïdefuit^cu  ,  dijur  LgI  legiieu  vuu  dcu 
ilraalwc^^  mi  Gent ,   riint  ujecr  betlaat. 

ÖMKËTSLANU  (DIftK-jf  pold»  10  h^i  LuHd^tfan- f  JnvlmQmte  ^  prot. 
Zuid*ifoUand,     Zre  DiHK^SBCSTtLAJiE». 

SM £11  El ÜK  of  Siitw,  ^rifbcrjjic  cw  berg  lu  Oait-hidië,  op  bet  StêH- 
dÉiêchw  eiL  ^eira.     Zte  Mauami&u£. 

SM£LLIKG£ELA*LANJJT»  oudiï  naam  vaa  da  griet*  StfALunfitiLitti , 
prüT.  Ftittlatid  t  kw.  OvJ^fr^üt?.     Zie  SftAtu^GKuL^ati. 

SMEIUAN  f  d.   ia  Ooëi-hidti,    op    b^L  ^uiiiiki«c/i«  cÜ.  /ava ,  r«aid. 

SMEKP ,  g€h.  ap  hel  eil,  fFifringtn ,  prov*  Noord'(iQH&ttdf  arr«  en 
11  u-  N.  Üh.  vau  Jiktmar,  kant.  cu  ^  u.  O.  Z,  Ü*  van  Héttiletderf 
gein.  ff^ierinfien  j  1  u*  N.  S,  O,  tan  ll^pülitmkotf  ^  ^  min.  Z*  O.  vau 
Sir&e^  waartuti  bel  bcboort  j  met  4  b«  en  !^  luw, 

SMElllS-EVANDE,  naam,  welken  men  doorgaan»  geeft  aan  bet  buit. 
Mammie  j  ia  dts  aiubtmaDiiiJ  VittmtcfmUf  prar,    OpcFijsieL     Zw   lUiifitf 

SMBTtl! ,  naaui  ^  wt^lkeu  dt-  Ne^«ra  gef  t;o  aun  dt;  kullxj  plant  *  Ssitea' 
fiutn  eu  TwisincsT  ,  in  i\'td£riafidt'Gmanaf  kal.  Sitriiiamt.  ZteSAitts- 
riiro  en   TwiAtiLü^t» 

SMËÜGËL  (Ü£},  pold.  in  Wtsi-FfmUind^  pror.  N^Qrd-lhlknd* 
Zë  Ssuicct  (Dk). 

SMIÜS'HüApf£ ,  geb,-in  bet  iF^ejIerJ^tearliëf  j  pruf*  Qr&nintfmt,  Zm 
EöiM  (De). 

SMiDS-E[LANÜ£N  ,  cll.  in  Oo$UltidLi,  In  de  Zte-wan-Japa.  Zm 
ToutAüc-besiiÊ, 

b >I  I E R  L  LM  G  ,  geb .  i n  ff^^sie rwo tde  f  p ro r .  Gfo n iHijcH .    Zie  Smtttn^ü^ 

SMlLDEy  gein.  in  BeiUrdingtp  Hf  pr09*  Dteaike ,  a  r  r  ^  a  d  lu .  e  n  j  u  d  é 
kao[,  A^Ktê  (4  kp  d.,  1  m«  k.,  t£  a,  d.);  patendis  N.  aan  de  geni,  Kor^j, 
Üé  aan  AA»en  en  Beileu  ^  Z<  aan  Dwiugebn  en  üiever  ,  vV,  aau  de 
prtïv.   Friesland,   i  u,   3^.  W*  van  Aüjcu  ^  7  a.   N.   O,  van  Mrppel, 

Dcm  Qcm*  beïlaat  uit  eeiH^vcenkuluniu  ,  welke  ^rnnicu deelt  van  na 
17?  1  dji[^ieekeïit  eii  reeds  in  iWï  ,  dui  in  een  Lijdiibe»lek  van  tSO  ja- 
ren .,  wejd  [[erekend,  aan  béicbrisf  ene  en  onbe»cbreveiie  middelen,  aiin 
bet  Rijk  op  te  brengt'n  ,  de  aanzienlij  Le  toni  van  nageui^eg  ^OfiW 
gniden.  Zij  beuft  vier  onderdeden.  Het  xuidwc^telyk^le  ded  beet  de 
Uade-Sinildc  of  Hoofjcr-i^iu  ïldc  ,  bet  volgeudiï  Ü  ij  ker-Smi  Ide  , 
'bel  derde  deel  KLoosterveeu  en  bet  vierde  nf  j  100 rd gas tia lijkje  deel 
de  [ïor  en  -  S  ni  i  i  de.  Dit  laaUte  deel  wordt  veelal  in  bet  derde  deel 
Wgrepen  vu  daarmede  KLoo^Lerveen  genoemd,  aU  bebbende  beidis 
¥ru(*ger  lot  de  beiiuingen  van  bet  kbu«ler  Ajsen  beboord.  Zy  beilaal , 
tolgtjn»  bel  kadaiter,  eene  opperïljkle  van  7077  btmd,  Èl  v.  r* 
^tï  V.  elL,  waaronder  7017  bund*  ëi  v<  r.  97  v.  ell.  belii^lbaar  bml. 
Men  teiterOS^  b.  ol' vruninj^ea  ^  bev^itlendeeene  bevülkin^  vuti  ori^eteer 
4tSÈ0  in>Y.,  die  baülfd*akelijk  dnor  d«s  vc^eudÉirijfn  ,  den  bandül  in  lurf^ 


An  S  M  I. 

alsmede  Tan  den  landbouw  en  eenige  fabrykcn  bestaan.  Onder  de  fa- 
brijkcn  hcefl  men  :  ^  scheepstimmerwerven  ,  2  kalkovens ,  3  koreo» 
molens ,  4  (jfrutraolens ,  1  bicrbrouwerü ,  2  blaaowverwerycn  ,  1  kaar- 
tenmakery ,  2  hout-  en  steen koopery en ,  1  katoenweverij  en  1  katoen- 
irokkery. 

De  HerT.,  liJn  er  3790  ïn  ^tal  en  maken  de  gem.  H  ij  k  e  r-S  m  i  1  de- 
en-Kloosterveen  en  Hooger*Smiide  uit ,  welke  in  deie  burgerl. 
gem.  drie  kerken  hebben  ab  twee  teKlooster-veen  en  eene  te  Heo- 

Ser-S milde.  Zie  Uijksbshildb-eii-Ki.oostbiteeii  en  Svildb  (Hoocbb-). 
e  groote-  of  hoofdkerk  ,  slaande  nagenoeg  in  het  midden  der  kolonie, 
ten  2L.  den  rijwegende  Taart,  is  een  achtkantig  prarhtig  gcboow, 
met  koepeltoren  en  fraai  orgel.  Zy  is  gesticht  op  kosten  van  de  Laod- 
schaps  Regering  en  volbouwd  ten  jare  1788.  Het  orgel  is  in  latereii 
tijd  daargesteld  uit  een  legaal  van  Mevrouw  de  weduwe  Rbbbiiscui», 
dat   ;iaiigevuld  is  uit  lekerc  kas  tot  pieuse  einden   bc&taande. 

I)e  Christelijk  Afgescheidenen  ,  van  welke  men  er  ruim  440  aan- 
treft ,  onder  welke  180  Ledematen  ,  maken  eene  gem.  uit ,  waarvan 
de  kerk  op  het  KI  00  si  er  veen  staat.  Zij  is  een  nieuw  langwerpig  vier- 
kant gebouw  ,  met  eenen  toren  ,  doch  xondcr  orgel  —  De  30  R.  K., 
die  er  wonen  behooren  tot  du  stat.  van  Aism.  —  De  Isr.,  vau  welke 
men  er  ruim  140  aantreft,  hebben  hier  eene  bijkerk,  welke  tot  de 
ringsjnagoge  van  J»$en  behoort  en  op  Klooster  veen  staat. 

Men  heetiin'deze  gom.  in  1836 een  armhuis  gesticht ,  met  het  doel, 
om  in  de  huisvesting  der  armen  te  voorzien  en  alzoo  het  betalen  vaa 
huurpenningen  voor  hen  uit  te  zuinigen.  Dit  gesticht,  hetwelk  op  bet 
Kloosterveen  slaat,  heef^,  met  het  daarbij  behoorende  land,  meer 
dan  8000  gold.  gekost,  welke  groolendeels  uit  de  koloniale  kas  ai 
pht  ustis  (tot  liefdadig  einde)  bestreden  zyn. 

Men  heeft  in  deze  gem.  4  scholen  ,  als  :  eene  lioofdschool  te  Klooi- 
ierveen,*  en  3    vaste  byscholen  ,   als:    ééoe  te    Boven-Smildè ,  ' 
êéne  te  Hyk  er-S  mi  1de  en    óêne    te  Hooger-Smilde,  welke  te 
Bamen  door  t>50   leerlingen  bezocht  worden. 

Er  beslaat  een  Departement  der  Maatschappij:  Tot  PI  ut  tan  't  AU 
Mmevn ,  dat  in  den  jare  18:^6  opgerigt  is  en  ruim  20  leden  lelt.  -« 
Men  heeft  er  mede  ecu  dislrihuliekanloor  van  de  brievenposlcry. 

Het  wapen  dezer  gem.  vertoont  eene  vrouw,  staande  tusschen  twee 
turf  hoopen ,  leunende  met  de  linkerhand  op  een  schcepsauker  ea 
hebbende  op  de  opgeheven  regterhand  eene  duif. 

SMILDË  (BOVEN.) ,  gedeelte  van  de  Smilde,  in  Beilerdïngspil , 
prov.   Drenthe.     Zie  bet  voorgaande  art. 

SMILDE  (HIJKER.) ,  d.  in  BeileidittmfH,  prov.  Drenthe.  Zie  Hu- 
BBBSBiLDB  en  het  voorlaatste  art.  - 

SMILDE  (HOOGER-)  of  Oddb-Sbildb,  voonn,  hcerl.  in  Beilerding- 
ipil,  prov.  Drenthe^  arr.,  adm.  en  judic.  kant.  Aisen,  gem.  SmiUk ; 

Ealende  N.  aan  Hijker-Smildc ,  O.  aan  Beilen  ,  Z.  aan  Dwingeloo  en 
liever ,  W.  aan  Friesland, 
Deze  heerl.  bevatte  het  tegenwoordige  kerkdorp  Hooger-Smilde, 
benevens  eenige  verstrooid  liggende  h.;  teil  90  h.,  bewoond  dooreene 
bevolking  van  660  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  en  vcendcry  hun 
beslaan  vinden,  en,  nietgeene  of  zeer  weinige  uitzondering,  alle  Her- 
vormden zyn.  Zy  werden  vroeger  tot  de  geai.  />ierer  gerekend ,  maar 
maken,  \olgcus  Koninklijk  besluit  van  17  December  1844  ,  no.  60, 
sedert  het  jaar  1815  eene  gem.  uit ,  welke  tot  de  klass.  en  ring 
van  Aisen  behoort.     De  eerste  die  in  deze  gcui.  hel  leeraarambl  heeft 


SMI. 


ên 


nr.iargenomen  h  fitwee%%  BinvAHOof  WsASEutff  Bc«otTtii,  tlic  in  hel  jmir 
1815  hpr*»aarls  kwam,  en  cr  nojj  m  dienst  it.  —  Hei  brrocp  is  eciie 
könifiklijke   collatie.  —  Men   heeft  alKter  cene  fcbno]  ,    welke  {^inid* 

deli)  door  een  gelal  xan  80  Iccriinjvcn  beioclit  wordt. 

Dr«e  hcerl.  werd  vroeger  in  pigendom  bczelGn  door  den  Uidder  AoHt- 
khn  Pauw,  Uecr  rn»  Heemtlefie ,  llaad  Pensionaris  van  JiülKind »  ten 
wiens  behoeve  de  Hoocer-Siilde ,  in  het  jaar  l(>33,  tot  ccnr  bcüi-lijyieid 
ten  StiebUchen  re{Tlc  werd  verlievcn ,  naar  het  schijnt,  als  blijk  vaa 
erkentelijkheid  voor  de ,  door  of^ravinu  der  veeocn ,  daargeslelde  cul- 
iiiur  eo  Toornitgan<(. 

Hoi  d.  IlooccB-SaiLDE  ligt  5  u  Z.  W.  van  Assen,  1  u,  Z.  W.  van 
Klooft  er  veen.  De  kerk ,  welke  in  het  jnar  1845  gebouwd  ïs,  heefï  ecnen 
kleinen  spitsen  lor^n  ,  doch  jyecn  orgcL 

8M1U)Ë  (UK  OIJDË),  bet  ztjidweslclijkblc  deel  van  de  gcni. 
S  Ml  il  de,  in  Utikrdin^spil  ^  prov.  üreatke,  Zfe  Siilde  en  $mili>b 
(Noockh-). 

SniLÜEa  MEER  (HETK  meertje,  prov.  Frietiand^  kw,  Zevenvou^ 
éen,  griet.  Steltingwerf-OoUemde ,  1^  u.  Z.  O.  van  AppeUcfa  ,  op  d« 
gri^nsen  van  dt*  prov»  Drenthe, 

SMILUËfl-VAART  (DE) «  nn  doorgaans  de  DaENTscaB-lIooi DVAAft?  ge« 
ooeriid,  vaart ,  prov.   Drtnthc* 

Dcie  vaart  lie}|int  te  Assen;  loopt  eerst  in  ecne  meest  westelijke  rifjting 

tot  np  bet  pnnt «  waar  s(j  de  Norgervaart  opneemt ;   van  daar  loopt  ly  , 

in  cene   regte   luid westelijke  lijn  van  ruiiti   drie  uren  verder  door  de 

gem.  deSiuildc  ;  voorts  ,  tniscben  de  kerkdorpen  Diever  en  Dwinijelo  , 

lol  aan   Meppcl ;  waar  aij ,  ten  W.  van  dic  slad  ,   in  bet  Mepp^kr-tiiep 

valt,  bebbfjide  eene  lengte   van  negen  uren.    De  vaart,  voltooid  doch 

met  mindere  diepte  dan  thans  ,  dagteekeuL  van  het  jaar  1780  ;  vroeger 

toeb  ,    beilond  er  slechts  eene  kleine  vaart  uit  de  Havelter-Aa  lot  aan 

de  beerL  Hoojjer-SmiMe,  lot  wier  aanleg  de  Staten   in  het  jaar  1C13 

octrooi   hadden  vetlecnd ,  en   die  in  1767  het  eigendom  van  het  Jand- 

ichap  was  geworden.     Zij  is  aangelej^d  voor  vaartuigen    van  1.01  cll. 

diepte ,   hebbende  men  tot  voedingsmiddel  vooral  gebruik  gemaakt  van 

~'b  oude  Vaart  of  Dwingcler-i»trooni.     De  op  dit  kanaal  aanwciige    Ee* 

fn   icbntsluiien  keeren  het  water  boven    den   gewonen   stand   in    bet 

«rarlcwatcr  tol  aan  Assen  11.473  Ncd.  ell.  op.    Ten  gevolge  van  dit 

_  erval  en  der  betrckkelyk  geringe  voeding  ,  had  men  vroeger  bïj  drooge 

romers  dikwyis    met  gebrek    aan  water  te  kampen  ;    xoodal  men    niet 

telden    was  genoodtaakt  ^    om,   Ier  voorkoming  van  dikwyls    onnoodig 

'  iaterïerlies  bij  bet  doorscbiilten  ,   gedurende  vcrscbeidcnc  wckci]  ,  vaste 

^  lehutdngen  Ie  bepalen.    Men  beeft    dii   gebrek   soeken    te    verhelpen  » 

door   bet    water,    hetwelk  bij  elke    opening  van    de    sltiizen   voor   het 

boven    pand    zoude   verloren  gaan ,    eer  het  wegloopt «   uit   de  kolken 

~|ler  sluiien  in   bet  bovenpand  4enig   te    brengen.     lolusscbeu    hebben 

e  kostbare   kunstwerken ,    tot  dat  einde  in  de  ü;  e  huls  luis  bij    Ua  veile 

ingelegd  ,  de  gewenscbtü  werking  niet  kunnen  doen  ,  loodat  men  ein^ 

^['{jk    beüloleri    heeft    ie  geheel  weg  te  nemen.     De   klagten  over  de 

Ddiepte  der    waart,  gedurende  den   soiuer ,  zyn  echter   in    de    laatste 

iren    leer   verminderd ,    sedert  dat    men   er  toe   overgegaan    is ,    om 

Uiar   te    verdiepen   en    wel  op  zeker    punt  door  de   aardenbaan    voor 

ien   gruoleo   weg   wan    Assen    naar   Meppel ,    welke   langs   bet   kanaal 

'»opl^    te  maken  en  op   te  lioogeo    met  bet  sand  uit  de  vaart  gegra- 

en  ;    co  lyn  dan  ook  die  klagten  groolendeels  verdwenen ,  door  cene 

elangr\jke   algismeene   verdieping  ,    welke   in   bet  jaar  1942  volvoerd 


494  s  sr  I. 

IS.  —  Des  winters  daarentegen  heeft  men  niet  zelden  met  Ie  Teel  waler 
te  kampen. 

De  SniiMmTAABT  is  Toornamelijk  aangelegd  om  eenen  weg  te  opeiei 
Toorden  afvoer  der  Smilüerveenen.  Het  sedert  ontstaan  van  de  welva- 
rende gemeente  de  Smilde  bewijst ,  roet  hoeveel  doorsigt  dit  werk  ii 
daargesteld ,  en  hoezeer  het  toenmalig  Terlichte  landschapsheatanr  wai 
doordrongen  van  de  waarheid ,  dat  dikwijls  slechts  kanalen  noodig  sijn , 
om  woeste  oorden  in  welvarende  streken  te  Teranderen,  Zy  ia  daar- 
enboven het  hoogstbelangrijke  middel  van  gemeenschap  met  de  1» 
denee  en  Holland  voor  het  Westelijk ,  Noordelijk  en  Oostelijk  gedeelte 
der  provincie  Drenthe. 

AU  de  gene,  die  dit  belangryk  werk  heeft  aangeraden,  en  dè*iiit^ 
▼oering  bevorderd  en  doorgezet ,  moet  genoemd  worden  den  Heer  Wei^ 
Tza  HBunanL  Hofstboi  ,  vroeger  in  militaire  dienst  van  den  Staat, 
later  Klerk  en  vervolgens  Raad  en  Secretaris  van  het  landschap 
Drenthe.  Groote  bezwaren  stonden  de  volvoering  van  het  belangryke 
werk  in  den  weg  en  Itgtelyk  zoude  men  terug  gedeinsd  zyn  ,  ware 
de  nitkomsi  niet  tot  zekere  hoogte  gewaarborgd  door  de  voorbeelden 
van  het  Hoogeveen  en  de  veenkoloniën  in  de  Provincie  Groningen. 
Langs  deze  vaart  loopt  de  groote  straatweg  van  Assen  naar  Meppel, 
waaraan  de  meeste  huizen  der  dorpen  Hooger-Smilde ,  Hijker-Sinildt 
«n  Kloosterveen  ter  wederzijde  in  eene  rij  gelegen  zijn. 

Thans  is  de  Siildbbvaabt  «  met  alle  hare  werken  j  ten  laste  der  pro- 
vincie ,  welke  dan  ook  in  het  genot  is  van  het  afvaartsgeld  ,  hetwelk  een 
belangrijk  gedeelte  der  inkomsten  van  de  provincie  nitraaakt.  Ten  einde 
nog  beter  over  'de  toenemende  belangrijkheid  van  dit  kanaal  te  kunnen 
oordeelen ,  laten  wij  hier  volgen  eene  opgave  ,  aanwijzende  bet  getal  sche- 
pen ,  behalve  de  veer-en  beurlschepen  dat  ffedurende  de  jaren  1829  tot 
1846 ,  de  vaart  hebben  bevaren  of  liever  afvaartsgeld  hebben  betaald : 


in  1857  ,  1$024  schepen. 

»  1838  ,  4757        » 

»  1842  ,  3427 

»  1843 ,  5367 

•  1844  ,  4367 

»  1845  ,  4306 

»  1846 ,  5557  schepen  (1). 


in  1829 ,  3795  schepen. 
«  1830 ,  5958 
.   1831  ,  5817 

•  1832,  3941 

•  1833  ,  3821 
»  1834,  3938 
»  1835 ,  4073 

•  1836 ,  4589 

De  schepen ,  waarmede  deze  vaart  wordt  bevaren  ,  zijn  meestal  groote 
en  kleine  pramen.  De  groote,  welke  tevens  de  Zuiderzee  bevaren ,  zijn 
doorgaans  lang  20  ell.,  breed  4  ell.  en  laden  20  ii  22  last ,  op  eene 
diepte  van  1.u4  cl ;  terwijl  de  kleine  pramen  lang  zijn  17  ell.,  breed 
3.70  ell.,  en  12  a  14  last  laden  op  eenen  diepgang  van  O  74  ell. 

SMILDERVKENENCDE) ,  hooge  veenffronde n  in  BeiUrdingspil ,  prov. 
Drenthe.  Zij  beginnen  onder  Assen ,  %trekken  zich  in  eene  zuidwes- 
telijke rigting  uit  over  het  grondgebied  van  de  gemeente  I^org  en  de 
Smiltle ;  ten  O.  palen  zij  aan  de  gronden  van  Assen ,  ten  Z.  aan  de 
velden  vnn  Witten  ,  Halen  en  Hijken.  Zy  loopen  ten  Z.  W.  langs  de 
midden  daardoor  loopende  vaart  en  dwarsvaarten  ,  zyndc  zy  reeds  voor 
een  aanmerkelyk  deel  vergraven  en  door  bouw-  en  graslanden  vervan- 
gen.    Voorts  strekken  zy  zich   W.  over  de  Friesche  grenzen  oit. 

SMINIA ,  voorm.  state,  prov.  Frietland y  kw.  Oostergoo,  griet. 
Ferwerdertuitel ,  arr.  en  3^    u.  N.  ten  O.  van  Leeuwarden ,  kant.  en 


(I)  •  V«n  de  JaTen  18I9»18I1 ,  iMeft  nai  bet  niH  kanp's  te  w«Ua  komeo. 


SM  o. 


m 


H  u.  W.  ten  Z.  van  Holwerd,  (  u.  N*  van  Ferwerd ,  wdarloe  sïj 
behoorde. 

Ter  plaatse ,  waar  t^  |T4>$taan  Leed «  xiet  men  ihans  ceni?  boerenwo- 
ning» >»elLe  met  de  daartoe  bcLoorcnde  {rrondfn,  hrübandc  ccqc  opper- 
vlak ti;  Tan  6S  V.  r*  70  V,  elL,  in  eïgendoni  wordl.  bcteten  door  Jonk* 
heer  HoMB  Babrdt  Vkn  SittiiA  ,  woonacblSjj  Ir  6«r{riim. 

SMIMA  ,  Toorra.  state,  prov*  Fnedandf  kw.  Oottergoü^  jrriet*  2*ie« 
ijtrhitradeeL     Zie  Arsm. 

SMINIAf  slalc,  prof.  Fn'etlandj  kw.  WttUr^oo  j  griet,  llennaar^ 
demdêei  y  arr.  en  2  u.  N.  N.  \V,  van  S/iüek,  kant*  ea  li  a.  N,  O. 
van   BtxUwntd ,  in   ffommeh. 

Het  is  ibani  renc  hpprcnbriiiin(j,  welke  ^  met  de  daartoe  ht'ljoörende 
gronden^  ecne  oppcrvlükte  bcslaarMlc  van  2  birntl.  !>S$  v.  r.  50  r,  ril., 
in  eigendom  beieten  en  bewoond  wordt  doar  Jonkbeer  Mr,  CoansLti 
TAfi  Etïhiga  ,  Oud-Grietman  van  Hennnardcradeel. 

SMINIA  ,  voorm»  state,  prov.  Friesland j  kw.  Zerenwonden,  jyrïet* 
Utinffemdeei ,  arr.,  kant.  en  ÜJ  o  N.  N,  W.  van  Heerenrecn  ,  niet  ver 
\an  Akkrum  j  waarloe    ïïj  behoorde. 

SMITH  (VADER-),  t)\,  in  Ooii-lndièj  op  de Iteede-mn-Batavia.  Zie 
VAOBa-SMiTa. 

,  SMITIISFÏELD  of  SiimBLO ,  vcrl.  kofiljplanl.  in  Nedertandi-Gtuaita , 
koU  Suriname^  aan  de  *S«rttm<wca,  ter  lioker  tijde  iit  Jit^t  afvaren  ;  pa- 
lende boven waarts  aan  de  verl.  plant.  Gruttie ,  heneden waarts  aan  de 
kofTijplant*  Anna-Maria  j  1600  akk,  jjroot ,  met  6  Rlavrn  >  ter  bewer- 
king van  cenen  klciDen  kostfjrond.  De  Ncjcra  noemen  haar  Sieétis 
of  Sbeti«* 

SMÏTS-SCHORRE,  pold.  \n  Staals^Flaanderen ,  f Tfyr,  Zeeland,  arr. 
GoeSf  kant.  Jjtet^  dislr.  IlttUt  ^  pcra.  jixel ;  palende  N.  aan  het  «y- 
kanaal  naar  Axel  en  de  nieuw  bedijkte  icborrcn  van  den  Kocgors -pol- 
der ,  O,  aan  den  pold^  Beooslen-eD-Bcwestcnblij  ,  Z,  aan  den  Folder» van- 
Canisvtiet ,  W.  aan  bel  Kanaal-van-Nciizcn-op-Gent, 

De  schorren  ,  waaruit  thans  deze  polder  beslaat,  lyn  ,  in  1B27,  door 
bet  le^jjfcn  van  den  Sloldijk  voor  het  evengemeld  kanaal  ,  nab^  het  geb, 
Sluisktlie,  droo[[[jcTallen  ,  daardoor  ingedijkt  en  toteenen  vrueblba* 
ren  polder  gemaakt,  van  eene  kadastrale  uitgcslreklbeid  van  157  bnnd» 
40  V,  r.  4*  V*  elL,  en  eene  schotbarc  groolle  van  68  bnnd.  70  v.  r, 
50  V.  elL  Daarin  staat  slecbts  eene  faoercobo&tcdc ,  en  hij  watert  uil 
door  cenen  duiker  in  éi^n  trageldijk  ,  en  loo  ,  door  de  sluis  hy  het  voorma- 
lig fort  Zwarten-Moek,  in  Canisvïiet.  Hel  polderbustnur  wordt  uitgeoefend 
door  eenen  Dijkpraaf ,  cenen  Geiworene  en  cenen  Ontvanger-Griffier. 

SMITTENBEBG(DEN),  büileog.  opde  Orer-refttipe,  prov.  Geldtr- 
landj  di$lr.  Feittwe  ^  arr.  en  7  u.  N.  van  jirnhem,  kant.  en  3  o, 
N,  O.  van  Apeldoorn,  gem,  en  IJ  u,  N.  van  l'^oorif,  in  hel  d»  Wilp , 
aan   den   straatweg  van  Dcf enter  op  Zutphen. 

Dit  buit.  beslaat,  met  de  daartoe  bcboorcndc  gronden,  eene  oppcf' 
klakte  van  80  v.  r.lOv.  elL 

SMOKER(DE),  pold*  in  het eil.  van  Z7ori/fef Al |  ^mw^Zutd- Bolland, 
Zie  DaaonccnT  (CoLt^La-Di-SsoKKR-VAif-)* 

SMOOK  KlUJ  f  DE),  h.  in  fFestttwohte ,  prov.  Groningen,  arr., 
kant.  en  2  u,  Z.  van  Winschoten,  g^'ni.  en  £  u.  N.  O*  faa  H^'edde f 
dat  men  wel  eens  verkeerdt'lijk  als  geh*   vcnneïd  vindt, 

SMOORDOODöKWAUTlEU,  voorm.  scbans  op  het  eti,  Zuid-Be^ 
rtland,  prov.  Zeeland^  geni.  en  20  min.  W.  van  Kruinin^en  ^  nabij 
het  geb.  Haniwest,  a&n  de  Schelde. 


SU  o. 


\\iku 

''M 


Van  ü(!zu  plaaU,  M^aar  lïj  f  roegcr  (gelegen  lustsflf  ii«l  men  tbAOs  aicti 
meer.  Hel  volk^vcrlinal  zejjt  ;  dat  i^ene  wachl  hïj  de  icliattt ,  door  dei 
vijand  verschalkt  ,  in  hnn  wacliihuix  geimcmrd  ii. 

SMUIGKL  (DEj  of  oe  Smedgkl^  pnlJ.  in  f f^est friesland ^  pror.  Noord- 
Nollat$df  arr,  Alkmaar  f  kant  Sehof^en ,  gem.  fiaringcarspei  ^  patcode 
N.  ann  de  rinjrslout  van  den  Hcer-Hiigotvaard  ^  O.,  Z.  en  W,  iah 
den   Hccr*lhi{jowanrd. 

Düzn  p<dd.  Lelt  4  h.^  waaronder  1  boerdcTJJ  ,  en  wordt  door  de  roolent 
van  den  Rccr-Hnijowaard  bcmalcn  ,  «laarbij  dr  Sioiacl  i&  ingedijkt, 
H«^t   poldrrh(*«tuur  bestaat  uit  cenen    Oijktyraaf  en  drie  Mol  en  meester  ~ 

SSIUIGELKËET  of  Smcugelkert  ,  Wt  slLti>»wacbtershins  van  de  Smn 
gel ,  in   fFest-friffJand,  prov.  JV  oord- Il  o  Hand ,    arr,  en  3  a.   Pi, 
jéthnnar  f  1|  u.    Z,  len  W,   van  Scftaqen  ^    fT^'"*»  *^"    ^^  min,     Z« 
vtiii   l/artngcanpel ,  liet  welk  men  wcleeni    verkeerdelijk  aU  geh*  ver* 
tucld   vindt. 

SNAAFRUilG  of  Sn avelei^bdho  ,  oud  adelL  h.  in  het  JVedêrktPartür 
der  prov.  Virtvht ^  arr.  en  2  ii.  N.  W.  van  Ulrecht^  kant.  gem.,  c« 
in   liet  d,    MaarufH  ,   «ii'bler  de  kerk. 

Pit  addl.  b.  Mordt  gelegd  door  ecnen  Ridder  nit  Ilongaryen  ge- 
bint nd  Ie  ïi]n. 

SNACKEilUUÜRT,  voorm,  K  prov.  frteilaad,  kw.  fTcttefywf , 
N.  van    ff^orknm  ,  later  aan  die  &tad   getrokken. 

SNAKKEBUREN  ,  bmirs.  in  IIunsimjQf  prof.  Groningen^  mrr*  en 
8  it*  W.  van  Appinffcdam  f  kant,  en  4  u.  W.  van  Onderdendam^ 
gem.  en  onmiddellijk  ten  Z.  van  hrt  d.  ülrum  ,  welks  £uiderkluf\  daariot 
lielioorL  ^  met  10  b.  vn  100  inw.  —  Mier  is  de  te^plaats  dar  trekscliutt 
(snik)  en  eene  in  18Ï7  nieuw  aanf[elegde  bcgfaafplaals. 

SNAKKEBtFUEN  ,  pcli.in  het  H* titrrkwnrthr ^  prov.  Gronimjen  ^  arr. 
en  2^  u.  W.  N,  W.  van  Gtoniugen  ,  kant  ,  gcni.  en  i  u,  N.  ten  W. 
van   Zuidhom  f  uiet  ver  van   yuordhorn  ^    itaarloe  bet  beboort* 

SNAKKERBÜREN  ,  (reb.,  prov.  FneAtand ,  kw.  Oostergoo,  griet 
Leeutpardtradeei  ^  arr.,  kant-  en  f  ii,  N.  O.  van  Leeuwarden,  10  mm* 
Z.  W.  van  Lekkftm ,  waartoe  bcL  bebunrt ;    niet   51   h.  en   110  iow. 

SNAKKERBDREN' ,  geU.,  prov.  fnvulafid,  kvr.  Oosiergm  ^  grieit 
Tisijerksleradeet ^  arr*  en  4  u.  O.  Z.  O.  van  Leenteürden  ,  kaot.  en 
1  u.  Z«  0«  Ico  O.  van  Uert^um ,  20  min.  Z.  W.  van  Oostenttter f  w&artoe 
bet  behoort* 

SNAPHANEN-POLDERTJE,  onbehuisde  pold.  in  den  Bteshogck, 
prov,  Piitord-Brahnnd.     Zie   KEKiiefiitüEK. 

SNAP-m-DK-KAST,  kil  in  den  iiiesho$ch ,  prov.  /VoörJ-/?ra6fliMr,  M 
onder  ff^erkendamj  'm  eene  noordwc&telyke  rt{|^ttngf  tu&scht n  den  Oos*  ^| 
lelijke  Opslng  en  den  Middelste- Kivitswaard  loopcnde, 

SNATÉRCAT,  erve  in  ZatUnd ,  prov.  Overijitet ,  arr*,  kant.  en 
5  u.  N,  D,  van  Dvtenter  f  gein,  Hathmen  ,  ter  plaatse,  waar  de  Bo- 
terlieek   in  de  Schipbeek   valt. 

Zij  bcsbat,  vol«jeiT4  bet  kadasler ,  eenc  oppervlakte  van  16  bund, 
4  V.  r.  00  V.  e1L«  en  wordt  in  eigendom  bczoten  door  de  Erven  laii 
wijlen  den   Heer  B,  J,  Eiio?(e:sibrg ,  iwoooachli^  te  Deventer. 

SNAÜ,  naam  4  welken  de  Neger*  geven  aan  de  kolTijplant,  GcMkitu, 
in  Pfederlands-Giiiana ,  koL  Surtname-     Zie  Gaosfü* 

SNAVELENBURG,  oud  adell.  b,  in  bet  !S' ederkttarthr  der  pfir?, 
Utrecht,     Zie  S^AAVscrnG. 

SNECA  ,  Lat,  naam  van  de  stad  Shfkk,  prov,  Frietland,  kw,  Ow 
feryoo..     Zie   Saeek. 


"v 


S  N  E.  497 

SNBEK«  arr.»  prov.  Frmlmud'^  palende  N.  en  N.  O.  «an  hei  arr. 
Lecawardm  p    O.  aan   hei  arr.  lleerenveen  ,  Z.   en  W.  aao  de  Zui- 


Dii  arr.  betlaai  aii  hei  Yroegera  kwariier  Westergoo ,  behalve  de 
Franekeradeel ,  Barradeel ,  Raarderadeel  en  hei 
ing ,    uii  ZeTcn wouden  ,    fan  de  griei.    Lem- 


«ïei.  MeBaMoinadeel ,  Franekeradeel,  Barradeel,   Raarderadeel  en  hei 
nldi  ,  ea  nwi  loewomDg ,    uii  ZeTcn 
Bteriand,  •Doaiawartial  en  Gaasterland. 


Heibevaide  vier  kant.  Sneek  ,  Boltward  ,  Lemmer  en  Hin- 
de !••  pen,  en  hetlaai,  yolgent  hei  kadaster,  reoe  oppervlakte  van 
70,098  hwMl.  89  Y.  r.  U  v.  ell.,  waaronder  66,865  hund.  85  y.  r. 
S5  v.dUbelafibaar  land.  Hen  teli  er  8720  h.,  bewoond  dodr  10,584 
huitgei^  ulimakende  eene  bevolking  van  onjrcveer  50,000  inw.,  die 
meefi  hun  bestaan  vinden  in  landbouw  en  veeteelt. 

SX£EK«  kani.,  prov.  Frietland ,  arr.  Snetk  ;  palende  W.  en  N. 
•ao  bei  kani.  BoUward  ,  O.  aan  bet  kant.  Rauwerd  ,  Z.  O.  aan  hei 
kaai.  Lemmer,  Z.  "W.  aan  bet  kant.   lliodeloupen. 

Dit  kani.  bevat  de  gcm.  Sneek  en  YUt  en  de  griet.  Wyni- 
britseradeel  en  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte 
uo  18,148  hund.  88  v.  r.  22  v.  ell.,  waaronder  15,713  buod.  93  v.  r. 
SB  V.  eU.  bekstbaar  land.  Men  telt  er  2826  b.,  bewoond  door  3244 
koisgei.,  uitmakende  eene  bevolking  van  ruim  17,000  inw.,  die  meesi 
ban  heilaaa  vinden  in  landbouw ,  fabryken ,  handel ,  scheepvaart  en 
fiNefaery. 

SNEEK.,  klaii.,  prov.  Frinlamd ,  verdeeld  in  vier  ringen  als :  Snee k, 
Tlsi,  Warkum  en  SI  ooi  en.  Men  beell  er  37  gem.,  welke  door 
40  P^dikaoten  bediend  worden  en  lelt  er  25,000  tielen ,  ouder  welke 
7700  Ledematen. 
SNEEK ,  kerk.  ring ,  prov.  Frieiland ,  klass.  van  Sntek» 
Deie  ring  bestaat  uit  de  volgende  elf  gcm.:  Sneek,  Bosnm, 
Britswerd  -  en*  Wieuwerd  ,  Deersuui -en  -  Poppingawier  , 
Goiaga  -  Gauw  -  en  -  Offiuguw  ier  ,  Lutkcwiernm,  Ooster- 
vieram,  Rauwerd-en-lrnsum,  Scharuegoutum*en-Loinga, 
Svbrandaburen-en-Terzool  en  \'sbrechtum-Tirns-en- 
Tiallehuisum  ,  welke  door  13  Preilikantcu  bediend  worden  en 
18  kerken  hebben.  Men  telt  er  10,000  zielen  ,  onder  welke  5000 
kdeaialen. 

SNEEK,  gem.,  prov.  Friesland,  kw.  Oostergoo ,  arr.  en  kant. 
&Mift  (16  m.  k.,  8  s.  d.).  Zy  Hordt  geheel  en  al  door  de  griei.  Wy'n- 
Witieradecl  ingesloten ,  behalve  ten  Z.  W.,  waar  zg  aan  de  gem.  Ilsi 
pmsi. 

Ooe  gem.  be^at  de  si.  Sneek  en  den  loogcnaamden  Klokslag- 
TIn-Snee  k.  Zij  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  van 
Wïbuod.  48  V.  r.  47  v.  ell.,  en  daaronder  847  hund.  70  t.  r.  76  v.  ell. 
^lütbaar  land.  Men  telt  er  1100  b.,  bewoond  door  1490  huisges., 
uitimkende  eene  bevolkiog  van  7800  inw.,  die  meest  bun  bestean 
'laden  in  den  handel ,  en  de  volgende  fabnjken  hebben  :  1  dekenvol- 
^^  en  wolspinncry  ,  5  lijnbanen ,  4  bcbeepstiuimerwerven  ,  5  gcel- 
fictcrijen,  1  tigcbeUerk ,  1  kalLbranderij ,  2  leerlooijerijen  ,  1  cali- 
^  Cftvevery ,  1  lymiiedery  ,  1  bierbrouwery ,  4  pottebakkeryen ,  2  seep- 
'(cderyen,  2  bloteryen ,  linnen  en  katoenweveryen,  6  grutteryen, 
^  vagtnmakeryen  ,  4  olie-,  2  houtzaag-,  1  leer-,  2  eek-  of  run-,  1  spe- 
*^f  2  pel-,  1  kalander-  en  3  korenmolens  ,  benevens  bei  stadswcrk- 
^ ,  bestemd  ioi  bet  doen  pluizen  van  touw  tot  kalfaatwerk' ,  hei  spin- 
^  van  bede  tot  zaklinnen  en  het  spinnen  en  weven  Yan  dweillinnen. 
X.  Dm.  52 


ï  If  r«»faiid«nt  dïeer  ülSOOin  getal  ilJn ,  onder  velke  IMI 

loi  éoic  fem.  uU  ,  «rclke  lot  de  klass.  en  rinj  tjiii  ^Mtil 
L  «ft  éoor  dm  iMfirto  bediead  wordt*  De  eerste  ,  dien  m^  bier 
Mr  vcriDeld  vmdcfi ,  h  geweest  zekere  Oellicj  Doruvcr  of  im 
m  ,  mk  GtULivt  SfECA»0S  genaamd  ,  die  naar  Leenwarden  ' 
[Ha  Imm  tloilm  liirr  m  t5Gti  A^DRiAt  CAfTnicomcs  of  tab  Kkstmxxmi 
I  |l«v«riairii7LiTJn  ook  wa^  RorfTtaiiACLit,  die  ,  io  gerolgc  bezeil 
■Itig  fnn  Spanje  Tan  II  Januari]  1567,  op  Terbeurle  van  iQf 
r  ^  Ofll  iaf»d  moesten  ntimcfi.  Na  hel  verdrijreo  %aii  de  Spaojaar^ 
f  daflOi  kol  lifff lellen  tan  de  Hervormde  godidien«i,  predikte  Hta^o  Popnat» 
I  ^vliOfra  té  Oomenec ,  in  f  jcms tcrl a od  ,  vroeger  i*redi kant  te  MaosUa^,! 
"  tImt-FHesIaftd ,  atJereerft  io  de  maand  Oclobcr  15G7  tn  de  Groote  ia^ 
i  tü  SscrK.  Hy  scUijnl  tol  amblgcnoot  te  hrbbcn  gehad  Aavaaja 
mn  HA^m  ,  die  in  hel  jaar  ttj7ï2  herwaarts  beroepen  werd  ,  doch  i 
Lifi  bi*l  Volgende  jaar  weder  de  vliijjt  moe$t  Demeo  ,  en  eertt ,  na  de  •» 
furtning  lan  de  Pacifieaiic  van  Grnd  in  dit  gewest,  in  1^78  van  T  '  " 
[alwji,Tr  by  inLu^ftchcn   bet  predikambt   bad   waargenomen  ,    naar 

wederfeke*.Td»     Van   toen   af  is  de  gem.  te  Sheek  steeds    door  t*ee 

PrfidjkaiiteQ  bediend,  tot  in  bel  jaar  1802 «  toen  lij  tol  eersten  derden 

bekwam  Mabtcw    ADaiiAW    di  Johgb  ,    die    in    bet  jaar  18f)7 

legen  vertrok.     Onder    de    Predikanten    Tan   naam,    die  k»er 

■M  bebben,  rcrdienrn  melding:    jDQAniies  BoctaaAR  van  1599  lot 

[,    dié  in  1618  en   1ül9  Voortitter  van  bel  nationale  Synode  te 

[Pmilfvclit  gewee«t   is;    Floretitics  Joraekes    van   1603  tot  l(i54,  die 

lIJlOiOodcnG  wegens  Friesland  op  dat  Si^node  was «  en   David  Flod  f  ar 

van    1681 — 1688,    door    a^ne   schriften    bekend.     Het  beroep 

iiiedt  door  di*n  kerkeraad. 

Ten  gevolge  van  bet  herror'pen  van  bel  £dict  van  Nantei ,   beeft  men 

m%t  Sekec  ook  eenige  jaren   ecne  Franscbe  gemeenlö  gehad* 

De  Doopsges  i  nden  hebben  te  Snet^k  00^  lang  aan  Tervolgïog  le« 

Del  gestaan*    In  de  lente  van  bet  jnnr  1000  begaven  zich  de  iVcdikaoteii 

Goicnvf  GiLaoar  en  Joiaijies  Bocerva«  ,   gesl<?rkt  door  de  Regering  der 

stad,  drie  onderscheidene  malen  naar  de  vergadering  der  DoopfgeE,^  om 

écnvoiidigen  Ic  0ndcrwy7.cn  ,    100  ols  ïij  zeiden.     Zij  kregen  ccbtcf 

I  gehoor.  Kort  hierna  werd  aan  de  DoDpsgeiindc  Leeraars  ,  op  «ekere 

rttraf,  verboden,  om  imnoe  leer  tu  verkondigen,    weshalve    deie  licb 

IHti  van  de  vergadering  onthieïdrn ,  orschoonde  gemeente  voortging  EatneQ 

rie  komen.    Beide  genoemde  Predikanten  meenden  dus  de  kans  schoon 

[ie  lien  4    om   de  gemeente ,    welke  in  Eekeren  sin    herderloos  was,  tot 

linnnc  gevoelens  over   te  balen  ,  en    begraven  iich  roet  dit  oogmerk  dik* 

■  yis  naar  de  plaats  ,  waar  zij  zamen  kwamen  ,  maar  hunne  pogingen 

waren  vnichteloos.    Het  was  blijkbaar  dat  zij  door  I'ietek  var  Ckvl«9  , 

die  tieb    thans  te  Sneek  had  ncdergeict ,    niet    weinig  in  bare  trouw 

1  Mtt    bel   Doopsgezind  geloot'  werden  versterkt.    Men  begon  dau  nn  mei 

''dcscn  man  zelven  over  geloofüpunten  te  spreken,  waarvan  men   iroiH 

went  den  ongnnstigen  ukdag  wel  had^knnnen  vcrwaditen»     Ih  daar* 

by  tegenwoordig  tijnde  Regeringsleflen  verklaarden  vaw  Ceclers    woor- 

dco   wel   loor  nietig    en    onscliriltmatig ,    inaiir   dit    hielp    niet,    om 

den  man   lot  bekecriog    te    brengen.     Wat    zij    eebler    daarby    voeg* 

^«^;   •  dit  ly  ,  als   Overheid,  geene  andere  leer  wiidch  dulden  dan 

•  CflUnii   suivere  leer ,    niet    achtende  op   de  kindsche   redenen   van 

«AiMBi^  der  anderen  of  naburige  steden  ,**  gaf  te  kennen  ^  dat  er 

^Mt  IcimA   broeide.     Bet    duurde   ook    niet    lang,    of  bet  onweder 

Imttt  bi.    In  1901  vertaalden  Gelik}&»  en  Bvcbibah  eeu  itttkje  ran 


S  N  E.  409 

BttA  ^  over  liet  LelUntraflTen  »  uit  hel  Latgu  in  liet  NedcrduiUcb , 
waarin  uüh  kei  kelfterdoodcn  Yerdcdigd  werd  ,•  en  droegen  dat  met  eenc 
Toorrede  op  aan  de  Wethoodenchap  tan  Sneck.  Zy  betuigden  iadeae 
▼oorrede ,  dat  men  ^  om  staatkundige  redenen  en  om  Trede  te  be- 
waren ,  tuaichen  *t  Landt  ingeietenen  en  de  burgert  ecner  ttad ,  de  ket- 
ters niet  moett  Terscboonen  ;  dit  wat  vrede  houden  met  den  Satan.  Men 
moeit  tlechta  ééne  godtdienit  in  den  Staat  dulden.  Zy  wilden  alioo 
niet  lelfe  ofer  de  contcientiën  heerschen ,  maar  God  door  syn  gebod 
daarover  kcerscbappy  doen  voeren.  Wat  bet  verliet  van  nering  en 
bandteting   in  de  ttad  betrof :   •  bet  wat  beier  eene  woette  en  onbe- 

•  woonde  ttad  te  bebben  ,  dan  eene  neringryke  vol  kettert:  wantbe- 

•  ter  waf  het  weinig  te  beaitten  met  eene  goede  en  gerutle  conscientie » 

•  dan  te    hebben  landen    en  tteden  vol  nering ,    met  een  knagenden 

•  worm  en  bevend  gemoed.^  'Men  lag  spoedig,  welk  een  indruk  dit 
werk  op  de  Regering  der  ttad  maakte ,  daar  ly  weldra  een  plakkaat 
liet  afkondigen ,  waarby  den  Dooptgezioden  ,  op  geldstrafle  alle  byeen- 
komttMi  en  predikatiën  werden  verboden.  Kr  wat  echter  een  onder 
de  0ooptgcs  inden  y  Baberd  JACOtsx,  die,  in  weerwil  van  dit  plakkaat, 
in  xyn  buit  liet  prediken  ,  en  weigerde  de  afgeüitchte  boete  te  beta- 
len ,  loodat  er  ttukken  van  xyn  huisraad  opcniyk  werden    verkocht. 

In  den  beginne  hettond  er  reedt  eene  gciu.  van  Dooptgezinden  te 
SnsK.  Deie  behoorde  tolde  Waterlandtche  ,  maar  er  woonden  te 
Spbbi  ook  ondertcheidene  leden,  die  tot  de  Oud-Vlaamtcbe  be- 
hoorden. Dexc  vonden  bet  wegens  den  afttand  te  moeyelyk  om  te 
TUt  geregeld  de  godtdienttoefeningen  by  te  wonen  ,  en  konden  sich  ook 
niet  met  de  Waterlanders  te  Srcbk  vereenigen.  Zy  besloten  dus, 
in  1746 «  hier  eenc  nieuwe  geni.  te  slichten  ,  waartoe  ay  met  een  ge- 
tal van  17  Leden  ,  alle  te  S?ieee  of  onder  hel^eheer  der  stad  woon- 
achtig, overgingen,  met  overleg  en  goedvinden  van  de  broeders  en 
lusters  te  Yltt.  Van  de  Loden  der  nieuwe  gcm.  schynen  sich  Wou- 
TuBaiaEws,  Klaas  Gosses  en  Andrtes  Woltküs,  bij  de  oprigling,  byzon- 
der  verdienstelyk  gemaakt  te  hebben  ,  en  de  eerste  Prediker  was  tekero 
Tm  Ribbvs  ,  die  den  30  MaArt  van  dat  jaar  door  den  oudsten  en  alge- 
meenen  Opsicncr  bij  de  Oud-Vlamingen  ,  riEXBR  Folkebs,  Leeraar  (in  de 
Boteringe-straat)  te  Groningen ,  in  de  dien»L  werd  aangesteld  en  beves- 
tigd. Reide  gemeenten  leefden  te  zamen  steeds  in  vriendschappeiyke  bc« 
trekking;  lerwijl  die  der  Waterlanders  liet  meest  in  getal  van  Leden 
toenam.  De  gemeente  van  Oude-Vlainingen  verloor,  den  18  Mei 
1898  9  door  den  dood,  haren  hoogbejaarden  Jiceraar  Jblle  Sibdsia  , 
hy  drie  en  zestig  jaren  lang  het  werk  der  Evangeliebediening 
haar  had  waargenomen.  Het  geringe  aantal  der  overgeblevene 
I,  loowel  als  inzonderheid  de  Ghristelyke  eensgezindheid,  welke 
deie  met  de  andere  gemeente,  vroeger  op  het  Singel  genoemd,  ver- 
bond, maakte  eene  vereeniging  van  beide  wenschelijk.  Dit  werk  der 
vereeniging  was  by  zulk  eene  stemming  der  gemoederen  gemakkeiyk  en 
verkreeg  dan  ook  reeds  den  4  July,  tol  tevredenheid  en  genoegen  van 
alle  belanghebbenden  ,  zijn  beslag.  De  kleine  gemeente  ging  met  15  Le- 
den en  een  niet  onaanzienlijk  funds  tol  de  groeiere  over,  terwijl  de  Leeraar 
der  Inatsto  (iRTta  WaraBs  FsBasTaA ,  in  de  alzoo  vereenigde  gemeente , 
die  thans  eenvoudig  den  naam  van  Doopsgezinde  gemeente  te 
Sn  eek  draagt,  als  Evangeliedienaar  werkzaam  bleef,  tot  dat  hij  iu 
1842 ,  om  zijne  hooge  jaren ,  zich  gedrongen  gevoelde  sijoe  belrekking 
neder  te  leggen.  Toen  werd  hij  opgevolgd  door  Isaac  ob  SrorPBLAAa 
hLinUmn,     Het  beroep  geschiedt  door  du  leden  der  gemeente  uit  een 


SNB. 


t«t«l  ,  bMwelk  *lc  kcrkeraad ,  hcnctcni  «cnc  hiertoe  beiiornid«  < 
iitf«»ic  oU  de  leüen  ,  lainenstclt.  Hel  getal  leden  bedriie^,  op 
1  Jüooary  T847  ,  3iJ0  cd  het  ijclal  lideo  omtrent  800. 

De  9  Ef  anjipelisch- Liiili  erscheo  ,    die  te  5» eek    woaea, 
liooren   tot  de  geni.   te  if'orkam. 

Ut  R  oom  »c  11 -Kat  hol  ijken,    welke  1480    in    getal    xyn 
wrlkediOComrnunikantcn  ,  maken  eenc  slat.  ail ,  ^elketol  hetj 
ran  frinhnd  licboort  en   door  ecnen  Pastoor  en  renen  Kapellaan  1 
dïend   vordl.     De  ccrilc  Pastoor ,  die  hier  na  de  Rcforrnalie  de  die 
heef)  «aarf^e nomen,    ii    (geweest  GELtirs  Yutahvs  ,    Konimandeur 
lift  Hospitaal  van  St,  Johanne^.     De  Pastoor  te  Süeek  is   mede  Aa 
|irie*tfr  %«n   Friesland, 

De   Ifraelilen,  van  welke  men  er  180aanlreA,  maken  eeoei 
syna^tige  nit,   welke  lol  hel  5ynn^otj.i.il  report  fan  Leeuwarden  beh 
en  waarin  de  dienst  door  cenen   Voorlcicr  verrijt  wordl. 

Men    liri'ft  ïn  de  gcm-   Süeek   scven  middelbare    en    ln|rcfc  seholo 
welkp  frt'zamctilijL    (rcmiddcld  door  een  getal  \aa    11^0  leerltcigeo 
Kochl  wordt'n. 

De  slad  SüEEi  ,  inliet  oud  Frieseh  Smtj,  in  bel  Latijn  Svcca, 
heelcn  ,  ligt  4  n,  Z.  Z.  W*  van  Leeuwarden ,  9  u.  Z,  O  van   lioUwa 
1  II.  N,  O.   van  HUi ,  4  n.  Z.  Z.  O.  van  Franeker ;  op  Ö3"  1'  üT"  N. 
23**  10'  2!$"  Op  L.,   Icn  grootco  decle  op  eenen   lajjcn  bodem. 

Hoogst  vermoedelijk  was  tij  weleer  ecne  »ceplaat» ,  daar  de  Hcmdfj|k 
of  vroegere  Eccwcring  thans  nog  door  de  stad  loopt.     De    lage  hgy 
veler  landeryen  in  de  nabnurschap  der  stad,  maakt  deie  lol  den  ai k 
Ihjuw  wel  ofibekwaaoi ,    doch  ttj  iijn  ,    Tooral  bcpQlderd  ,    leer  alti 
mende  weilanden. 

De  ütad  is  £00  oud  ,  dat  men   nergens  van  den  lijd  barer  eerste  f  Itcl 
tingoF  begin  eenigfjewag  vindt  ffcinaakl,     In  1268  was  tij  nog  maar ecB 
geliiicht ,  en  in  li^l   rerds  eene    kleine  stad,  met  «.tIIco  eo  grachfj^ 
xüorxien    en    mei    itedelijken    voorrcgten    begilïigd.     Een   jaar    daafl 
Mcrd  deie   bemnnrdc  fitnd  door  eigen   mur,  op   twee  buiien  na,  geh 

afgebrand.     In  13li8  was  eclilcr  dexe  schade  gedeeltelijk  hersteld;        

lo«>n  beschonk  Hertog  ALinEciiT  va»  Betekeü  ,    UtiE  RitfiiitDA  met  hd 
sebnnlaritbt   van  8ares. 

Binnen  de  wallen  beslaat  de  stad  cene  oppervlakte  van  17  bond.  Gl 
15  V.  elL,     waaronder  13  biind.   70  v.  r.  31   v.   ülL  belasLbaar 
Hen   telt  er  880  h.,  1230  hui^gez.  en  GSSO  inw. 

S^Eic  ,  genoegxaam  barUorniig  van  gedaante  «(jnde ,  is  hel  breedst 
iij  bet  Zuiaooslen  en  smalst  in  bet  Noord  westen  ^  en  omringd  met  i 
anrdri^  wal  waarvan  een  ^jedeeUe  a^egraycii  cit  lot  planlsoen  aangeli 
iji  ,  hfigeen  eene  aangename  wanddiiig  optevtiH.  Men  koml  binnen] 
stad  dnor  twee  voormalige  landpoorlen ,  thans  eenvoudige  bruggen' 
%icr  waterpoorten;  de  landpoorlcn  waren;  de  N  oorder-poort^ 
gr>brohen  in  1813  ,  door  ivelke  men  naar  Ysbrcchtuin  ,  en  voorts  naar 
HcDnanrderadeel  ,  Bobward,  enz.  gelijk  ook  noar  YUt  kon  ryden  j  de 
Hos  Ie  r-poorl  ,  afgebroken  in  1842 ,  door  w^lke  de  Hcindtjk  ,  nadoor 
de  Noorder-poort  binnen  Si^EEt  gekomen  Ie  lijn  ,  wederom  uitliep  naar 
Hatiwrrderbf'iii ,  Leeuwarden  enij  bovendien  beeft  men  er  de  Uoo| 
r  i  n  d  st  e  r-  b  r  11  g  ,  leidende  naar  de  &l  mal  weg  tnsscben  Ssbeü  ca  J 
Lcintiipr.  De  ualerpoorten  tVju  ,  de  Leeuwarder-pijp*  voor  i 
trekvartrl  op  Leeuwarden  j  deKlein-Zondslcr-pijp,  leidende  ! 
b«t  Sneckef- mver  enz . ;  de  K  1  c  i  n  -  P  a  a  1  s  l e  r  - p  ij  p  «  waardoor 
uitvaart   naar    de    W it te-Ere kkcn,    de    Koevoet,    Langweer    co». 


SN  E. 


ISO! 


vïndelijlc  do   Hoou*eind$ler-ptjp^  vraarJoor   men  Un^s  il«  Güeuw 
naar   YUt  vaart. 

Eiren  Iiailcn  de  Moogeindster-bnig  of  pijp,  tuidwestwaorU,  had  men, 
Tóór  den  aanle^f  v.in  den  straatweg  naar  de  Lemmer,  in  18it$  een  bo^chjc  ^ 
lienlani  met  rclcrlei  soort  va  o  grboomie.  Voorheen  was  dit  een  open 
veld  f  en  de  speelplaats  voor  de  jeugd,  het  Knatsland  |^enoenid. 
Bcze  wandelplaais ,  bijna  preUcel  door  cf*ne  sloot  omringden,  bij  dmi 
Ing^ang,  roei  een  hek  aFgcs  loten,  was  aangelt»gd  in  bel  jaar  180J) ,  doch 
i»  door  bet  aanlegjjen  van  den  geiegrden  straatweg  Ie  niet  {geraakt. 
Ook  kan  men  vrij  en  onbelemmerd  hutten  om  de  tlad  wandelen  ^ 
iiïtf^cxonderd  builen  de  lIoo{rcind»rer-pïjp.  Niet  ver  van  het  voormatt^ 
ho^chjc  It  naar  aïle  Ma3rschynli|kbetd  nog[  cene  iccr  oude  begraafptaati 
ontdekt,  blijkbaar  uit  op[[egfravene  stukken  van  kruiken,  lijkbussen  of 
iirncoy  veel  OTcreenkomst  hebbende  met  de  afbeeldin{[en ,  welke  men 
daarvan  in  het  Oudheidkundig  Tijdschrift  van  N,  Wkstehdohp  ^  vinden 
<kaQ.  De  scherven,  die  men  hier  vindt,  liJn  meestal ,  b^  eene  naauw- 
keurige  hesebouwiiijj  eenijjiins  glinslcrend  ,  en  al*  roet  gand  «and  be- 
stroord ;  overigens  londer  ecnig  ander  gbiuiir  en  aeer  bros.  Ook  vindt 
men  er  stukken  rood  gebakken  steen  ,  cene  geelachtige  aarde  en  roode 
ascb  j  waarvan  cenljre  ovcrblijFiels  btj  drn  lle^r  Jak  Foppes  Qiilb.eii  ,  te 
S»ii&,  bewaard  worden.  De  plaatsdijke  gelegenlicid  vao  dezen  gralberg, 
de  hfmgt  Wier  genaamd  en  thans  grooterideela  reeds  afgegraven  ,  aan 
cenea  nu  gedeeltelijk  verstopten  stroom ,  misschien  nojj  een  arm  uf 
tak  van  het  Bocrdiep,  maakt  dit  gevoelen  nog  aannemelijker ^  naar- 
diende  onde  volkeren  van  begrip  waren  «  dat  de  «ee  de  benedenwereld 
of  woning  der  Goden  was,  waarom  zij,  bij  gebrek  hiervan  ^  toch  altoos 
aan  stroomen,  meren  ^  moerassen  »  of  ook  in  gcbetligde  hossdien  ,  bunnc 
grafbcijveb  aanlegden. 

De  nieuwe  begraafpla-its  ,  aangelegd  in  18-8,  om  welkt  booge  opper- 
vlakte eene  diepe  gracht  is  ^  en  naar  welke  een  lijoregtc  nieuw  aan* 
gelegde  weg  en  vaart  leidt,  treft  men  op  ccnigcn  afstand  van  de  stad  , 
Luiten  de  voormalige  Nnorderpoort,  aan,  Deie  is  niet  een  tjïf*r<'n  bek 
afgesloten  ,  en  de  opmerkiamc  beschouwing  van  den  vreemdeling  over- 
ivaardig.  De  grond,  waarop  itj  is  aangelegd,  is  die,  waar  voorheen 
het  oude  Ho«pilaler-kloo<^t€r  stond.  Dit  veld  is  in  vier  gelijke  declen 
afgemeten  en  door  breedc  middelpade»  en  een  algemeen  pad  er  om 
heen,  afgedeeld.  Zoowel  de  genoemde  weg  als  de  begraafplaats  lïjn 
fraai  beplant. 

De  slad  S^iïk  ,  van  buiten  om  de  wal ,  met  eene  vrij  brcede  granht 
omringd,  is  van  binnen  ook  grootendeels  met  water  doorsneden,  waarom 
nicn  er  ook  xcer  vele  bonltrn  bruggen  aantreft  ,  om  de  gemeenschap  d»!r 
buurten  gemakkelijk  Ie  maken* 

De  straat ,  die  zich  van  de  voormalige  Noorderpoort  door  de  slüd 
oaar  de  \oormalige  üosterpoort  ^  langs  den  Hemdyk  ,  uils^tiekt,  wordt 
ej^r^t  A  c  h  t  e  r  de  K  r  n  i  i  c  b  r  o  e  d  e  r  s ,  en  daarna  bet  Oosten!  rj  k 
genaamd.  Uit  deïc  loopt  ,  iii  het  Noord wcsleu  ,  zuidwaarts  de  N  a  a  u  we 
Noorderborn,  uitkomende  op  de  Marktstraat  j  die  zich  door  de  Pe- 
per straat  ^  wederom  verecnigt  met  bet  Oosterdij  k^  en  voorts  intè* 
waarCs  de  stralen  het  klein  Z  u  id  e  re i  n  d  en  de  S  e  h  a r  n  vorml  ;  ter- 
wijl tusschen  deze  straten  bc»loten  ligt  de  Grootc  Kerk  en  bet  kerkhof. 
Ten  Oosten  van  deze  straten  ^indt  men  de  Iwee  grachten,  het  (iroot- 
Zand  en  het  Singel,  van  weïke  de  eerste  in  het  Zinden  iu  de 
f^ieuwestad  overgaat.  Eindelijk,  om  ^an  ruin  aaniienlijke  malers  en 
«traten  niet  ti»  spreken ,  Iwpt  van  de  Stads  Waag^  Oostvaarl;»  dour  de 


»02  S  N  E. 

stad,  de  fraaijo  gracht,  liet  RIein-Zand,  waardoor  bet  SI ngd ,  bij 
de  Polstraat ,  Noordwaarts  loopt  naar  de  Ijeeuwarderpijp. 

Ooder  de  openbare  gebouwen  tt  Shibk  verdien^  Tooral  raeldiog  ba 
Stadhuis,  aan  de  Noordsyde  der  Marktttraat,  Wanneer  bet  geslicht 
is  ,  biykt  niet ,  doch  allengskens  vervallen  zynde  ,  is  het  tasscben  de 
jaren  1730  en  1756,  aanmerkelyk  ferbeterd,  en,  daarna,  io  1700  en 
▼olgende  jaren,  naar  den  toenmaligen  smaak,  zeer  fraai  Terboawd. 
De  voorgevel  is  versierd  roet  eene  blaauwe  zarksteenen  borstwering, 
iynde  boven  den  ingang  het  stadswapen  in  hardsteenen  boogwerk 
uitgehouwen.  Het  gebouw  is  niet  groot,  doch  met  eeoe  dubbele  Te^ 
dieping ,  too  boog  opgetrokken ,  dal  hel  verre  boven  de  andere  boiieD 
der  stad  uitsteekt.  Negen  groote  schuiframen  telt  men  in  den  voor- 
gevel, met  hardsteenen  konipaanslukkcn  er  onder,  eo  eeoe  breede 
nardsteenen  lyst  er  boven ,  die  door  fraaye  uilgebouwen  kardoesen  onder- 
steund wordt.  Op  hel  gebouw  staat  een  torentje  met  fraai  snywerk 
versierd,  waarin  eene  klok  hangt,  die  te  SiiEBKin  1628  g^teo  weid. 
Ten  jare  174tt  werd ,  tot  meerder  sieraad ,  vóór  het  stadhuis  een  fraai 
hardsteenen  bordes  gemaakt ,  versierd  met  onderscheidene  wapens  en 
lidnebeelden  ;  ter  deurc  intredende,  komt  men  op  een  ruim  portaal. 
Binnen  in  bel  gebouw  treft  men  onderscheidene  ruime  en  fraaye  ka- 
mers aan.  Vooral  is  de  groote  bovenzaal  een  schoon  vertrek,  let 
bet  Stadhuis,  dat  sedert  aanmerkelijk  is  verfraaid,  is  in  1842  ver- 
eenigd  het  aan  de  oostzyde  helende  gebouw ,  tol  1840  gediend  heb- 
bende tot  vergaderplaats  van  de  reglerlijke  niagt,  thans  hoofdia- 
keiijk  bestemd  tol  Stads  Secretarie  en  bewaarplaats  van  bet  stedelijk 
archief. 

Het  Paleis  van  Justitie  of  wel  het  gebouw  der  Arrondisie- 
ments- en  Rantons-Reglbanken ,  in  1859  aan  de  iVarb  ge- 
sticht, waar  achter  thans  helHuis  van  Arrest,  in  1841  gesticht, 
J gevonden  wordt ,  zet  aan  [deze  stad  geen  gering  sieraad  by.  Boven  de  deor 
eest  men  ,  in  arduinsteen  gebeiteld  :  Jus  sdcm  CoipuB  (d.  i.  elk  zijn  regt). 
Het  voorm.  Huis-van-Verzekering  ten  dienste  van  de 
Arrondissementsreglbank  in  de  Hof-  of  Kleine-Kerkitraat ,  vas 
vroeger  de  Kleine  of  Brocre-kcrk,  en  werd  in  het  jaar  184!$ 
afgebroken. 

De  Kaak,  die  op  het  einde  van  de  JFipvaart ,  op  Kroonenhtiry t 
plag  te  slaan  ,  en  in  1^572  vernieuwd  was,  heeft  men  in  1751  weg- 
gebroken en  den  grond  geslecht. 

De  Stadswaag,  staande  op  den  hoek  van  de  MarkUtraat  en 
Kfoonetiburg  j  is  een  oud,  doch  hecht  gebouw,  en  niet  onwaarschijn- 
lijk omtrent  het  jaar  1427  gebouwd,  dewijl  Sreek  toen  reeds  hel  regt 
der  waag  had.  By  deze  waag  is  dikwyls,  vooral  des  Dingsdags  met 
eene  voordceligc  wcckmarkl ,  eene  groote  drukte  ,  wordende  er  door- 
'  gaans  op  zulk  eencn  dag ,  in  den  hcslcn  tyd  des  jaars ,  achttien  k  ne- 
gentien honderd  vierendeclen  boter  gewogen  ;  hebbende  men  er  selfs 
weleens  meer  dan  1900  Ier  waag  zien  brengen  ,  benevens  ruim  50,000 
il  45,000  ponden  kaas,  buiten  alle  andere  koopmanschappen.  In  1706 
is  deze  weckmarkl  voornamclyk  in  aanzien  gekomen  ,  dewyl  de  fiur- 
gemeeslers  toen  eene  vrye  wcckmarkl  verleenden  ,  die  van  lyd  tot  tijd 
Kfiodanig  toenam  ,  dal  er  in  1725  voor  deze  >Tnng  een  luifel  werd  gc- 
vitukl .  rustende  op  elf  pilaren  ,  om  daaronder  de  bolcr  veilig  voor  de 
littU  der  zonnestralen  te  kunnen  hcschutlcn.  Daarcnbuvcn  werden  de 
'«fitttg  eo  luifel,  in  den  jare  1750;  iiO|r  aanmerkelijk  vergroot,  door 
!ilii  4iUikui>pen   \an   een  naburi{;  huis ,  zoodal  de  geheelc  luiffel  toen  op 


SN  E.  505 

BcmticQ  |iilÉKn  raslle.  lo  bet  jair  1839  U  de  luifel 'anderwerf  ainmer- 
iciyk  wfrook ,  tol  groot  gemak ,  aoo  van  land-  alt  fan  kooplieden  (1). ' 

De  Viachmarkl,  vroeger  tegenover  de  fFaag ,  ii  in  1827  verplaatst 
aan  do  SUidMgrmekt ,  by  de  Leeuwarderpyp.  2^  'u  van  boven  over- 
dekt en  verder  leer  doelmatig  ingerigt. 

8aani  bad  voor  desen  twee  jaarmarkten  waarvan  eene  inviel  op  den 
14  Mei  en  do  andere  in  bot  laatst  van  October,  14  dagen  vóór  St. 
Marleo  ;  docb  dexo  lyn  afgeschaft ,  bl^vende  alleen  de  veemarkten  op 
de  gewone  tyden.  Om  evenwel  de  stad  niet  geheel  vao  eene  vroiyko 
jaannarkt  te  versteken ,  wordt  er  jaariyks  eene  algemeene  op  den 
tweeden  Dingsdag  van  Angustns  gehouden  «  staande  dan  de  kramen , 
oiet  9ip'ét  Boiermarkt  gelyk  voorheen  ,  noch  inde  Marktstraat ,  {[eiyk 
sedert  1771 ,  maar  ter  wedenyden  van  het  Gnot-Zand,  Alle  weken 
boüdt  men  bier  des  Dingsdags eene  weekmarkt,  die,  wegens  den  groo- 
ten  toevoer  van  boter ,  voor  eene  der  beste  van  de  gebeele  provincie 
te  bonden  is. 

Het  Postkantoor  is  aan  het  Ackttr^om.  In  dese  stadstaat  ook 
belGrietonybnis  van  Wymbritseradeel  aan  de  Naauwt'Burtf^ 
siraai. 

Weleer  had  Sbiek  onderscheidene  aanzicnlyke  parlikniiere  gebouwen  , 
wdke  on  niet  meer  in  vorigen  bloei  xyo ;  te  weten  :  bet  huis  ,  staande 
op  den  boek  van  de  Jfaauwe-Noorderkom ,  thans  eene  herberg ,  waarop 
▼oor  deio  een  torentje  was;  bet  Muntjehuis,  achter  bet  Kraii- 
htVÊéenklootUr ^  alwaar  men  meent,  dat  weleer  eene  Munt  geweest  is  j 
bet  Hnis-op-Leeuwenburg,  staande  nevens  den  hoek  van  Kroo- 
nêmhmrg,  betj|een  eertyds  een  ruim  voorplein  had,  doch  soodanig 
door  verbouwmg  is  veranderd ,  dat  de  muur ,  die  weleer  de  voorgevel 
was  ,  thans  de  achtergevel  uitmaakt ,  hebbende  Loovr  ])ohia,  weleer  ver- 
maard Grietman  van  Wyiiibrltseradcel ,  aldaar  in  149i  gewoond.  Het 
bois  op  den  Zuidoosthoek  der  Af /eine  Kerkstraat^  later  eene  herberg ,  de 
Witte  Arend  gebevten,  thans  het  Paleis  van  Justitie,  voor- 
maals  gebouwd  en  bewoond  door  cenen  Edelman  met  namo  Sictiaoi. 
Nog  bad  men  hier  in  1709  het  xoojjenaauidc  Withuis  op  Kroonen- 
hmrg  ,  en  F  r  i  1 1  c  in  a  h  u  i  s  op  de  Ureedeplaatt ,  In^nevens  een  huis 
van  de  Deka  ma*s  afkomstig,  op  het  Singel ,  naast  de  Roomschc  Kerk, 
alwaar  na  1685  de  uit  Frankryk  gevlugte  Protestanten  ,  te  dexer  stede  , 
licb  op  de  boven- voorzaal  vereen igdeu ,  om  huniie  godsdien»toefenin- 
gen  in  de  fransche  taal.  te  houden;  terwyi  Dekama*shuis  ot' 
Btina  ,  volgens  do  meeste  waarschijnlijkheid  gestaan  heeft  aan  de 
Mmrktttraat, 

J)e  Groote  kerk,  in  de  Nieuwe  of  Groote  Kerkstraat^  was  vóór 
do  Reformatie  aan  den  11.  Mabtiruk  ,  Bisschop  van  Tours ,  toegewyd , 
en  plagt  destyds  200  goud^ruld.  (300  guld.)  op  te  brengen,  en  het 
vikarisschapïK)goudguId.  (715  guld.).  Daar  waren  vy f  prebenden  :  twee 
van  honderd  goudguld.(llK)guid.)in  het  jaar,  een  derde  vau80goudguld. 
(IdOguld.),  en  twee  andere  van  70  goudguld.  (105  guld.).  De  Proost 
▼an  Utrecht  genoot  16  schilden  (12  guld.)  I)c  Ridders  van  Mallha 
badden  een  klooster  by  Sbeek  staan,  in  de  wandeling  genaamd  het 
Hospitaal  van  Si.  Jansberg.     Uit  dit  klooster  plagt  de  Parochiekerk  bare 


<i;  ta  bel  Jaar  1S«S  iQd  hier  t,f8S.t80  pondea  botn  cd  BIS^SS  pondcfl  ku»  Va  m*tk\  gc- 
kragL  1M  da  koetwlhtU  kaas  bairekkoIUk  loo  ful  miodiT  waa,  m  daarna  too  i«  acbrqvro  .  dat 
vela  Uadbtwwen  de  kaaa  niet  ter  uarkl  breoseo ,  maar  aan  koopliadrii,  in  liauM  derirt.  •(  to 
hMMS  iBtaflk  wooMda ,  rerkoopcD  ,  zonder  dia  aan  ccuigo  publfekB  waag  Ie  laiM  ve|«;D. 


tf04 


8»  E. 


Pasloon  te  krUgcn,  Tolgcn»  bet  rejft  van  palronaaUcbap  ,  Wwelk 
die  St.  Jans -hceren  over  ondcrschotdcne  kerken  ,  nh  die  van  O  p  p e  n  h  a  i- 
lên,  vauBohward,  co  vanSsEEU,  plagtcn  te  licbbcn.  Dcxe  Lerk  h 
een  teer  schoon  gebonw,  ontekcr  wanneer  (^esliclil ,  doeli  io  bet 
jaar  1503  met  een  ruim  koor  vcrnieerdLTtl.  De  li^gfowoordi^  \tngU 
van  dit  bedehuis  is  ruim  57  ,  de  breedte  27  en  de  b(M>|T|«*  tol  in  dit 
naald  ruim  30  cll  j  doch  in  T68S2  wai  het  nog  ruini  4  clL  boojereo 
an^evecr  O  cll.  langer.  Weleer  stond  bij  dnc  kerk,  een  dikke  toren . 
die  er  ver  boven  uitstak  <,  en  midden  np  het  gebouw  eenc  spits  thq 
baitengeuone  hoo;;tc ;  dan  dit  atles  werd  in  lB8i  ,  wegens  bfimirraK 
ligheid  van  bel  boveiiwcTk,  afgebroken,  en  om  de  tcifde  reden  hel 
dak  ruim  4  elL  lerlaagd.  Nog  heden  leeit  men  in  eeoen  tleco ,  bo- 
ven bet  iteildtik  portaal. 

Ihnteld  den  14  Juguttut  1682. 
Ten  derde  mnah  zee^  Sint   JlïnrUn$  tempel  ntder, 
Mn  ta^  haar  toome  kroon  vertreden  met  den  poet; 
Be  Burgerij  van  Sr«k  ,  ontttóken  door  den  gloei 
f^an  Gode$dttnü ,    /Irrsfelt  *f  bouwtalltg  Godshuis  »eder. 
Frouw  llEEjiSTaA  tegt  hitr  eent  den  gromhteen  in  ^tvcrhandf 
En  op  haar  ztgen  houd   de  kerk  nu  ccuttig  $tand. 
Midden    op   de    kerk   was    voor  dcicn   een    kocpcUorcn    gcboiiird  ^  tn 
daarin  gcpmaUt  een  slaguurwerk  niel  eenige  kleinere  klokjes,  die  ,  in  brt 
jaar  17 10  i    werden    vergroot  tot  een  speelwerk    fan   veertien  klokjet, 
gedreven  door  eenc  houten  ton  met  ijser  beslagen;  dnn  de^^ijl  dat  werk^ 
op  den  duur   niet  goed  kon  blijven,  en  bet,  in   1770  ,  gen  oegr^am  be- 
dorven was  ,  besloot  men  ,  in  dat  jaar  ,  betonde  klokkenspel  grbeel  wf^ 
te  doen  ,    en  daarvoor  een  grooter  van    beter  en  duurzamer    boed^nig- 
beid  aan  te  leggen.     Vermits  bet  gemelde  torentje  daartoe    Ie    klein  , 
en   daarenboven  reedi    meer  of  min   bouwvallig  was,    oordeelde  men, 
dal  ook  te  moeten  a  Th  re  ken  ,  en  daarvoor  op  de  x  elfde  plaats  ,  een  nieuw 
en  breedcr  torcnhc,   koepelswijie ,  te  ni.ikcn  ^  loo  als  m  bot  jaar  1T7I 
getchicddc.     Ditklokspel  heeft  x es  en  twintig  sbgklokken  ,  die  te  lamefi 
2540  ponden    wegen,    en  iu   den  nieuwen   koepel ,   met  koper  gedekt, 
geplaatst  tyn*     De   koperen  trom  is  twanr  31^1  ponden    en   bee(\  4680 
gaten,    tot  verandering  der  pennetjes  voor  allerlei  psalmen   eo  getio* 
gen;  daarenboven  is  er  een  band  klavier  hïjgemaïikt  ^    om  dus  den  ktok* 
kenUt  daarop  allerhande  m.uiijkstukjes«  te   kunnen    doen  spelen^     Men 
treedt   in  de   kerk  door   vier   ingangen  ,    waarvan    de  eerste    is   in  bet 
Oosten  ,  alwaar  men  in  het  koor  gaat;  en  boven  dcnmgang,   in  bard> 
steen    uKgehouwen  ,    ziet  men  eene  menigte    doodshoofdeD    en    andere 
doodsbeendereii ;  tot  een  teeken  van  de  broosheid  des  meoschcUjken  Ie* 
vens.     De  Wcslcrdeur  is  in   bet   nieuwe  muurwerk  ,  en  ook   met   een 
voorportaal  vooriien.     De  Zuiderdeur  is  de  kleinste,  doch  daar  boven 
aan  den   binnenkant ,    staat  met  vergulden   letters    te  texen  : 
Die  door  deet  poort  kwam  om  mijn  woord  hier  aan  te  hooren  , 
Zij  dit  gebeid ,  eer  hij  weer  scheidt ;  ik  heb  aerhooren , 
Bat  in  mijn  tent  ,   zij  tonder  end ,  op  mijne  toous  bede , 
Die  mijnen  Raad  en  wel  tenlaat  ^   en  vlijtig  deede. 
De    Nourderdeur   ciudeiyk    beeft  ook  een  portaal  ,    en  daarboven  stond 
voorheen   het  oude  orgel  ^  hetwelk  in  IGIO  werd  verkocht  aan  de  kerk 
van   Wicuwerd  ,  alwaar  men  het  nog  beden  g^-hniikl.    Sedert  bel  laatst 
der  lorige  eeuw   prykl  dit  Noordrr  portaal  met  eenen  leer  fraaijen   V4»or-^g 
gevel  in   de  Dorische  houuarde.    Ter  lelfdcr  tyd  en   io  bet  volgende  jaai^| 
werd  dcic  kerk  versierd  met  een  geheel  nieuw  orgel ,   hetwelk  geplaatst^ 


d 


S  N  £.  tt05 

werd  in  heli  oosten  der  Lei^ ,  voor  het  koor  op  vier  tware  booten  ge- 
dmaïde  pilacen ;  dnnr  bei  cene  uitneniend  fraaQe  rerlooniDf  loaakt , 
iroorml  nadal  bel  |  in  bel  midden  der  Yorige  eeunr ,  aaamerfcelyk  ver> 
bel^ ,  en  ook  Tertierd  ia  door  hel  groen  en  wit  Ie  Terwen ,  en 
nol  food  aC  Ie  leltea.  De  predikstoel,  met  het  doophek,  is  van 
dm  jvo  18M  f  en  teer  fraai ,  naar  den  smaak  van  dien  tgd.  Hy  is 
geplaatsl  tegen  den  middeUlen  pilaar  aao  den  suidkani  dar  ketk. 
Vak  pronkte  de  kerk  i  tot  in  1818 ,  met  fraai  geschilderde  glaien ,  waarvan 
eenige  door  de  Hoose  Collegien ,  andere  door  Yortlen  uit  bei  Hnii  vab 
Hamai  ,  ea  de  ovenge  door  de  Regering  en  de  Gilden  waren  vereerd , 
pronkende  met  fraaye  wapent  en  opschriften.  Eindelijk  it  dete  kerk 
▼ertierd  net  leer  schoone  getloellen  ,  onder  welke  dat  van  de  Regering 
oitmnnl,  ah  opgaande  met  tien  trappen  eo  met  veel  tnywerk  aao  de 
kap  Yerncrd.  net  gestoelte  van  de  Leden  der  Trocdschap ,  gemaakt 
in  bet  jear  1683  ,  staal  in  het  Westen  der  kerk ,  vlak  tegen  o%er  hel 
oi^  ,  in  bet  loogenoemde  Nieuwe-  of  Westerkoor ;  de  kap  of  luifel 
mtl  op  odt  kunstig  slangswyte  gedraaide  pilaren ,  en  pronkt  van  hoven 
met  eenige  versierselen.  Het  voormalig  gestoelte  der  Bevelhebbers , 
thant  dienende  voor  zitplaats  van  pariikulieren ,  is  insgelyks  fraai , 
en  ook  met  eenen  doorgang  in  het  midden  voonien ;  het  staat  ten  Oosteu 
onder  bet  orgel.  In  het  midden  der  kerk  hing  voordexen  een  schip , 
en  daarm  eenen  vreemde  opffcvnlde  visch.  De  reden ,  waarom  er  die  ge- 
hangen waren ,  is  onbekend ,  en  daarom  heeft  men  loowel  hel  schip 
alt  den  Titch  w^genomen.  Zeven  koperen  kaarskroonen ,  meest  alle 
getcbenken  van  Gilden  der  stad ,  versierden  vroeger  mede  dete  fraaije 
kerk.  Dexe  kroonen  tyn  later  vervangen  door  drie  gebronsd  geschil- 
derde yieren  kroonen  met  lampen.  Groote  Pier,  too  vermaara  in  de 
Frietche  Historie,  eo  binnen  Süiek  overleden,  ligt  in  dete  kerk,  aan 
den  noordkant,  begraven.  Aan  den  luidkant  der  kerk  beeft  men  de 
kosteri] ;  voorheen  wat  dit  vertrek  tonder  eenig  sieraad,  doch  in  bel 
jaar  17tt9  is  het  met  schuiframen ,  snywerk ,  eenen  engelschen  tchoor* 
tleenmantel ,  welke  voor  weinige  jaren  in  eene  nis  is  veranderd  eni. 
Yortierd ,  en  dient  ter  vergadering ,  xoo  van  de  klassis  van  Sann ,  ab 
van  den  kerkeraad  der  stad,  geUjk  ook  van  de  Diakenen ,  om  er  de 
giften  aan  de  armen  in  uit  te  deelen.  Aan  den  lelfden  kant  der  kerk, 
■aby  de  kosterij,  staat  het  stads  klokhuis,  waarin  thans  twee  luid« 
klokken  hangen:  welke  eertyds,  waarschyniyk,  in  den  iwaren  kerk* 
toren  gehangen  hebben.  Rondom  de  kerk  en  kostcry  had  men  tot 
1888  een  mim  kerkhof,  dat  weleer  met  onderscheidene  poorten  voor- 
alen was;  van  dete  is  die  in  het  Noorden  wel  het  langst  in  weten 
gebleven,  doch  later  ook  weggebroken,  en  daarvoor  een  ysereo  hek, 
nMt  twee  tware  kolommen ,  en  op  ieder  daarvan  eene  koftlclyke  lantaarn , 
gemaakt.  Sedert  den  aanleg  van  de  nieuwe  begraafplaats  buiten  de  stad 
it  hel  oude  kerkhof  in  eene  aangename  wandelplaats  herschapen ,  met 
boomen ,  heesters  en  bloemen  beplant  en  versierd.  In  Juiy  181S  heeft 
dete  kerk  een  fraai  gewerkt  aiWeren  doopbekken  ten  geschenke  ootvan* 
gen  van  de  Doopsgezinden  te  S.^eek  niet  dit  opschrift: 

Dê  Dootfigezinae  gemeente  te  Siccbk  heeft  dit  doopbikkin ,  op  den 
6  JuKi  184Ü,  aangeboden  aan  de  Gereformeerde  gemeente  aldaar^  aU 
ten  kUjkoan  erkentelijkheid  voor  het  liefderijk  verleend  en  mim  een  jaar 
genoUn  mj  gihruik  van  hare  kerk  tot  openbare  godidienttoefenina ,  ten 
tijde  dai  voor  eerttgenoemde  gemeente  eene  nieuwe  kerk  gebouwd  werd. 

Vroeger  hadden  de  llerv.  hier  nog  cene  kerk,  de  B  roe  re- kerk  of 
Rleine-kerk*gcheetcn.    W^anneer  dit  gebouw  gesticht  was,  valt  met 


SN  E* 

f^een  leltcrbctü  on  te  geven ;  ,seker  weoi  mcii ,  dal  Uci  reeds  f 6ir  hei 
laar  1S90  bckctid  was  en  toen  aan  St.  A^torios  gew^d ,  doch  in  bet 
jaar  1462  uan  de  Ki'uubroedcrs  g^egcfcn ,  vraar^an  Let  sytitfn  naam 
onllecode.  Met  was  langS«>*l],  wijd  11.00 ,  en. lioo^  lol  ttj  den  naald 
SI. 34  ctL,  slaande  daar  iio|^  boven  een  torenljc  \aii  10.07  cll.  la 
bet  jaar  17i50  werd  dcxc  kerk  ,  die  toen  gebed  vcrtallcn  w.-is  ,  iccr 
•elioon  verbouwd^  en  bel  uurwerk  met  froaije  wijzers  vooreien  :  beb* 
bende  de  kosten  van  een  en  ander  te  zamcn  bedragen  de  somtne  van 
OOOi  gulden*,  (n  het  jaar  176C  bckwnra  dit  gebouw,  den,  lot  in 
het  jaar  1845  daarvoor  nog  prijken  den ,  gevel  niet  cenen  «pilseu  torea, 
Het  werd,  soo  als  wy  hier  boven  geiien  bcbben  ,  na  tot  een  Uuii 
VOD  vcrtckering   gediend   te  bebben ,   iu    1845  argcbrokeu* 

De  Doopsgezinde  kerk,  op  het  Suigel ,  die  iu  bel  jaar  IBU 
f^cbouwd  is,  is  iccr  doclnialig  voor  de  beboette  der  geineen  lis  ingeri^, 
en  in  1847  van  een  uttiuunU-nd  orgel  voortti'it  ^  doch  heeft  gecu  toren. 
Zy  dicrd  Ilt  vrrvariging  van  die,  welke,  in  bet  jaaf  1654,  door  de 
Waterlandscbc  DoopiK^rei inden  ter  fellUcr  plaatse  gesiicbt  was.  Vroe- 
ger hadden  de  üudc  Vlaanisebe  Doopsgoxi ndcn  hier  ook  ecue 
kerk^  op   bet  Klein -Zand  ^  doeb  deze  dient  ibaiis  tot  ecu    pakbuit. 

De  R  o  o  m  s  e  b  -  K  a  t  b  o  l  y  k  e  n  nioesleri  lieb  ,  tta  bet  doordringen  der 
Kcrkbcrvorniingf  gelijk  alonimef  ecrsl  op  iioldcrs  en  in  acblerbiii^Q 
bebi!l|ien  j  docfa  door  den  tyd  ecoigc  meerdtTi:  vrybeïd  verkregen  heb- 
betiiJd,  helen  xij  eerst  t-en  huis,  slaande  op  hel  Simjel ,  iurtgten,  ooi 
danrin  hujinc  ecrcdienst  te  kunnen  bonden  ,  en  in  1695  deden  tij 
ccnc  inzaniL-ling  van  UefdcgavüU  ^  om  bel  tot  cene  kerk  tt*  verhou* 
wen.  Doch  ook  dete,  by  bet  aauwassen  der  gemeente,  te  klein  en 
daarenboven  bon  wvalhg  geworden  zijnde,  werd,  in  bet  jaar  1700,  geheel 
afgebroken,  en  daarvoor  eeue  nieuwe  eii  fraatjcre  ,  op  dezelfde  pTaals, 
Vfeder  opgebouwd  ,  die  niet  allüen  met  ruime  kraken  of  hangiolders 
TOorxicn  was  ,  en  dui  zeer  vele  lUüniebeu  kon  bevuilen  ,  maar  ook  daar* 
enboven  versierd  mei  een  schoon  orgel  ,  iVaai  gewcrLl  allaar  ,  commu- 
niebank,  met  een  kunstig  gesneden  bek,  gegipslcn  tolder  en  daar  aan, 
hangende  glazen  kaarskroon  ,  benevens  vclejlei  seboonc  beelden  ,  scbil« 
dcrijen  ,  enz.  Deze  kerk  ,  aan  den  U.  MjinTinns  luiïgewgd  ,  is,  na  in  bet 
jaar  1854  geheel  vernieuwd  te  lyo  ,  een  groot ,  inwendig  lecr  fraai 
lM!zicnsw aardig  gebouw  ,    mei  eencn   toren   en    van  een  orgel   voorzien. 

Vóór  de  llcrvomiing  bestond  er  Ie  Sseek  een  Kruisbroeders- 
klooster,  thans  het  B  u  rgc  r^Wcesh  ui  s  ,  en  even  buiten  de  stad 
cene    k  o  m  m  a  n  d  c  r  y    der    11 1  d  d  e  r  s     van    Malta.     Zie    bet    af t« 

JA(IS-ll0!»PlTiAL  (St.) 

iJe  Jezuiten  hadden  in  het  jaar  1564  van  Filips  II  verlof  gekm^n 

om  hier  een  eollegie  te  houwen  ,  waarin  7ij  de  jeugd  in  de  LatynscbttH 
taal  zouden  onderwijzen.     Maar  alzoo  z;ij   den   Raad  en  de  burgery  vaitS 
SsucK  tegen  zicb  hadden,  zijn  ze  naarïlst  getrokken.     Als  zjj  aldaar 
ongeveer  driejaren  gevestigd  waren,  behhcu  zij  Friesland  ,  om  de  bcit>er* 
ten  tegen  de  Uoom»ch  Katbolijke   godsdienst,  verlaten. 

De  Synagoge,  in  de  Burgstraat ,  in  hel  jaar  1830  geboovrd , 
IS  ecu  fraai  gebouw  ,  met  eeneii  kldnen  toren. 

Onder  de  liefdadige  geslichlcn  verdient  vooral  melding  het  Enrger- 
Weeshuis,  in  do  Kruisbr<>cders-sirQat*  Dit  vvas  weleer  het  Kruii^j 
broeders-klooster;  het  werd  gesticht  in  den  Jare  1462;  doch  is  iq^ 
den  jarc  15S0  ,  by  hei  doordriii^ri^'u  Jer  Kerkhervorming,  in  een  Wccsliuti 
veranderd,  en  in  bel  volgende  jaar  met  kinderen  voorzien,  Voor  v eb 
jatCD  vond  uien   hier.  by  verbouwing  van   bet  buis,    iu  den  grottd  , 


S  N  E.  507 

eene  kai  van  reo  byzondcr  maaksel  incl  ie  ven  pljlaren ,  en  daarin 
eeaice  kaDtti(^  Mbilderycn  ,  die  men  nog  heden  in  de  f^roote  taal  yau 
het  onif  ten  toon  xiet  ban^^n.  Dit  buis,  niet  onbemiddeld  en  later 
fraai  Terboowd,  is  van  eenen  schooncn  tuin  en  een  plein  yoonicn. 
VoordcKD  nam  men  in  dit  huu  alleen  de  jon{pte  kinderen  aan  Tan 
liedeo  ,  die  bier  als  bornfers  oferiedcn  waren ;  terwijl  de  OTerige  in 
het  ÜiakoDie-Weeshnis  geplaatst  werden.  Doch  hierin  beef^  men  . 
<Mii  gewigtige  redenen,  eene  aanmerkelijke  verandering  gemaakt,  en 
de  twee  weeshuizen  tot  één  gebragt :  zoodat  tegenwoordig  in  het  reeds 
gemelde  buis  allerlei  kinderen,  zoowel  van  de  Diakonie  als  van  de  stads- 
armen  ,  opgenomen  worden.  De  inkomsten  van  landerijen  enz.,  welke 
dit  hnis  bezit ,  maken  bet  onderhoud  der  kinderen  gemakkeiyk ,  bet- 
welk  dan  ook  zoo  verre  is  van  schaars  te  zyn,  dat  zy  hier  veeleer 
als  treflkiyke  burgerkindereu  verzorgd  en  onderwezen,  en,  by  hun  ont- 
slag nit  dit  buis ,  met  een  ruim  uitzet  beschonken  worden.  Men  telt 
er  thans  (in  1847)  een  getal  yan  53  weezen. 

Ook  beeft  men  er  een  Wees  hu  is  voor  de  Roomsch  Katho- 
lyken,  aan  de  Oude-Kotmarhl  ^  zynde  een  zeer  doelmatig  ingerigt 
gebouw  ,  waarin  14  kinderen  verpleegd  worden. 

Het  oude  Diakonie-Wccshuis,  naderhand  het  Armenhuis, 
aan  de^suidzyde  van  het  Kerkhof ,  werd  in  het  jaar  1675  ffebouwd, 
nadat  men  hier  reeds  in  1616  eenige  kamers  tot  onderhoud  der  Diakonie- 
Armeo  bad  gesticht.  In  1688  troffen  de  voogden  der  Stads-buiszitten- 
Armen  een  vergeHjk  met  de  Diakenen,  om  hunne  ouderlooze  kin- 
deren ook  in  dit  huis  te  plaatsen  ,  mits  daarvoor  eene  bebooriyke 
aomme  betalende ,  hetwelk  tot  op  den  tyd  der  zoo  even  gemelde  ver- 
andering heeft  plaats  gehad  \  hebbende  men  het  sedert  meest  tot  arme 
woningen  verbouwd.  Ondertusschen  hielden  de  stads  Armvoogden  bier 
nog  hunne  vergaden ngen  ,  en  deelden  er  des  Maandags  brood  aan  hunne 
armen  uit.  Doch  sedert  1840  is  er  een  aanzienUjk  en  ruim  Alge- 
meen-Armenhuis gebouwd,  aan  de  Oade-Koetmarkt  ^  waarin  ook 
de  Soepkokcry  gevestigd  is ,  en  de  Voogden  der  onderscheidene  ad- 
ministratiën  en  andere  i-olle{jiën  hunne  vergaderingen  bonden  ;  terwyl 
bet  voormalig  Armenhuis  in  het  j.iar  1815  is  afgebroken,  en  de 
plaats,  waar  het  geslaan  heeft,  tot  cenc  Nieuwe-Roemarkt  in- 
gerigt. 

Het  G  a  s tb  nis  ,  in  het  Groote-Zuldend  of  de  Oude  Koemarkt ,  is  van 
eenen  onzekeren  oorsprong  ^  doch  weleer  nan  St.  Aüthojiius  toegevryd  ,  en 
verdeeld  in  Mannen- en  Vruuweiikainertjcs.  Vóur  vele  jaren  vond  men 
bier  nog  ongeveer  50  personen  ,  die  er ,  voor  hun  leven  ,  den  kost  in 
badden  gekocht ,  en  hier  zeer  aangenaam  woonden ,  dewyl  bykans 
voor  ieder  kamertje  een  bloemperk  is,  en  zy  alle  hun  uitzigt  hebben 
op  de  plaats  en  het  bleekvcld.  Dan  alzoo  dit  huis  voor  de  stadskas 
nooit  zeer  voordeelig  geweest  is,  heeft  men  het  laten  uitsterven ,  terwyi 
het  westelyk  gedeelte  is  gebruikt  tol  het  bouwen  van  het  Algemeen- 
Armenhuis  ,  hierboven  genoemd  ,  en  de  overig  gebleven  kamertjes  ten 
dienste  staan   der  Stads  Algemeene  Armvoogden. 

In  het  jaar  1746  werd  in  het  Klein-Zuidend  ^  by  bet  Diakonie  Wees- 
huis ,  een  Stads  Spin-  of  Werkhuis  gebouwd  ,  en  daarin  vooreerst 
zeildoek  en  garen  gesponnen  ;  doch  in  1769  werden  de  hier  ter  stede  wo- 
nende bond-  en  boesel-reeders  verzocht,  hunne  wollen  garens  in  dit  huis  te 
laten  spinnen  ,  om  daardoor  werk  te  verschaffen  aan  zoodanige  lieden , 
die  anders  door  de  stads  Armbezorgers  gevoed  zouden  moeten  worden. 
Na  dien  tyd  bragl  men  in  dit  huis ,   waarover  een  Spinbaas  hel  bestuur 


808  S  N  E. 

had ,  alle  bedelaars  en  Icdigloopers  Tan  de  straat  op ,  om  hier  kaa  kaïl 
te  verdienen  ;  terwyi  het  opperbestuar  OTer  dit  hub  waargeoomeo  werd 
door  drie  voorname   readers  in  Toornoemde  fabrieken ,    mits    daanraa 

{aarlyks  ,  ten  voordeele  van  het  armboek ,  rekenschap  doende  aan  de 
legeriAg.  Dan  «  dewyl  het  werkrolk  niet  verkoos  soo  naauw  onder 
den  band  te  staan,  als  noodig  was,  om  dit  huis  ter  bereiking  vao  kt 
bedoelde  oogmerk  te  doen  dienen ,  heell  het ,  op  het  laatst  der  vor^ 
eeuw,  eeuen  geruimen  tyd  ledig  gestaan.  In  1784  vond  de  Rcferiaf 
goed,  het  tot  eene  bekwame  Exercitieplaats  voor  de  Schat- 
tery  en  «het  Exercitie-Genootschap  ledoen  inrigten.  Alaoe 
had  de  schullery  eene  seer  geschikte  plaats ,  om  sicb  des  wiaters, 
soowel  by  avond  als  by  dag ,  in  den  wapenhandel  te  oefenen  em  be- 
kwaam te  maken.  Later  is  diC  huis  ingerigt  tot  een  Sta  da- Werk- 
huis of  Werkplaats    van    Liefdadigheid. 

Voorts  heeft  men  er  eene  Spaarbank,  die  sedert  hel  jaar  18t8 
bestaat,  en  eene  Bank  yan  Leen  ing. 

De  wclingerigte  Goncertsaal  en  daaraan  verbondene  Sociëteit 
in  het  gebouw  Leeuwenburg,  slaande  aan  de  straat  van  daar  L  een- 
we  nburg  genaamd,  (sie   hl.  B05),  is  eene  voortreflclyke  inrigting. 

Men  heef^  er  ook  een  Departement  der  Maalschappy  :  Toi 
A*ut  fan  UJlgtmtêH ,  hetwelk  den  25  April  1798  opgerigt  is  en  80  Le- 
den lelt. 

De  Latynsche  School,  aan  het  westeiode  van  het  vorige 
Kerkhof,  aan  den  Stadswal,  aan  welke  door  eenen  Rector  en  eenen 
G>nrcctor  wordt  onderwys  gegeven ,  wordt  gemiddeld  door  een  getal 
van  18  leerlingen  beiocbt. 

De  Fransche    School  telt  een  gemiddeld   getal  van   50  leerlin- 

rtn;  de  Eerste  Burgerschool  220  leerlingen;  de  Tweede 
urgerschool  130  leerlingen;  de  Tusschenschool  530  leer- 
lingen ;  de  Armenschool  ruim  580  leerlingen  en  de  Israëliti- 
8  en  e  School  ruim    30   leerlingen. 

Smic  heefi  onderscheidene  vermaarde  mannen  binnen  hare  muren 
lien  geboren  worden  ;  als:  De  Godgeleerden:  Geilids  Srbcarus , 
f  vermoedelijk  te  Leeuwarden  in  het  laatst  der  zestiende  eeuw  ;  Doii- 
nKW  BiHiDiCTVS  of  BiiiEDicTDS ,  -t"  14  January  1586  als  Kanunnik  te 
Duuehlorp ;  AiisaTOS  Hebo,  geb.  in  1549,  f  ^^  ^^89  als  Pastoor  te 
Gorytihuro  by  Dusseldorp ;  David  Fldd  var  Giffkh  ,  •]*  in  1701  als  Pre- 
dikant te  Dordrecht ;  en  Jobarnea  è  Marck  ,  geb.  51  December  1655 
(of  volgens  de  nieuwe  of  Gregoriaansehe  styl  10  January  1656) ,  f  50  Ja- 
nuary 1731  ,  als  lloogleeraar  in  de  Godgeleerdheid  aan  de  Uoogeschool 
te  Leydcn. 

Den   Reglsgeleerdc  Pieteb  Fbittaia. 

Den  Staatsman  JoAcataus  Hoppebus  of  Joacbim  Hoppers  ,  geb.  10 
November  1523,  f  ^^  Madrid  25  December  1576,  na  Raadsheer  in 
den  llooijffn  Raad  te  Mechelen  en  vervolgens  in  den  geheimen  Raad 
drs    Koumgs  van  Spanje ,   te  Brussel ,  te  syn  geweest. 

Dd  Geneeskundigen:  Regkebvs  Bbhitsma  ,  die,  in  het  b^n 
der  Eevcntiende  eeuw,  Geneesheer  der  beerlykbeid  Mechelen  was  en  xich , 
door  xyno  schriften  ,  niet  slechts  als  ervaren  arls  maar  levens  als  La- 
tynsch  dichter,  heeft  doen  kennen  ,  en  Siboldds  IIeistebdcis,  f  verrooe- 
dciyk  in  1605. 

De  Geschiedschryvcrs:  Alvitids  Frisids  ,  die  een  kort  begrip 
Jer  fn'esche  //iiton'e  van  't  begin  det  volkt  af  tot  de  tijden  tan  Karel 
den  Croote   bcichrevcu   beeft,    geb.   in   1400,   en  VoLEEnca  Stiosis, 


SNS.  tf09 

IhmI  ia  d»  LttlllMdw  t«ü  beichrefm  heeft. 

Hm  Griskeehe  Taalgeleerde  PmnMefc,  jdi.  88  Nofenber 
laOt,  t.9^  Oeiaber  1660,  ab  Hoefleeraar  io  de  GriekMlM  taal  aan 
da  fliafaielnol  Ie  Ftaoeker. 

Hes  lledarlaBdtclie  Diebier  Huaicat  GiuMar ,  geb.  1  De- 
ceoibar  1606,  t  ^1  Oeiober  1653  aU  Prcdikaal  te  Amtlafdam  xen 

Ob  EaaiaBtebryftler  Fnai  Mmnisaeii,  4>  5  (Mober  1836. 

Ia  bel  b^n  der  voorgaande  eeow  woonde  Ie  Saus  een  man  van 
iHihaBagaeae  grootte ,  lange  Jacw  aan  ^arci  genoend,  die  eme  lengte 
Tan  rmm  9.80  ell.  bad.  Deie  lange  Jacoi  wat  gebowd  mei  JAaami 
TM  W4aaanviBB,  die  nog  geen  OJ08  ell.  lang  wat  en  den  bynaant 
Tan  da  Xlaüat  bad.  Beider  portret  werd  bier  lang  bewaard.  Onder 
bal  partral  Tan  JAoaa  stond  bet  londerlioge  ryropje : 

**A  JW»  Jmtêh  huiitm  gro9i  en  anknmêd  mi»  Mm  , 

Deg  KfMC»  ü  U§idarmtt  groot  en  wijd;  « 

Mhte  f  ais  mij  epijt  én  wijn  oereenigd  iegék  inden , 
BHjf  ik  oerwimnmar  in  den  girijd. 
Onder  dat  der  Trouw  : 
'l/f  ItoHe  Jannetje,  aan  een  langen  oent  getronwd; 

Een  wijte  harei  die  de  gnidenspretdi  ontkond: 
Mem  wromw  is  kwaad  ^  een  nest  in  hmis  ^  en  wil  je  weaUem  ^ 
Of  Oewer  nM>cl  je ,  kies  iet  kleinste  kwaad  «a»  allen. 

SaaiK  if  ondenebeidene  malen  door  brand  geteisterd »  wani  nadat  bet , 
aan  als  wQ  bierboTen  (U.  500)  gesien  bobben ,  in  1805  op  twee  bnisen  na 
wet  afgebrand ,  en  Torrolgens  weder  Jierbouwd,  werd  in  1417  andermaal 
een  aantieniyk  gedeelte  dier  stad  door  bel  Tnnr  Temield,  en  men  meent ,  § 
dal  Tele  stedeiyke  arcbicTcn  toen  mede  lyn  Terbrand.  In  1487  moet 
deie  hrandscbade  reeds  grooleodeels  bersleld  syn  geweest,  «ani  loeo 
was  Sbiol  de  Ter(raderplaals  der  Schicrin(][er  heerscbappen ,  beroorrcgl 
met  eene  waag  eo  eigen  regl spieging. 

Den  13  Oetobcr  1456  werden  er  ses  en  twinlig  buiten  een  praal  der 
Tlammen  en  naauwiyks  een  halfjaar  daarna,  op  Witten  0ondecdag 
▼an  bet  jaar  1457  ,  brandde  wederom  bet  grootste  deel  der  stad  af,  tooo 
dat  er  niets  slaan  bleef  dan  bet  Klein-Zaod  ,  bet  Ooslerdy  k  en 
de  Nienw*Stad  o? er  bet  water ;  docb  kort  daarna  werd  de  stad  fraai- 
jer  dan  ooit  Toorbeen  berbouwd  en  nam  tevens  soodanig  in  aanaieo  toa , 
dal  baar,  in  bet  jaar  1464  ,  bet  re^  der  munt  werd  Tergnnd  ;  bebbenda 
Wiasamoa  nog  oenen  penning  gexien ,  die  te  Sübek  gemnnl  wat. 

Doordien  de  koopbaodel  in  het  midden  der  vyftiende  eenw  ta  SanE 
aanmerkelyk  toenam  ,  vooral  door  de  onvoorzigtigbeid  der  Leeowardart , 
dia  de  bnilenlieden  te  veel  bezwaarden,  zocblen  die  fan  Leenwardea de 
fondsom  wonende  boeren  bet  zenden  bnnner  waren  naar  Sjiiek  op  allerlei 
wyzen  te  beletten ,  waardoor  er  eene  droevige  verbiiiering  ontstond , 
die  openbare  vyandelykbeden  ten  gevolg  bad.  Zoo  nam  Pima  Ha- 
aniHA,  Olderman  van  Srbbk,  in  bet  jaar  1480,  met  lestig  Sneekert  en 
eenige  anderen  ,  bet  buis  te  Tjerkwerd  in ,  en  bragt  daarop  Jow  JaaaiHA  , 
tarwyi  by  bet  huis  wel  van  leeflogt  voorzag. 

Die  van  Leeuwarden  badden  onder  bare  wetten  ook  tebadaiyke  ordon- 
nantiëa :  onder  anderen  eene ,  dat  niemand  in  bare  stad  ofte  Jnris- 
dietie,  Haarlemmer  knite  (dat  is  bier)  mogt  drinken ;  sommige  bnis- 
liadeo  gaven  eebter  op  mlke  wellen  en  geboden  geen  aebl ,  soo  dat 
da  brouwers  ben  daarover  by  de  regering  beklaagden ,  waarover  een 
groal  gevecht  totteben  de  huislieflen,  brouwers  en  burgert  ontstond. 


S!IE. 


ïh  liuiiliedcn  thiifUcn  op  het  hitm  van  Pibtka  RAi»iii«t|  en  werden  daar, 
floor  dr  Lt^ctiwanUrs  ,  b*ïlc0crd  ,  die  het  cchler  lüct  Urfttoad  konden  nin- 
m'ii ,  vvniiiU  Itrl  ilrrk  wa».  Hierop  Irokkcn  alle  Schicringcri ,  met  de  Fra* 
nekcri  en  Sneekcri ,  naar  Barralmts,  nabij  het  dorp  VVirduai ,  alwaar 
xy  met  malkander  hcslolcn  de  stad  Leeuwarden  te  overvallen  en  in  Ie 
iitMiien ;  dodi  luee  weduwen,  met  name  Faook  Uüi*  en  Üoei»  ÜKitiii*, 
in  het  lejjer  i^ckonien  zijnde,  smeekten  dat  men  de  ^tad  voor  dit  maal 
mogl  «pijren  ;  lerwyl  i^j  aanboden  haar  bc»t  te  willen  doen  ^  om  de 
vrede  lo  her»liinpn.  De  Seliieritigers .  hierd(»or  bewogen  ,  lielco  de 
Leenwardirrft  door  brieven  vermanen  ,  om  xoodanigc  ichadelijke  ordon- 
n»nntit!n  ,  wetten  cnx,  in  te  trekken  ;  maar  daarentegen  alle  handel  eo 
nerin|frn  vrt)  imi  ongehinderd  te  Laleit  bedrijven.  De  beide  wcdowen 
brai^li'ü  die  brieven  naar  Leeuwarden ,  aan  den  Oldcrman  Pieteb  St- 
DEtnoi^  die  otcl  den  Raad  bctloot  het  voorstel  der  Schieringcrs  in  te 
willigen  ,  en  ditnrdoor  de  stad  van  bet  gevaar  dat  baar  dreigde  te  be* 
vrjjdcn;  doch  tiet  gcmeene  volk  ,  niet  willende  gedoogen ,  dat  hierdoor 
hare  «tadspri^ilegten  ,  vrljbedeo  en  voordcclen  f  ouden  worden  gekrenkt, 
dreigde  de  ledvn  der  Regering  met  den  dood  ,  indien  i\j  er  in  toestem- 
den* Do  Sehieriogers  trokken  hierop  terstond  naar  de  stad ,  die  lij , 
na  ecnen  vruehtelooxen  aanval ,  innamen  ,  wnarby  i\j  genoemden  Older- 
iiian  doodïloegen.  Velen  nit  de  voorn<iamftie  burgers  werden  gevangen 
naar  Ssitfc  en  op  tommigc  Schicringcr  becr^chapshuiren  gebragt  j  waarna 
de  stad  geplunderd  werd.  Sommige  Leeuwarders,  die  ontkomen  wa- 
rm, vlugtten  naar  Yco  Gauh*  ,  tn  Nuordwolde,  by  Gaastcrtand  ,  een 
seor  ttont  en  doonliijvend  man  en  Kapitein  der  Vetkoopers ,  die  altyd 
goed  ]#ccüWArdergciind  was  geweest.  Van  hier  roofden  en  plunderden 
«y  «lies  ,  wat  ifj  op  licl  Snecker-nïcer  en  cider*  konden  in  handen  krlj- 
|«I15  ook  wilden  ly  nieb  van  hetgeen  zy  rooiden  weder  laten  rantsoc- 
Mfiii ,  ïoo  dat  do  haat  tusscheo  de  Lceuwarderi  en  de  Soeekeri  hoe 
taDger  hoe  «rooter  werd,  hetwelk  \Uo  Galaba  met  <le  Leeuwarder  hol- 
lingen  iccr  kwalgk  bijkwam  :  want  die  van  Franekcr  en  andere  Scltie* 
ringen  kwamen,  op  uilnoodigrng  van  Piitcr  UtRfniBA,  Heerschop  eo 
OhJorman  te  Spikkh  ,  met  niagt  van  volk  by  hem  j  logen  inel  de  Snee- 
kers Ottar  Kouduni  ,  voor  het  sterk  huis  van  Ygo  Galasa  ,  dat  xif  ict- 
namen  «  even  al«  een  ander  xeer  «terk  huif  dat  Yoo  te  Oudcga  had. 
\'co  Galava,  die  toen  uitlandig  wo» ,  in  het  jaar  1401  ,  met  drie  hon- 
derd vreemde  knechten ,  over  het  ip  ^  wederom  in  bet  land  gekomen 
tynde,  nam  Workuni  tn  en  plunderde  hct«  Boei  E  llAiiiixaA  trok  hierop^ 
met  de  Sncckcrs  en  andere  Schieiingers ,  over  hel  ijs  naar  Workum, 
alwaar  tij  in  den  »vond  van  den  14  Jannarij  ,  nat  en  koud  aankwamen, 
too  dal  xij  besloten  de  stad  'sandereudang»  vroeg  in  den  morgen  aan 
te  vallen  j  doch  Y&o  Gala>a  en  de  nndere  Vclkoopers  vielen  nog  dien 
oelFdco  avond  ^  met  teven  bonderd  mart,  de  Schieringers  aan,  die  ten 
lantite  de  overhand  behielden;  tcr>»yl  er  vele  Vel  kuopcrs  sneuvelden, 
ge^nngen  genomen  werden  ot*  verdronken.  Yco  Galaha  lelf,  die  doo- 
di'lyk  gewond  was ,  werd  ,  nadat  hy  gebiecht  had  ,  door  de  knechten 
van  LiKiiwt  lUtSA  dood  gr^higeu,  Zyn  broeder  Dodwe  en  de  andexc 
Vetkoupers  %liigtlen  vermonid  naar  BoUward  en  andere  plaatsen  j  doch 
loehten  hnlp  hy  de  \V oudheden  en  de  Leeuwardert ,  op  hoop  van  den 
dood  van  Ygo  te  wreken  ,  en  hetgeen  verloren  was  weder  te  winnen. 
Sm  trokken  onder  den  Leeuwarder  Hopman  Sv»o:i  RicAtr  ,  op.  De 
Stttektr*  echter  bragten  spoedig  veel  volk  van  de  Schicringcr  pariy  op 
dft  been,  hetwelk  wel  toegerust  uil  Süück  naar  WommeU  trok»  Om* 
IMAI  Boiuiii ,  nerden   lij  door  Douvrt  Gausa  ,  niet  de  Vetkoopcrs  en 


4 
4 


S  M  E.  tfll 

op  wie  m  I  sa  «Ui  er  tid  «edenyden  kard- 
«edmai  de  •? erwinaiDf  bebaaldea  |  ter«yi  er 
HMovdden  ea  Tde  ij^aafen  aude  naar  Sms 
UavwB  Galava  lelf  werd  van  eenen  Snedwr  barfer 
1 1  doch  Deowi  ^f  hem  een  tlnk  geldt  en  lynen  ill- 
1  daar  sya  iwaard  aanhing,  waarop  de  burger  bem  losliet 
lip.  Deo  19  Mei  trek  fioau  HAaiWBA  van  Sana  naar  Bola- 
ward  /  «■  ^Vft^  GotUK  JeaaAiA ,  met  toestenuning  fan  de  burgert , 
aMaar  weder  ia  de  •ladfrq|[eriog  eriP  in  bet  beiit  van  Jongamabuit'i 
doeh  aya  neef  Jew  JeaaASA,  bierover  leer  onlerreden  lynde,  Temita 
by  tadert  den  dood  van  Gotuat  vader  aan  de  regering  geweett  wat, 
Irak  «Ml  ^n  volk  beiaielyk  naar  Sam ;  maar  atoetl ,  aangeaien  lyn 
aanalag  daar  vertpiedert  ontdekt  wat ,  met  tebande  wfjken. 

Tiaaaa  HaaaAHA ,  Heertdiap  der  ttad  Doekum ,  door  de  Groningert 
en  kanna  vrienden  dagelykt  aeer  benadeeld  en  gedreigd  wordende  , 
aoefat  in  |49i  kuip  by  Boaaa  HAaitxaA  en  de  Sneekert ,,  welke  met 
dia  van  WjmbriUeradeel  en  Gaattcrland  naar  Doekum  trokken ;  daar 
de  Graningert  ecbter  in  ondêrtcheidcDe  daaen  niet  opkwamen,  trok- 
ken de  Sneekert  wederom  naar  buit,  doch  lieten  eenige  Heertehap- 
pen ,  lot  hulp  van  Ti AAta  Mokkaha  ,  te  Docknm  leggen.  Zoodra  de 
Groningert  vernamen  ,  dat  de  Sneekert  eo  Scbieringert  vertrokken  wa- 
ren ,  togen  ly ,  tierk  iet  konderd  man ,  terttond  naar  Doeknm ,  en 
betalen  Mokkamabnit  loodaoig ,  dat  ly ,  die  er  op  lagen »  bet ,  ba- 
koodent  lyf  en  goed ,  aan  de  Groningert  overgaven. 

Da  Leeowardert  hadden ,  ten  einde  den  vrMe  in  Yrietland  to  be- 
vordereo  en  te  bewaren ,  kort  Ie  voren  Ie  Worknm  met  de  Frieten , 
aoa  Sebieriagert  ala  Yetkoopert ,  een  verbond  getloten.  Tpen  ly  ecbter 
den  voorspoed  der  Groningers  togen  ,  gingen  ly  met  deie  een  verdrag 
aan ,  en  vielen  van  bet  verbond  met  de  Frieten  af..  Die  van  Siaaa 
en  andere  Schieringers  werden  hierdoor  bevreesd ,  en  namen  Frietche 
knechten  aan,  die  tg  in  biinne  stad  legden.  Botai HAaianA  ontbood 
terstond  die  van  Wymbritseradeel ,  Sneekcr-Vijfga  en  Gaatterland , 
100  dat  toen  wel  twee  duizend  man  te  Smeek  byeen  wat,  met  welke 
by ,  benevens  andere  Schierinji^r  Heerschappen  ,  naar  Barrahnit  trok  , 
in  verwachting,  dat  de  Franekers  en  Workumers  looden  nakomen; 
doch  die  hadden,  buiten  weten  van  Botai  llAaitiaA  en  de  Sneekert , 
a&onderiyk ,  met  de  Gronin{rers  en  de  Vetkoopcrs ,  een  verdrag  getlo- 
ten, en  kwamen  alioo  niet  opdagen.  De  Groningers ,  die  nu  Leeuwar- 
den beaat  hadden ,  wel  teven  duizend  man  sterk  tynde ,  en  door  .ver- 
tpiedert  wetende ,  dat  de  Sneekert  en  Schieringers  by  Barrahnit  lagen , 
trokken  met  de  Vctkoopers  ook  derwaarts ,  en  sloegen  bet  leger  der 
Scbieringert ,  van  welke  er  wel  zestig  omkwamen  en  honderd  gevangen 
werden  gemaakt ,  die  naar  Groningen  gezonden  en  aldaar  op  aeno 
vreemde  wyze  gepijnigd  werden ,  waardoor  vijf  in  de  gevangenb 
overleden. 

De  Sneekert  en  Schieringers ,  zich  door  hunne  Bondgenooten  loo 
trouweloos  verlaten  tiende ,  zagen  zich  gedrongen ,  met  da  Gronin- 
gort ,  die  bun  met  een  beleg  dreigden  ,  te  onderhandelen ,  waarop  dan 
ook  den  14  October  1492  een  verbood  gesloten  werd. 

In  bet  jaar  1494  trokken  de  Sneekers  onder  Bokbb  ÜAannuA ,  met 
andera  Scbieringert  naar  fiolsward ,  hetwelk  door  de  Yetkoopert  be- 
legerd wat ,  en  behielden ,  na  een  hardnekkig  gevecht  ^  de  overhand. 
"Zy  bngten  tommige  Yetkoopert  en  Edelen  aevangen  naar  Sneek  op 
Hariaima-Uub ,    om  aldaar  bewaard  te  worden.     In   het  begin  van 


\$n 


SKK, 


September  bclcgi^rden   Jïo  van  GAtiiit  i    Liel  buis  fao  Jilmsi   Sitlüi 

ie  Warns^  die  loco  b\j  llontE  1Uri)ixi4  te  Sneek  uas  ;  taodr»  dttie 
ztilk»  boorden,  Utikki-u  «y  mcl  ccoige  Scbicri  ngf  er»  daar  been  ,  om  bet 
Huis  te  onUctlen^  docb  Boeki  bteef  op  eija  nieuw  gemaakt  Lois  te 
Heoielum  e-ir  JüMKa  Sm*»*  trok  met  ile  anderen  ^oort,  en  waagde, 
den    6  Sepleniber  ^  ecnen    slag    te^cn    die  van  G*l*i*    en  de   Yclkoo- 

tïers ,  die,  ofhcboon  de  Scbicringen  ?ccl  sterker  waren,  de  ovcrband  be- 
lielJen.     Kort   hierop   werd  door  tiJssdicnkotn«i  van  Priesters  en  and 
l^ocde   mannen  een  verdrag  geniaakl  en  de  gevangenen  aao  beide  «ydcg 
legen  elkander  uilgewisseld.      Dtïe    vrede  duurde  ecbter  niet  ïang  ,  «ad 
die  Tan  Gal*H4,  in  149l>  wetende,   düt  Bokes  ll*Ri^iflA*s  sLerk  buii 
Ilemrhim  niet   wel  bezel ,  en  Wtiie  Jahigq»  er  maar  alleen  met  ieiti< 
kiieclilcn  op    wa»,   namien  bet  met  de  Bulswardcrs  in ,  en  brugicn  Wi 
Jaricüs    en    ziju    volk    gefankelyk    naar    Bohward,     Jtiw   Jo?i6*M4,  te 
Lceu warden  in  baUiii;<;scbap   zynde,    mud  ecu  lïoUwardcr  burger,  Daar 
Gelderland  ,  om  Treemde   kiirebteu.      Uierop  kvvamcn   600  soldaten  iit^H 
Friesland,  over  welke  Nittart  Foi,  uit  Frankeuland  van  gi^boortc,  ^'P^'^l 
tcin  was.   Deze  namen  met  JonfiAB*  dadelijk  BoUward  in.    Foit  Irok  voorti^^ 
met  tijn   knecbien   naar  Worknm,  brandschatte  en  beroofde  vele  Heer* 
ivbappen   en  buiilieden.    De  Sneekers  besloten  den  moedwil  dier  knecb- 
ien   ipocdig    te    stuiica  ,    en  geen  schatting  te  geven  ,    of  men   nioeit 
hen  niet  geweld  daartoe  dwingen.     Fax,  dit  Tcrncmcndc ,  tiet  de  sta* 
Srlcm  in    \rede^  maar   bielp ,    uadat    bij    inet  Jdw  Ju^g*»*  «    OYer   h4 
overgeven    van   Bolsward  ,    in  twist   was  geraakt,  dun  de  eenc  en    dan 
de  aud^-re  pari  ij.     Na    ilcn  geheelen   winter  been    en   weder    te   bebbeo 
gelrokken  en  de  btiilenlicileu   vceï  overlaat   te  bebben  aangedaan  ^  ver- 
xoclit    by  aan   Bokilk   H*iit?(tSA  ,   Louw   DofiiA  en  den   Baad  van  Sa ecil  , 
dat  hy  met  lijne  kncclilen   binnen  dte  slad  mogt  komen  ,  tot   er  wc<| 
diT  IJS  in    hel  %ater  kwam ,     of  het  weder  gebeel  dooide ,    opdat  h}§ 
alsiJiiH  Bülsward  mogt  aanvallen  ,  terwijl  hjj  belooidc  en  zwoer  ^  dat  by  ,' 
nocli  zijne  knechlen  ,    de   burgers  hiudL-r  ,  letsel,    nocb  overlast  soudtj 
aandoen  ,   en  alles  wel   betalen  ,  op   dat  hel  de  stad    tol  voordeel  mo^^H 
weien  ,  ook  zouden  zy  ,    zoodra  de  burgers  bet   begeerden   weder  Ter^H 
trekken.     Op  deze  ie  hunne  woorden   en    doordien    hij    zich    reeds   aff^^ 
een  ervaren  oorlogsman   gevreesd    bad  gemaakt ,   werd  hij  ,  den  17  De* 
eember ,    met    zyn    volk    binnen    de  stad    gelaten ,    boe  wel  niet  zon- 
der tegenspraak  lan  vele  voorname  burgers  ,  die  de  aanslagen  van  Foi 
wel  begrepen. 

Ah  de  Wondlieden,  inli%i  dagelijks  den  moedwil  éer  vreemde 
knechten  in  Friesland  zagen  ,  besloieii  om  ze  allen  Ie  gelijk  uit  bet  land 
te  jagen»  Zjj  kwamen  tu  dien  einde  ten  getale  van  8CM)0  man  bijeen, 
met  bet  voornemen  om  eerst  Slouten  en  daarna  S^EEit  te  belegeren  j 
de  Sncckeri  trokken  intussrben  ,  ten  einde  hunne  vrienden  te  bulp  te 
komen,  die  te  Slootcn  door  de  Woudlicden  belegerd  waren,  met  Fg^H 
en  Go&iiK  JoAC*SA  naar  die  stad  ,  en  stelden  zich  over  bet  oieer  by  b«i^| 
Calgeveld  in  slagorde,  om  buntie  vijanden  af  te  wacblco  j  de  Woud^^ 
lieden  trokken  hen  zeer  moedig  tegen  ^  maar  toen  zij  binnen  schooit 
kwamen  liel  Goaus  Jok<**ia  ,  de  Sneeker ,  groote  bnsie  met  het  ander 
geweer  losgaan^  waardoor  vele  Wondjieden  sneuvelden  en  gekwelit 
werden^  üicrtlüor  verschrikt  geworden  ,  maar  tekens  zeer  verbitterd 
op  de  vreemde  kneebten  ^  kwamen  de  Woudlieden  andermaal  op  bet 
^s  in  'den  mond  van  het  Slootermcer  bijeen,  docb  liepen  er  met 
zulk  Ci  ne  groote  menigte  op  ,  dat  bet  hen  niet  kon  dragen  <,  maar 
ooder  ben  bezweek  ,    waardoor  zeer  ^eleo  verdronken.    Sommigen 


SN  E.  8» 

maÊÊÓm  uêmm  da  Tlagt»  anderen ,  die  mikt  tat  iehinde  rekenden ,  ble- 
•vn  tal  dan  laatstan  nan  ataan  en  verden  allea  dood  letUgcn ,  too 
dat  aldaar  aMor  dan  dflOO  Wondlieden  verdronken  en  tnenveiaen.  In 
bal  InaM  van  FebmarU  maakten  de  kneeblen ,  die  binnen  SniE  laaen , 
m^  anaila  an  bnnna  betoUinc.  De  bnrgert  en  do  Raad ,  die  daar- 
daar  vaal  M  lydcn  badden.,  edtarevan  aan  die  Tan  HevnaoA  en  de  Fra- 
nahara,  «alka  bnnna  Trienden  «aren,  dat  men  toeb  eeno  schatting 
Ofar  Wartarfoo  wilde  beffen ,  tot  betaliof  der  binnen  Saira  liffgenda 
knaeb|an  ,  <{dal  dia  boe  eer  b^e  liever  nit  bet  land  kwamen.  Hierop 
bailataa  dt  Vranekert  en  die  van  HarrniaA ,  dat  onder  ban  regttgebied 
▼«•  iadarn  koe  oenen  penning  (vnnryier  genaamd),  doende  vyf'  ttni- 
^•n^  aanda  bataaU  worden ,  en  even  looveel  van  iedere  floreen ;  terwyi 
ook  gamba  aebalting  in  Sneeker-YUfga  en  in  WTmbritteradeel  ion  go» 
beven  waad«.  Toen  echter  de  knechten  het  gdd 'ontvangen  badden  , 
wilda»  4  «Mnwei  niet  nit  8aiiK  vertrekken ,  ten  atj  men  bun  drie 
maaadaa  waaenii  betaalde.  Daar  de  bnrgert  dit  niet  wilden  doen ,  maar 
laïdan  ,  dal  a(|  dia  beo  in  bet  land  badden  gebaald ,  ban  moesten  be- 
takü  ,  laden  iQ  groota  schade  en  overlast ,  toodat  vele  r^ko  burgers  bei- 
meiykda  stad  verlieten  ,  hetwelk  Boeei  Habiszba  en  Loow  Doiiu  insge* 
lUkfl  maanden  te  doen.  Maar  For  nam ,  den  21  Febmary ,  beiden  ge- 
Tangen  I  an  dachten  van  hen  de  voorschreven  betaling ,  hetwelk  tQ 
weigardaa*  Sirsa  HiauuA »  Heerschap  tot  Tist,  werd  mede  door  do 
kneabtaa  gavangen  genomen  en  naar  Sana  gebragt;  ay  werden  allo 
dria  in  bei  bnia  Tan  Laow  Daau  (die  met  Boaua  inster  gehnwd  vras) 
gapflnM.  Da  bnrgero  Tan  Saais  ameeklen  dat  men  ben  tou  los  la« 
tan  f  daab  la  TeigeeiGi ;  soodal  ay  Tan  den  nood  eene  deogd  maakten , 
an  aan  dia  Tan  Grrooingen,  hunne  Tyanden,  Tenoebten  ben  eenign 
dniaanden  te  willen  opschieten  ,  ter  betaling  Tan  do  binnen  bnnna 
atad  liggende  vreemde  knechten ,  op  dat  ty  die  kwyt  mogten  gera* 
ken,  als  wanneer  ty  mede  in  bon  verbond  wilden  komen  en  bo* 
vendien  nog  ^ytelaars  geven  ,  tot  soo  lang  de  geleende  penningen  be- 
taald waren.  De  Groningers,  hierover  verbiyd,  tonden  eenicen  ntl 
bun  midden  naar  Leeawarden,  waar  ook  uit  Shbbk  kwamen  da  Ka- 
piteins Jas  tas  Motas  en  Lange  Konv.  Van  wedersyden  kwam  men 
men  met  elkander  overeen,  dat  de  krijgslieden  .binnen  tien  dagen 
Tan  de  Groningers  zouden  ontvangen  8000  goudg.  (12,000  gnid.),  en 
dan  terstond  uit  Shibe  en  Slooten  en  voorts  uit  het  land  vertrekken ; 
nula  fiasaa  an  Sma  UAainzaA  en  Loow  Dosia  als  gyxelaars  naar  Gro* 
ningan  kwamen «  tol  aoolang  die  van  Westergoo  die  penningen  zou* 
dan  bebben  terug  betaald.  De  Kapiteins  eischten  hierop  eCnen  eed 
Tan  da  Groningers,  dat  zy  de  ^zelaars  in  hunne  stad  vry  en  veilig 
aondan  laten  gaan,  hen  niet  in  gevangenis  of  banden  werpen  en 
'WUÜ  minder  hen  pgoigen ,  hetwelk  de  Groningers  onder  eede  beloofden. 
Diensvolgens  kwamen,  den  18  April,  eenige  Afgevaardigden  van  Gro- 
ningen en  Leeuwarden  binnen  Ssiiz ,  om  de  gyselaais  af  te  balen. 
Nadat  men  de  Groningers ,  kort  hierop ,  de  beloofde  8000  goudjr.  be- 
taald badden ,  trokken  de  vreemde  kry^Iieden  ,  onder  Fox,  den  6  Mei, 
nit  Saaaa  naar  Slooten  en  zoo  voorts  uil  het  land.  Eer  zij  Sans  .f  er- 
lietan  ,  tebreven  zij  aan  alle  de  poorten  en  aan  vele  huizen , 
der  vrijaa,  de  navolgende  rymregels  tot  afscheid : 

Diê  «a»  Smeek ,  «eteit  dit  wel  ge  Jachtig , 

Qeem  meer  knechten  in  ie  iaten ,  of  sij  zijn  tê  magUgf 

Wemi  «stoC  hÊMr  daar  van  is  oeerkomen, 

Zal  «en  en»  Aser  istffii  te  Romen. 
X.Daaa.  99 


94  S5I. 


de  GroaiDgert ,  mei  900  am 

I  laadwlf  oit,  op  welke  Imm 

,   Toorslelde,  dat  er  eeae 

'CB  worden  ,  tot  loMiBg  Tan  de  _ 

Die  Tan  Bobward  bragten  daar  echter  l^pn 

L  if  eafe.  de  gebcele  winter  knecbleo  badden  ingcbad,*  en 

■  wie  hm  die  leo  belpeo  betalen  ;**   no  dat  doe  laaididB| 

~  p.    Di  Groningers  sloten  daarop,   tegen  eer  en  eed, 

Miarni  en  Lovw  Dosia  in  boegen  en  wierpen  ae  in 

D^  Sneekers  trokken  nn  naar  Slooten ,  wanr  i|i  bel 

WtfB  Htaiami  innamen  ,  en  TerTolgens  ook  meester  Tm  dt 

Tkmnm  trokken  «y  naar  Tako-Zyi ,  en  belegerd»  bel 

,  dat  de  Groningers  aldaar  badden  laten  oprigten ,  btl- 

■n  bei  eerst  Tergec&  beschoten  te  bebben,  mede  inbiinan 

om  slecbtlen ,  waardoor  gebeel  Wettergoo  roortnan  Tan  bat 

mik  kcvryd  was. 

jfaart  1498  meenden  de  Saksiebe  knecbten ,  die  binnen  Bob- 
w4  ^fi*«  Smbk  bij  Terrassing  in  te  nemen ,  maar  de  bnrgert  biel- 
dHs  am  gnai  wacbt ,  dat  ly  bet  niet  dnrfden  naderen.  Tegen  den  asnnd 
tadUbm  «BBHijfen  dier  knaebten  naar  Tlst ,  de  andere  bloTen  dien  naebt 
~~  "  r-klooster.  De  Sneekers  tiende,  dat  de  Seksers  niet  l^pn 
I,  deden  eenen  nittal  en  dwongen  bos ,  met  Tcriies  Tan 
en  TJlffUen  gekwetsten ,  weder  naar  Bobward  te  Tlngtcn. 
la  bal  janr  1S15  garen  4«  Hertogen  Tan  Saksen ,  Toor  cene  wtm 
^aM  lüCiM  gnlden,  de  Landen  Tan  Friesland,  by  Terdrag,  aan  Ka- 
«B«  tüm  «nn  ^mmje,  later  Keizer  Kabsl  Y,  OTer.  Die  Prins  sand 
er  Funai  tas  UssiLSTini ,  Graaf  oon  Sgmond  en  Buren,  ab  Stadbon- 
év  Tan  lynentwege ,  ten  einde  de  huldigiog  der  Friexen  te  ontvangen. 
B^nr  dit  cebter  niet  soo  gemakkelijk  toeging,  belegerde  bij ,  den  16  An- 
gnatna,  Bobward  en  trok  den  23  daaraantolgende  ook  Toor  Sssn. 
■Ij  fHMe  tyn  gescbnt  op   de  Tsbrecbtamer-laan ,   en   liet  Saare  seer 


éMer  besebieten,    betwelk  de  Sneekers    krachtdadig  beantwoorddea. 

Pir  Banrgondiërs  aUoo  siende ,  dat  sij  op  de  Sneekers  niets  konden  win- 

■tn  «  wendden  sicb  naar  Ybt ,  om  dat  te  pionderen  en  te  berooren ; 

ét  Sneeker»  rcbter ,  snlks  Tememeode ,  begaven  sicb  roet  soo  Teel  spoed , 

wrt  cene  groole  roagt  Tan  schepen ,  derwaarts ,  dat  z\j  er  TÓÓr  de  Boor- 

nonJim  aankwamen  ,  betwelk  dese  laatstcn  deed  besluiten  den  telfden 

dag  temg  te  kecren,  nadat  sy  onder  weg  vele  dorpen  hadden  afgebrand. 

Ilm  11  January  1517  begon    bet  seer  bard  te  Triesen ,  waarop  de 

Banfaandiërs  de  stad  Ssiee  ,  den  20  daarop  volgende ,  aan  Tier  kanten 

tt  gelyk  belegerden  ;  want  sy  lagen  in  Oppenhuisen  ,  te  Tlst,  in  NQ- 

klaeater  en  in  bet  klooster  Tabor.     De  Sneekers  deden  eenen  nitTsl, 

e«  opdat  de  T^and  sicb  niet  in  het  Hwpitaler-kloosler  en  dat  Tan  de 

Jab«uiiter-orde  soode  legeren ,  staken  sy  die  beide  in  brand ,  soo  dat 

tr  TMi  bet  laatste  niets  dan  de  kerk  staan  bleef.     Shbek  bad  te  dier 

tyd  geen  Treemde  knecbten  in ,  omdat  sy  die  niet  rertrouwden ,  maar 

(^reole  Piia  met  sijn  rolk  en  vele  ballio{ren  waren  er  binnen ,  en  dexe 

trok  dageiyks  op  scbotgevaarte ,  dan  tegen  de  eene  en  dan  tegen  de 

andere  party «  die  baar  belegerden ,  uit ,  soodat  er  wederzyds  Teel  volk 

sntsTelde*     lliddeleriyl  arbeidde  sekere  Jonker  Roblot  seer  by  den 


Slf  E. 


»U 


Bonr^ondÏMïhea  Stad bou dar ,  om  Sneti.  met  Ucm  te  veriCKnen ,  waartoe 
de  btfr^f^rs  ook  >«el  genc|reii  waren.  Maar  Groota  Pjch  ,  met  alle  de 
Heerschappen  eo  ballingen  ,  die  daar  bitineti  waren  ,  waren  er  Irgen  ^ 
loo  dai  er  niets  Tan  kwani.  Türwijl  de  Boiirgandiscbeo  licb  ondcrliis- 
tcben  {r«reed  maakten  ,  om  de  stad  met  störttiladdcrs  cri  andere  ^c- 
reediicbappen  te  overvallen  en  daartoe  ook  no^  meer  geschut  van  Lceuwar» 
den  verwaehtlrti  ,  begon  het  den  !^8  ianuary  (e  duoijcn^  waardoor  de 
belc^raars  de  ai  ad  vcriielen  en  hunne  lej^ers  weder  opbraken  ;  behalve 
dal,  hetwelk  in  Mjklooster  lag,  want  dtt  bleef  lot  den  9^  April  aldaar 
It^fFcn  ,  tot  ^roote  schade  en,  overlait  van  de  daaromtrent  wonende  hut»- 
lieden  en  andere. 

In  het  jaar  1567  dron^r  het  licht  der  Kerkbcrvornrin^  te  S:<eci.  dn^r 
en  daarop  werden  de  heelden  verbroken  j  doch  de  U.  IC.  i^odsdienst  werd 
er  spoedig  daarna  weder  (yehandhaafd  ,  door  de  komst  van  den  Stad- 
houder  Scati  V4if  Grohsikck. 

Fitatiit:  TA^  BnunsDoa^T,  Keer  ra  Pt  Netlermormicr  f  verzamelde  in 
het  jaar  l-ilii  ,  ten  behoeve  van  é&n  Prins  van  OitAAfs  ,  een  hoop 
volk,  Haarniedü  hij  naar  ^necK  trok,  dat  bij  tnnani  en  veroverde, 
even  aU  lloUward  en  Franekcr  |  welke  Liatste  5tad  wedcroiti  door  de 
Kolonel  CfkSPtn  us  Roblk»,  Heer  tan  Bilhj  j  werd  belejjerd  en  hij  ver- 
drag inffenomen  I  aU  ook  de  &cban^  Mtikkimi,  Wfiardoor  de  Rronk- 
horster  soldalen  weder  uit  Shëu  vlugLten.  Itet  graaiiw  te  SfiscK  , 
dit  vlujrien  vernemende^  rotte  bijeen  en  jjrecp  Jonkheer  DiEoeaiK  vau 
Bso.iKfloasT  en  Batünbdiio  ,  die  voorts  op  bevel  der  Overheid  iu  de 
stadskerkcr  ffcxet  werd.  Al  bet  gewerkt  of  otigcwerkt  gotjd  ,  filver  en 
»ndere  kleinodiën  ,  dat  bij  hem  gevonden  werd  ,  was  prijs.  Die  van 
Siie«K  schreven  aan  deu  Koninklijken  Raad  ,  dat  stj  hem  in  hechlcnis 
hadden  genomen  ;  dcaie  liet  hem  onder  escorte  van  cenigo  Leeuwarder 
en  Sneeker  burgers  op  het  blok  buis  te  Leeuwarden  halen  ,  doch  de 
Kolonel   RoBLEi ,    Heer   eori    Biiiy ,     nam  daar   geen  genoegen   'm  ^    en 

felaittc  cenen  Hopman  om  BAiKfi^ac  tcr&lond  weder  naar  S^rcK  terug  Ic 
rengen  ,  waar  hij  zeU  met  vliegende  vaandels  binnentrok  ,  cti  U^iTEn- 
•oi«  voor  hem  deed  komen,  die  na  vele  woordenwisseling  en  na  hem 
ecnigiins  doorgehaald  te  hebben ,  vergiffenis  bekwam  j  doch  bij  sat 
naderhand  nog  vijf  Jaren  op  het  Blokhuis  ,  zoo  ats  blykt  uit  een 
smeekschrift  aan  de  Staten  van  Friesland,  door  sijne  dochter  Vrouw 
GBRiTRüioovcrgi^Icverd,  De  Heer  V4!i  Billt  ,  weder  met  tij ne  manfi: hap- 
pen uit  SntCK  nonr  Leeuwarden  vertrokken  zijnde,  hL'luigde  den  Snee- 
kers  ,  en  wel  bijzonder  bet  graauw,  hun  misnoegen  over  deze  liandelwys 
met  Batb^icrg.  Kort  hierop  ontstond  binnen  de  stad  Sn^KK  eenopriwr, 
vermits  de  Raad  en  de  Grietman  bt^lolen  liadden  den  Kolonel  Uoblc» 
weder  van  Leeuwarden  te  halen ,  onder  voorgeven ,  dat  hij  met  de 
■ianK!bappcn  ,  die  hy  mede  zoude  nemen,  door  de  stad  zoude  trekkea 
om  naar  BoUward  te  reizen  ;  mnar  de  hnrgers  vooriïgtiger  lijndo ,  na- 
men den  raad,  dien  xy  in  eenen  ronden  kring  besloten  hadden,  de  slcu- 
ieli  van  de  poorten  af,  en  verborgen  die  naderhand  op  geheime  plaat- 
«en  ,  waar  zij  die  ,  zoowel  des  daags  ats  des  nachts ,  ieder  met  negert 
bnrger^  lieten  bewaken*  Casfer  oe  Boiles,  Heer  rrtrt  BUiy  ^  met  den 
Koninklijke  Raad,  in  overweging  nemende,  boe  veel  aan  bet  beboüd  der 
#lad  Skeie  gelegen  was ,  trok  met  ecuïgc  wagens  met  volk  en  nog  andere 
manschappen,  naar  SücEt.  By  bet  nieuwe  klooster  komende  ,  lond  bij 
den  Raadsheer  PiETta  Fuittaiijl  ,  die  te  Skeek  geboren  was  ,  voüfuit ,  om 
de  burgert  te  polten  en  voor  bem  te  winnen  ;  maar  een  boer  ,  die  in  bet 
kad  stood  te  werken,  deo  Kolonel  BottM  mol  de  zijnen  lieitdc  aankomen  j 


516 


SN  E. 


liet  i^n   werk  f  taan  ,    nani  üeti  korUivn   wÊjf  nflJir  Siiecx  ^    en  bood*     Ij 

■diaplfi  hel  alddar  ,  waortloor  bel  voornciiieu  van  Faittaia  veHJdcld  werd. 

Deie  vcrxodit  ti^en  den  tiur^rcaiccster  te  moiren  ipreken  ^   dte  deitydi  joift     .^ 

bij  do  vier  Kapiteins  der  stad  in  jeielschap  wai.    De  Bur^emeealcr,  niet     '^ 

willende  voorkomen  ,    lit^t    de   Eaad&beer   hem  uetcn  ,  dal    de  Kolimci 

voor  de  poort  was,  hetwelk  de  Kapiteins,  dic  het  boorden,  deed  te(;- 

gra:  •  bier  komt  uwe  Bcbelnicrij  en  vcrraderij  al  uit/*     Zy  liepeo  da* 

d<flyk  ieder  naar  zijne  poort,  roepende  door  de  ttadt  »  akrm ,  aUim." 

Dq   Rnadsheer,  tiicenende   »iilk*  te  helellen  ,  riep  daarentegen  :  •  betij 

burgers    houd  uwc    deuren  en    venslen    loe."     Maar  de  vier  Kopiti 

riepen  ieder  in   hel  geweer,  oia   de  stad  Ie  verdedigen.  Ëcnigen  bep 

naar  do  Oosler-poort ,  waar  de  Kolonel ,  met  lyne  met  volk  geUdeo  «)•' 

gen»  ,  reed»  op  de   valbrug  was  j  terwijl  er  nog  wel  honderd  tu»n  fe^ 

borgen  wiiren ,  om  den  aanslag  Ie  helpen  uitvoeren.     De  Kolonel  gioc 

op  de  hnig  van  dca  wagen  af,    om   luct  de  burger»  te^prcken ,  docb 

«sen   burger  rigtta  zyn  roer  op  hem  ,  hetwelk  eehter   weigerde  |   de  Xoi 

lonel    niocat    dus    met  de  zijnen  tertigkeeren.     Men  teide  ,  dat  er  ( 

dersefaeidena  Sneekers   by   den   Kolonel  aangeteckcod  waren,    die  4 

ïüiideu  gehangen  worden,     Be  Raadsheer  Fiiitta«a  was    intus4chea  i 

Icf  entgevaar ,  en  zijne  landen,   dic  aan   den  westkant  der  stad,  teg 

de  stadsgracht ,  lagen ,  worden  toL  versterking  der  slad^bolwerken  \t 

graven,     In   dezen  oploop  deed  groolt)  dienst  Ti«te   Hettibga  van  Ylsl^ 

die  te  f  oren  in  het  dorp  HonimerLs  gewoond  had.     Dcie  ,  eenige  bendil 

soldaten    onder   bet  gebied    van    Akdo   Gab»ex4  heschrcven    hebbeodij 

voegde  zich,  na  met  een  Sneeker  burger  over  den  toestand  der  stad  en  ( 

gezindheid  der  burgers  in  onderhandeling  te  liJn  gemeest,  mei  dit  volk  I 

dat  van   Job*«    Boa  ga  ,  een  Fricich  Edelman,   die,   den  17  Augustus, 

van  wcge  den  Prins  var  Orasjr  ,  ntet  eenige  sehepen  met  volk  van  Enk* 

huizen  gekomen  wat ,  om  eeiicn  aanslag  op  Fiiesbnd  te  oodernemeD. 

Den  ^0  daaropvolgende  te  S» eek  komende,  werden  zij  door  de  burgen 

ingelaten*     Niet  lang  daarna   veranderde  de  Stadhouder  BaosKiotsr  dê 

Hegering  te  Smeek  ,  en  nam  de  stad,  als  Gouverneur-Generaal  van  wege 

den  Prins  vas  Ubakje,  in    dun  eed.     üe  Sneekers  haalden  toeo  ook  al 

hel  koren  en  andere  eetwaren  uit  de  kloosters  :   het  Hospitaal,   Groen* 

diJkenXabor,  en  hrogten  het  binnen  de  slad  ,  ten  einde,   in  geval  van 

aanvol,  geen  gebrek  aan  mondbehoeften  te  hebben.     Men    besloot  ook 

het  flospitaler-klooster  af  te  breken,  opdat  de  \yand  licb  daarin  niet 

zoude  nestelen.     Te  dien  einde  lond  de  Regering  eenige  timmerljeden 

derwaarts ,  en  men  wendde  de  afbraak  daarvan  tot  versterking  van  d« 

stad  aan. 

In  Ifi5i5  ontving  SpiEEK  ,  opbaar  verzoek,  tevens  met  nog  acht  ander« 
Frieschc  steden  ,  eene  nieuwe  EaadsbestelliDg  van  de  Hecrcn  Staten. 
Dit  «oorrcgt  was  echter  niet  van  langen  duur,  waut  in  bet  jaar  1637 
ontving  Skeek  een  ander  reglement* 

In  lOtil  ,  of  daaromtrent^  zou  Kafihl  STtTAar «  zoon  van  den  ont* 
hoofden  Koning  Kauki  I  ,  die  voortvingtig  uit  Engeland  was ,  en  de 
wijk  naar  de  Nederlanden  genomen  büd  ,  hier  eenigen  tyd  gehuisvest 
zyn  gefeest  ,  by  den  Ueer  Cob5Ell$  Hadbois,  Burgemeester  te  S.iees,  eti 
wegens  Friesland  Gecommitteerd  Ier  vergaderinge  van  de  Slaten^Generaal, 
wonende  aan  de  noordiijdi?  der  Markt^^traat ;  voor  deie  dienst  toa 
hem  Karel  ,  toen  by  naderhand  Koning  was  geworden  ,  lot  Ridder  heh- 
hen  geslagen, 

In  167  ï2 ,  werd  hier,  uithoofde  der  verdeeldheid  die  onder  *s  Landi- 
Staten  y^ai  ontstaan,  evoe  Staats  vergadering  van   vele,  doch  niet 


S  N  E.  M7 

•Ue  Tolmuleii  ten  landtdage  gebooden.  Ook  werd  hier  toen  een 
Bcfflementneformatoir  ontvorpen ,  hetwelk  echter  nimmer  U  bekrach- 
lïga  of  ten  uitvoer  gebrast. 

Door  bel  water  beeft  Sim  herhaalde  malen  te  lyden  gehad.  In 
bei  jaar  1570  op  AUerbeiligena? ond ,  ftormde  het  soo  ootiaggeiyk, 
dat  daardoor  de  dyken  op  Tele  plaatten  doorbraken ,  soodat  er  een 
lanlal  menscben,  en  ook  Teel  Tee  Terdronken.  Te  dier  tyd  it  te  Sibbe 
komen  aandryven  eene  wieg  ,  waarin  een  levend  kiud  wat ,  dat  ge- 
ruBl  lag  te  tlapen ,  met  eene  kat ,  die  van  de  eene  lyde  op  de  andere 
•priiigende,  de  wieg  alsoo  in  evenwigt  hield. 

f  n  1828  maakte  men ,  in  den  namiddag  en  Tooral  in  den  avond  van 

5  Febroary,  te  Sitis  ,  uit  de  spoedige  en  he%ige  rUzing  dei  walen  op,  dat 
er  ieta  buitenaewoont  by  de  i^gken  voórgeTallen  moett  tyn.  In  den 
Tolffenden  nacht  waren  vele  inwoners  werkzaam  ,  om  hnnne  goederen  op- 
zoldert  te  beiven ,  en  den  volgenden  morgen  stond  het  water ,  in  de 
stralen  eo  sein  hier  en  daar  in  de  buizen.  Vele  bewoners  uit  de  laagste 
gedeelten  der  stad  waren  dus  genoodzaakt  naar  de  bovenste  verdiepin- 
gen hunner  buizen  ,  of  naar  de  hoogere  straten  te  vlugten.  Dien  dag 
en  den  daarop  volgenden  kwamen  verscheidene  haiigesinnen  met  schui- 
ten en  bootjes  binnen  ,  en  men  zond  pramen  van  daar  af ,  welke  vol 
beetteo  nit  de  naburige  dorpen  terug  kwamen.     Des  morgens  van  den 

6  Eebmary  konden  de  sluizen  te  Sibbk  en  in  den  omtrek,  den  aan- 
voer van  bel  water  niet  langer  wederstand  bieden  ,  terwyi  aan  de  oost- 
■yde  de  Steenen-  en  Groenedyk  tot  aan  do  Schouw ,  en  aan  de  west- 
tyde  de  Hemdgk  overliepen  ,  waardoor  het  overige  gedeelto  van  Wvm- 
britseradeel ,  hetwelk  tot  hiertoe  geen  overlast  van  den  vloed  had , 
gebed  overstroomd  werd ,  en  de  ryzing  van  bet  water  tot  den  morgen 
van  den  8  aanhield. 

De  stad  Sibbk  heeft  lot  wapen  een  gedeeld  schild  regts  van  goud  , 
met  ecnen  nit  de  linkerzijde  half  te  Toorschyu  komenden  arend  van 
sabel  f  en  links  van  azuur  met  drie  kroonen  van  goud ,  geplaatst  en 
pal.  Boven  bet  schild  eenen  open  helm  met  kroon  en  eenen  oranje- 
boom tot  helmteeken.  Alles  vaslgeboudcn  door  een  llerculesbeeld  met 
eenen  knods  gewapend  aan  de  linkcrzijdo  en  ondcrstennd  door  eenen 
leeuw  ter  reglerzijdo  Daaronder  staan  de  lellers  S.  P.  Q.  S.  Oudtyds 
tegl  men  ,  dat  het  wapen  lot  omschrift  had  ,  de  woorden  plomp  en 
tleftp  en  sommigen  meencn  ,  dat  daar  nog  bij  bchoorl  Vroom  en  op' 
ft^  f  geiyk  men  zulks  uil  een  schildersluk  ,  dat  no{;  in  wezen  is  en 
ep  hel  stadhuis  kan  gezien  worden  ,  als  roede  uil  ccni<;c  oude  geschiU 
derde  glazen  ,  beeft  opgemaakt. 

SNEER  (DE  KLOKSLAG-VAN-),  dat  gedeelto  van  da  gem.  5/teeil, 
prov.  Friesland  f  kw.  frestergoo,  hclwelk  buiten  de  poorten  dier  stad 
gelegen   is. 

SNEERER-MEER  (HET),  meer,  prov.  Fn'esïantl,  {;rootendeels  kw. 
Zepenwouden,  griet.  Doniawarstal ,  hoewel  het  ook  vooreen  klein  ge- 
deelte tot  het  kw.  Oostergoo,  griel.  Rauwerderhem  behoort,  1  u. 
O.   van  Sneek. 

Waarschynlijk  heeft  dit  meer  zijn  naam  onllcend  van  de  stad  Sneek  , 
ofschoon  het  die  stad  niet  bcspoelt  en  daarmede  alleen  gemeenschap  Iftefi 
door  de  Honke-sloot.  Het  heef^  omtrent  twee  en  eene  halve  myl  in  den 
omtrek,  en  maakt  door  inhammen  onderscheidene  andere  meren ,  \an 
welke  de  Goingary pster-poelen  do  vournaanisto  zyn. 

Dil meer  ,  beslaat  eene  oppervlakte  van  4i6  bund.47v.r.,  al«  ündcr 
l>enta«aff(a/,  433  bund.  47  v.  r.    10  v.ell.  en  on^üv  Raawerderhem , 


1518 


SUB. 


23  bund.  99  v.   r.  90  v.  elL     Het    beeft  ccnc   lengte  rmt  l^fa  «w 
lireedte  fan  1    u.,  cd  wordi  bevaren  door  alle   {jrootc  schepen  ,  welkt 
uU   het  binnenland    of  uil  Groningen    n^ar    de    xriidelijke    havent  »1f 
Tenen.     Zoo  dejc  F^chcpen  de  Liaven  van  Stavoren  i*illen  uiUaren,  mo«»  | 
Icn    zij    buitendien    nog  twee    ^i'ootc  meeren    over  steken,    namelijk i] 
bet    lleeger-miTr,  heL\ielLb\j  bet  d.  lleeg  begint,  en  bet  daarnacd« lo 
bondene  FIjiieMLT^mcer. 

5NEËK£a.ÜUD-KEUKnOF,  hoek  land«  ten  aoord»cstrn  van  belSowj 
ker-meer  ,  prov.  Frietland ,  kw.    If^estergaOf    griet.  Donmtraf9taL 

SNEEKEa-VAART  (D?:),  vaart,  prov,  Frieilandf  welke  te  Schtê^i 
kenicbnnSf    op  de   grentcn  \an   Lfeitiearderadeel  f  kw.    OoftiftfOo , 
Menatdumadvel f  kw.    fFtsierefoo^  nil  de  Lrekvaart  iim\  Lecuwardofi  i 
Franeker  ,  een  begin  necml,  en  in  eene  snidweiteiyke  strekking  oferd 
Dille  en  Scbarncjjoutnm  ,   naar  Sneck  l nopende ,  levens  gcdeclieiijk « 
greniickeiding  lusschen  öoitergoo  en  f^eatergao  iiilruaaki,      V^r  d«5 
vaart  l)egtond  ,  voer  tnen  van  l^eeiiwarden  naar  Sneck,  door  de  Omdi 
Leeuwarder-va  art  f    welke  van   Warrcga  fuidwcsiwnarl»,    Tood 
Idaard  en   Roordabtiiiuni  ,    naar  Rauwerd   ttrckte   en  voocts  bngi 
OcDE'SneËKen-VAinT,     Zie  het  volgende  art. 

SNEEKERVAART(DE  OÜÜE-),  vaart,  prow  Frieslond. 

Dcxc  vaart  üep   van   tlauwerd  ,    voorbij  Poppinijawier  en  Gauw  Bi 
Sncek.     lu  de  v\}ftiendc  ecnw  ,   loen   dcxe  Yaart  meer  bestendig  voor  < 
feheepvaart  lusschcn  Lccimardrii  en  Siii-ck  gcbrnikt  werd,    lagdaarii{ 
en  tu  den  llemJijk,  b^  de  biinrt  van  Ranwcrd  ,  eene  sluis  of  verlaat  |  welk' 
door  de   kerk  van  dat  dorp  werd  ondetbouden.     Op  den  landsdag  ra 
liet  jaar  1S2D   werd   clït   dorp   ccbter  door    Oosicrgoo,  to  vtel  aUi 
int   ffentratl  anghatl ,    toegestaan  ,  om  die  sbiis    ic    mogen    darome 
Een  bewys,  dat  deze  vaart  toen  vcrvaürn  en  dal  de  gcmeenscbap  niel 
Sneek   door   een   ander   kanaal  venangcu  was.     Daar  de  tijd  van  bet 
graven  van    de  tegenwoordige  Sneckcr  lrekvaart  geheel   onbekend   ii, 
tnogen  wij  dus  bicruit   opmaken  en  vooronderstellen  ,  dat,  niet  lang  i 
bet  graven  (lÖ07)vande  vaart  lusscbi^n  Leeuwarden  en  Franeker, 
van    Sneek  ,    VVymbritseradecI  ,  Baarderadeel   en    Uauwcrderlieui,   vi 
Sneek  al    lot  aan  Krioserarra  of  de  Diïle   eene  nieuwe    vaart  bebb 
doen  graven,  en   verder,  van  hei  laalstgcnocmde  punt  tot  aan   bclie 
keïïschans  de  Swelle-sloot  beter  bevaarbaar  hebben  gemaakt.    Van  to 
of  kon  uien   de  veel    langere  vaart  over   Ranwerd»  Idaard  on    Warr 
ontberen^   en  vnn  bier  weiligt  de  magtiging  van  Oo4lcrgoo,  dat  licb  1 
TCüdien   voorzeker  gaarne    van  bet   irivloerjvnde   walcr    vao    Wcslcrgt 
bcTfijd   «ag.     Ftlijkeus  proccsslnlken  in  bel  archief  van  de  itad  Leeuwt^ 
den   bewaard,    kwamen  de  Sneekers,  omstreeks    het  jaar    1560^    bu 
tegen    op,    begeerendc    de    berstclling    van    deic  sluis    en    doorvaarl 
Dexe    poging  scbijnt   ccbter  toen  bnilen  gevolg  gebleven  Ie  xijn  ,  eva 
aU  de  lalere  (1). 

SNEEKËR-VIJFCA  ,  naam,  welken  men  oudlyds  gaf  aan  de  dorp 
Scbarnegou  tnm ,      Goinga,     Loi nga.      Gauw    en    üffiDgl 
wier,  prov.   früdnnd  ^  kw,    fFestrrgoü  j  griel*    fFytHhritsfradeeL 

SNEEN  ,  naam,  welken  tnen  wclecns  geeft  aan  debaiaar  WELvivatBtt| 
io  f>ott'fHdië  f  op  bet  Sundasche  eiL  Jnta,     Zie  WiLTBvaiDM, 

SXEErKIL   (DE),    kil  in  den  Ihesboschf    prov,   A'aord-Brahaud 
Zuid-fhilandf  die^  uitbel  Oude-fFid  vcwrlkomlj    in    ccue   westelyk 


(i;    £i«    W.  EUMiPf .  GmK%$^und*t0  BMehr^vtng  ram    Umwardtn  ,    D.  1  ,  bl.  Af  ,  «ell  fe 
Unrrjjk  ^trk  dfti«t  d«gi*ii ,   d«or  dt  siiffira  taq  twt  iw<td«drct,  fcooplf*!  I*  fsrord^M, 


aa^^ 


sm.  »!• 


Loaw-SimoM-wMnl  4ar  itan  m  hü 
lor  aodtrt  lyda ,  dMrloopeadt  ^  ia 


.   aniOWISBfi  (D^,  hu§  m  Wui^inOi,  op  ImI  èU.  ^mkl,  ia 


Mtaiyiw  rigiinii  Tan  de  Uooga-lMBl  aaar  dao  Zaid' 
hUi  hti  waekUiiiis  aldaar  »  icfiiMtar  Jbat  taanra 


SmOUDAM,  ]iotfa,pffOT.  Frinkmé,  kw.  Wnt»f09f  ^riat.  ITaif 
iiwiity,  «w,  eo  9  o.  &•  W.  Tan  «Sardki  kant.  an  1{  ••  M.  van 
ÜA— wiy  H  «•  Z.  W.  Yan  Xailmn,  waartoe  ay  bekoort. 

8RIL,  jhL  ia  ket  balj.  Tan  ^oerdbi,  proT.  ZmU-BMmê^  arr. 
aa  I^Mb  Qi  .Tan  Xcydbn,  kant.,  geni.  en  10  min.  Z.  O.  Tan  W^mtim. 

nUtLfHQy  pold.  in  ket  grootwalersckap  fan  W^ifém^  piOT.  ZmmI- 
ili<fll«rfy  arr.  Jb«ydbn|  kant.  en  fem.  Wawrdmf  pelende  N.  aan  den 
l(ftt  OM  aan  da  Net ,  O.  aan  BreeTold ,  Z.  aan  Pelanon .  W.  aan  Middelland. 

Deia  poM;,  beslaat ,  Tolgent  bet  kadaster ,  cena  oppervlakte  Tan 
]»  bnnd.  «7  t.  r.  11  t.  ell. 

SRSLGSHSMA ,  Toorm.  sterke  burg  in  Finlgê ,  proT.  Irrrawffa, 
anr.»  kant.  an  geaii.  Afpmf^êimm, 

Stoa  bor^  bekoofde  aan  en  droM  den  naam  Tan  bet  geslaebt  der  Hoeren 
SawMi  y  dia  tolde  part||  der  Yetkoopers  bekoorden ,  waardoor  in  1401 
di jbnr  werd  aangoTallen  en  Teel  leed  (1).    HU  is  in  17i7  affsbroken. 

SRaLLE  (DB) ,  weleer  stoenplaatt ,  later  buit.»  tkani  boerdem  in 
gfiieiawrfy  proT.  Zuid-UoUand,  arr.  en  9  o.  N.  O.  Tan  üoUentoai , 
kast*  en  In.  Z«W.  Tan  Gouda.  aem.  eni'u.  W.  Tan  MÈêréncki  aan 
den  Ussel. 

Beio  booderij  beslaat  eene  oppenrlakte  van  10  band.  SK(  t.  r»  10  t.  ^., 
waarby  no^  bebooren  11  bund.  IS2  v.  r.  40  v.  ell  biananbind,  en 
wordt  in  eigendom  beseten  door  den  Heer  J.  Shits  vAiaia  Goas,  woon- 
aebüg  te  fiergambacht. 

SlIELLBNBRUG  (DE),  brng  in  bet  balj.  van  Woerden,  prot.  2«u^ 
MêÜandjjgeio.  en  5  min.  O.   van   fFoerdtn ,  over  den  A^n. 

BlfBLLBNBURG ,  landg.  in  de  bar.  van  IJitoUiein ,  nrov.  OifHki, 
arr.  en  3  n.  W.  N.  W.  van  Utrecht,  kant.  en  i  u.  W.  van  //«aei- 
aliiny  gem.  en  ^  u.  O.  van  Benschop, 

Di%  laadf.  keslaat  eene  oppervlakte  van  9  bnnd.  63  t.  r.  6  t.  ell. 
Bilisaene  riddermatige  bofstad,  boewei  in  1536  door  den  toenmali* 
aen  eigenaar  niet  ter  erkeoniofir  aangeboden.  Het  wordt  in  eiaandom 
Molaa  en  bewoond  door  den  Heer  Gusoeat  Fbaico  Baron  tas  DnraL- 
aaè  TAR  HiaaiasTBiii. 

SMELLBN-DIJK  (DE),  dyk  in  bet  balj.  van  Woerden,  proT.  Zmd- 
HóUtmdj  ten  Z.  Tan  den  UUn  loopende  en  zich  van  de  stad  Woerden 
af  ia  eene  oostelyke  ngting  laogs  de  Snel  uiuirekkende. 

SNBLLB-LOOP  {DE),  water  in  de  Meijerij  wan  *i  Herêofenhtêdk , 
kw.  Peelland,  prov.  Noord-Sraband,  —  Het  is  dat  gedeelte  van  de 
S^^er-toop  ,  hetwelk  de  grensscheiding  tnsschen  de  gem.  Beek^tn^Dmik 
aa  Q^mtH  Tormt. 

BNELLBNS-POLDBBTJE  (HBT),  pold.  in  bet  i;aM|.eaa.iSitri/>N, 
proT»  il^rd'Bfékmd,  arr.  Brtda,  kant.  ea  gem.  Otofenkoal;  palende 


(1)   ia  Wi§nm.  mm  mr  om  mi  lm4ê,  D.  1,  M,  lil. 


SN  E. 


N.  Aan    den    pold*   Olictand  ,    O.  aan  het  Kromme-Gal ,    Z,  uu  éeo 
Oranje  polder ,  W.  aan  de  haven  van  Oostcrbont. 

Ücio  polder  beslaat ,  volgens  bel  kadailer ,  eenc  oppervlaku  fan 
15  bund.  08  v.  r.  51  v.  cll.,  en  wordL  door  cenen  bouten  duiker,  aan  d« 
»ijdc  van  de  Ooslerboulscbe  haven  ,  en  door  cenen  aan  hel  Kromme-Gat , 
beide  ^ijd  0.60  cll.  en  voordien  van  eene  klep,  op  de  OosterbooUclilj 
liaven  en  op  bel  Kromme-Gat,  en  vervalgeni  op  do  rivier  de  DougSiJ 
van  bet  ovcrlolligo  water  ontlast.  De  booj^te  van  het  somerpeil 
l^elijk  A.  P.  De  kaden  van  ilit  poldertje  xijn ,  hoewel  1.80  elL  bovi 
Ar  P»  gelegen  ,  op  «on]iiii(jc  punten  echter  niet  veel  bovco  de  laodoi 
Terbcven.     Het  b4^stuu^  berust  bij  de  Hij^engeërrdcn. 

BNëLLINGëHE^I^  ook  SsELtiücci,   voorta.  plaats  in  SiaaiÊ-l 
deren  ,  prov.    Zeeland,     Zte  5:«ETitii!i«eiiEK. 

SNEÏiREWAARD ,    neiu»    in  ba     balj.  van     OudtwtUer^    «oorh 
prov.  Zuid' Holland^  ibaiis  prov»    Utrecht^  arr.  Utrecht  f  kant.  JJueU^ 
itiin  (5  k*  d«,  3  m.   k.<,  1   s.   d.) ;    palundo    N.  W.  aan  de  gcm.  Pi* 
pckop-cn-Dienierhroek ,  N.  O.  en  O,  aan  Linseboteo  ,  Z.  aan  den  Rijii| 
W.   aan   Oudewater  en   Uckendorp. 

Deie   ^em*   bestaat  uit   do    pold.    Noord -Lt nscbote n ,    Zuid 
Lin»cboten   en   Snel  re  waard;  bevat,  behalve    bel    geh.    Snei 
rewaard  ♦  ecniffC  verstrooid  liujcnde  b.     Men  lelt  er  34  b,,   bcwoooi 
door  61  biijnjres.,  itilinakende  cena  bevolking  vau  590  inw.,  dÏA  isieat^ 
in  den   tandbouMr   bun    bestaan   vinden. 

De  R.  K.,    die  er   ruim  S30  in   getal  lijn  ,    bcbooren  tot  de  stity 
TAa  Oudewater.  ^^  De  Berv.,  van  welke  men  er  o ngcvècf  1  GO  aantreft  j 
worden  tot  do  gcni.  van  Oudewater  gerekend*  —  Men  heeft  iu  dciegen 
ccno  scbooL 

Het  (jeb.  SABLtei^VAiittD  ^  SnEtiEiWAtni»  of  S5EiDeBWA4Ui  ligt  3}  o.  * 
^on  Utrecht,  2  ü.  N.  W.  van  IJsacliteiD. 

SNELREWAARD,  pold,  in  betbalj.  van  Oudewater,  ▼oorhpcn  prOf 
Zuid' Holland  f  ibans  prov.  Utrecht,  arr,  Utrecht  ^  kant,  lJsselite*ni 
acm*  SnetreH^aardr  palende  N.  aan  Zaid-Linschoten  ,  O.  aan  dvn  Eugh  , 
Z.  aan  den  IJüsel  ,  W,  ann  de  stad  Oudewater. 

S?JELRE\VAARD ,  pold.  in  den  Cnmpettreteaard ^  prov.  Zuid- 
Holland,  arr.  Rotterdam  ^  kant.  Schoonhoven,  gcni.  flaüst recht ;  pa- 
lende N.  aan  den  IJssel  ,  O.  aan  do  uitwateng  van  den  pold,  Roo- 
iiendaal ,  Z*  aan  den  JJsseldiJk  ,  W.  aan  de  uilwatejing  van  den  pold. 
Honkoop. 

Bete.  polder  beslaat ,  volgens  bet  kadaster ,  eene  oppervlaklo  van 
15  bund.  93  v.  r,  29  v.  cll..  waaronder  13  bnnd.  ^jO  f.  r.  18  v,  elL 
ftchotbaar  land  j  lelt  5  h.,  waaroiidf?r  ééuQ  boerderij  ,  en  wordt  door 
tienen  duiker  ,  op  den  pold,  Roozendaal ,  van  het  overtollige  water  ont- 
last. Het  polderbestuur  beslaat  uil  cenen  Schout ,  twee  Polderfoeef lert 
en  eenen    Bode. 

SNELREWAARD  (BUITENDIJKS.),  pold    in  den  Crimpenreitaard , 


prov.  Zuid- Holland  j  arr,  Rotterdam  f  kant,  Schoonhoven^  gern.  IJaat 
trecht  i  palende  N,  aan  den  IJs^el ,  O.  aan  de  uitwatenng  van  Ilori< 
koüp  ,    Z.  aan    den   IJsseld^k  ,    W.  aan  den  pold,    Gruot-Keulc vaart- 


buitendijks. 

Deie  polder  beslaat^  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  vaa. 
14  bund.  10  v.  r.  55  v,  ell,,  waaronder  12  bund,  87  v.  r,  10  v.  ell*^ 
schot  baar  land  ^  en  wordt  dooreenen  duiker  op  den  pokL  R  ooien  daat  J 
van  het  overtoll][jG  water  ontlast.  Het  polderbesluuf  bestaat  uit  eto 
Schout ,  iwcc  Poldefmccitcri  en  eeucn   Bode. 


»  €le*  tl  m  qwo  M^  iNfifMlalfM  /Swt ,  ^h 
VI»  OmfcMf  wel  eeo  pagot ,   nMwr  ia  ip 


BUI.  Ml 

AftlD  (M  HOCmraiJDB-yAH.);  peU.  n  lb«ib^j.m 
"  HB  pi«T.  Emü^üeilmé,  thtm  pr«v.  TAwnlt.    Zie 

AABD  (DE  ZUIDZUra-YAII-),  pold,  ia  het  belj.  Tto 
,  veofflMeD  prav.  ZuU-Hoilmnd,  ihêxu  pfor.  ITimeAc,  Zie 
(Zm-K 
flHnBIiDiGSHKlf ,  Senuvtiu,  ook  Suumeoa,  wordl  TeeUlgo- 
leoe  Toormalijip  perochie  (1),  in  het  Frijê^WÊmSlm»  f 
,  ditlff.  Mm«p  in  de  mbaancluip  tan  ÜÊtAuff,  in 
nimmétnu,  en  niks,  omdat  het,  in  het  charter  van  AAaaein 
GmtêÊf  «aa  ^W  en  de  ondeneheidéne  latere  stukken ,  daartoe 
belrekkoiykf  te  geiyk  met^Ooitborg  wordt  genoemd.  In  dat  charter 
''''"•  Mtfrmm  (MercA  pagÊofmUaê 
^Nt  «ocnfnr  Satnuf enH^«  Na 
^pae  jw|#  liet  waarfchUBiyk 
op  jwmif  fmé'ÊHtu  en'gêentiint  op  Oottbarg.  De  tol  van  SiitBLifi* 
eaiB  Junnn  later  aan  den  Graaf  temg.  In  een  boek  weirin  Toorko- 
■Ma  na  fcrantwoord  worden  de  inkomsten  Tan  Gbiitele  in  Westvlaan- 
dena  «  welk  hoek ,  men  weet  niet  hoe ,  nog  in  het  ttedeiyk  archief 
Taa  Oastbaif  Toorhanden  is,  wordt  verantwoord  de  lootte  VEtUtgk^m^ 
iniaMihifa  de  aelfde  plaats.  Overigens  is  er  niets  van  deie  plaats  be- 
kend ;  ook  niet  wanneer  en  waardoor  die  heeft  opgebonden  te  bmtaan. 
SRSySET  (KORTE-EN-LANGE-),  geh.  in  de  Sekmfferkoggw,  prov. 
Ifmrd'BMmdf  arr.  en  5  n.  N,  O.  van  Alkmaar ^  kant.  en-  {  u.  O. 
Tan  Stkaffm ,  gen.  Sehagiti'f'Burjfkam  ;  met  9  h.  en  SM)  inw. 

8HIBP  (DE) ,  M  Bm  of  air  YABKass-Biura ,  eil.  in  JmtUthad^ 
air*  ^«sltnlam,  kant.  ^etsa,  gem.  DilMien-fN-DMierdWM;  palende 
M.  O.  aan  do  Moider-Taart,  O.  aan  den  Korten*Diem,  Z.  W.  aan  de 
Wimpsf  taart,  ^^  Het  behoort  in  eigendom  aan  de  stad  Amsterdam. 
Het  miéden  gedeelte  bestaat  uit  weiland ,  het  ooster  gedeelte  uit  eene 
boerdery  en  het  Vinkenbosch  en  het  westeiyke  gedeelte  nit  rietland. 
Op  dit  driehoekii^  eiland  heeft  vroeger  een  post  of  battèrQ  gelegen  , 
bdioorende  tot  de  Imie  van  Amiterdam.  De  funderingen  voor  hetkmid- 
nagaiyn  van  dien  post  sijn  nog  aanwesig. 

SNUDELWIJK,  streek  laods  in  den  Fowrofsehe-poUir,  in  Rijmhaêf 
prov.  Zmd'HoUandf  arr.  Rotterdam ^  kant.  öouda,  gem.  Noord'WaA' 
éhue9Mn'tn'St,'Hubertsgeregt ,  palende 'N.  aan  den  Boler-nolder  en  Laag- 
Boskoop,  O.  aan  de  Gouwe.  Z.  aan  Penlijen  ,  W.  aan  de  fiakwatering. 
Het  gedeelle  van  Shijoilwijk  ,  dat  in  den  drooggemaakten  polder 
ondir  Noord-Waddinzveen  ligt,  maakt  met  Peuleijtn  en  Qró9n§m 
wmmrd  do  ihêogmakerrf  uit. 

SHUDELWUKSa-KADE,  kade  in  Rijnland,  prov.  Zmè-HMmi^ 
ia  tene  oostelQke  strekking  van  de  Uaserwoodsehe  landseheidiM  naar 
Botfcoop  ktpende,  en  de  limictscheiding  tosschen  de  gem.  Asioq» 
na  J9oarê'iraddinx9een''€n'St,'Huherisg€regt  uitmakende. 

SNUDERS-CHAAM ,  geh.  in  de  bar.  van  Breda,  prov.  Noêré- 
Braband.    Zie  Cmaah  (Srijoibs-). 

8NIKZWAAG ,  ook  Srikivtasb  ,  voorm.  d.,  thans  geh.,  prov.  Fnes- 
Jamfi  kw.  Zewênwoudên,  griet.  Hatkerland,  arr.,  kant.  en  So.W.N.W. 
van  ffmreuveen,  90  min.  N.  ten  W.  van  de  Joure,  tegeii  den  Slag- 
tedyiu  Men  telt  er  14  h.  en  80  inw.,  die  meest  in  den 'landbouw 
en  veeteelt  hno  beslaan  vinden. 


(«I     Ut  iMOMnv  se  RooittiU  /Mr5o«l«ii,  «m  kH  tand  wm  iê  Vriiê ,  D.  I.  bl.  SS. 


SNI. 
Xh  Oen.,  die  er  wonen,  behooren  tot  de  f^tm*  Jourt.  —  De  R,K., 


«fjke 


er  aantreft ,  wordi»n  tot 


gc<?n 


school . 


gerekend. 

maar  de  ktudurcn  (jcDtetcn  oadcr- 


Jlfin  heetl  in  dit  d. 
^\j%  Ie  Joure, 

Otidcr  dit  d,  1i|f{^eti  2waagman  n  e- va  art  ,  RïpkeQift-slool, 
een   t^fdeclle  der  Dolle  en  der  nitufdroojjde   %valeren    de    Oude-  cij 
de  Nieüi«e*Geeuw*  — Onder  Saikiwaau  stond  vroe(fer  ook  de  *iiti 
Solktinia. 

SNIKZVVAGER-POLDEB,    po]é.,  pw,  Friesland,    l^,  Z^renu 
dêiif  (jriet.  liaskertaiui,  an*  en  kant*   //ecrrarceit ,  onder  Saiktvaaf»! 
SNlKSlWAGEaVAAaT  (DE),    vaart,  prüv.  friestütui,  kw*   fFt^l 
ter^oo  f  QncX.   fJaikirlund, 

SMN  ,  I^ASAa-S.^iei  f  marktplaats  in  Öott-JndWf  op  hel  SundaKlml 
üU.  Jara  ^  rc»id.  en    Itij   Hatavm, 

SNlPl»ELI^ÜSDUR  (DE>,  dyk  in    ZalUind,  proT.    OreriJMêtt, 
van  Deventer  langs  de  Scliipbcik  uit&lrekk<;uder 

Dcïc  dijk  is  vrocjcr  %eel  aan  dykl>reukcn  onderhevig  geweest «  lotj 
als  onder  anderen  hij  den  booten  vloed  van  Jiinuarij  17Ü9|  als  win-i 
neer  daurin  een  (jat  van  40  ii  ÜO  voet  (1l2.55  k  15.06  ell.)  nijd  nü] 
KCipoeld. 

SNH*l'ELlNGS-üVEttLAAT  (ÜE),  overlaat  in  Zaliand,  pron  0« 
ijttet ,  O,   \aii  llevcnlcr. 

SNIPrEKllUST,  huil.  in  het  balj.  ^anSchieknd,  pro».  Zmd-Oit 
land  f  arr,  en  ^^  n.  N.  van  Itotterdam ,  kant.  en  f  u.  N.  Tan  Hii 
Itf^crabtrg  j   f[cin.   co  Z«   van  fiUitu^ijk, 

Dit  l>tiil«  heslaat ,  niet  de  daariac  htihoorende  gronden  ,  ceno  opp 
vlakte  van  ^  hmid.  4  v.  r,  4  v.  elL  en  wordl  in  eigendom  bcieteo  do 
den  Meer  GEanir   Vissea  Ds*,   woonaebtig  te  Scbiedanit 

S^IPPKIUJ  ,  geh.  tn  Kei  U  tiiiet  kwartier  f  prof.  Groniti^fn ,  arr. 
4^  u.  \Y.  van  Gronüujen  ^   kant.  en  2^  u«   Z,  W.  véiu  ZuidhorHf 
en  1^  n*    Z.   Z.    W,  van  GrQottffast ,    |  u.  W.  van  ÜQtzum  ^  waarté 
het  behoort;  met  21    b.  cu  ongeveer  üO  inw.,  alle  armoedige  Iur%r9 
¥cis  en   diiglouncrs, 

SMTS  ,    ood  Frict^cba  naam  van    de  stad  Sse»  ,    pro?«  Friéshn 
kw*    H  titergoo,  ^Zie  ^nKiik. 

SMOECK.HURGRUNJE.PÜLDER,    pold.  in    Siaats-FhandeteH , 
het  yrtje-paH'Sluh  f  prov.  Zetland ,  arr,  Middtiburg^  kaot*    C^of(^ari 
Zie  UcRfiiiuflic-roiaiLn* 

SNüüEN-TOIiEc>i  ,    ndderUüf^itad    lu    bet    Ntdetkttariitr  der  pn»i^ 
Utf€€lU.     Zie  Gris  (Hst  Hoi^-tb  )♦ 

SNOLLEVEEN  (HET),  poel  ia  de  heide  in  de  bar.  van  Breda  j  pn 
Noord-liraband f  geni.  llooteHdaal-en-iyixpen ,  l  u.  Z.  O.  ifan  Ro 
daal,  even  loovcr  N,0,  van  Nispen,  97  buod.  63  v*  r,  40  v.  elUgr< 

SNOODIJKS-FOLDËR  (DE)gr  de  V£Bossf-püi.DEB  ^  onbehuisde  poll 
in  het  eiL  Z uid* liereland ,  prov.  Zeeland ^  arr,   en  knnt.  Goti ^  gen 
M'emeldiuge  i  palende  N,  W,  en  N.  O.  aan  de  Oosler-Scbelde  ^  O. 
[den  Koudc-polder  ,  W.  aan  de  lii^crK  WemeldingCt 

Deze  pcld,  beslaat ,    volgens  bel   kadaster  ,   cene    oppervlakte    tifi 

|)1   hnnd,  5(5  v,  r.  ül  v.  clL,  waaronder   5  bund.   8^  v.   r.  Stï  v.  ell. 

icbotbaar  land  ,  en   wordt  door  ccnc  heul  ,    op  de  B  re  ede  watering  *iö 

bet  overtollige   ualer  oullast.     Del   polderbestuur   Leilaat  iitt  dat  iler 

lil'eedcwalerinj;» 

SNÜOUENTOREN    (DE),    ridderhofsUd  in  het   JftdtrkwuriUr 
pti>?*  Virt«lit.     Zit  Gbis  (11  ct  Ucis*Tt-). 


■É 


80C.  8» 


(BB)  f  «Mm.  alot  in  dt  Nêêtr-Btimm ,   pro?,  wi,,,,,-^ 
ÜrtTt  anr.,  IkmU  co  5  a.  O.  tmi  Tiei,  fnn.  en  i  a.  W.  vao  Ht- 


Tcr  piMüi  <  «Mr  kal  gctlaan  heeft ,  siet  meo  lliaiit  bel  Uooe  m. 
Oi  liiein—  hefcewrd  hebbewde  pümétn ,  beslaawie  eeoe  oppervlakte  van 
6  boad;  -68  ▼•  r.  82  ▼.  ell.,  vorden  in  dgendooi  betetea  door  dco 
Hatr  D.  SuiotaTotr,  woonaehlig  te  Dodewaard. 

SHOBIENHOF,  geb»  in  Bemtëni;  pro?.  ütndU^  arr.,  kant.  en 
Ifa»  Z»  O.  Tan  JmntfévH^  gem.  en  1|  u.  O.  fan  LeaidSm;  aiet 
8  b.  ca  nmn  40  tow.     « 

SMOOGI-HUBGROIIJB^LBER  (DE),  pold.Ma  8tmi9^rUumiÊ. 
na,   in  bet  Frijê-fmm^Slmg  ^  prof.  Zeé^i^    Zie  Hsieaem-roum* 

SlIOnW»  naam,  welken  de  Negers  |(efen  aan  de  koASjplant.  Goo- 
•n  «  ia  NmkrUÊttéi'Guianm ,  kol.  5icrtiiaMe.     Zie  Gootia. 

SNOIBiiOP  ,  voorm.  kloost.  te  Aïkmtmr ,  bewoond  geweest  tynde 
door  fiMgQnen  Tan  de  Witte-orde. 

DH  kSoit»,  door  anaoede  Tenrallen  aynde ,  it ,  met  toeftemming  Tan 
dea  Bimebop  Tan  Haarlem  ,  aan  de  stad  Alkmaar  Terkocht ,  die  bet 
aan  Jonker  DioiaiE  tai  Sohoi  weder  overliet.  Daarna  is  hel  hy  koop 
naa  Mr.  Wiuia  Baedisii»  gekomen  ,  wiens  loon  Jonker  AaaoLO  Bae- 
amo».  Heer  OOM  Warmemhuiunf  het  in  het  jaar  1614  Terkocht  heeft 
aaa  Jonker  EaeeLBaiCBT  RAar ,  cma  êoeiii ,  waarna  de  boomgaard  ten 
doiia  weder  Terkocht  b  aan  particolieren  en  roet  buiten  betimmerd , 
taa  dode  aaa  do  Regering»  die  daar  ran  behbea  gemaakt  de  Zaid* 
oaatboek  toi  de  Nieuwe  markt  en  de  uitgang  naar  do  Lombert 
sli^  lot  eeno  gemeene  straat,  thans  da  Oêêrenitrmal,  Het  oto- 
ffigo  Tan  Toornoemden  bof,  heeft  Jonker  Riar  aan  licb  behouden.  Thans 
ia  dit  gedeelte  nog  een  partikulier  hnis. 

SNYIf  AN ,  naam ,  welken  de  Negers  geren  aan  de  soikerplantaadje 
CAnAWAttiao ,    in    Ifederlands-Guiana ,   kol.    óurtJioair.  .  ue   Ca»I4- 


80AKK0N0RRA,  d.  in  Oosi^Indti ,  op  het  Mohiheht  fiU  TUér, 
ia  bet  tnidelijkste  gedeelte  des  eilands. 

80BAT,  d.  in  Ooêt-Indii,  op  het  cil.  J^üna,  een  der  Zaa/ipetlfr- 
eilanden'van'Banda ,  aan  het  Zeestrand. 

SOBBENHOF,  Toorm.  landg.  op  de  OvÊf-Fehtwe,  proT.  Oêlderlaud, 
dialr.  Fêluwe,  acr.  en  10  a.  N.  ten  W.  Tan  Jrnhem,  kant.  en  |  Q« 
Z»  taa  W«  Tan  Btkurg,  gem.  en  10  min.  Z.  Tan  Doomtpift. 

Deie  buit.  was  gesticht  door  den  Heer  Haiids  ,  wiens  echtgtnoota 
Saaai  heette,  hetgeen  aanleiding  gegeven  heeft  om  de  plaats  aulna  te 
aoeawn.  De  erfgenamen  hebben  haar  rerkocht  aan  den  Heer  Bubai  , 
wiens  weduwe  het  huis  heeft  laten  afbreken.  Dit  aaniieniyk  bbitea 
was  Toorsien  met  Tele  uitgestrekte  wandelingen  en  vyvers,  alsmede  eeno 
eendenkooi,  en  met  lanen  aan  bet  Karmeliten-HuU  verbonden ,  lieh 
oostwaarts  uitstrekkende  tot  aan  de  Papenbeek  ;  —  op  de  oode  hdis- 
plaats  staat  thans  eene  boerenwoning,  die  wegens  da  nabyheid  der 
Zoidertee  Zsesoae  genoemd  wordt.     Z4e  dat  woord.  * 

SOBBURG,  oude  naam  Tan  Souaoao,  op  beteil.  WMktnm^  prOT* 
Zeeland»    Zie  Soosuaa  (Oost-)  en  Souaoae  (Wist-).    • 

SOGHDUK  (DE)  of  ni  Sooaoi»,  dykin  bet  yFedMhporfifrderproT. 
ITirrtdU,  TBu  de  Tienhovenschesluu  in  eene  Noordeiyke  strekking  naar 
do  Kwakel  loopende. 

DeM  dyk  dient  om  de  polders  Tan  Brenkalen-Proostdy  en  Brankeler- 
Tcea  Tan  elkander  te  scheiden. 


soc 

IING  (ÜE),  of  01  SaGHweTEOisic,  mt^icr ,  tn  Lel  Üfér» 

CTlrrcAlj  dat  uit  de  Tieiiliüveiische-vaart  ceo  bc|b 

cl  cai«  noofdrlijlo  rtgLing    in  de  ^Vcere    uitloopL 

i^H:irrEITS-LA!II> ,    TOom».   bouliyr.  in   Ntétrlandi^Gttianm  ^  Vol. 

SWnaamt,  «40  ét   pAT^krttk  ^  Ier   linkcrttjde    in  bet  «fvareo.     7.y  ii 

vü  dk  ||jsi.  Makkiwabo  eu  Lecrcnborg  terseniijd  cd  beboort 

lèMü  «M  ^  kt«aL    iiannoter, 

80llld*T4M.\ ,  d.   ia  ikêi-Indië,    op    het  5ttiic«afcA«  ctl.  êtm, 


\ 


■cft  Wrft  er  ««oe  tw4Te1*  of  modderwel^  iwelke  door  ofidcraardick 
ivnrti  ««oeo  b«ileiidi{f  ^Ujken    graad  van  bit  Ie  wordt  f^eboudeo. 

SOEBl,  ber^  in  OtJtt-lniHëf  op  bet  Sttntiaseke  eil.  /avai  raid* 
|yim<9?y  I  di*lr.   Tjibaroesa. 

SOfiiAf  distr»  in  Oost-Jndtëf  op  het  Sundtïsche  eiK  Jam  ^  fmi, 
JMalpHfvn,  rrg.  Batant^,  —  Hel  wordt  door  do  Katie-Robaa ,  %eUie 
cr  oiet  twee  lakkrn  doorloopt ,  bespoctt. 

80E11A  ,  boicb  in  OotiJndit  ^  r>p  het  Sttndaithe  eil.  Jartt ,  reiJd. 
f^tAsloiipttn  ,   reg.  Batang  f  d'nir,  Sótha.  —  tli-t  bevat  niectt  djatieboul,  1 

SOEBANG  ,  bcr^  in  Oott^ludtè,  op  bei  Sunt/aicAe  eiL  Java  f  rtaivèA 
Bmitensorg  ,   disLr»  Tjilaroaa* 

80ËBANG  f  oud  d.  in  Oo$t-ïndiëf  op  bet  Sundatcht  eiL  «^aM^j 
mid.  en  re^.  Cheriboti  ^   dislr.   Gebana*  j 

SOECRË^  voorin,   d*   op  het  ciL  Noprd'Bepeïand ,  prov.  Zi^fopd,' 
door  ttiïGEBSBSBfiB  feriueld  (1);  waar^cbijnlijk  lal    die    naam    evcond 
»leclitf  eene  verkorting  van  8oETiLinca!^&£iiitB  zijn.     Zie   dat   woord. 

SOEDAKEBOËM,  d.  in  Oofifttdië,  0^  bet  Snndaickt  eil.  Jam,A 
rosid.    Ptkalongan  ,  reg.  Bata/tffj    di»lr.    Keboemen,  ^ 

SOEDAiU-SOEDARA  of  de  twÈi-GfiaoeoEhi  ,  ncbcrjjiein  Oottlndit, 
op  hel  SuurfoifAecil.  Java  ^  rrsid.  Hmlmn  ,  lands,  Kadoeunin, 

SOEDOEWAEA  ,  oud  d.  in  Ooü-ltidik^  op  bet  ^uiiifufrAi  cU.  «fato, 
ad»,   rcsid.  en  dislr.  Krawang. 

SOEGtA^f  ^  d.  in  Oott'Indië f  op  bet  Sundaxch^  eil,  «/ar^i  resid. 
Rtmhang ,   afd*   Jor&cfn* 

SOEGÜËT  (DE),  rjT.  in  Oott-Indië ,  in  bet  SuiitiafrAf  eiLBoritco, 
die  uil  het  meer  Kiut-Bulue  ontspring^t. 

SQEGYAN  ,  d.  in  Oost-Indië ,  op  bet  eil*  ZowiM ,  eco  der  Kleine- 
Sutida-eilanden  ,  aan  de  Oo^tkuAt. 

SOEKABOEMf ,  d.  in  Omt-lndtë ,  ofthe-l Snndasche  dl.  Bomeo ^  rttid* 
J*0ntiattak  ,  rijk    Kol  la-Hi rijp  «  wuarvaii   bei  de  UoofiiplaaU  is, 

SOEKADODOE,  oud  d.  in  Oost'Indiê ^  op  bel  Sttudasche  cil./am^ 
resid.  Chetibon,  ads.  resid*  indtamntfue ^  aan  deu  ^e&Lelijken  oever 
d«r  Indraniayoe. 

SOEKAli,  d.  in  Ooit'lndië^  op  bet  Sundasckê  cil.  JitMi ,  resid. 
JforraX^ar/a. 

Er  £Ïjn  aldaar  Bramin!(cbQ  IcmpeU ,  deels  nog  in  goeden  itaat  lo  vfo* 
ilen  «  bel  get^uc*  van  bouw*  en  beeïd  houw  kunst  daaraan  nog  ligtbaar 
ii,    is  in  luivercn  slijl  en  voorlrüUetijk  bcs^crkl. 

SOEKALELA,  oud  d<  in  Qofi*/n<^('«;  q^  hti  Sunda$che  cïL  Madunt, 
ryk.   Madara, 

SOEKA-MANTRIE  ,  d.  in  Oast-Indië,  op  liet  Siindatche  cif.  /ara, 
resid»  Preamer-RcgfrUschappettf  rcg,  Tjanjor ,  77  palen  O,  van  Batavia  , 
299   palen  W.  tuu  Süuiarang  ,   4  palen  ü.   van  Tjanjor* 


<n   Caioiiui .  bl.  Ifi. 


Éi 


SOE. 


öOl^KAO  , ,  hcrg  iii  0ü4i'fndiè\  op  het  Sn nthitke  c'tL  Snmai ra  , 
ads.  resid.  Bengkoelen  ^  in  welks  oabljiieid  du  Makoio,  uit  tva  oiecri 
tjarcu  öol'sprong  ncciul. 

Sü£KAPüERA  ,    reiy.  in  Oosi-ïndië ,    op  liel    Sundascht  eiU  Jawa  ,  ^ 
rct id .   Preanger^Regtntsckappen» 

Dit  reg.,  helwelk  tich  lüiiijs  liuL  zmdfrt^cstrand  riiLïIrckl*  en  tcTrni 
ceo  ads.  r»,  uitmaakt,  U  in  Wl  jaar  1811  verruild  Irgen  eciiip  lan' 
den  door  den  Sullan  lan  Djocjokaria  afgesliiaii ,  niaiir  door  de  Ëii|;eL- 
ftchen  ,  gi'diireiide  htin  beïtuur*,  >»edcr  aan  licL  guuvi^rnemenl  j^etrok* 
ken.  Met  beslaat  'il 3  ficrk.  pnU-u  ,  is  bcTolkt  niet  ünuevcer  i2!j,000 
tieleii  en  wofdt  verdeeld  in  de  acht  To1||endé  dislriiten  i  Paitdjere- 
dan,  Battre-Wan^i  ,  Trndjot!^  Salatjahcc,  Sockapocra, 
X'arücn^-Karang,  Nagara  en  Kad  a  ng>  W  ea^ie. 

Het  U  er  xecr  ^arni  tn  door  de  uitwasemingen  der  mcnigvuldiije 
nioerasseh  door|]a*ins  ongeïoud» 

SOËKAPOERA,  distr«  in  OoU-ïndië ^  op  het  Sundatehe  eiL  Jaw  ^ 
resid.  Prettntfer'Ite^cittucftftppeH ,  rejy.  Stt^kapnera, 

SOëKA'UADJA  y  Idtid^.  in  Öott-lndië,  oji  bet  SunJajcAe  eil. /ara,' 
reiid.  Utiiientotg ,  distr»    Tjibtnong, 

S0ËKA\VATTIE  f   hndi,  m  (htt-ïndië ^  op  het  Sundatche  kW*  Jaim ^    * 
W'^ïé*  Soerakarta  f  waarvan  bet  beL  oostelijke  gcdecUc  en   teu  duele  ook 
de  ooordciykc  en  middelgedücltefi  intieetnt* 

SOEROË  ,  plaats  111  Oo3t-fndiêj  op  het  Sandatcke  elLJam,  residu 
eo  96  palen  0.  vao  Soerakarta ,  disir.  Bjagamga ,  op  den  top  ^ajl 
eenige  heaveli  ,  die    vara  bet  La^oc-(rebergte  af  bangen* 

Hen  vindt  er  overblijfsels  van  oude  tempels*  llel  voornaaniBle  ge- 
Ikjiiw  beeft  e  ene  pjramidale  gedaante.  Men  ziet  er  de  overbluf  selea 
van  twee  obelisken  en  onderscbeidene  zuileti.  De  lengte  der  tcrrasseo 
bedraagt  4^.90  ell.,  bet  cer$le  beüfi  ecnc  boogtc  van  2. ISO  ell.,  bet 
tweede  van  Q.tSC^ciL  cd  bet  bovenste  van  40.80  elL  De  bigaog  is  ^«4i>  elL 
hoog  en  ruim  9  palm.  breed,  en  pr\jkt  met  een  taroelyk  hcwaiard  geblc^ 
vc»  gorgunenboold.  Bc  if oorgevel  beval  eene  menigte  beelden  :  aan  de 
regtenijde  een  reitsacbtig  luensirhenbeeld  ,  een  kind  Tcrslindendey  aan 
wiens  regtef  band  een  zittende  bond,  watirvan  bet  boofd  is  afgeslagen; 
wijders  een  reiger  of  ooïjevaar  ^  eene  duif  en  een  arend*  Boven  eene  * 
tweede  m  e  nscbeii  gedaante^  die  den  si  aart  eener  slang  in  den  njond  houdt  <^ 
vertoont  ticb  ecine  sphynx,  niet  den  staart  van  eene  kigedis  en  klaauHeu 
met  swemvlieien,  terwijl  het  aangeiigt  en  de  overige  leden  naar  die 
van  eeocn  menscb  gelykeo.  Boven  bet  hoofd  van  dcten  spbjnz  is  eens 
gekronkelde  kleme  slang  of  wel  ligt  een  adder*  Aan  de  noordiijde  is  een 
kolossale  arend  met  uitgestrekte  vleugelen,  die  ecnc  verbazend  groote 
tlang  in  zijne  klaauwen  boudt ;  het  boofd  der  slang  is  naar  den  arend 
gekeerd  en  met  eene  kroon  ver^sierd. 

SOEKOKADJANti,  ond  d*  in  Ooit-Indie,  op  bel  Smidasche  eil. 
Java  t  resid.  Preamjer-RegenUchappen ,  reg*  Sumedang  ^  tuAJcben  de 
Tjtmanock  en   de    Ijipelen, 

SOEkOREDiO,  diar.  in  Ooit-Indtc^  op  bet  ^uiiJciir/fe  eiU  Java^ 
resid,   en  reg  A'ec/iVi'e. 

Door  de  zware  stortregens,  wrcikc  in  het  laatst  van  Octob«r  1837 
gevallen  zijn,  beeft  dit  di^tr*  veelgeleden,  zijnde  er  onder sdieïdcne 
buiten    weggespoeld  en  bruggen  onbruikLa^ir  geworden. 

SOEKO-AIEEIGA,  d*  in  Chnt-lndië ^  op  het  Stmdaêchc  n'xL  Sumatra  ^ 
resid.  Bengkoelen  ^  distr.  il€nkoenat,  ~-^  Bil  d,  ié  iu  de  eerste  dagen  vaa 
September  1846  geheel  afgebrandi 


SM  S  O  B« 

SOEKROEGRON ,  naam ,  welken  de  Ifefj^rf  geven  aan  de  anikcrplant. 
C4Ti4BiiiA-Sorai4,  in  Ffederlanés-Guüina,  kol.  Suriname,  Zie  GATaAiau- 
Sopiu. 

SOELA  (DE) ,  WAT'SeiLA,  rif.  in  Oottlndigy  in  het  Jmbotueke  eil. 
Botroj  aan  de  Noord  westkust.  — 'Zy  valt  met  eenen  noordelyken  loop 
in  aee. 

S06LAM0B ,  d.  im  Ooti-Indië,  op  het  eil.  Timor,  een  der  KlitM 
Smmém-tilanJen» 

SOEr.A-BESSIB,  eil.  in  Oost-Indië,  in  de  Siraat-der-Mfolukkat  Zat 
Bm,  XeiLA-Bisfl. 

SOELA-EILANDEN ,  eilandengroep  in  Oost-Indii  ^  in  de  Stfmëi- 
det^MBimkkos.    Zie  Xobla-bilardbü. 

SOELASIy  berg  in  Ooti-Indie,  op  het  Sundasche  eil.  Jatm,  vtmL 
Mmthmsüry ,  dittr.  Tjtbaroesa, 

SOELAT(DE),  Wat-Soblat  ,  riv.  in  Oost-indië,  aan  de  ZmiUmU 
mn  bet  jimhonsche  eil.  Bi)ero,  met  eenen  suidwesleiyken  loop  tniee 
Tallende. 

SOELATOE  (DE) ,  Wat-Sobiatob  ,  riv.  in  Oost-Indii,  in  bet  jÉm- 
temcAf  eil.  Boero,  aan  de  Zuidkust,  die  met  eeoe  zuidelyke  rigtiog 
!•  den   Jrchtpel'Van-St.'Lasarut  uitloopt. 

SOELERERKE-POLDER,  pold.  in  het  eil.  Noord  Beveland ,  arr. 
«•  distr.  Goei ,  kant.  Kortgene ,  gem.  tyistekerke-Geersdijk-'e  GrO' 
wtmkeek^en'Kampent'Ifieuwland;  palende  N.  aan  den  Heer-Jans-poUler 
«s  den  Geersdyksche- polder ,  Z.  O.  en  Z.  aan  de  Schorre  van  de  ZuidYliet 
«s  van  het  Veerscbe-gat ,  W.  aan  de  haven  van  het  Karoperlandsche-vcer. 

Deie  pold.,  vrelke  in  bet  jaar  1818  bedykt  is ,  beslaat ,  Tolgeos  bet 
ladatter,  eene  oppervlakte  van  444  band.  45  ▼.  r.  54  v.  eil.  Hyost- 
IwQt  Bynen  naam  van  het  aldaar  vroeger  gelegen  hebbende  Sobtbubm- 
«oiBB  ,  by  verkorting  Soelbeebkb  genaamd.     Zie  SoBrALmcscBBBB. 

SOELEMATTA  ,  Obu-Soblbaatta  ,  gespan,  in  Oost-Indië^  resid.  jimt^ 
heina  f  op  het  Molukscke  eil.  Amboina,  kust  van  HUoe,  oostwaarts  van 
den  Pas-van-Baguala. 

Bet  bestaat  uit  de  d.Tole hoe,  Th  iel  en  een  gedeelte  van  Te ng*a fa- 
te  n  ga  h,  heeft  vyf  riviertjes  en  eene  goede  hartenjagt.  Van  Toleboe 
naarThiel  moeten  de  roeyers  voorzigtig  zyn  ,  om  niet  te  digt  by  de  kust 
te  komen  y  dewyi  aldaar  eene  scherpe  hoek  is ,  langs  welken  een  snelle 
•troom  gaat ,  die  dikwerf  kleine  praauwen  omver  slaat. 

SOELI,  d.  in  Oost-Indië ,  resid.  Ambotna  ,  op  het  Molukecke  eil. 
Amboina  j  op  de  Pas  van  Baguala,  beweslen  l*hiel ,  aan  de  Noordsyde 
der  Golf  van  Baguala ;  de  weg ,  die  van  daar  naar  Toleboe  loopt ,  biedt 
allerlei  afwisselingen  van  bergen  en  dalen ,  vlakten  en  zeegesigten 
aan ;  terwyi  men  zich  hier  met  de  herten-  en  wilde  zwgnenjagt  kan 
Termaken.  In  deze  streken  groeit  de  kajoepoett-boom  ,  waarvan  de 
beroemde  Kajoepoeti-olie  bereidt  wordt. 

SOELING ,  berg  in  Oost-Indiëf  op  het  Sundasche  eil.  Java ,  resid. 
Buitenzorg  ,  distr.  Parong, 

SOELOE,  kaap  in  Oost-Indië^  in  de  Ïndische-Zee,  aan  de  West- 
kust van  het  Sundasche  eil.  Sumatra. 

SOELOESIE  ,  berg.  in  Oosi-Indië,  op  het  Sundasche  eil.  Java , 
resid.  Buitenzorg ,  distr.  Tjibaroesa, 

SOEMADANGAN,  land  in  Oost-Jndtë,  op  het  •Stffli(/o<cAe  eil.  Joto  ; 
ads.  rcs.  Buitenzorg  ^  distr.   Tjibaroesa, 

80EMRANG  ,  ond  d.  in  Oost-Indië,  op  bet  Sundasche  eil.  Java, 
reiid.  Madion^  aaa  do  Golf-van-Padjitan. 


SOS.  ma 


Il Iiirli  dl.  Smwtm,  I-d  Fmnmmh  idm. 

D«  Iknmii  of  hu  OffêAoM  tu  dat  wik  hwft  «nr  Imd  dt  ni-' 


■tnlbM*  aÉit*    Z0  aln  sterk ,  noedic  tn  gOid»#mffUkdca« 
^  flOBIIBI-oLOE-LAÏA,  MwfKMnkeiyke  folkatteHi^  kal  ffwnifffffilr 
«I.  6lMMrtr»9  kod  Jwi—dl  Xièar. 

Dil  f«lk  kitetk^.iteQlMOftr  betalgraNettwerkMaiii.   HalOh^tr-. 


•tam  is  Msr  gevreesd  en  keeft  eeaea  meteo  iavMM  ep 
HQbesiteeiioodswaefd,  hetwelk,  naar  OMai^, 


ladaidoeade  djeBichappea  heeft  ea  d 


\  deor  het  velk  teer  Tereard  waiSu 

j  ket  Stméuckê  eiL  Jam,  rasid. 

***--^-*- — ■- 

Ia  da  MkViaU  van  dit  darp  had  den  37  JsaU  18S8  een  scherp  ge- 
shan  da  ansaB  eo  de  BiiiiieliBgeB  plaats.  De  KomiiiaodaBt 
sakiela  kokmaa  veroomeo  hebbende ,  dat  da  vyand  vonr- 
is  eoieo  militairen  post  ten  sniden  van  Goenping  aan  te  val- 
les f  aaad  den  Majoor  vab  Gaisss  derwaarts •  Deie  nad  naaawel^ks 
het  doip  Patikan  bereikt ,  of  de  vyand ,  ter  sterkte  van  nagenoeg  aeht 
honderd  man  ,  opende  een  kevig  vuor.  Het  onse,  dat  veel  doelmatiger 
werd  aangebragt ,  deed  hen  spoedig  terng  trekken ,  doch  alleen  om  sich 
nat  aana  andere  by  de  dorpen  Sosassa  en  Gamal  post  gevat  hebbende 
hnlomm ,  waari>y  veel  volk  te  paard  werd  opgemerkt ,  te  vereenigen. 
Eeaa  dafda  vQanddyka  kolonne  tracbtte  sich  no ,  nit  het  doip  Godean , 
oak  nog  by  dia  magt  te  voegen ,  soodat  de  Majoor,  vab  Gsisii  het 
Mffdkn  oordeelde,  sich  op  dat  oogenblik  in  ceen  nader  gevecht  in  te 
Ertaa ,  maar  den  terogtogt  aan  te  naoMn.  De  vQand  vervalgda  hem 
aoflthans  met  soo  veel  woede ,  dat  by  verpligt  wm  aich  weder  in  slag- 
arda  te  stellen ;  en  het  mogt  hem  niet  gelokken  den  vyand  met  kat 
iakateria-  en  kanonvaur  oit  een  te  dry  ten.  De  Overste  Samnruv, 
die ,  op  eene  voordeelige  hoogte ,  de  bewegingen  xyner  troepen  konda 
gadeslaan,  nam  intastchen  een  geschikt  oogenblik  waar,  om  acne 
sterke  divisie  inbnterie ,  onder  bevel  van  Kapitein  Kaosuss ,  te  doen 
aaanikken ,  en  gaf  aan  deze  soodanig  eene  rigting ,  dat  da  vereeniging 
der  derde  vyandelijke  kolonne  met  de  overige  daardoor  verydeld  werd* 
De  Majoor  vak  Gahzsb  sond  toeo  syne  jagers  en  seherpschotteis  terstond 
io  de  ryst^elden  tegen  de  massa  aan.  Vele  vyanden  te  paard  wilden 
dit  tegengaan ,  doch  werden  daarin  door  den  onverboedsehan  aanval 
irui  Kapitein  KaosuAa  verhinderd.  De  muitelingen  moesten  akoo  mfet 
weel  verlies  bet  veld  ruimen ,  hoewel  sy  sich  tegen  de  dorpen  Sainaa 
mi  Gamal  weder  posteerden.  Tegen  eenige  andere  dorpen  veftaaoden 
neb  alstoen  ook  nog-  een  dOOtel  muilelingen,  die ,  even  als  alle  overige, 
ons  vunr  overal  moedig  wederstand  boden.  Om  hieraan  nogtbans  aen 
ainde  te  maken  ,  plaatste  de  Majoor  vas  Gassbs  sich  aan  het  hoofd  van 
het  peloton  kavallerie  en  deed  daarmede  eenen  hevigen  aanval.  Hierop 
geraakte  de  vyand  in  verwarring  ,  terwyl  de  infanterie ,  die  taao  met 
den  stermroarsch  kwam  aanrukken,  hem  verder  overhoop  wierp.  Het 
verlies  van  den  vyand  kan  niet  bepaald  worden  ,  maar  moet  vi^  aan* 
sienlyksyn  geweest;  aan  onse  syde  waren  een  Eoropeesch  en  aea  Am- 
boneesch  soldaat  swaar  gekwetst  geworden. 

In  bet  begin  van  Augustus  1889  bevond  sich  de  hoofdmnitaling  Ditro 
Nsooao  in  dit  dorp ,  doch  by  verliet  dit  weder ,  spoedig  op  aan  nadering 
van  onze  troepen. 

SOEMJiBRAN ,  d.  in  Ooti^indii,  op  het  Sundatehe  eU.  Jam,  reiid. 
Sttoeki ,  afd.  PnMimgo, 


■9 

knim  h  «o»         ^  ^ 

Hei   b 
Vergift,  _  n»     ^ 

ImmI  «90  bit.  ciL  Jmm ,  renl.  Kmêgwi, 

Jmm,  mm  4c  ■■iiiiijTi  Urt  «m  ie  rl^ 
MnEE£9«  4.  »  4c  Jfmcr^'M.'si 

ftmU,  kff  M  O^^imiÜ^  Cf  kei 

WiMWaa,  é.  'm  Omt-hOii,  Cf  krt 


flMMi  «cric»  19  ee^lcr  deer   dem  tweedi 

MM  cc»  4rtidbe«wt  ijs  00  ■«»  •  vitcca  fitju^gd 

iémpm  wtmift  Jctdc»  ca  fdk«cUtcs  acktcvfaetcB  ;  ter* « 

fcsca,  ccsif  vcc  ca  erac  grocle  hcerwlhnd  fmêat ,  ia  ée  Ibmi 

oafca  vidca, 

bOEM04iEDt,  d.  ia  O^U^JmdÜ,  cp  hd  -T  Imir  tSuJmm^ 
KmJoif  aéê,  rcs*  Mmméimma. 

SOKMOU  cf  8cacctf ,  •«!  d.  io  Omt-ImiS ,  m^  ^«dcéi 
bet  Jmtwmke  éL  Cermm,  op  CroU-Cermm,  'm  htt  woaiïf 
dcellc. 

Dft  d,  lied  ia  hd  bcgia  der  i orip  ccaw ,  70  nc^ca  »  w% 
fnafincn  ea  9  detj^f. 

ftCJEMOR  (DE) ,    rir.  ia  Omt^lmdië,   ia  hei  Sn^ndv  cd. 
tmd,  PekmUfifmmf  met  ccae  aoerddiikc  Hftiaf ,  ia  de  Imwm 
aitlooprndc, 

SOEMCjaOTTI ,  n§.  'm  Oaa-lmiii^  ep  kei  5aa4uB&e  cO.  1 
refid»  Maditm, 

WVMO^Om  ,  dirtf.  ia  Ooü^imétö,  Cf  hei  SeaAg^f  «A.  JK 
ffitid*   Kad^^  edi.  rei.    Ttmmmpnf, 

8()EMOW09lO,  d.  in  OoU^Indii,  op  bei  ScaAa4refl,  Jcm  ,  i 
Kaéo€f  edf«  ret.  Tttmanffm^  ,  dbtr.  Soeweaeae.  —  lea  vïadt  er  < 
blyiicléo  van  Bramintcliea  oortproag • 


SOB. 


%» 


\  SOEMPING,  b«rg  ia  Oost^lndü,  op  hei  Stmdaaehê  eiL  Jam  , 
Teaïd,  Pekaloftffnn  f  dtstr.  Bandar. —  £eA  tok  van  de  Ealie-Paingiu 
Oflt^prinf^t  uit  desen  berff* 

SOENA,  Wat- 8 085 A ,  riv.  in  OoU-Indië ^  in  het  Amhomche  cil, 
Boera,  Aan  de  Oostkust  ,  die  tich  met  ceac  aostelijke  rig^ting  in  de 
sce  onlUa. 

SOEMiON'G  (DE)^  berg  in  OottJndie,  op  hel  Sundatche  eiL  Jara, 
Zte  Sor«iio?io  (Db}, 

SOENDAWAM,  oud  d.  in  Ooit-Indic ,  op  hft  Sundatekt  m\,Jam. 

Zit    SmilAWAllf. 

SOENOENC  .  d.  tn  Oo$i'lnd*ë ,  op  hei  Sitnda$ehe  eiK  /flf«,  resid, 

5<imfiran^y  reg.  Ktadtil ^  aan  ccnen  rij>Ye|r ,  die  vati  Kündal  noord* 
ivaarts  naar  dit  darp  loopt  cu  van  daar  larigs  het  «traiid  in  cuuc  Mca- 
lelijke*  daarna  ziiidclijkG  ,  rigiinjr  naar  Kendal  terug. 

SüENDOnO  (DEl,  jj«;her(yte  in  Oo$t'lndië ,  op  het  S*tndaiche  cil. 
Java  ^  de  j^rensscheiding  tnsschen  de  resid,  Ptkalongnn  p  Kadoe  en  Batf* 
lefi   iiitrnakcnde« 

In  dit  gebergte  ontmoet  men  j][raotc  en  kfeioe  komman  of  meer« 
tjes  ,  Qok  hecte  bronnen  ,  waarvan  bet  water  merr  of  minder  met 
iwavel  bezwangerd  en  ten  dcele  MriUicbtTg  van  kleur  is«  Ook  htfilHAt 
op  enkele  pbtiUen  de  bodem  uit  hcelcn  twavclniodder ,  slechts  met 
eene  dunne  koist  bedekt. 

SOENDRABONG,  kleine  slaat  in  Oott-Indtëf  op  het  SHndUtehê  mU 
Ctftbtt ,  op  de  zuidelijke  landtong^  aan  de   grenzen  van  Maka^sar. 

SOENDRATSONG,  st.  in  Ooti-lndii ,  op  het  Sundmeh  eil.  CeUhêi^ 
op  de  zuidcUjke  landtong ,  alaat  Soendrabonff ,  waarvan  het  de  hoofd- 
plaats h^  op  een   eiland. 

SOENDSJEILANO  ,  d.  in  Oü$t'lndiè\  op  het-^unt/nioAeeil.  Sumatra. 
Zie  SAiocMAa, 

SOENGEJ»  eiL  Jn  Oott-lndie^  aan  de  Noordknit  van  het  Sunfhteke 
eil.  Java  f  door  twee  armen  van  de  indratnaijoe  gevormd,  tol  de  resid. 
Chêrthon  beboorendc, 

SOE^GEJ-ABOË,  distr.  ia  Oott-ïndii ,  op  het  Sundatche  eiL  Sw 
matra^  rijk  KmtHtan. 

SOENG£J<BAQ]EElIK(DE),  riv,  la  Ooti-Indiê ,  in  hei  Sundatche  eiU 
Bomeo^  resid.  Btfnjerm€ttmg.  —  Het  is  eigenlijk  dat  gedeelte  van  de  Stjeu' 
^tj-Ifagaraf  betitel k  van  baren  oorsprong  lot  naar  bet  dorp  Amoentai  loopt* 

Aan  beide  iijden  dier  rivier  liet  men  talrijke  plantsoenen  van  katoen- 
stniiken,  met  hosscbaad  jen  iran  kokos-peraiig  cnsago-palmen  ,  pisang  en 
andere  vrncbten  afgewisseld.  De  bier  en  daar  steil  afgebrokkelde  oe- 
▼ert  vertoon  en  meestal  eeiicn  slecnioozen  ,  leemachtijren  grond  ,  van 
rood-  of  geelachtige  kleur  j  op  enkele  plaateen  eebler  i»  de*en  leemho- 
dcm  meer  landig  en  grijs,  en  weder  op  andere  nagenoeg  wit  en  van 
ccne  mergebichtigc  hocd.inij;heid« 

SOENGEJ-BALANGAN  (HE),  rïv.  in  Ooti-ïndië ,  'm  lul  Stmdatthé 
eii.  BorneOj  re»id.  Banjermasin^ ^  welke  ticb  hij  het  d*  A f nitentai  met 
de   Soengtj-jyagara   vereeiiigt. 

Langs  de  boorden  deïcr  rivier  iijn  ,  op  den  afstand  van  vier  of  vyf 
dagen  opvartns,  onderscheidene  gehnrbten   verspreid, 

SOENGEJ-BANKO  (DE),  riv.  in  Oost-ïndië,  in  het  Sandaxcht  eü. 
Java  f  resid.  Cktribon ,  die,  met  cene  oostelijke  rijjling,  in  de  Zee-van- 
Jata  iiti loopt. 

SOENGEJ-BATANG  en  SOENGEJ-DJAWÏE  ,  twee  d.  in  Ootl- 
Fitdi'ë,    op    het   i^aWAKAe  ciL  Sumo/ra .    gun?.    Suinatra's-ff^rttkuêt, 

X.  Diii.  54 


vso  S  o  B. 

rctïd.  Padangëdiê^Bowenlanden ,  In  d«  loogenaamde  Tün-Xotia^ê ,  ud 
den  oostefyken  oever  vao  het  meer  Danaa. 

SOENGKJ-BEJADJOE  (DE)  of  db  Dajak  ,  kleine  riv.  in  OoU-Inda,  in 
hetSufuiasche  eil.  Bomeo,  resid.  Banjermasing  ^  welke  io  de  Soeify- 
Do€$on  uitloopt.  —  In  deie  rif.  wonen  Pekoempaijers  op  rakits. 

SOENGEJ-BENAR,  d.  in  OoH-Indtë,  op  het  Suudatche  eil.  B^rtut, 
resid.  Banjermating ,  aan  de  Soengej-JVagara, 

SOENGEJ-BENAR  (DE) ,  rh,  in  Ooii-Indië,  in  het  SnnifiudU  eil. 
Bomèo.    Zie  Behar  (1). 

SOENGEJ-DJAMBOE ,  d.  in  Ooit-Indië,  op  bet  Sundasehe  tül.  Sm- 
mafro  ,  ^uy,  Sumatra^i'fFeitkust,  reiïA,  Padangsche'Boveniandêu, 

SOENGEJ-DJAWIE ,  d.  in  Oott-tnÜë,  op  het  Sundaiche  eil.  &- 
matra.     Zie  Sosvovi-BATAiie. 

SOENGEJ-DOERIAN ,  d.  in  Oosl-lndië,  op  hel  Sundaieke  eil.  Sii- 
maira^  goof.  Sumatm's-fF'estkust ,  resid.  Padangsche-Boveniandtm. 

SOEMGEJ-DOESON  (DE),  riv.  in  Ooü-indii,  in  het  Sitnibfdbe  efl. 
Bomeo ,  resid.  Banjermasing, 

In  dexe  rivier  loopen  de  Soengej-Laloeniaaw,  de  Soengej- 
Patak'ej,  de  Soengej-Hieang,  de  Soeogej-Mantalat,  ie 
Soenf  ej-Nagara  ,  de  Soengej- Bejadjoe  en  de  Soengej- 
Tewej  uit. 

De  oevers  xijn  laag  en  vlak  ,  en  men  xieter  hier  en  daar  open  plekkea 
van  oude  en  ook  enkele  van  nieuwe  ladangs,  achter  welke  lich  vrQ 
hooge  hossehen  verheffen ;  terwyl  deie  op  andere  plaatsen  de  l>oordni 
der  rivier  bexoomen. 

Men  treft  in  deze  riv.,  hg  sommige  groote  bogten ,  ondiepe  en  san- 
dige  plaatsen  aan,  op  welke,  gedurende  den  regentyd,  slakken  bmioe 
damar  of  bars  door  den  stroom  worden  aangespoeld ,  die,  by  lagen 
waterstand ,  als  deae  sandbanken  droogvallen ,  door  de  inlanders  woroea 
^  ingetameld.  Dexe  banken  maken  echter  de  vaart  op  de  Dobsov,  voor 
ben  die  er  niet  goed  op  bekend  zyn,  gcvaariyk.  Ér  komen  jaariyb 
de  SoEKGEj-DoBsoii  vele  rottiogvlotlen  afzakken ,  welke  dikwerf  van  veer- 
tig  tot  zestig  vademen  lengte  en  somtyds  nog  meer  hebben. 

SOENGEJ-HIEANG  (DE)  of  de  SoBReu-HiBoiie ,  riv.  in  Ooit-fnda, 
op  het  Sundasche  eil.  Bortteo,  resid.  Banjermasing  ^  welke  niet  ver 
boven  bet  d.   Troesan  ,  in  de  Soengej-Doeton  aitwatert. 

SOENGEJ.RALIOÜW  en  SOENGEJ-LOEBANG ,  twee  d.  in  Ooü- 
ïndië,  op  htt  Sundasche  t\\,  Sumalra,  gouv.  Sumatra's»0^estkusi^  resid. 
Padangsehe- Bovenlanden. 

Deze  dorpen  werden  ,  den  27  Maart  1820 ,  door  den  Luitenant-Kolonel 
Hbbr  ,  met  al  wat  den  vyaod  van  eenige  dienst  kon  zyn ,  verbrand 
en  vernield. 

SOENGEJ-KARAÜW  (DE),  riv.    in  Oost-lndië ,    op  het  SundoMdhi 
cil.   Bomeo,  resid.  Banjermasing p  welke    zich   in  bet  meer    Lampoer 
.  ontlast. 

Omstreeks  de  uitwatcring  van  deze  riv.  treft  men  eenige  ,  hier  anders 
zeldzaam  voorkomende ,  tampoeraaboomen  ((/f]p{em-caf;piu-(afliptiraa) 
aan  ,  aan  wier  takken  de  byën  ,   by  voorkeur ,  hunne  nesten  hechten. 

SOENGEJ.  KAWATAN  (DE) ,  riv.  in  Oost-lndië,  op  het  Sunda- 
sche eil.  Bomeo ^  resid.  Banjermasing,  welke  xich  in  de  PonimnÊk 
ontlast. 


(I)    ErrBWDt  toeke  ibm  alle  6m  nel  Soioii  beglaM&de  mdcd,  welke  hkr  tM.  fevoadea  ver- 
deo ,  up  il«  woordco  van  OLdcncbeidios» 


SOE. 


nn 


SOENGEJ  KHIK,  distr.  in  Oost-Indiè',  op  hel  Sundaiche  eil.  Su- 
matra^  üds.  rcsid,  Betttjloehn. 

SOENGEJ-LALOENIAUW  (DE),  rk.  in  OoH-lndiê ,  op  liet  Sun- 
éatehe  éiU  Bamco  ^  rcsid.  Danjermasin^f  «etkQ  h\j  hut  dorp  Laloe* 
QÏdfiw   in  de  Soengej'Doeson  uitloopt. 

SOENGEJ-LAWÜENG  (DE)  ,  rïv,  io  Oostlntlie,  op  het  Sundatche 
eii.   Borneo  ^  resid.  Banjermatiu/f, 

SOEN'CEJ-LfMAT  ,  d.  in  Ooit-lndie,  op  het  Sttndatuhe  eiL  ^iimafra, 
gOQV.  Sumatra't  Weitkust ,  rcs'td*  Padanggcht' Bofcnianden 

SOëNGEJ-LOEBANG,  d.  in  öüti-lndië,  op  hei  Snndatcht  e\U  Sit- 
matra.     Zie   Soetigej-kalioüw. 

SOENGEJ-MAMilANEN  (DE),  m,  in  Oasthtdiè,  in  het  Sundasche 
eil,  BorneOf  remé*  Banjermaiitig ,  welke  iu  de  iSoeH^y-Z>oeian  ait loopt. 
Deio   rÏY.   lefert  0£er  op  »  hetwelk  voor  teer  deu|j;dtoani  gehouden 
wordt^ 

SOENGEJ-MANTALAT  (DE),  rir.  in  Omt-lndtë,  io  het  Simdascf*e 
eil.  Bornto,  rtsié,  Banjennaiing  ^  welke  by  het  d,  llaulalat  in  de 
Dotton   valt. 

De  boorden  Tan  den  benedenloop  dezer  rivier  xfjn  1aa|f  ^  doch  ,  op 
den  afstand  van  omlrciit  cctic  haUc  dagreis,  naiir  binnen  schynt  hot 
land  ter  wcdcrttjden  van  die  rivier  aüeu^skcos  houger  tu  wordtn. 

SOBrVGEJ-MARGASAni  (DE),  riv.  in  Öoit-Indw,  in  het  SundaicU 
«il«   Bomto,     Zie  SotüGKj-NACJiitJi  {Db)« 

SOEMGEJ-MAROilPlEAUW(DE),  kleine  riv,  in  Ooit-Indkë,  \n  het 
Sundasvhe  eil.  Borneo  ,  rcsid.  Banjemingintj  ,  welke,  in  de  nabijheid 
fan  het  d.  Marf^ti^art  ,  in  d^SoeTigfj-J\'a^ara  utUoopl. 

SOENGEJ'MEDSJID  (DE),  riv.  in  Oast-lndtt ,  op  het  Sundascke 
eiL  Sumatra ,  luet  eene  uusleiyke  rigting  ,  in  de  SttiUit-9an'3ïalaAka 
uitloopend  e. 

SOENGEJ-NAGARA  (DE),  Soewöw-Moewaba-Baiiaii  of  SoEnctj-Mia- 
«^Afti ,  riv.  iu  Oost'lndië  ^  in  het  Sundatche  eiL  Bomeo ,  rcsid.  Ban* 
jertnasifig* 

Deze  riv.|  welke  eerst  den  naam  van  Soeütiftj-BAtiEBiK  draaf^t ,  neemt 
bij  het  d.  Amoentai  den  naam  vau  Sucugcj-Nagaiia  aan.  Zy  neemt 
voortfl ,  100  wel  aan  de  Oost-  als  aan  de  Westzijde ,  onderscheidene 
iprtiiten  op  ,  en  hcfft  reed*  ver  boven  het  dorp  Nagara  eene  vrij  diepe 
beddjn([  ;  vloeit  voorls  lau^s  het  dorp  Margraaari  ,  en  loopt  regt  over 
het  fort  Marahahan  ^  met  eencn  meer  dan  huadcrd  ellen  «yden  mond  ^ 
in  de  SoentffJ'DoeMon  nit* 

De  oevers  der  Na{rara  xijn  laajr  en  vlak ,  vertoonen  hier  en  daar  op  ene 
plekken  ,  waarachter  men  vrij  liooge  hosschcn  ontwaart,  welke  ïich  op 
Andere  plaatsen  lol  aan  de  oevers  der  rivier  uiLstrekkeu.  In  de  nabijheid 
van  Soen«;ej-Benar ,  Araocnlai  en  andere,  hoojjer  liegende  ^  dorpen,  lict 
men  aan  beide  zijden  der  rivier,  talrijke  plantsoenen  van  kaLoenstrui- 
keu,  met  bosschaadjen  van  kukos-,  ptnangj-  en  sa(ropaluiiMi ,  pinan^-  en 
andere  hooiiien  af(jewiBseld ,  leggende  de  bcwonerf  dïer  dorpen  zich  hy- 
tonder  op  het  aan  kweeken  en   vveven  van  katoen   toe. 

SOENGEJ-PAGO  ,  distr.  in  Ooêt-Indië,  op  het  SundascHe  cil.  Su- 
matra ^  rijk  fimaniaR. 

SOE%GËJ'PAGO^  herg  in  Ooit'ïndii^  op  het  Sundatck^  elL  Scifiiit- 
tra,  rijk  Kwantun. 

SOENGEJ-PAHIT  (DE)  of  de  BiTTERB'BtVïi» .  beek  in  Oott-ludtë, 
in  hei  Sundnsckc  ciL  Java,  resid.  Beioekief  zich  met  de  Kalie'Poetik 
verccnigende. 


SOS. 

Hé  iê  bel  eene  onbeduidande  beek ,  doob  tt  welt 
_  lel  jroote  watermassa's  aan. 

rJÜU>TANGAN(D£),  riv.in  Ooit-IndiS,  in  hetSiMiinditf 

Banjtrmanng ,    die    in   bet  meer    TdlagwKiiUm 

«nH»^««rt  .  w  HMl  eene  oostelyke  rigiing  in  de  Soengtf-lfagarm  oilloopC. 

S:«2Ail.riTAR£J  (DE),    m.  in  Oosi-Indië,    in  hel  SHndauki 

»;.    JbPMv .  mid.  Banjermating  ,   welke ,  ongeveer  één  uur  bencdco 

Stt^Mt .  «e  Je  SoengeJ- boesan  valt. 

^^CUiX^POEA,  d.  in  Oost-lndie,  op  bet  Sundatche  eiL  Smmê- 
fv^  Mv.  &tmMtm*i'fFeitkutt,  resid.  Padangtehe- Bovenlanden* 

ht  IJSSÜ,  badden  de  Padries  bier  eene  versterkte  linie  aangelegd, 
Mtdfct.  iM  i9  Mei  van  dat  jaar,  door  de  onsen  in  twee  kolonnen  wai 
i^^VdUf  De  Kapitein  Tettb  Badkbs  Vilbiar  ,  die  aan  bel  booISi 
««a  Jhi  liakervleugel  optrok  ,  drong  stormenderband  de  linie  biniia ; 
üre^  de  rcgter  kolonne,  byna  geiyktijdig,  den  anderen  vleugel  over- 

SOKNGEJ.POETIE  (DE),  riv.  in  Oostlndtë,  in  bet  .Simci^Ae eil. 
JkiM*    Zie  Kaue-Poevih  (De). 

^OKNGKJ-ROENTIE ,  d.  in  Oost-Indië ,  op  bel  Sundasche  eïi.  Ber- 
men ^  f^k  Succadana,  distr.  Landak ,  O.  van  de  Banjer.  —  Hen  vindt 
itt  ota  omtrek  de  meeste  diamantmynen. 

SOENGEJ-TAMPOERAN  (DE) ,  riv.  in  Ooülndië,  in  bet  5ïiiidB- 
«Ae  eil.  Java,  resid.  Bezoekt ,  met  eene  noordelyke  rigting  in  de 
Siremi''9ün'Madura  nitloopende. 

SOENGEJ  TANpOENANG(DE),  riv.  in  Ooit-Indië,  op  het  Snndar 
«cAteih  Jerra,  resid.  Djapara,  welke  uit  de  Djawana  voortkomende, 
Md  eene  westelyke  rigting ,  in  de  Zet-van'Java  uitloopt. 

SOKNGEJ-TARAP ,  d.  in  Ooil-Indië,  op  bet  Sundasehe  eW.  Smm»- 
tff  goav.  Sumaira'i'fFeitkust ,  resid.  Padangsche-Bovenlanden ,  ryk 
Mtmangkabau,  —  Het  is  de  zetel  van  eenen  Vorst. 

SOEÜ^GEJ  TENANG,  lands.  in  Oost- Indië ,  ofi  bet  Sundasche  eil. 
SMtnalra,  gouv.  Sumatra'^S'Oostkust ,  resid.  Palembang ,  tuéscbenS^en 
5^  Z.  B. 

liet  staat  onder  eenen  Pangerang ,  die  Onder-Regenten  onder  lich 
bcel^  ,  welke  den  titel  van  Kalippah  voeren.  Het  is  door  booge  bergen 
met  bosscben  omringd  en  wordt  door  de  Anak-Soergi  of  Moko-Moko 
bespocid.  De  voortbrengselen  zyn  :  maïs ,  padi ,  zoete  aardappelen , 
tabak  en  suiker. 

SOENGEJ-TËWEJ  (DE) ,  riv.  in  Oost-lndië,  in  bet  Sundasche  eil. 
Bomeo ,  resid.  Banjermasing ,  h\j  bet  d.  Lonteotoer  ,  in  de  Soengej-Doc- 
son  uitloopende. 

SOENGEJ  TJILANGJIAN  (DE) ,  riv.  in  Oost-fndie,  in  bet  Sunda- 
sche eil.  Java ,  resid.  Cheribon ,  welke  zich  met  eene  oostelijke  rigting 
in  de  Zee'Van-Java  ontlast. 

SOENGSANG  ,  d.  in  Oost-ïndië ,  op  bet  Sundasche  eil.  Sumatra , 
gouv.  Sumatra' s- Oostkust ,  resid.  PaUmbang ,  by  den  mond  van  de 
Soengsang. 

Het  is  de  residentie  van  den  Demang  of  het  kleine  Opperhoofd ,  die 
aan  den  Sultan  van  Palembang  de  aankomst  der  schepen  boven  de 
tachtig  ton  moet  berigten  ,  en  loodsen  tot  Palembang  moet  bezorgen. 
*  SOENGSANG  (DE)  of  db  SoBifSAiie,  riv.  in  Oost-lndië^  in  betiSim- 
dasche  uil.  Sumatra,  gouv.  Sumatra* s- Oostkust ,  resid.  Palembang, 

Het  is  een  der  armen  van  de  mier  van  Palembang  ,  welke  met 
ccoe  oostelijke  rigting  in  de  Straat^vén-Bangka  uitloopt. 


SOE. 


ttss 


SOENGSI^jG  ,  liCrg  in  Oott'indië ,  op  Lel  Suièdaêcht  cil.  Sumatru , 
mdi.  rci.    Tjibaroeta, 

SOfiBirA-WKi^JANG,  diitr,  tn  Oost-lndië ^  op  liet  SundatQhe  ciL 
,/ara ,  reaid.  Preanger-Iie^entichap^pett ,  ails.    re«,   Tjango. 

SOENKAR  (BATüE-)  ,  fort  in  Oost-Jndiè ,  op  liet  SHudatche  eil. 
Sumatra.     Zie  Qapglle  (Vau-deh*). 

SU£MOËR,  oud  (!.  in  öott-lndiè' ,  op  bet  SundattKe  eil.  Samatfü , 
(jouv.  Smnatra*s^ff^esikuÊt  f  resid.  Padattg^ 

SOE[SSANG  (DE),  riv.  in  Öost-ltiéië ,  tn  het  J^und^cAe  cil.  ^Mma- 
ffa«     Zie  SoEMC&Ana. 

SÖENS-PÜLDER  {WILLEM-),  voorm.  pold.,  in  SteaU-F^aiM/frc», 
in  bel  Vrijt-van^Slttit ,  |irov.  Z eetand  ^  dialr.  Siuis  ,  ia  Baarmnde  f 
1111  gctn.  Groede;  palende  N.  aaii  den  Vogel lu&t-polder^  O.  aan  ecneu 
(Hilder»  wüürvan  de  tiaaiii  verloren  is  ,  n»  den  Eiizabelh-polder  ,  Z.  aan 
den,  tiog  onder  dien  naam  bekenden,  Gittelaar-polder  ,  W.  aan  den  De- 
ninspolder   (nu  Zuidkerke-potder). 

Du-ie  pold.  komt  voor  in  bet  accoord  van  den  Abt  van  5t,  Pieter , 
te  Gent,  met  het  k.ipitlel  van  Doornik  |  van  lU.iart  1350 — 15157  aU 
behoorcnde  lot  Si.  Pielnr  :  thans  is  b|j  bekend  onder  den  naam  van 
GoLB-FOLpBft.     (Zie  dat  art.). 

SOËPA ,  Sofi?(G  ot  Sorsno  ,  klein  koningrüli  in  Ooti*Indiè'f  op  het 
Sundaiche  eil.  VtUb€$  j  uiiddeo  aan  de  \¥e«tcrstrauden  en  oevers  van 
de   Bogt-vau-Bont. 

Ten  Noorden  bepaalt  bet  ilcb  aan  het  meer  Tam  paranoia  ba  ,  ten 
Zuiden  grenst  bel  aan  Lamoeroe  ,  hct|]eeri  oudUJ<ls,  nevent  ojider- 
i  iebcidcn e  andere  kleine  tijkjos,  daaraan  eijnsbaar  was ,  docb  diu  later 
'  iPpiich  lelven  of  onder  Boni  gekomen  lijn.  De  Koningen  van  dit  rijk 
syn  f  van  oiidc  tydcn  af,  door  M^edcriijdsche  huwelijken  ,  met  die  van 
Boni  verbonden  gewecit.  De  ^fopin^ers  beweren  ,  dat  bun  ecrslo  Ko* 
nin|v  uit  den    Hemel  afkomst i(T  is. 

Jlet  is  van  oads  een  der  vermoge ndst«  ryken  van  Cclches  geweest* 
Uet  land  h  vrncbtbaar  en  goed  bebouwd  ;  waardoor  dil  lyk  alt  de 
voorraadschnnr  der  naburige  Staten  bcsebouwd  vrordt,  doch  de  be- 
volking bedraagt  slecbls  18,000  xielen. 

tl  el  bewind  van  Sucpa  was  ons  bestendig  vijandig  ,  en  liet  tich  , 
vooral  in  deze  eeuw  ,  ineiïslal  door  de  Staatkunde  \au  het  Hof  van 
Boni  leiden.  In  Junij  lëï^lj  ,  eeblcr  werd  Süefa  door  den  Generaal- 
fllajoofVAEi  Geer,  in  weerwil  van  de  buitenj/ewone  versterking  der»tad, 
tot  onderwerping  gedwongen ,  eentge  daaraan  verbonden  ,  naburige 
Eadja's  hebben  ïich  insgelijks  onderworpen. 

SüKPAYONG,  d.  in  OoU-htdië,  op  het  Svmhschit  cU.  Sumatra, 
ryk   Menangkabau.  —  Men  treft  er  gondoiijnen  aan, 

SOEE  (UE)  of  DE  ZoEa,  ook  welde  KLCtnK-  fif  Sthijper-Aa  gebecten  , 
riviertje  in  de  Meijerij  tan  *t  iieriofjenbotch  ^  prov,  ISoord-Bruband , 
dal  l  u,  van  de  Liinbnrgsehe  grenzen  uit  bet  Soerendonhche-Goor  ont- 
springt, voorts,  noordwaarts  aanstroo mende  ,  lich  |  u.  besuiden  Leende 
10  den   Groote-Rui  ontlast. 

SOERA 6A^G  ,  oud  d.  in  09ti-ïndië  j  op  bet  Sundttsvfie  eiL  Java  ^ 
reiid.  en  rcg.    Vhenhon  ,  distr,   Gcbttng ,  Z.  van   de  Las>afi, 

SOEBABAfiG,  oud  d*  in  Oott^intite  f  op  bet  Sundasché  eil.  Jata  ^ 
rofid.  Preangef'Regvntsthapjwn  ,  lands,  Gubhang, 

SOEKABAYA  ,  8ocao»ojo,  SoKnotk^tcct  ^  SoERODB^Tiit  of  SoEnoi-nj^ctio , 
resid.  in  Ooit-tndië ^  op  bet  üundtiiche  ciL  Jartg ,  tnsseben  ü*"  44'  en 
7*  45'  Z-  B.  en  149"  41'  eo  \W  88  O.  L.;  palende  N,  en  O.  aan  de 


f^  SOE. 

Zee-Tao-Java  ,  Z.  aan  de  Straat-Tan-Madara  en  de  retid. 
Z.  W.  aan  de  retid.  Kediri ,  W.  aan  de  resid.  RembaDg. 

Dese  retid.,  welke  ook  het  eil.  Hadara  beTat,  is  verdeeld  la  de 
twee  afd.  Soerabaya  en  Gritsee  en  de  adt.  ret.  Modjokerte 
ef  Djapara,  Madnra,  Snmannp  en  Bawean,  ee  ip  de  £Mr. 
8idayoe,  Lamongan,  Gritiee,  Soerabaya  en  Djiepaag. 
Het  is  van  het  Westen  naar  bet  Oosten  5tt  palen  laofp  en  vu  W 
Hoorden  naar  het  Zuiden  45  palen  breed,  en  beslaat eeoe  opperrlibs 
van  omstreeks  St,475  palen. 

De  voornaamste  plaatsen  zyn  Soerabaya  ,  Grissee  eo  Oedjaaf 
Panka.  De  twee  aanxieniykste  rivieren  van  Java  de  Rediriaca 
de  Solo  loopen  door  deze  residentie  en  ontlasten  er  tich  in  de  Stml- 
van-Hadura.  BebaWe  deie  beeft  men  er  nog  de  Jon  o  SlowartC 
Settro,  de  Kedemangan  en  de  Kalie  Goeoting.  Y eorti  ii 
dese  residentie  ryk  in  waterleidingen  ten  dienste  van  den  landboavr,  v» 
welke  men  er  1U7  telt;  terwyi  er  510  houten  bruggen  gevondaaear- 
den.  Naby  het  d.  Bointasan  is  op  den  top  van  eenea  heavel  «at 
Biodderwel ,  welke  als  van  eenen  kegel  afvloeit ;  de  modder  is  mai  vels 
aoutdeelen  bezwangerd.  Ook  meent  men  hier  omtrent  brooDen  vaa  Mid- 
pek  of  aardolie  {nuphta)  ontdekt  te  hebben. 

De  groote  postweg  loopt  in  dese  residentie  om  da  Wesl  naar  Gtiiiee 
en  om  de  Oost  naar  Passaroewang.  Verder  beeft  men  eenen  aadent 
hoofdweg ,  in  het  midden  der  residentie ,  welke  in  eene  saidwestdQks 
rigting  en  door  de  dislrikten  Djengollo  ,  Djiepang  en  Wierosobo  naar  dr 
grenzen  van  Kedirie  heen  leidt ;  —  èenen  anderen  beginnende  17  paka 
van  SoBSAB4TA  by  de  brug  Tangoelangan  ,  welke  meae  «nidwaartslaspl 
en  sich  by  den  een  en  dertigsten  paal  met  den  eerstgenoemdea  ver- 
eenigt ;  —  eenen  derden  van  de  grenzen  van  Passaroewang  uitgaande  ea 
met  de  twee  voorgaande  incenloopende ;  —  en  eindeiyk  eenen  weg ,  dis 
langs  de  rivier  Soerabaya  naar  de  distrikten  Goenoeng ,  Kendang  ca 
Xabo  voert.  Over  bet  algemeen  zyn  deze  rijwegen  in  eenen  goedea 
slaat,  ofschoon  die  in  de  westelijke  distrikten  Goenoeng,  Kendang, 
Kabo  en  Lengking  in  den  West-Moesson  veel  te  lijden  hebben  en  aak 
in  den  droogen  tijd  door  de  breede  scheuren ,  die  er  invallen ,  eeaic- 
ains  moeijelijk  te  berijden  zijn.  De  wegen  om  de  Zuid  gelegen  zija 
nogtans  breeder  en  ten  alle  tijde  voor  rijtuigen  bruikbaar,  te  meer, 
daar  ook  aan  het  onderhond  der  bruggen  en  overvaarten  alle  mogeliikc 
xorg  en  moeite  wordt  te  koste  gelegd.  Daarenboven  zijn  in  dehooid- 
plaats  SoBSABATA ,  te  Kedoong  ,  te  Sidokari  en  te  BrandJAgan  behoar- 
lijke  posterijen  aangelegd  ,  waar  altijd  de  noodige  paarde»  soo  voor 
rijtuigen  als  brievenpostiljons  gereed  staan  ,  zoodat  de  gemeensehsp 
met  de  naburige  rcsidentiën  met  veel  spoed  en  regelmatigheid  onder- 
houden   wordt. 

De  gesteldheid  van  den  dampkring  is  aan  de  stranden  heet  en  in  hoo- 
gere streken  zeer  koel ,  doch  in  het  algemeen  zeer  gezond-  De  warm- 
tegraad  is  des  morgens  en  des  avonds  aan  de  strandcfi  70"  k  73®  en 
des  middags  83  k  84** ;  in  de  hooge  streken ,  zooals  te  Trawassis ,  des 
nachts  60°. 

De  grond  is  deels  vlak ,  deels  heuvel-  en  deels  bergachtig. 

Van  de  bergen  in  deze  residentie  verdienen  slechts  drie  venndd  te 
worden:  de  Ardjocno  of  Wclierang,  een  vulkaan,  die  ziek 
omtrent  510  of  580  ell.  boven  den  spiegel  der  zee  verheft ;  de  cenig- 
sins  minder  hooge  Penangoengan  en  de  Broebook,  welke  alle 
biykcn  draagt  van  voor  een  groot  gedeelte  te  zyn  ingestort. 


8  o  B.  tfsy 

vUJm  itftkM  stf  n  niMreiidaob  tib  rivitmi ,  knkca  en  «atcr- 
in  alk  riftiii|{eB  doonnedta ,  lecr  Troolitbur  «• 


IM  rQitboaw  iwefaikl ;  de  beoTdaehtige  grond  it  ien%iiog  niader 
ibtar  y  en  de  bergaehtife  slechts  ier  Toortbrenging  Tan-  enkele 
kla%  waaronder  de  koffiu  berekend.  By  deie  gesteldbeHl  van  den 
Il  da  landbonw  een  oer  Toomaanuta  betUanniddelen  der  in« 
jan,  dia  aiob  boofiliakelllk  op  bet  aankweeken  van  rf|sl ,  sni- 
,  tabak,  indigo,  koffij,  kapas ,  djagoogi  djarak,  obies,  keleltas' 
annawibaiiiiine  soorten  van  katjang  toefeggen.  Terwyi  men ,  in  1818 , 
lal  Kfanisebap  Soerabajia  nog  slechls  1795  jonken  sawaTolden  bo- 
*  I  «ne  dat  getal  in  1 W8  reeds  tot  19,584  en  dat  der  tegalfelden , 
Udallidfak  van  105  tot  610  venneerderd.  Ook  bet  gaUl  land- 
ia  aaieri  de  laatste  jaren  lm  dit  regen tsebap ,  op  eene  verwon- 
'  dnrlBha  «iBa,  aangegroeid  ,  daar  men  er  in  1815  nogslecbu  58,618, 
ia  1887  n«8M  en  in  1852  reeds  98,859  telde.  Alleen  in  bet  fraaije 
tnfentadfcep  Djapang  is  een  groot  gedeelte  van  den  grond  tot  biertoe 
mm  «oast  en  onbebouwd  gebleven. 

.  In  da  binnenlanden  deier  residenlie  tyn  digte ,  weinig  beiocbte  bo«- 
mIm»,  waarin  awaar  djati  en  ander  doursaam  boot  gevoodea  wordt. 
Varder  heeft  men  er  ryst,  kofiij,  indigo,  suiker,  katoen,  buffels, 
fnnrden  en  bnisdiereu ,  gevogelte  en  sout.  Daar  de  see  langs  de  stran- 
ém  éeaar  residentie  eenen  ryken  overvloed  van  allerlei  visen  oplevert , 
ie  da  vkeeharfl  mede  aene  voorname  tak  van  bestaan  voor  de  inboor- 
B,  De  atrandbewoners  |  die  aich  dageiyks  roet  de  vangst  beiig 
m  I  gebmiken  daartoe  werp-,  trek-,  kruis-  en  schepnetten ,  bo- 
I  seero's  (eene  soort  van  fuiken ,  aU  staketseb  opgesteld)  en  bar- 
I  y^  doeh  da  riviervisch  wordt  meestal  met  aalkorven  en  den  ben- 
gal gevangen. 

.  De  bedryven  van  nijverheid  en  volksviyt ,  in  dese  residentie  uilgeoe- 
' Jaad  ,  syn  bet  trekken  van  olie  uit  de  klappernoot ,  de  katiang ,  de 
djarakplant  of  wel  uit  de  vruchten  der  ka§ambic  en  kamiriboomen ; 
Jiet  bweiden  van  boomtuiker  en  van  trassie ,  een  mengsel ,  waarmede 
da  inlandsche  bevolking  nagenoeg  al  hare  spijzen  kruidt,  en  dat  door 
da  vrouwen  uit  allerlei  soorten  van  verlegen  en  half  verrotten  visch  , 
nil  garnalen  en  schel pvisschen  wordt  gelrokken;  liet  batakken  en  verwen; 
ie  bereiding  van  natte  indigo ,  het  garentpinnen ,  het  weven  van  lijn- 
vaad,  het  bereiden  van  leder  ,  het  toowslaan  ,  het  bakken  van  pan- 
-aaa  en  steenen ,  het  kalkbranden ,  het  ijxer-,  goud-  en  silver  sme- 
^iaa,  bet  koper-  en  hlikslaan,  het  geweer-,  sloten-  en  borologiema- 
*lMrawerk,  bet  draaijen,  sebrijn  werken ,  metselen,  zadel-,  kleeder-  en 
aahoenmakerswerk  enz.  Ten  gerieve  der  kooplieden  sijn  buiten  eeaeme- 
'.aigta  andere  ook  drie  fraaije  steenen  bazaars,  Pabean,  Noebong  en 
■adjet,  opgerigt,  welke  dagelijks  geopend  en  waar  alle  soorten  van 
Javensmiddelcn  voor  leer  billijke  prijzen  te  bekomen  zijo, 

In  bet  lands.  Sidayoo  en  verder  op  in  het  landschap  Toeban  tiln 
ateengroeven ,  waaruit  zekere  zachte  steen  hatoe-kombong ,  gebaald 
wardt ,  die ,  bij  het  bouwen ,  vooral  tot  sieraden  gebruikt  wordt. 
Deae  steensoort  wordt  hard  door  de  buitenlucht ,  en  verkrijgt  door  den 
invloed  van  wiqd  en  regen  ,  eene  donkere  kleur.  £r  zijn  grovere  en 
fijnere  soorten ;  de  fijnste  is  inzonderheid  geschikt,  om  tot  bonwknn- 
dige  tersierseleo ,  kroonlijsten  ena.  bewerkt  te  worden. 

Da  bevolking  bedroqj^  in  1832,  563.8i7  zielen,  te  welen :  1945  Eu- 
ropeanen ,  8110  Maleijcrs  en  Boeginezen ,  8818  Chineien,  568  Arabie- 
raa  en  Moeren ,  benevens  555,908  oorspronkelijke  Javanen. 


5S6 


fiOE. 


Ouder  da  mcrkwaardigbcdeD  ,  ^elk»  in  deio  rcsid.  bijiondcr  de  mQ' 
daclil  \crdii*ocD  ,  IcUen  wij  do  bouwvallen  van  de  prachti|^c  en  uitgt' 
strekte  lioofdftad  Madjapuhit;  ecrii^^e  beelden  Ie  Kctaiien;  ecu 
|«tetDel»eld  bud  te  Üjott  o-Toendo  ;  vijf  vervallen  tcntpuU  ie  Dje> 
dong  en  een  groot  Rtcenen  beeld  teSociabaya.  Tolde  veütigiog  vao 
de  godsdienst  van  MomiAiiBtu  bebbcn  betfekkiiig  :  ecne  kleïoe  luoiktt 
op  den  berg  ocliler  Grisiee  ,  welke  men  beweert  ,  door  Siir.ii.  MoKiiii 
geflicht  Ie  lijn;  bterbeen  Qaal  men  ter  bedevaart «  om  den  rrofoBl 
%tio  den  lilam  voor  berstcl  van  sware  tiekten  en  anderen  uitreddtog  t« 
danken  f  eeuige  grafiiteden  in  bel  dorp  Leeran^r,  welke  door  de  Java- 
nen in  booge  cere  gebonden  worden,  en  alwaar»  onder  andcie,  bel  graf 
ïf  vao  PoETSis  DtvKtü  hhUkntu ,  ook  Uatok  Agorg  genoemd  ,  eeiie  vroifv^ 
die  met  In  MoEtAüA  veel  lol  uitbreiding  van  den  hluni  beefl  bijgedn* 
gcD.  flel  graf  van  Aidiih  pAMoCf  ruct  de  wooderdadigo  kiis,  ligt  mede 
niet  ver  van  daar. 

liet  land  is  overdekt  met  vele  bosscben  van  meerderen  of  mindcreB 
omvang,  welke  negen  en  leblij  fcr^ïbillende  soorten  van  bout  opleve- 
ren ,  waarvan  vier  en  twintig  alleen  lol  brandhout  kunnen  dteneo, 
terw^l  van  de  overige  allerlei  soorten  van  nieubeleD  ,  siricdooieu  ,  piel- 
«tokken  ,  kri&befteu  cu  kriascbeeden  vervaardigd  worden.  De  uilgeitrekta 
M^onden  tijn  in  bel  rcgcnlacbap  Djiepang  en  in  bet  distrikl  Lingker 
f^elegcn  ,  of'icboon  geeu  biinner  bijtonder  zwaar  bout  oplevert,  terwijl 
diL^,  waar  bet  nug  gevonden  wordt,  meestal  op  stilke  ontoegaokelyVe 
plaatsen  groeit  |  dat  bet  niet  dan  met  de  grootste  moeite  en  onko$lcii 
geveld  en  vervoerd  kan    worden. 

SOë{\ABAYA  ,  Soiftoiojo  ,  So£hOB*ticGi  f  SoKKoafiSTnt  of  SotaopiiHCM, 
st.  in  OoiC'Itidtèj  op  Lel  Sftnti>tsche  cil,  Jata^  aan  den  mond  der  rif.  viu 
dien  im-im,  ook  wel  dn  Kalic-niaas  of  de  Kediriegebecten  j  en  aao  den  gro> 
len  poulweg,  Ü77  palen  U.  van  Batavia,  i05  palen  W,  van  lia njoewaiiggi. 

De  Soerabaya  doorsnydt  de  stad  io  twee  deelcn  ,  en  scheidt  alioo 
bel  iulandscbe  en  Cbiueiebe  gedeelte  van  elkander,  In  bet  itilandtcbe 
hebben  de  meeste  Europeanen  icer  fraaije  woningen.  Door  eene  sierlijk* 
opbaalbrug  lijn  de  beide  oevers  aan  elkander  verbonden.  Ik  uitge- 
èlrcktc  vesting^erken ,  welke  da  itad  vroeger  lot  eene  der  sUrksle 
v^aa  bel  eiland  maakten,  i^u  ibans  alle  afgebroken  «  alboewel  men, 
even  als  te  Balavia  ,  weder  ijverig  met  bet  aanleggen  van  nieuwe  forten 
en  werken  beiig  is  j  *oo  is  er  ecne  ciladcl  gebouwd  ,  welke  ter  ge- 
d.iübtcnis  van  l^rins  Hejujuib  deb  Niii>EBL*»iiiïa ,  die  in  Juny  1337,  de 
^iitd  met  een  betoek  vereerd  beeft  Citadel  Prins  Hendrik  genoemd 
v%urdt,  Aan  den  ingang  van  den  Trecbter,  is  do  stad  kracbttg  ver- 
klorkl  door  bel ,  onder  bel  besUiur  van  den  Gouverneur-Generaal  Dabü- 
UEU,  aangelegd  fort  Oranje  (zie  dat  woord).  De  baven  ,  welke  aan 
de  Oost-  en  westzijde  een  ruim  binnenkomen  himh  ^  biedt  zelfs  Toor 
groote  oorlogschepen  eene  uitgestrekle  en  legen  alle  winden  bcsrhutle  leg- 
plaats  aan^  Hctke  levens  als  een  marine  depot  i^an  bel  uiterste  gcwigl 
i*.  Zoo  wel  op  bet  fort,  als  in  de  blad  «elve  ligt  een  sterk  garuï- 
lom ^  lot  welks  huisvesting  de  benoodigdc  gebouwen,  al*:  kaserne, 
Jiospitaal  en  afionderlyke  vrooinf^cn  voor  Ofllcieren  voorbanden  i^n. 
Jlfbalve  f>000  particuliere  woningen,  waaronder  WTï'i,  van  steen,  beeft 
de  stail  een  aantal  openbare  en  gouverneinenU-gebouwen  ,  onder  welke 
iiel  Stadbui»,  de  Hervormde  kei  k,  de  Uwouiseb  Kalholykc 
kerk,  bel  Weesbnis,  strekkende  ter  opneming  der  ouderlooie 
en  beboelligc  kinderen  ,  welke  vroeger  naar  Sameiang  werden  opgt- 
lundeu,  de  Sudsscbooi^  de  Munt  ^  'sLaods-pukbuttan  ,  E«l 


A 


8  o  E.  537 

Bnreao  van  In-  en  Dilgaande  Bcgten  ,  d«  PI  at  mol  en,  de 
geiiOQwcn  behoorende  tot  de  Gonitriictie-winkel  ,  de  Marine- 
imkhniien  ,  de  Woning  ▼  oor  den  Komniandantder  troepen, 
de  Kogel  giet  er  y  en  bet  Rroidniagatijn,  de  voornaamste  liJn.  Daar 
"voorUde  belieepatinimer werven  en  If  arine-niagazynen  allee 
opleveren ,  wat  tot  den  aanbouw  en  het  herstellen  van  tehepen  noodig  if , 
komen  aoowel  *•  laudi  oorlogtbodems ,  als  die  in  koloniale  dienst  lyn , 
aich  bier  Ier  plaatse  tot  eene  volgende  reis  gereed  maken ,  waartoe  de 
ligging  van  SoaaAiAVA,  gedurende  de  beide  moessont,  meer  dan  eenige 
andere  bavcn  op  bet  eiland  geschikt  is.  Handel  en  scheepvaart  verkee- 
ren  er  in  eenen  bloeijenden  staat,  in  183:2  lyn  34  Eu  ropesche  schepen , 
waaronder  39  Nederlandsche ,  11  Engelscbe ,  1  Franscb ,  1  Aineri- 
kaanscb ,  1  Spaansch  en  1  Portogeeseb ,  ladende  gexameniyk  6.983  las- 
ten te  SoBuiAVA  ten  bandel  gekomen  ,  en  vertrokkeo  daarenteaen  81  bo- 
dems, met  9.753  lasten.  Op  1  Januarij  1841,  behoorden  bier  te  huis 
4  fregat-,  5  bark-,  8  brik-  en  8  schoonerscbepen.  Eyst,  suiker,  koflii, 
speoecUen,  peper,  kurkema,  thee,  verfwaren,  buiden,  rotting,  schildpad, 
confituren ,  tamarinde ,  indigo ,  vogeloeiten  ,  manilla  sigaren  en  verf  bout , 
de  voornaamste  artikelen,  welke  naar  Europa  worden  nitgevocrd.  Daarby 
worden  nog  aausienlyke  hoeveelheden  ampüioen  ,  lyuwaden ,  Europe- 
sebe  provuiën,  ijxer ,  staal,  koper  enz.,  verder  al  wat  Java  oplevert 
of  van  het  moederland  ontvangt ,  naar  de  tot  deie  residentie  behoo- 
rende eilanden  Madura  en  Bawean  uitgevoerd,  en  kan  SoftaABAVA  mei 
regt  da  algemeene  stapelplaats  voor  China,  de  Molukken  en  den  ge- 
beelen  Archipel  genoemd  wordi*n. 

Onder  de  nuttige  inriglingen  behoort  eene  School  voor  de  stuur- 
mansknnst,  net  Godsdienstig  Kindergenootschap  en  een 
Departement  der  Maatschappy:  Toi  Nut  van  'tklgtmetn; 
terwyi  men  er  werkzaam  deel  neemt  aan  de  verriglingen  van  bet 
Nederlandsch  Bybel-  en  Zendeling-Genootschap. 

Dese  stad  kan  met  Samarang  en  Batavia  voor  de  drie  voor- 
naamste leesteden  van  Java  gehouden  worden,  teruyl  sommigen  haar, 
naar  aanleiding  der  verschillende  voordeelen,  welke  zy  aanbiedt,  de 
eerste  zeestad  van  Java  willen  genoemd  hebben.  Zy  was  voorheen  bet 
verbiyf  van  den  Gouverneur  van  Java*s  oostkust,  wiens  betrekkingen 
»ch  ook  tot  het  eiland  Madura  en  de  beide  vorstenhoven  uitstrekten. 
Het  is  de  zetel  van  een  der  drie  gereglshoven ,  het  derde  militair  kom- 
mando  en  bet  grootste  maritime  etablissement. 

Die  Herv.  gem.  te  Sobbabata  telt  omtrent  1000  zielen ,  onder  welke 
omtrent  400  Ledematen.  Deze  gem.  heeft  twee  Predikanten  en  een&kerk» 

Den  IS  Augustus  1842  ontstond  er  te  Sobbabata  brand  in  een  der, 
aldaar  in  1839  nieuw  opgerigte  ,  Gouvernements-pakhuizen  ,  hetwelk  se- 
dert eenige  maanden  tot  entrepot  diende  en  waarin  tevens  onderschei* 
den  gouvernements-goedercn  geborgen  waren  ,  deze  brand  bepaalde  zich 
enkel  tot  dit  pakhuis.  Veel  heviger  echter  woedde  die ,  welke  den 
86  dier  zelfde  luaaiid ,  ten  noorden  van  den  bazaar  Pabcan ,  ontstond  , 
ala  synde  daardoor  144  huizen  ,  waaronder  15  steenen  en  31  houten 
een  prooi  der  vlammen  geworden. 

Den  9  September  van  dat  zelfde  jaar  ontstond  er  ten  derdemale 
brand  te  Sobbabata  en  wel  aan  de  zuidzyde  van  den  bazaar  Pabean, 
door  welk  ongeval  er  95  steenen  en  559  bamboezen  woningen  door 
bet  vuur  vernield  zyo. 

Ia  den  avond  van  den  5  ]?ebruary  1847  werd  Sobb4Bata  nogmaals 
door  bnmd  geteisterd.   Deze  barstte  uit  in  bet  meest  volbouwde  gedeelte 


838   '  S  0£. 

der  plaaU  en  daardoor  werden  29  met  pannen  gedekte  op&Ullen  en  twee 
bamooesen  haisen  in  de  asch  gelegd. 

SOEaABAYA(DE),  riv.  in  Oost-Indië,  in  het  Sundatcke  eiï.Jam, 
resid.  Soerabaya. 

Hel  is  dat  gedeelte  van  de  Kederie ,  hetwelk  hy  Soerahaya  in  do  Zae* 
van- Java  uitloopt. 

SOERABAYA  (DE  REEDE-VAN-),  reede  in  Ooit-Indië,  aan  dt 
Noordkost  van  bet  Sundasche  eil.  Java,  —  Het  is  eene  seer  veilige 
ankerplaats. 

SOERA-DJAYA,  bosch  in  Ooit-Indië^  in  bet  SundauU.  eil  Jcm, 
reiid.  TagaU 

50ERARARTA,  resid.  in  OoU-Indië,  op  het  Sundasche  eil,  Jawa ; 
tnsscben  r  5'  en  ^  S'  Z.  R.  en  128^  6'  en  129o  9'  O.  L.;  palende 
N.  W.  en  N.  aan  de  resid.  Samaraug  ,  O.  aan  de  resid.  Madion  ,  Z.  ca 
Z«  W.  aan  de  resid.  Djocjókarta ,  W.  aan  de  resid.  Kadoe. 

Deze  resid.  laat  lich  bet  gevocglijkste  verdeelen  in  een  Oost- ,  eea 
West-,  een  Noord-,  een  Zuid-  en  een  Middel -gedeelte,  waarvan  het 
eerslgemelde  bet  landschap  Soekawatlie,  het  Westelijk  en  Zuide- 
lijk Padjan^g,  en  het  Noordelijk  en  Middclgedeelle  Padjaog  en 
een  anderdeelvan  Soekawattie  bevatten.  Inde  binnenlanden  heeft 
men  de  reg.  Klatten,  Boyolalie  en  Sokowinangon.  Devoor- 
naamste  plaatsen  deter  residentie lijn  :  Soerakarta  of  Solo,  Klat* 
ten   en  Se  Ho. 

Uit  de  verschillende  geberflrten  in  deze  resid.  storten  een  aantal  ri- 
vieren in  de  vallei  neder ,  welke  alle  voor  den  landbouw  nuttig ,  maar 
de  Solo  alleen  uitgezonderd,  voor  vaartuigen  ontoegankelijk  tija. 
De  Denking,  de  Ngloesah  ,  de  Goehdang,  de  Jttorboeng, 
de  Karangwoeni-Nongo,  de  Ngladjoen  ,  de  Djebal,  de 
Sangoong,  en  de  Djemis  in  het  Padjangsche,  en  de  Sa- 
min,  deSroyo,  deGrompol,  deMongkoong,  de  Bonromo, 
de  Kedoong,  de  Banting,  de  Serang  en  de  Ngariboyo, 
welke  genoegzaam  alle  in  de  Solo  uitloopen ,  worden  voor  de  voor- 
naamste gehouden.  Voorts  vindt  men  hier  nog  de  O  e  pak*  Alle 
deze  bergstroomen  zijn  in  den  oostmoesson  bijna  droog  ,  doch  leveren 
in  den  regentyd  eenen  overvloed  van  water  op.  Van  de  meren  welke 
men  hier  aantreft,  zijn  die  van  Telogo-pienian ,  Tenting, 
Klegan,  Modjorogo  en  Kartoesono,  in  het  Padjangsche, 
en  die  van  N glansen,  Pedaugan  en  Djembangan  in  bet 
Soekowatiesche  gelegen  ,  doch  geen  van  alle  van  aanmerkelijke 
nitgettrektheid.  Onder  de  bronnen,  aan  welke  dit  gewest  zeer  rijk 
it ,  zijndievan  Kapoeran,  Ploeroing,  Karang-Gcmiog,  Se- 
kar,  Ngoepit,  Deren,  Djolotoendo,  Ngoemboel,  Halit, 
Tjokio,Gedang,  Derkilo,  Ngendo,  Penking-Kapat,  Djiem- 
bong,  Slamattan  en  Pingok  de  voornaamste ,  terwyl  te  Soe- 
rakar|ta,  te  Sangiran,  te  Seseloh  en  te  Karang-Pandan 
ook  nog  ryke  zontbronncn  ontspringen. 

De  wegen  zijn  in  dit  gewest  over.  het  algemeen  in  goeden  staat, 
en  behalve  de  groole  weg  van  Saroarang  naar  Sobbakabta  ,  die  ongeveer 
19  eil.  breed  is  en  zes  en  zestig  palen  lengte  heeft ,  loopen  er  andere 
van  de  hoofdplaats  naar  de  voornaamste  afdeelingcn  en  distrikten. 
Vooral  de  rijweg  ^an  Sobbakakta  naar  Djocjókarta  is  zeer  fraai  en  van 
dezen  gaan  een  aantal  bruikbare  wegen  zijdelings  het  land  in.,  waaronder 
die  naar  Megirie  of  de  begraafplaats  der  Javaansche  Prinsen ,  wel  de 
Toornaamite  is. 


SOK.  K9 

\  ntUMlMi  ligt ,  als  hel  «art ,  is  «mm  kow  vas  birfai 
1,  wMTtaoda  Marbabott  ca  de  Merapie  laa  Wetteo  ,  da 
Lav«a  Ub  Oatica  an  am  oiigcstrekta  tak  van  bat  Z«idar-f  a- 
barg ta  tas  Zuiden  gdmii  lijn.  Hei  Zaidergebergta  ii  aea  braeda 
kaïfn^,  dia  Taa  b«t  ZoideB  naar  bet  Ootteo  Toortlaapt  in  eeaa  woeite 
aabavoeada  alitek  ,  welke,  bebalra  timmerboat,  nocb  uit  bet  planten-, 
aadi  lot  bal  ddbtalEBiyk  rtjk  iels  inerkwaardigi  oplet ert.  Dit  gedeelte 
dat  kadf  ia  mo  weinig  bekend  en  wofdt  loo 'telden  beioabt ,  dat  Dioa  ^ 
llaaaaa  üA  aldaar  in  18W  en  1850  eeaen  geniiroen  tyd  opbield,  en 
lï^  in  d«  anberfaergiame  wÜdernia  ten  volle  veilig  kan  acbten* 

Haawil  da  bergen  eai  vooral  'bet  Znider-fjebergle  ook  djatieboat  op- 
levaran  •  beeft  deie  randenlie  geene  dgenlijk  gmgda  djatieboMcben  , 
en  wartt  ar  door  de  Javanen  alleen  timmerbout  geveld  voor  eigen  ge- 
bnnk  lat  den  baitbouw ,  waartoe  meestal  djatie  gebeiigd  wordt.  De 
wilfsitiakla  ^tiebotsclien  van  Blora,  welke  vroeger  aan  SoaajJUBTA 
*^'*^ — '"1 ,  ii)n  aan  bet  gon? ornement  afgestaan. 


As  gfotd  is  vmebtbaar  en  wel  bebouwd  ;  rijst ,  diagong ,  koffij  , 
mikar  ,  Ihat ,  tabak ,  djarak ,  waarait  die  geperst  wordt ,  sijn  de  voor- 
■aavsla  jpradueten  ;  ook  tijn  er  veel  boomvmcbten ,  baffels ,  paarden 
an  bttisdieffen*  Voor  het  vervoeren  der  voortbrengselen  b  de  rivier  Solo 
vwa  groot  nnl* 

Ta  vnraa,  taan  alles  meer  aan  dwingeland^  onderworpen  vras  en 
dn  Yatstenlandan  minder  in  aanraking  met  da  Europeanen  kwamen » 
baaiand  bier  geen  luuidel  boegenaamd ;  doeb  tbans  na  de  Enropesdie 
bevalking  is  toegenomen ,  beginnen  de  Cbinesen  er  sieb  meer  en  meer 
np  taa  la  leggen.  Gedurende  de  laatste  jaren  bepaalde  de  uitvoer  sieb 
■     -    •  lijk  tof   -'  .   ..       J-..       i-r: 


ilijk  totkoflSj,  peper,  indigo,  suiker,  rnsl,  olie  en  ruwe  en 
snen  katoen ;  terwyi  lakens ,  lynwaad ,  goud  en  silver  galon  , 
meubelen  ,  rytoigen  ,  glaswerk  ,  poraelein ,  User ,  staal ,  was ,  speoe- 
rUcn,  gedroogde  visch,  gambier,  geestryke  dranken ,  taliaki  paarden 
en  boomvee  worden  ingevoerd. 

^  Sedert  eenige  jaren  hebben  onderscheidene  Europeanen  lidi  in  da 
binnenlanden  nedergesct  ter  ontffioDing  van  landerycn ,  welke  met  voor- 
bennis'van  bet  GouTernemcnt  hun ,  tegen  betaling  van  lekeren  paebl^ 
aebat ,  door  de  Ryksgrooten  voor  eenen  bepaalden  tyd  tyn  afgestaan , 
ca  waarop  door  ben  roet  goed  gevolj^  belangryke  kcffijplantaadjen  en 
aaikerftbryken  lyn  aangelegd.  £le  inboorlingen  leggen  sieb  nmt  goed 
javalg^^  onderscheidene  kunsten  en  handwerken  toe,  soo  dat  nmn 
Ihaaa  in  do  hoofdplaatsen  vry  goede  yxcr-,  goud-  en  silversmaden  | 
koper-  en  blikslagers,  geweer-  en  slolcmakers,  schry d werkers ,  tim- 
waiMcden  ,  metselaars  ,  kleer-  en  schoenmakers  ,  draayers  ,.  sadelma» 
fcaiB  ens.  vindt. 

Het  klimaat  is  in  dit  gewest  seer  gunstig,  soodat  het  verbiyf  ar 
woor  Europeanen ,  soowel  als  voor  de  inboorlingen  ,  doorgaans  gesond  en 
aangenaam  is ,  alboewel  er  hg  de  afwisseling  van  den  rooesson  y  weleen» 
baorlsen  en  buidsiekten  heerscbeo ,  die  nogthans  scldzaam  van  eenan 
kwaadaaroigen  aard  syn. 

Dcse  residentie  is  tevens  een  keiserrijk.  De  Reiser  is  alleen  beer- 
achand  in  sijn  rijk ,  niet  dien  verstande  echter ,  dat  hij  leenman  van 
bet  Gonvamement  is ,  hetwelk  bij  als  Opperbeer  huldigt.  Volgens  de 
inUndsche  wellen  vonnis  vellende ,  mag  hy  echter  niemand  vermin- 
benda  straffen  of  folteringen  doen  ondergaan;  wyders  is  hy  door  ver- 
bondschriftan  verpligt,  in  sommige  taken  met  dca  Resident  ta  raad- 
plegen. 


540  S  O  B. 

D«  iUat  der  bevolking  werd  in  1834  opgegeven:  Europeanen  ea 
hunne  afstaiiioielingen  1572,  Javanen  457,899,  Gbinexen  1,404,  vm 
verschillenden  landaard  en  Slaven  109 ,  uitmakende  een  geheel  ttm 
460,100  sielen. 

De  Javaan  bezit  hier  eenen  sekeren  hoogmoed ,  die  uit  het  denkbeeU 
dat  syn  Vorst  Keizer  is ,  zijnen  oorsprong  scbijnt  te  nemeo  ;  du»  bij 
licb  boven  de  overige  Javanen ,  die  niet  onder  hem  staan ,  TerbtfCB 
waant.  In  beschaving  en  kennis  staat  hij  bij  vele  strandbewonen  ten 
achteren ;  niet  te  min  gelooft  bij  ,  dat  in  bet  rijk  van  Soebakaita  de 
zetel  van  kunde  en  geleerdheid  gevestigd  is ,  hij  is  verwaand  en  torn 
onverdragelijk.  Voor  zijne  Vorsten  is  hij  kruipend  en  gehoorzaamt  ben 
op  hunne  wenken  ;  echter  vreet  hij ,  vranneer  bij  eenmaal  onderdaan 
van  het  Nederlandscbe  Gouvernement  is  geworden  ,  hel  voordeel ,  dat 
hij  onder  een  billijk  bestuur  geniet,  weldra  te  waarderen. 

De  residentie  wordt  versterkt  door  drie  forten  ,  welke  alle  Ear 
garnizoen  hebben.  Dat  by  de  hoofdplaats  Soerakarta,  hetwelt 
de  kompagnie  in  1755  gebouwd  werd  is  regelmatig  vierkant,  mei  vier 
bolwerken  en  een  dertigtal  vuurmonden  van  het  zwaarste  kaliber  gewiMBd. 
Het  ligt  in  de  oumiddeliyke  nabijheid  van  de  kralon ,  aan  den  mond  der 
Pepeh,  ter  plaatse,  waar  deze  in  de  Solo  valt.  Hel  fort  Boyolalie,  aaa 
den  weg  van  Samarang  naar  de  Vorstenlanden ,  is  slechts  zes  uren  gaans 
iran  het  fort  Salaliga  in  het  Samarangsche  gelegen;  terwyl  het  fort 
Klaiten  in  eene  meer  zuidclyke  strekking  is  aangelegd.  Voorts  zyn 
gedurende  den  oorlog  op  de  voornaamste  punten  en  bergpassen  oog  ver- 
schillende henlings  of  gepalissadeerde  verschansingen    opgeworpen. 

Zoowel  in  het  distrikt  bram  ba  non  als  in  de  nabyheid  van  Soera- 
karta  ,  zyn  zulke  beeriyke  tempels  en  bouwvallen ,  dal  zy  den  oud- 
heidkenner  met  verbazing  jvervnllen  ;  deze  tempels  waren  in  vroegen 
eeuwen  aan  de  Hindoescbe  godheden  toegewyd. 

SOERAKARTA  of  Solo  ,  st.  in  Oost-Jndië,  op  het  Sundanhê  eS. 
Java  f  resid.  Soerakarta, 

Deze  stad  die  eene  ontzaggcHjke  uitgestrektheid  heeft ,  telt  eene  be- 
volking van  ruim  100,000  zicleu.  Zy  is  de  zetel  des  ryks  ,  waar  de 
Keizer  of  Soesoehocnnan  ,  ook  wel ,  by  verkorting  Soeoan  genoemde 
■yn  vcrbiyf  houdt,  zouwei  als  vele  Prinsen,  aanzienUjke  Leenmannen 
en  andere  Groeten.  Alle  die  voorname  mannen  hebben  groote  dalems; 
doch  de  keizeriyke  kralon  beslaat ,  met  tuinen  en  vy vers  binnen  hare 
muren  ,  eene  grootere  oppervlakte  en  bevat ,  volgeus  sommigen ,  eene 
bevolking  van  10,000  zielen  ,  tol  de  hofhouding  en  de  dienst  van  bet 
paleis  behoorende. 

Het  Nederlandsch  kasteel ,  dat  den  Resident  tol  woning  verstrekt , 
is  zeer  sterk.  De  Europesche  wyk  is  grool^r  dan  te  Djokjo ,  dewyi  er 
veel  meer  Europeërs  wonen;  onderscheidene  hunner  hebben  fraaije  steenen 
hnizen.  Eene  Proleslantsche  kerk  ,  groolendeels  gebouwd  uit  de  hydra- 
gen  der  gemeente  te  Solo  ,  en  waartoe  verschillende  Javaansche  groeten 
gelden  hebbeu  geschonken  ,  is  den  24  Augustus  1832  ingewyd.  De  ■ 
gem.  telt  600  zielen  ,  onder  welke  280  Ledematen  en  beeft  eenen-Pre- 
dikant.  Ook  is  hier  in  1832  opgerigt  bet  Ja vaansch  Instituut ,  waarin 
jongelingen  van  Europesche  ouders  niet  de  Javaansche  zeden  ,  taal  en 
reglsplegiog  worden  bekend  gemaakt ,  en  zoo  doende  opgeleid ,  tot 
Ambtenaren  voor  de  dienst  van  bet  eiland  Java,  instaat,  zich  in  on- 
middeliyke  aanraking  roet  den  inlander  te  stellen.  Bovendien  is  er 
nog  eene  Gouvernemenlsschool  met  80  en  eeno  parlikuliere  meisjesschool 
m«i  40  laerlingen.  . 


S  o  B.  Ml 

Te  SottAKAiYA  legl  dt  Javaao  groote  DtJTerheid  ain  den  dag.  Fraai 
Icderwerk ,  ladek  en  paardentnigen  worden  er  vervaardigd ;  ook  syn 
do  Solosche  kleedjes  leer  gexocht ,  ierwyi  wevcry  en  Terwery  er  teer 
dengdsaam  geacht  wordt. 

Zekere  Toromongong  Woiioio  di  Posaa,  die,  ten  tyde  van  den  Soe- 
soehoenang  Bacobs,  een  man  van  aaiiiien  en  veel  invloed  was,  kwa- 
li)k  geaind  lynde  jegens  het  Gouvernement,  had  in  de  maand  April 
1838  besloten  ,  om ,  met  behulp  van  een  zyner  zonen  ,  Maas  Rohgo 
Wabsito,  eenen  aanval  op  het  fbrt  te  Sobbakabta  te  ondernemen. 
Door  middel  van  sijne  talrijke  aanverwanten  had  hij  daartoe  reeds ,  met 
de  meeste  geheimhouding,  eene  aanzienlijke  menigte  krijgsbehoeften 
bijeeogebragt  in  de  dorpen  Klewong  en  Penging.  Aangezet  door  Dibpo 
Naaoao  en  Kiat-Moojo,  hadden  de  aaoleggers  van  dit  komplot  het« 
voornemen,  om  te  gelijker  tijd,  dat  ddor  Wabsito  de  aanval  op  hot 
fort  Bon  gedaan  worden  ,  tevens  ook  in  het  Padjangschc  te  vallen  en  de 
bevolking  van  die  streken  in  opstand  te  brengen.  Hoe  geheimzinnig  dit 
boosaardig  opzet  ook  gevoerd  werd  ,  ontsnapte  het  echter  aan  Je  waak- 
zaamheid der  Nederlandsche  Regering  niet.  3Ict  de  meeste  bedaardheid 
en  het  grootste  overleg ,  werden  door  den  Resident  alle  de  gangen  der 
kwaadwilligen  nagegaan  en  alle  hunne  slechte  bedoelingen  verijdeld. 
Op  het  oogenblik ,  dat  zg  zich  het  zekerste  waanden ,  werden  Wabsito 
en  ayne  voornaamste  medestanders  gevat  en  in  verzekerde  bewaring 
gesteld,  waarna  sy  hunne  verdiende  straf  ontvingen. 

SOERALABANG,  oud  d.  in  Ooit-Indii,  op  het  Sundasche  eil.  Java, 
resid.  Batavia, 

SOERA-NENGALA,  distr.  in  Oott-'Indü,  op  hei Sundoiche  tW.  Java, 
resid.  en  reg.  Cherib<m. 

SOERAT,  berg  in  Ootl-Indië,  op  het  Sundasche  eil.  Java,  resid. 
Pekalongan,  distr.  Jf^orotoho.  Uit  dezen  berg  ontsprong  een  der  vyf 
takken  van  de  Kalie-Oeloc-Djamie. 

SOERA WASA,    d.   in  Ootl-Indië,  op  hel  Sundatche  eil.  Sumatra. 

Zie    SOEBOASSO. 

SOERDI ,  naam  ,  welken  de  Negers  geven  aan  de  koflijplant.  db 
Nieuwb-Ebudbagt  in  JVederlandt-Gutaiia ,  kol.  Suriname,     Zie  Ebrdbagt 

(NiEOWE-). 

SOERËL  ,  eertyds  Suibb?i  ,  bij  Altihg  ,  onder  de  quatuor  foreste  , 
io  den  Giftbrief  van  Keizer  Otto  III  van  bet  jaar  996  en  \an  Lotbabius  II 
het  jaar  1154,  van  Subebt  genoemd,  deftige  boerenwoningen  her- 
berg op  de  Fe/itwe,  prov.  Gelderland,  distr.  f^eluwe,  «nrr.  en  10  u.  N. 
van  Arnhem ,  kant.  en  2(  u.  N.  ten  O.  van  Elburg  y  gem.  en  2u.  Z.  O. 
Tin  Doornspij k ,  aan  den  voet  der  Woldbergen  en  dt.Mi  driesprong  der 
groote  veldwegen  van  Nunspeet,  Elburg,  en  Epe  op  Oorlel,  Nierze  en 
Apeldoorn,  met  ruime  bijgchouwen  en  paardcnslallen,  waar  jaariyks 
meer  dan    1200    koppel   paarden  van    paardenkoopers  gestald  worden. 

Hier  is  ook  de  plaats  waar  men ,  op  gezette  tijden ,  jaariyks  ,  van 
heinde  en  ver,  de  Veluwschc  schapen  en  latnineren  aanbrengt,  om  die 
den  kooplustigen  aan  te  bieden  ,  welke  schapcnmarkt  over  de  geheele 
Veluwe  beroemd  is ,  en  druk  bezocht  wordt. 

Mede  is  hier  nog  het  Eerdgat  aanwezig,  zynde  de  vroegere  ver* 
blijfplaats  der  zwervende  Heidens  op  de  Veluwe,  welke  kuil  volmaakt 
gelijk  is  aan  de  zoogenaamde  Bommelskuil  by  het  Gortelcrbosch ,  ook 
bet  Ueidensche-gat  of  de  Davidsboom  genoemd. 

Voor  het  woonhuis  ziet  men  eene  meer  dan  30  cU.  diepe  put  met 
leer  smakeiy k  en  helder  water ,  alsmede  een  buitengewoon  dikke  oude 


54d 


SOB, 


lioddioorD*  Deto  boom  hedV  bofon  den  wortel  ruim  6  ell.  In  ofnlrek,  «^ 

Ier  ïiianshoo(jte  ongc?ccr  B  cll.   Hij  is  met  eend  lilbank  omringd,  wclU 
den  ivandclaar  als  het  ware  lol  rusten  scbynt  alt  te  noodi^en.    Debyt, 
welke  byna  altijd  de  natuurlijke  dood  der  b<)omcD  belet,   beeft  bier  WDe 
uilïoiidcrtng  gnmankt  en  vermoedelijk  beeft  alleen  de  cenianac  lig^n^  fai 
bet  SoEBEL ,  den  lindeboom  aan  bel  al^remeen  lot  onttrokken  ;   tenrijl  bier 
in  de  barre  beide,  waar  de  icbadnw  meer  nood ig^ is,  een  jrroote  boonido«r 
de  inwoners,  fooral  wanneer  bij  in  de  nabyheid  bunner  woning  ilaatf 
foor  een  kostbaar   voorwerp   [jcbouden   wordt.     Gelukkig;    scbynen 
aanwezen  vmn  den  lindebooni    op    bel  Soerel  ,  welke  den   reijiitjcr  dd 
de  naakte  Vduwsclie  bcideveldcn  ook  tot  baak  versterkt,  lijnc  nülli| 
l)esteminiij{r  en  de  eerbied  der  bewoners  ^yn  vrccdiaaiu  bestaan  ie  vü 
«ekeren  ,  lot  dal  bij   naluurlyk  tyncn  tol  betaterj   tal ,   aan   bet   il| 
ineene  lot  van  alle  zaken,  die  bestaan.     Aan   de,  tot  deze  plaaU 
boorende,  uitgebreide  akkermaalsboitcben  en  verdere  landerijen ,  wellc^ 
laatstgenoemde  alle  liendvrij  lijo  ,    en  zicb  sedert  jaren  rn   eeoen  ver* 
waa Hoosden  slant  bevonden  ,  zijn    door  den   tegen woordigen   eigenaar^ 
den  fleer  J.  G,  Scheltos  vau  iJfJitotJi,  Ie  Elburgf  ati  het  ware 
nieuw  leven  gegeven,  zoo,  door  die  gebccl  te  omringen  met  wel  oo 
derboudcn  wordende  aardwallen  en  singels,  als  met  bet  aanleggen  vaj 
uitgestrekte  lanen  ,  kweckcrijcn  en  plantsoenen*     Soebel  beslaat, 
de  daartoe  Leboorendc  gronden «  cenc  oppervlakte  van  7S  bund.  S&O  v*f. 
80  V.  elL 

SOEHEL  (HOOG-) ,    boogc  vierkante  toren  ,  met  cene  «pitt  en 
met  leijen  gedekt  ditk  in  den   Wealeltjken  rcglbock  der  stads  ringma. 
te  Eïburg  op  de  Ëllc.     Deze  toren  is  in  1841  gedeeltelijk  afgcorokea 
en    tol  ernc  wonin}]  ingerigt. 

SOEREN  (HOUG-),  buurs.  op  de  ^trf//e/-re/«iiv,  f^rot.  GeUerkné 
dislr.   Feluwe  f  arr.  en  7   u,    N.  van  Arnhem ^    kanL,  geni.  en   1{ 
W,   van  Apeldoorn  ,  Ie   midden  van  bei  SoereHickê'boich ;    tnel  17  b. 
en  ICO  inw. 

SOEREN  (LAAG-),  bunrs.  op  de  SJiddel-Fvluwe,  nrov.  GthUrland , 
orr.  en  7  u.  N.  van  Artiiiem  ^  kant.  en  gcm.  Apeldoorn,     Kr  is  bii 
een   papiermolen,  welke  door  hel  water  gedreven  wordt. 

SOERENDONK,    S^riiEBOüsit  of  SoitEWDoiK ,    d,    in  de  Mtijtrij 
U  ilerto^enltoich  j  kw»    Peet  land  f  prov.   ISoord-Bfahund  ^  Derde   dbtri 
arr.  en  4  u.  Z,  O.   van  Eindhoeen ,  kant.  en  4  u.  Z,  W.  van  ^ifei 
gem,  Soerendonk'SUrkset-en-Gaiiel j  lunsclien  de  Socr  en  de  Rul 

Het  is  een  der  niccst  zuidelijke  plaatsen  der  prov.  Noord- Braband , 
<-n  bestaat  uil  115  b.  mei  ruim  BOO  inw^;  dte  meesl  bun  bestaan  vindea 
in  den  landbouw.  De  grond  is  ItjjI  tand,  dat  by  de  rnin^tc  regea 
ftlyk  \4ordt,  en  bij  de  gcringslc  droogle  aanmerkelyk  veel  stof  «ipjifeft 
«n  uit  den  aard  dorre  betde  eu  lure  broeklanden.  De  granen  eri  ^el' 
Yruchtcn  welke  bier  gebouwd  worden,  xljn  rojrge,  boekweit  en  bavef, 
een  weinig  garsl  en  erwten,  voor  eigen  gebruik,  maar  veel  »puri^ 
4oL   beeslenvoeder ,  bij    u»itn;;el  van    weiden. 

De  inw»,  die  er  allen  R.  K.  tyn  ,  onder  welke  440  Comnmnikanten^ 
maken  cenc  par.   uit ,  welke  lol  bel  vie.  aposl.  van  *i  ffertotfenbotth 
dek.   van  IJelmotul ,   beboort ,   en  door  cenen  Pastoor  bediend   word 

In  geenc  oude  scbrifien  vindt   men ,    dat  Soebe^doai.  oudtgds 
afgezonderde    paroebie    ion    iijn    gcwecil  ,    maar   de  R.    K.    inwonei 
xyn ,  naar  bet   scbijnl  ,    ten   alle  lyde    niet   die   van    Maatheze 
Sierkiel ,  door  eenen  Pastoor  en  ecnen  Kapellaan,  bediend  ge^eesi 
In  bet  jaar  18td  is  SosaEKDoiui  tol  cene  parocbie ,  onder  ceocQ  eigoA^ 


^tr^H 


SOK.  S43 

TcrblQfendeB  Pastoor,  farfaefen:  eo  biyfl  den  H.  Joiairu  Baptut, 
onder  wiens  Moroeping  de  oade  Lapel  aldaar  gesticht  ivas,  als  Patroon 
der  paroehie  bieren.  Omtrent  bel  jaar  1684 ,  werd  aldaar  eene  kerk^ 
sehnar  opgerigt  en  by  dese  kerkschuur  is  later  eene  beboorlyke  pas- 
toorswoning  gebouwd.  Doch  in  het  jaar  1837  werd  deze  schuur  ver- 
Tangen  door  eene  steenen  kerk  ,  zynde  een  schoon  gebouw ,  met  eenen 
stcenen  toren  en  van  een  orgel  Yoortien. 

De  dorpsehool ,  welke ,  even  als  de  onderwijserswoning ,  in  1846  nieuw 
gebouwd  is ,  wordt  in  den  somer  gemiddeld  door  een  getal  van  ongeveer 
100  leerlingen  bezocht ,  in  den  winter  is  echter  dit  getal  grooter. 

Dit  d.  maakte,  met  Maarheze  en  Gaitel^  vroeger  de  baronnie  van 
Kranendonk  uit,  ook  worden  in  de  nabyheid  uog  de  bouwvallen 
▼an  liet  onde  kasteel  van  Kranendonk  gevonden. 
De  kermis  valt  in  den  tweeden  Zondag  in  JuhJ. 
SOERENDONKSGHE-DIJK  (DE),  dyk  in  de  Meijerij  van  'i Her- 
togtnbosekf  kw.  Peelland,  prov.  JVoord-Braband  ^  zich  in  eene  noord- 
noordwesteiyke  rigtiog  uilstrekkende  van  fiudel  uaar  Leende.  —  Hy 
is  5800  ell.  lang. 

SOERENDONKSCRE-GOOR  (HET) ,  moeras  in  de  Meijerij  van  *#  Her- 
togenbotch^  kw.  Peettand^  prov.  Pfoord-Braband.     Zie  Gboob. 

SOERENDONK-STERKSEL-EN-GASTEL ,  gem.  in  de  tteijerij  van 
*s  Heriogenhosch ,  kw.  Peellavd,  prov.  Noord- Braband ,  arr.  Eindho" 
ven,  kant.  J$icn  (7  k.  d.,  10  m.  k.,  4  s.  d.). 

l)eze  gem.  bestaat  nit  twee  geheel  afzonderiyke  deelen  ,  welke  door 
de  gem.  Maarheze  gescheiden  worden.  Het  zuideiykste  deel  grenst 
N.  W.  en  N.  aan  de  gem.  Leende,  O.  aan  Maarheze,  Z.  en  2.  W. 
aan  Bodel  en  W.  met  een  punt  by  de  grenspaal  de  Kattenput  aan 
de  fielgische  gem.  Achcl.  Dit  deel  hetwelk  vroeger  tot  de  bar.  Kra- 
nendonk behoorde,  bevat  het  d.  Soerendonk,  het  geh.  Gastel  en 
Terspreid  liggende  h.,  en  bevat  eene  oppervlakte  volgens  het  kadaster 
van  1613  bund.  57  ▼.  r.  73  v.  ell.,  waaronder  623  bund.  88  v.  r. 
89  V.  ell.  belastbaar  land. 

Het  noordeUjkste  deel  grenst  W.  aan  de  gem.  Leende,  N.  W.  aan 
Heeze,  N.  met  een  punt  by  de  panl  de  Uocnderbooin  aan  Mierio  en 
Lierop  ,  O.  aan  Someren  en  Z.  en  Z.  W.  aan  Maarheze.  Dit  deel  be- 
staat enkel  uit  de  heerl.  Slcrkscl,  en  bevat  de  geh.  Sterkscl  en 
Braak,  benevens  eenige  verspreid  liggende  h.,  bij  besluit  van  9  No- 
vember 1841  van  de  gem.  Maarheze  afgescheiden  cu  by  de  voorm» 
gem*  5oereni2(ml;-en-(7aj/e/ gevoegd .  Het  beslaat,  volgens  het  kadaster  , 
eene  oppervlakte  van  1657  bund.  47  v.  r.  97  v.  ell.,  waaronder  31  bund. 
S2  V.  r.  20  V.  ell.  belastbaar  land. 

De  geheele  gem.  bevat  alzoo  het  d.  Soerendonk,  benevens  de  geb; 
Sterksel,  Gastel  en  Braak,  en  beslaat  eene  oppervlakte ,  volgens 
het  kadaster,  van  3230  bund.  89  v.  r.  80  v.  ell.,  waaronder  62^ 
bnnd.  83  v.  r.  89  v.  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  er  132  h.,  be- 
woond door  167  huisgez.,  uilmakende  eene  bevolking  van  910  inw., 
die  meest  in  den  landbouw  hun  bestaan  vinden  ,  wordende  er  in  deze 
gem.  weinig  handel  gedreven. 

De  ïnw.,  die  er,  op  7  na,  allen  R.  K.  zyn,  maken  gcdeeltelyk  de  stat. 
van  Soerendonk  uit  en  behooren  gedeeltelyk  onder  de  par.  Tan  Maoihete  en 
gedecUelyk  onder  de  par.  van  BudeL  —  De  7  Herv.,  die  men  er  aan- 
treft ,  worden  tot  de  gem.  van  BudeUcn-Gattel  gerekend.  —  Men  beeft  in 
deze  gem.  twee  scholen ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van  140  leerlin- 
gen bezocht  worden.  -  Het  wapen  dezer  gem.  bestaat  in  eenen  kraanvogel. 


1^41  S  O  E. 

S0EREN5CHB.B0SCH  (HET),  boseh  op  de  MM^Vtlmmê,  pmf. 
Gelderland,  dislr.  Feluwê,  gem.  ea  1  u.  W.  T«n  jipeUoam^  {  ■• 
W.  T«n  het  Loo. 

Het  it  het  grootste  bosch  van  de  Velawe ,  beslaat  eene  oppert lakli 
▼an  1096  band.  8  ▼.  r.  83  v.  ell.,  eo  it  meest  beplant  mei  eike»', 
beuken-  en  dennenbooraen. 

Te  midden  van  dit  bosch  vindt  men  de  banrs.  Hoog-Soeren.  -^1W 
tijde  Tan  Willem  III ,  Koning  van  Groot-Brittanje ,  vas  in  dil  boMh 
eene  plaats ,  waar  de  reigers  lol  de  valkenjagt  gevoed  en  onderlioodii 
werden.     Deie  plaats  draagt  nog  den  naam  van  de  Reigers  kooi. 

SOERI-KAPPA(DE),  Wat-Sobbi-Kappa  ,  riv.  in  Oost-indië,  op  kit 
Mfolfiksche  eil.  jimboina,  scbiereil.  Leytimor ,  met  eene  suidelyke  rig' 
ting  in  den  Archipel-Win'St.'Lazanu  uilloopende* 

SOERO-ARO ,  d.  in  Ooihindië,  op  het  Sundatehe  eil.  Smwuin, 
f^nv,  Sumatra's-fFettkiuif  rcsid.  Padangtche- Bovenlanden, 

SOEROASSO,  SoBBOEWASA  of  SoEBAWASA,  d.  in  Oost-Indië^  opkd 
Sundaiche  tiL  Sumatra ,  ^ouv,  Sumatra's-Weitkustf  resid.  Padanattkh 
Bovenlanden ,  leer  aangenaam  in  een  klein  diep  dat  aan  de  Sallo  gefegeo. 

Het  dorp  Sobboasso  is  een  der  vier  oude  hoofdplaalscn  Tan  het  t^ï 
JOenangkabau,  en  tengevolge  van  den  jongsten  oorlog  ,  in  juist  geeoeft 
seer  bloeyeoden  staat.  Het  is  hier  ,  dat  de  Toean-Gedang  woont ,  dit 
het  gezag  over  de  Taoa-Datar-di-Baroe  moet  voeren  ,  alsmede  de  Toen- 
Gadie ,  eene  afstammelinge  van  de  Koninklyke  familie ,  en  echtgeoooCa 
Tan  den  voormaligen  vorst  van  Mcnangkabao,  Toewarhoe-Radja-Moi- 
viH,  welke  verscheidene  jaren  zijn  ryk  heeft  moeten  verlaten  ,  aU  diaf- 
nit  door  de  Padries  verjaagd  zynde. 

Vroeger  lag  hier  een  fortje,  mede  Soeroasso  genoemd,  dat  ech- 
ter in  1832  geslecht  is.  Dit  fortje  werd  den  23  JunQ  1824  door  da 
maiteliDffen  aangevallen;  terwyl  de  geheele  bezetting,  onder  den  Lui- 
tenant Tbttb  Baokbs  Veltsaii,  bestond  nit  40  Flan  keurs ,  Tan  welka 
nog  een  gedeelte  voor  de  bediening  van  één  zes  en  één  dn'eponder 
moest  worden  afgezonderd.  De  vyand  begon  den  aanval  roet  eenige 
buiten  het  fortje  gelegen  bamboezen  hutjes  te  plunderen  eo  vervolgens 
in  brand  te  steken ,  in  de  hoop  van  er  eenige  manschappen  der  be- 
setting  te  zullen  overvallen  ,  welke  hoop  echter  niet  vervuld  werd. 
Hierdoor  te  leur  gesteld ,  begon  by  hel  forlje  zelf  met  zyne  overmagt 
op  het  hevigst  en  zonder  tusschenpoozen  te  bestormen ,  waardoor  de 
Bwakke  bezetting  in  ecnen  hagcheHjken  toestand  werd  gebragt ,  terwyl 
des  vyands  verliezen  uit  eene  onuilputteiyke  reserve  gedurig  werden  aan- 
gevuld. De  onverschrokkenheid  en  zielskracht,  welke  de  Rcvelhebber 
hierby  aan  den  dag  legde ,  doelden  zich  aan  alle  zyne  onderhoorigea 
mede ,  en  boe  benard  de  omstandigheid  ook  was ,  waarin  zich  de  dap- 
pere verdedigers  geplaatst  zagen ,  maakten  zy  van  de  middelen ,  welke 
ter  hunner  beschikking  stonden ,  met  de  meest  mogelijke  koelbloedig- 
heid en  vaardigheid  gebruik.  De  brave  Velthau  was  op  ieder  be- 
dreigd punt  tegenwoordig ,  en  wist  door  zyne  onverj^aagdbeid  en  goed 
voorbeeld  by  een  ieder  dat  verl rouwen  in  te  boezemen ,  hetwelk  voor 
hun  aller  behoud  zoo  noodzakelyk  was.  Middelerwyl  brak  de  as  van 
het'  drieponder-ailuit ,  een  ongeluk  ,  hetwelk  de  verdedigers  als  eene 
onoverkomeiyke  ramp  beschouwden  ;  maar  ook  daarin  wist  Velthah, 
door  het  aanbrengen  van  eenen  nood-  of  hulpas ,  met  zoo  veel  behen- 
digheid te  voorzien ,  dat  dit  stuk  geschut ,  hetwelk  voor  de  verdedi- 
ing  van  zoo  veel  belang  was ,  slechts  kort  behoefde  te  zwygcn. 
laauweiyks  wat   men    over   de  dreigende   gevolgen  van   dit   ongeluk 


N) 


so 


SIS 


^enul  gestold ,  of  een  nieuw  aaliei)  kotiiliii;di£  sicli  aan ,  Aoar  do  onU 
dekking  vun  brand  in  het  dak  van  lii  t  komrnanitants-huU ,  dat,  oven 
ah  dü  andere  vrouin^cii,  uit  kitiibocien  tu  zn  mennes  let  d ,  met  ecQ  dak 
YAii  nllang'-all.inrr ,  aan  het  kruidniagazijntjc  grcosdo.  Veltiaji  Lad 
ook  Óanrivgen  toontorgcn  g^cnomcn ,  door  namelijk  de  daken  met  natie 
laken»  Ie  Ulcf^gen  eji  eeoi(^c  met  water  gevulde  bamhoezen  op  ver- 
fcbillende  punten  van  het  lort  Ie  pbatien.  De  Tamboer  Jacoius  ab 
Wnnu  ms»  roet  bel  toezigt  en  bij  bet  oolstaaD  van  brand  ,  uiet  de 
btaischiog  belast.  Zoodra  deze  nu  bet  onbeil  ontdekte,  beklom  bij, 
Tan  een  der  waterbamboezen  vooriien ,  met  de  meeste  bebendigbeid 
Het  dak ,  en  bluscbte ,  onder  ecnen  regen  van  kogelt ,  den  brand  ^ 
doch  oaauwclijks  bad  hij  dcie  taak  volbragt,  of  bij  zag  van  de 
lioogte  ,  op  welke  bij  geplaatst  was  ^  eencn  vijandelij  ken  Hoofdaanvoer- 
der ,  door  ecnigen  der  zijnen  gevolgd  ,  in  de  gracht  bezig  niet  de 
randjocs  uit  te  trekken  en  zich  dua  doende  ci*ncn  weg  te  banen  ,  op 
het  puni  zijnde,  om  bet  fortje  binnen  te  stormen.  Dadelijk  neemt 
os  YAtii^Ks  bet  geweer  van  eenen  zijner  buiten  gevecht  geraakte  makkers  ^ 
itelt  zfch  op  de  borstwering  en  doodt  hst  bedoelde  vijandelijke  Roofd , 
die  voor  de  overige  manschappen  der  bezetting  door  de  borstwering 
verborgen  was.  Ihinnen  aanvoerder  ziende  vallen  ,  deinsden  sijne  on- 
derhoorigen  terug ,  zoo  dat  de  poging ,  urn  op  die  wijze  bet  fortje  te 
vermeestcren  ,  verijdeld  werd.  Be  gedurige  verliezen  ,  vrelke  iu  dit 
gevecht  aan  den  vijand  werden  toegebra{rt ,  deden  hem  eindelijk  den 
moed  verliezen  ,  en  noopten  hein  ,  nadat  do  aanval  steeds  op  de  voU 
bardcodste  wijze,  van  *»  morgen»  vijf  tot  acht  ure,  had  voortge- 
duurd, tot  den  aFtogt  achter  do  klippen,  welke  Lintouw  van  Tana- 
Date  Bcbeiden  ,  met  acblerlaling  van  vijftien  dooden  op  bet  glaci*  en 
de  oonterescarpen  ;  terwijl  bij  ,  volgens  berigteu ,  welke  later  wer- 
den uitgewonnen  «  ruim  honderd  vijftig  dooden  en  gewonden  met  ilch 
voerde, 

SOEROBANGGI  f  resid.  en  si,  tn  Oosilndië,  op  bet  SundoieAe  eïl. 
Jata.     Zie  Sockaiaya. 

SO£iVOER-DlNDlN,  oud  d.  in  Oo$t-Jndi€,  op  bet  SundanhE  eiU 
Jüvüf  rcsid.  Batavia,  in  de  Bataaiatche'Ommvlanfiett f  kw,   Bekaiie^ 

SOEROEK-GAGON,  oud  d,  in  Oont-Jndiè^  op  bet  Sundatckê  eiL 
Java  f  nds.  resid,  AVmtan^,  distr.   Tjia-tem. 

SOEROE'LAJOE,  berg  in  Oott-ludtè ,  op  bet  Sundaiche  tlLJavü, 
resid .    Eadoe* 

SOEROEPAN,  oud  d.  in  Ocst-Indfi',  op  bet  Sundn$chw  eit  Jata, 
rei.  BatatiOf  in  de  Batavtasche-Ommelandcn ,  kw.  Bckoiie,  niet  ver 
van  de  Tjioe  ,  eene  lak  van  de  Krawaiig. 

SOEROETOE  of  SotnoiToji ,  cil.  in  Oott-ftidië,  in  de  ZreH^n-ifa- 
nWfo,  Z.  W.  van  Karinjala  op  r  4Ü'  Z.  B.,  148''  19'  O,  L. 

Het  heeft  drie  mijlen  in  omtrek  en  ia  onbewoond  «  doch  men  treft 
er  buffels  en  herten  aan. 

SOËROËWASA,  d.  in  Ooti-lndiêf  op  Uti  SundatcKt  ó\.  Sumatra, 
Zie  Siiiao«s«A. 

SOEROHESTBÏ  of  Soiboprircco  ,  resid.  en  si.  in  Oott-lndtë,  op 
bet  Sundaichc  eiL  Jata.     Zie  SoEaAiAVA. 

SOEROEKAN  ,  d.  tn  Oost-fndiè,  op  bei  Sundatch  eiL  Jata  f  adi. 
resid.   Buitenntnj  ,  disir,   Tjibafocia, 

SOESOE  .  si.  iu  (htt'tndië^  op  h«it  Sundasfh e  eiL  Stmatra  ,  rijk 
Jijith,  O.  van  kaap  Felix  ,  op  ^  4V  N.  IL,  IIT  3V  O.  L.,  met 
eene  bawn  ,  waaruit  veel  peper  verzouden  wordt. 

\.  U«i..  SK 


546  S  O  E. 

I 

SOESOEPUNT  ,  kaap  iu  Oott-Intfii,  op  bel  Sundasda  eil.  Smm^m, 
Zie  Saiej. 

SOESOERI ,  oad  d.  in  Ooit-indii,  op  htt  SumdtmhtnLJtim,  faM. 
Djaparm,  reg.  Djawna. 

Dit  dorp  befaite ,  in  bet  begin  der  Yorige  eeaw ,  met  de  d.  Aliünf^ 
Kalang  en  Pmnangwan  omtrent  5000  bobgetinneo. 

SOESOEHOE,  oud  d.  in  Oast-lndië ,  op  bet  Sundoiche  eil.  Jmë, 
resid.  Kedirie,  reg.  Berhek ,  distr.  Kerto-sono ,  aan  de  Kedirie. 

SOEST ,  gcni.  in  Eemland ,  proY.  utrecht ,  arr.  en  kant.  Jmert' 
foort  (6  k.  d.,  K  m.  k.,  3  s.  d.) ;  palende  N.  W.  aan  de  gem.  Batro, 
N.  O.  aan  de  Eem ,  die  baar  Tan  ae  gem.  Hoogland  sebddt,  O.  an 
de  gem.   Amersfoort,  Z.  en  Z.  O.  aan  de  gem.  Zejst. 

I>ese  gem.  bcTat  bet  d.  Soest,  benevens  de  geb.  deo  Berg  «f 
Soesterberg,  Hees,  de  fiirkt  en  Isselt,  ook  liggen  daar  ia  ét 
Middelwy kscbe-polder  en  de  Isseltscbe-polder.  Zybeslait, 
Tolgens  bet  kadaster ,  eene  oppervlakte  van  4690 bund.  57  v.  r.  55  v.ell., 
daaronder  4683  biind.  73  v.  r.  48  t.  ell.  belastbaar  land.  Men  tcü 
er  420  b.,  bewoond  door  542  buisges.,  uitmakende  eene  bevolkiag 
Tan  ongeveer  2800  inw.,  die  meest  in  landbouwj,  veeteelt ,  torfveenday 
en  handel  in  boot  bun  bestaan  vinden.  De  rapen,  die  men  er  teelt , 
lyn  om  hare  aangenaamhèid ,  onder  den  naam  van  Soesterrapen  ,  alge- 
meen bekend  en  gesocht.  Vroeger  was  hel  katoenspinnen  er  onder  de 
landlieden  ,  in  algemeen  gebruik ,  waardoor  de  vrouwen  en  de  vraa* 
welijke  dienstboden  in  bet  winlersaisoen  van  60  tot  70  guld.  koadea 
verdienen.     Het  baarspinnen  wordt  na  n^  slechts  door  enkele  arme 

Jeiinnen  voor  een  klein  loon  gedaan.     Yooreenige  jaren  bestond  er  tt 
sselt  nog  'eene  glasblasery ,  doch  deze  is ,  in  bet  jaar  1834 ,  afgebroken. 

De  Uerv.,  die  er  940  la  getal  «yn ,  maken  eene  gem.  oit,  welkt 
tot  de  klass.  en  ring  van  Amertfoort  behoort.  De  eerste ,  die  in  dcM 
gem.  bet  Iceraarambl  heeft  waargenomen  ,  is  geweest  GHaisTuaos  Ln- 
HEPPEos  ,  die  in  het  jaar  1588  herwaarts  Kwam ;  doch  slechts  vooreeaea 
xeer  korten  lyd.  Na  hem  stond  er  Paulos  Linoeiids  ,  die  in  bet  jaar  1615 
herwaarts  kwam  ,  en  in  de  Remonstrantsche  tgd  ,  ten  jare  1619  tijoe 
dienst  heeft  ierlaten.     Het  beroep  is  eene  collatie  van  Z.  M .  den  Konio^. 

De  K.  K.,  welke  er  1810  in  getal  zgo  ,  onder  welke  1030  Gomma- 
nikanteo  ,  maken  de  stat.  van  Soest  en  Soesterberg  uit. 

Men  heeft  in  deze  gem.  twee  leer-  en  twee  meisjes-w erkseholea, 
allen  in  het  dorp  Soest  ,  welke  gezamenlijk  des  zoiuers  door  een  getal 
van  280  a  300  leerlingen  bezocht  worden.  Des  winters  is  bet  getal  ech- 
ter grooler. 

Deze  {;em.  maakt  met  de  gem.  Baarn  en  Ter-Eem  eene  heerl. 
nit ,  zijnde  een  privalief  domein  ,  aan  Z.  M.  den  Koning  toebehoorcnde. 

Het  d.  Soest  ligt  1  u.  W.  van  Amersfoort,  aan  den  straatweg  op  Naar^ 
den ,   rondom  van    hooge  bouwlanden  en  akkers  omgeven. 

Het  is  een  oud  dorp  ,  waarvan  men  reeds  op  het  jaar  1012  gewag 
vindt  ffeuiaakt  in  eenen  brief  van  Keizer  Cobreaad.  Het  werd  toen  ten 
tijde  boTSB,  ZoTs  en  Sots,  naderhand  ook  Sosb  ,  en  in  het  Latijn 
ZozATDH  genoemd.  Het  was  een  welvarend  en  vermaard  dorp ,  waann 
veel  nering  gedreven  werd.  De  inwoners  waren  beroemd  wegens  hunne 
dapperheid  en  vaardigheid  in  het  boogschieten ,  zoodat  men  er  telfs  een 
schiitlersgilde  van  St.  Agatha  vond  ,  welke  van  eene  zeer  oude  instel- 
ling was ;  doch  de  plaats  onderging  reeds  vroeg  zware  rampen ,  waar- 
door ey  grootelijks  verviel.  Het  is  echter  nog  eene  welbebouwde plaats , 
in  welks  kom  men  2G2  h.  en   1720  inw.  telt. 


S  o  E.  tfi7 

Ut  kerk  der  Herr.  wu  fóór  de  Reformatie  eene  parochiekerk,  die 
den  Bum  Tin  de  Apottdeo  Pmst  eo  Paulos  droej;.  Zy  prykt  met 
eeoeo  umBieelijken  toren  ,  en  \$  sedert  het  jaar  1819  van  een  orf^l  voor- 
«ieo.,  lijnde  een  getcheok  van  onien  tegen woordigcn  Koning,  destijds 
nog  Print  TAV  Obarh. 

De  R.  K.,  ^M  er  1813  in  feUii  sijn  ,  onder  welke  1050  Commu- 
nikanten,  maken  eene  stat.  ait,  welke  tot  het  aartspr.  van  Dtr§eht 
behoort,  «o  door  twee  Pastoor  en  eenen  Kapellaan  bediend  wordt. 
De  kerk,  aan  den  H.U.  Piraos  en  Pavlos  toegewijd,  is  een  redeiyk 
groot  goboaw ,  dat  met  een  kloktordntje  prijkt ;  ook  deie  kerk  is  Tan 
een  orgel  Toonien  en  heeft  eene  eigene  begraafplaats.  In  den  jare  1838  , 
it  Toor  hei  gehncht  den  Berg ,  eene  nieuwe  R.  K.  kerk  gesticht.  Zie 
SoBSTBuna* 

fiehalre  het  «ode  kast.  Uaraelenberg,  hebben  in  Troegere  eeuwen 
in  da  paroehia  Tan  Sobst  gestaan,  het  Brigitten klooster  llfariënhof 
en  de  abdn  Birkt.     Zie  dat  woord. 

In  bat  jaar  1818  is  in  de  gem.  Sobst  eene  inrigting  Tan  weldadig- 
heid door  Bare  Majesteit  de  Koningin  ingesteld  ,  uit  welk  fonds  alle 
behoeftige  lieken  en  gekwetsten  te  Soest  geboren  en  woonachtig ,  ge- 
neeskundige hulp  wordt  Terleend ,  bejaarden  van  levensonderhoud  Toor- 
ticn  en  een  getal  Tan  140  kinderen  ter  school  gaan  ,  van  welke  de 
meisjef  in  alle  Tronwelijke  handwerken  worden  onderweicn.  Des  win- 
tert word^  aan  behoeftige  dagbourders   ook  arbeid   of  hulp  Terleend. 

Dit  dorp  it  de  geboorteplaats  Tan  den  Schilder  en  Graveur  Hbhdbik 
AuaeaAAV,  ookALtsaT  taji  WBSTriALBii  genaamd,  geb.  in  ltf02;  f  in 
1M8. 

In  bat  jaar  1336  werd  Sobst  aan  kolen  gelegd  ,  door  Giisbbbcbt  tak 
NuiREODB ,  op  bcTel  van  Hertog  Willbh  tab  Bbiibbbb  ,  uit  wederwraak  , 
dat  da  Stichtschen  de  steden  Weesp  en  Muiden  in  brand  gestoken 
hadden.  In  het  jaar  1481  onderging  sij  een  dergelijk  lot,  met  het 
nabijgeleffen  Eemnes  en  Baarn. 

Toen  Maabtbr  tab  Ross  oh  ,  in  bet  jaar  1315,  de  stad  Amersfoort 
belegerde ,  werden  Sobst  en  eenige  andere  dorpen  door  hem  geheel  uitge- 
plunderd.  In  het  jaar  1629  moest  het  dorp  ook  veel  lijdetf  van  ds 
seiserlijke  troepen  ,  die  Amersfoort  hadden  ingenomen. 

Den  13  October  1833  ontstond  er  te  Soest  een  hevige  brand ,  waar- 
naar Tijf  woningen ,  benevens  eene  smederij  en  eene  herberg  eene  prooi 
dar  Tlammen  sijn  geworden. 

Da  karmit  to  Sobst  Talt  in  den  19  October  ,  doch  is  Tan  weinig 
bateakcnis. 

Het  wapen  dexer  gem.  bestaat  in  een  Teld  van  sioopel ,  met  eengol- 
Ta&da  fiuce  Tan  silver  en  chef  met  eene  ploeg ,  en  e»  pointe  met  eenea 
berg  Tan  hooi  ,  alles  Tan  goud,  gedekt  door  eenen  zilveren  helm  en 
aanige  landbouwersgereedschappen. 

S0EST-BAARN.£N-TER-£EM  ,  heerl.  in  Eemland,  proT.  utrecht, 
arr.  en  kant.  Amertfoort ;  palende  N.  aan  de  heerl.  Eemnes  en  de  Eem  , 
O.  aan  de  Vryheid-van-Amersfoort ,  Z.aan  de  heerl.  Leusden ,  de  heerl. 
Zeytt-eu-Driebergen  en  bet  gercgt  van  de  Bildt ,  W.  aan  de  Oostveen- 
tcha  landen  en   Gooiland. 

Deaa  heerl.  bevat  de  gem.  Baarn,  Soest  en  Ter-Eem.  ZQ  ba- 
tlaal  eene  oppervUkte ,  Tolgens  het  kadaster  ,  van  3419  bund.  37  t«  r. 
3tf  T.  all.,  waaronder  3393  bund.  73  v.  r.  48  t.  ell.  belastbaar  land. 
Man  talt  er  740  h.,  bewoond  door  934  huisget.,  uitmakende  eene  be- 
Tolking  Tan  4600  tielen,  dio  meest  in  den  landbouw  hun  bestaan  vinden. 


US  SOS. 

D«  lUrv.,  die  er  1650  in  getal  ^Jn  ,  oniler  welke  1000  Ledemiteli  ^ 
luakcn  de  gcto.  vao  Baarn-en-Eeinbrugge  en  Soest  uit. 

De  R.  k.,  die  men  er  ruim  2900  aantreft ,  maken  dt  gem.  via 
Baarn-en -Zandvoort  en  Soeet  uit. 

Men  heeft  in  deze  heerl.  teven  scholen  ,  welke  gexamenlyk  gemid- 
deld door  een  gelal  van  ongeveer  600  leerlingen  besocht  vrorden. 

Ook  ligt  in  deze  heerl.  het  koninklyk  lusUlot  Soestdyk. 

Van  deze  heerl.  is  geen  wapen  bekend  dan  het  kopinkiyke,  bcb- 
bende  tot  randschrift:    »  Particulier  domein  det  Koninge ,  Soestdijk,*^ 

SOËSTBEUGËN  of  de  Garsstbso  ,  voorro.  laag  geregt ,  thans  eeoe 
b.  of  straat  van  de  bnitenwijk  K  of  Toüesteeg  der  stad  ütreeki^  ie 
het  Overkttartier  der  prov.  Utrecht,  arr.,  kant.,  gem.  en  even  boitea 
de  Tolletteegbarriêre  van   Utrecht,  aan  den  weg  naar  Houten. 

In  deze  b.  is  het  algemeene  kerkhof  der  stad  Utrecht ,  zijnde  een 
ruim  veld  met  eeue  gracht  omgeven.  Aan  de  zuidzijde  it  een  rond 
gebouw  als  een  grafheuvel  gesticht ,  omringd  door  grafkelders  in  drie 
rijen  ,  hetwelk  alles  eene  deftige  vertooning  oplevert.  Veel  is  ergedaaa, 
om  aan  dit  uitgestrekte  veld  een  gepast  aanzien  te  geven ,  door  bet 
beplanten  met  hoornen  en  wat  dies  meer. zij.  Het  naast  gelegen  ha» 
Soest  bergen  is  met  den  tuin  en  de  erve,  eene  oppervlakte  van 
19  V.  r.  50  V.  ell.  beslaande,  tot  eene  woning  voor  den  opaigter  der 
begraafplaats  aangekocht  en  verbouwd ,  en  daarbij  onderscheidene  io- 
rigtingen  in  het  belang  van  dezen  Godsakker. 

SOESTDIJK,  f^eh.  in  Eemland,  prov.  Utrecht,  arr.,  kant.  en  1}  o. 
W.  van  Amersfoort,  gedeelteiyk  gem.  en  ^  u.  Z.  van  Baaru,  gedeel- 
telyk  gcni.  en  2  u.  W.  van  Soett ,  ter  wederzyden  van  de  brug  over 
de  Pijnenburger-grift,  aan  de  suidelykste  punt  van  het  Soestdijker- 
bosch  en  aan  den  straatvreg  van  Amersfoort  naar  Naarden  ;  met  18  b. 
en  100  inw.,  van  welke  10  h.  en  70  inw.  onder  Baam  en  8  L.  en 
50  iuw.  onder  Soeit,  Ook  heeft  men  er  het  koninklijk  lustslot  van 
dien  naam  (zie  het  volgende  art.),  benevens  onderscheidene  buitenplaat- 
sen CU  aanzienlyke  hofsteden. 

Dit  geh.  ontleent  zynen  naam  van  eencn  dyk,  welke  In  eene  noor- 
delijke rigting  van  Soest  naar  Gooiland  loopt,  en  is  een  veel  bezocht 
nitspanninij'soord,  met  drie  logementen.  Aan  het  begin  van  den  %»eg 
naar  den  Dolder,  met  den  rug  naar  het  slot,  staat  een  houten  mono- 
inent  ,  ter  gedachtenis  van  een  militair  in  den  jare  1787  aldaar  op 
zyiien  post  ges^neuveld.  Te  Sobstdijk  ligt  over  de  Praamgracht  eene  Draai 
gemetselde  brug ,  welke  in  1833  op  kosten  van  Z.  M.  Koning  Willeh  II, 
destyds  Prins  van  Oranje ,  als  een  geschenk ,  onder  directie  van  den 
Burgcmccslcr  der  gemeente  Soest,  G.  var  Steyr  var  IIihsmoek  is 
gebouwd. 

SOESTDIJK,  koninklyk  lustslot  in  Eemland,  prov.  Utrecht,  arr. 
kant.  en  1^  u.  W.  van  Amersfoort ,  gem.  en  i  u.  Z.  van  Baam, 

Het  was  voorheen  een  lustslot ,  door  Willem  III ,  Prins  van  Oranje  , 
in  het  jaar  1674  aangelegd  en  gebouwd.  Om  dien  Vorst  bet  ver^ 
blyt  alhier  aangenaam  te  maken  ,  werd  in  het  zelfde  jaar  door  die 
van  de  stad  Utrecht,  ter  staatsvergadering  ingebragt ,  dat  zy,  uk 
anriiiierking  van  de  overgroote  diensten  ,  getrouwe  voorzorgen  en  held- 
huiïige  daden  ,  ter  bevordering  van  de  algemeene  welvaart ,  door  den 
Prins ,  bewezen  en  gedaan  ,  eenparig  goedgevonden  hadden  ,  te  bewer- 
ken ,  dat  hem  ,  eeuwiglyk  en  erflyk  ,  opgedragen  werd  bet  vrije  hooge 
middelbare  en  lage  regisgebied  in  de  heerlijkheden  van  Soest,  Baam 
en  ter  Ëeni ;   in   welk   voorstel  de  Gccligeerden ,    gelijk  ook  het  Lid 


SOE.  549 

in  Edelen ,  benereof  den  Pentionarit  Tan  Amersfoort ,  bewilligden , 
welke,  tevow  verklaarden,  daarby  te  willen  Toegen  de  heeriykhedeii 
Tan  Eieninet-Binnen-  en  Bnitendyks,  om  het  regti^bied  wat  Terder 
oil  te  breiden. 

De  Geëligeerdon  en  de  stad  Utrecht.,  In  dit  nader  foorttel  bewil1i{jd 
en  de  Vorst  de  aanbieding  aangenomen  hebbende ,  werd  er ,  In  de  ge- 
meldt  beerlgkbeden  ,  een  CoUegie  van  Jurisdictie ,  of  hoog  Gcrcgt , 
met  de  bedienden  daartoe  behoorende ,  opgerigt.  Doch  na  den  dood 
▼an  WiLin  III,  Koning  «ati  Oroot- Britianje ,  die,  funder  wettige  na- 
komelingen, overleed,  verklaarden  de  Staten  van  Utrecht,  het  ge- 
melde regtsgebied  en  heeriykheden  wederom  vervallen  te  syn  in  den 
•choot  der  provincie  en  ter  hunner  vryo  beschikking.  Zy  werden  toen 
onder  den  Maanchalk  van  Ëemland  hersteld  in  dien  slaat ,  waarin 
sy  ,  vóór  da  vergunning  van  het  jaar  1674,  geweest  waren.     De  lust- 

Slaata  Sobstbub  liwam  toen,  by  uitersten  wil  van  den  overledenen 
[oning  aan  Joi&s  Willem  Faiso,  Prins  van  Oranjo  en  Stadhouder 
▼an  Friesland ,  en  na  diens  dood  aan  xynen  toon  Willbh  IV ,  wicn  , 
in  hiel  jaar  1749 ,  door  *s  lands  Staten  insgeiyks  en  oiti  de  zelfclo  rede- 
nen ,  aii  aan  Willem  III  geschied  was ,  het  hoogo  ,  vrye ,  middelbare 
en  lage  regtsgebied  ,  opgedragen  werd  over  de  heeriykheden  Soest , 
fiaarn  en  Ter-Eem  ,  die  den  Prins  toebehoorden  ,  met  het  erfelgk  regt , 
om  op  lyne  wettige  nakomelingen  te  kunnen  vervallen  ;  zoo  als  ook , 
na  het  overlijden  van  dien  Vorst,  geschied  is  op  zyncn  zoon  Prins 
Wiun  V.  In  1795  werd  het  een  domein  van  Jen  Staat  en  korten 
tgd  een  logement ,  doch  in  1816  door  do  Staten-Generaal  als  eene 
npenbare  hulde  van  bet  'dankbare  Vaderland  aan  den  held  van  Quatre- 
braa  en  Waterloo ,  thnns  onzen  gecerbiedigdcn  Koning ,  aangeboden. 
Het  slot  is  een  fraai  nicuwerwetscb  gel>ouw  van  drie  verdiepingen,  met 
nilsprin^nde  vleugels  ter  wederzyden  ,  en  heefl  een  prachtig  voorkomen. 
Van  het  ruime  voorplein  ,  welk  door  swaro  boomen  aan  de  kanten 
beschaduwd  wordt ,  klimt  men ,  met  een  trotschen  opgang  van  twaalf 
trappen,  onder  een  balkon,  naar  het  voorportaal;  van  waar  men  door 
eene  groote  dnbbelo  deur  in  de  voorzaal  treedt  en  vervolgens  in  de 
andere  vertrekken.  \nn  achteren  ligt  het  huis  in  vyvers  en  is  van 
schoone  tuinen  en  bekoorlgke  wandeldreven  omrin(rd ;  aan  de  eene  zyde 
siet  het  uit  op  den  Anicrsfoortschen  straatweg  eu  op  eene  pronknaald , 
welke  ter  vereeuwiging  van  den  18  Juny  18li$  opgerigt  is;  aan  de  an- 
dere tyde  op  eenen  vy ver ,  waarin  een  eilandje  ligl  met  populieren  be- 
plant en  op  de  boschryke  hoogten  van  do  Vnursche.  Tot  de  bezienswaar- 
digheden van  dit  koninklyk  goed  behooren  nog  de  beide,  geheel  in  den 
Chineschen  smaak  gebouwde  huizen  Peking  en  Caiiton  ,  het  groote  en 
fraaye  bosch  en  de  onderscheidene  kostbare  schilderijen ,  waaronder  dat 
iran  den  slag  bij  Quatre-bras  door  den  vermaarden  Pibübma:!.  Van  de 
hoogte  van  bet  palcis  of  uit  de  Belvedère  heefl  nicn  een  verrukkend 
uitiigt  op  bet  schoone  park  en  op  de  naburige  bossnhcn  van  Pijnen- 
borg, de  Vnursche  en  Hilversum.  Minder  echter  voldoet  van  daar  het 
gezigt  naar  den  kant  van  Baarn ,  als  te  veel  beperkt  door  het  hoog  ge- 
welfde bosch.  Ter  linkerhand  is  ,  tnssehen  groenend  lover  ,  bevallig  eene 
kleine  landhocve  gelegen  ,  welke  aan  *s  Konings  dochter  Prinses  Soriii 
toebehoort ;  terwyi  ter  regterhand  eene  grootere  landhoeve  ,  genaamd 
Willemshoeve,  wordt  gezien.  Dit  goed  beslaat,  met  de  daarlu*> 
behoorende  gronden  ,  eene  oppervlakte  van  685  bund.  H'È  v.  r.  9i  v.  ell. 
SOESTEKBKRG  ,  R.  K.  stat.  in  het  aartspr.  van  Utrecht.  Mun  heislt 
er  eene  kerk  in  het  geh.  den  Berg  (zie dat  woord) ,  gesticht  in  l^f 


StSfO*  SOE. 

en  aan  den  H.  Kaiil  Botaoaius  toegewijd..  DU  gebouw  it  in  den  Gotkï- 
schen  styi  met  ycepen  ramen  Yoorzieo ,  heeft  een  leer  beT»llig  nit«l^ 
en  maakt  met  de  pastorie  een  geheel  uit.  De  stat.  wordl  bediend  ditr 
eenen  Pastoor  en  telt  ruim  400  zielen ,  onder  welke  ook  eenïge  nit  da 
burgel.  gem.  Zeytt  mede  gerekend  worden.  Het  getal  G>mninniiai 
ten  y  beloopt  230.  De  sUt.  fan  SoBSTeaiBaa  hnttt  ook  cena 
lijke  begraafplaats. 

SOEST-WETERING  (DE)  of  di  ZossT-wrETBaiao ,  riv.  of  wate 
ïn  Vvêrijuelf  welke  een  begin  neemt  omtrent  het  geh.  Okkeabrwk^ 
onder  Diepênvetn,  noordwestwaarts  door  Linden,  Averlo  en  Tnük, 
onder  Otst  tot  by  den  Dingsbof  loopt ,  alwaar  sy  lich  neer  bet  Smt- 
den  wendt  j  de  gem.  f^ijhe  doorloopen  hebbende ,  in  ZwoUei^tertf^^nhf 
en  nagenoeg  een  uur  boven  Zwolle  de  ZandTwetering  opneeal^  ack 
ten  half  uur  lager  met  de  Jfieuwe-  betering  Tereenigt|  ¥oatli 
naar  Zwolle  loopt  en  aldaar  het  ZwarU'fFater  heet. 

SOETA,  AAn  OosUlndië y  op  het^undajcAeeil.  Jaee,  resid.  J^yiri^ 
Z.  W.  aan  de  rivier  Koedil. 

SOETELAERSGEULE  (DE) ,  Toorm.  water  in  Staalt- Fleemlift»,  b 
hti  Vrije^van^Sluity  prov.  Zeeland  ^  distr.  Sluit  ^  liggende  foor  den  St. 
Margarieten-poldcr ,  tegen  het  Goxijsche-Gat.  Het  wat  de  neBd  laa 
de  firaodkreek ,  thans  is  het  bedijkt  in  den  Brandkreek-polder ;  (nt 
dat  art.)  en  wordt  nog  somtijds,  ter  onderscheiding  Tan  andere  gedeallie 
des  poldert ,  met  den  ouden  naam  det  Taarwalers  aangeduid. 

SÖETELINGEKERRE  of  Soitblirxkerei  ,  van  ouds  waartcfaimltïk  «k 
SoECKi  genaamd,  voorm.  bcerl.  en  d.  op  bet  eil.  Jfoard-itwêiÊHd , 
proY.  Zeeland,  Het  d.  lag  in  den  Zuidwesthoek  van  het  tegenvoeidi|t 
eil.  Noord-Beveland,  ter  plaatte  alwaar  nn  dé  Soelek e rke -polder 
ingedijkt  it ,  welke  daarnaar  dien  ferkorteo  naam  draagt.  *-  Hei  wapen 
der  heerl.  wat  Tan  keel  met  drie  ronde  getpen  Tan  tilfer* 

SOETENDALE ,  Sobtudaal  of  Zobtbrdaal  ,  Toorm.  klooster  op  btt 
eil.  ff^alchereu,  prov.  Zeeland^  arr.,  kant.  en  1  o.  N.  N.  W,  fao 
Middellmrg ,  gem.  Serwitkerke'Rijwhurg-en'üondegemi^amibackt,  i  e. 
Z.  W.  Tan  Serooskerke. 

Dit  klooster  werd  bewoond  door  Nonnen  Tan  de  orde  Tan  Premon* 
ttreit  en  was,  naar  men  wil,  door  Willbh  I,  Roomscb  Koning  en 
Graaf  tan  Holland  gesticht ,  die  eene  zgner  bastaarddochteren  daaria 
tol  eerste  Priorin  xoude  gesteld  hebben  :  indien  dit  waar  it,  moei  die 
fundatie  tusschcn  de  jaren  1235  en  1256  hebben  plaats  gehad.  Dt 
naamsoorsproog  willen  sommigen  afleiden ,  van  de  lustige  en  wdift 
landsdouwe ,  daar  hel  in  gelegen  was  (1) ,  doch  wy  tyn  Tan  een  ander 
gevoelen.  De  abdy  te  Middelburg  die  eene  succursale  was  Tan  de  abdQ 
Tan  St.  Michiel  te  Antwerpen  ,  was  door  eene  gifi  Tan  Gotdo  ,  Graaf 
van  Vlaanderen  ,  eigenares  geworden  Tan  sckere  streek  landt  in  hel 
kerspel  TanHeille,  in  Aardenburger-ambacht,  waar  de  Monniken  eent 
stad  stichtten  ,  die  zy ,  naar  hunne  residentie  ook  Middelburg  heette, 
thans  nog  bekend  onder  den  naam  Tan  Middelburg-in- Vlaanderen.  Hier 
slichtten  zy  in  het  jaar  1215  eene  abdg  of  klooster  Tan  Reguliere  Ka- 
nonniken  ,  genaamd  Soeteüdalb  ,  hetwelk  in  de  Nederlandscbe  befocr- 
tcn  verwoest  is ,  zoodat  er  alleen  bosschen  Tan  zijn  overgebleTen ,  wdke 
nog  ten  huidige  dage  den  naam  Tan  Bosschen  van  Soetendaal  dragen. 
Hel  is  dus  zeer  waarschynlgk  ,  dat  daar  de  bewoners  der  abdy  Ie 
Middelburg    stichters   waren    van     een    mansklooster    in    Vlaanderen, 


(t)    Oudhti»n  *n  ^MtkkUn  tan  Z$9Ïani,  O.  I  ,  bl.  186. 


801.  m 


■up  antai,   4,  ion  loalw  Wiiua  4k  UmwIm  miIw 
I  iMMnSj..  Si  Md.  fcnmiu  Mi»  kn  VImmA  g*. 

0  MnMB  ffBAOMM  MMND* 

1  «Nt.  nieU    vao    dra    oiuiaii  UMfUnd    tao   dit    Mtti^    la 


■ba  «Nt.  nwU  vao  dra  otukn  UMftand  tu  dit  gttlMH  U 
^mtmMmi  mumr  htt  lal  oogviwyfeld  io  laititr  bovra  aadtr*  §•- 
bottwMi  tM  pktUo  bmU ,  aitgeitokto  hMmst  ;  atehaos  idMr  mI 
IttI  «r  aan  gara  neriyko  tuinen  an  aangvnama  waodeldfaten  oot- 
«•  AUaan  waai  mw  dat  bat  geboow  mat  lyna  yrneh* 
la  noMa  aobt  gamatan  (5  buDd..07  y.   r.  87  t.  all.) 


laada  badaw ;  an  dat  ar  vardar  doc  lOi  ^meteo  150  raad.  (51  bood. 
M  Y.  r«  44  T.  alL)  laad  taabeboorden ,  dia  waanebyomk  lao  niet  al, 


piwtandeelt  boieeben  lallen  ^^weest  iQo,  In  da  omkea- 
tlm§  tas  ^liHide  regering  koi»  bat  da  algemeena  vcrvaailiDg  niat  ont- 
jaan ,  a»  «aid  afgebrand  »  dan  door  wien  en  wanneer ,  it  oniakar.  Hat 
'ward  fariaifaut,  nevens  andere  geestelQka goederen,  tanbaboeve.vanda 
feBMaaa  aaSk  aangeslagen ,  en  in  1576  varkoebt  aan  Hopouin  Otoabt 
TAB  Saaaamr,  voor  4  pond  vlaamseh  \  sebelling  (S4  guld.  90  cenU) 


Ipar  gaoMli  dat  over  voorgenoeasde  113  gemeUn  ISO  road.  bedroeg 
4W  jioad  vlaamtcb  7  schellingen  1  groot  (S498  guld.  i^  oenU). 
SaaaaiiLf  beaat  dit  goed  nog  in  1581 ,  want  toen.  verbond  by  bet  tot 
aaa  spcaiaalbypotbeek  aan  de  stad  Yere ,  voor  eene  sebnid  van  481  pond 
Ylaanueb  6  sebellingen  8  groot  (2888  guld.),  spmitende  uit  overbe- 
taling  aan  iQn  vendel  in  1576  gedaao.  Het  is  later  in  een  lustplaats 
Yamoderd,  en  in  de  teventiende  eeuw  een  eigendom  geweest  van  do 
Haifia  vaa  bat  geslacht  STBiaaaAGaT.  Sedert*  is  bet  meermalen  van 
aiganaars  verwisseld ,  in  verval  geraakt  en  in  bet  laatst  der  vorige  aeow 
Im*  beerenbois  en  wat  ar  nac  aanaieniyk  aan  was ,  afgebroken^  en  in 
cena  gewone  boerenplaats  of  boeva  veranderd,  soo  dat  niets  daarvan 
•vargdblaven  is,  dat  eenig  denkbeeld  van  oudheid  of  groatbeid  kan 
iajMcsamen.  De  boerenplaats,  welke  nog  den  naam  SoimiaALa  draagt 
an  met  de  daartoe  behoorende  gronden  eene  oppervlakte  beslaat  van 
•mtrent  49  bund.,  wordt  in  eigendom  beselen  en  bewooad  door  den 
landman  Wissi  Willbhsb. 

SOET£RB£EK  of  ZoBTSism,  voorm.  klooster  in  da  Mwijnij^^mm^ 
*ê  Hiriogenboich ,  kw.  Peelland,  proT.  Pi  oord-B  rahand^  ihfd§  dulr., 
arr.  en  1  u.  N.  O.  van  Etndhovfn^  kant.enl^u.  W.Z.W.  van  //tl- 
WÊomd,  gem.  NuneH'Gerwen-en'Ifederweiien ,  H  u.  W.teaZ.  van  Nu- 
aan,  ter  plaatse,  waar  de  Rul  sich  in  den  Dommel  ontlast. 

Omtrent  bet  jaar  1449  of  1450  heeft  dit  klooster,  syn  begin  ga- 
■oman,  door  bet  beleid  van  sekeren  Priester  Ubkdbicos  ALBuaaai  of 
HaaaaiK  SAiaias,  Pastoor  te  Nederwetten.  Dexe  had  aldaar  een  eigen  bnis, 
dat  by,  nevens  eenige  andere  goederen,  schonk  tot  bet  oprigten 
waa  eene  geesteiyke  woning.  De  eerste  Nonnen  werden  aatboden 
nit  bet  Ursulinen-klooster ,  te  Leuven.  De  overblijfselen  van  dit 
bais  worden  nog  in  het  dorp  Nederwetten  gevonden ,  en  de  phMts , 
4bHir  het  gesUan  heeft,  nog  heden  ten  dage  het  fieggynankerk» 
fcof  genoemd.  Doch  aldaar  is  dit  klooster  niet  lang  gebleven,  want 
sla  Geesteiyke  Zusters  sagen  sich  door  bygekomene  en  opgevolgde  gif- 
lea,  inzonderheid  van  zekeren  rijken  huisman  en  Schepen  van  Nnnen, 
BavaaiK  Diaas  genoemd ,  die  de  Zusteren  eenig  land  aan  dan  Dommel 
achoak ,  weldra  in  staat,  het  fraaye  klooster  te  laten  bonwen ,  batwelk 
■y  den  naam  van  Soitbrbbbk  gaven ,  wegens  de  aangename  gelegen - 
Md  aan  era  dar  vermakelijkste  stroompjes  en  in  eene  der  scfaooosie 
atrckra  vaa  da   gaheele  Meijery.    Zy  gingen  in    dit  nieuwe  geslicht 


Ui 


5  o  E. 


o«er,  mei  goedkeuring  vao  dea  Luikichen  BïiscUap,  l<ro*«  va«  Hmii-' 
•icR<}iii ,  diu  i>f»k  do  kloosterkerk  aao  de  Mwdertnattgd  van  dwi  fftiii^t» 

Enqth  IhittUvhap   !>ceft  inffCT*ijd, 

hoRTEiBviK  if  CÊD  der  kloostcri  ^weest,  die  nog  tete  jftrcn  qa  de 
llcrvormirtg  in  ons  land  zyn  iii  sUad  [[eblev'en  ,  tiiet  lioup  selft  vur 
i:r  voor  nliyd  [rcvc5li([d  te  blijven  ;  ducli  omtrent  het  jaar  1725  sa- 
ge D  de  Gfcslelyke  Zo  ster»  zie  Li  eindelijk  [penoodtjiakt  bare  kiooitcrj^e- 
iiieciito  over  te  bri;r}[ycii  naar  Deursen^  bij  Ravestein*  Hier  hebben  tij 
met  er  tijd  wederom  een  beboorlijk  Moaiiter  ia  aaniijn  gebrast «  «aai^ 
'■j  t  bijsondcr  in  bet  tedelijkc,  veel  üien»t  belezen  door  de  godvdien- 
ili^o  CM  bekwame  opvoedinjj  drr  jfnjïd  van  baar  get>lacht.  Uocb  on- 
der de  overbeerscbin^  van  Jlui  Kranseben  Keijser  Napoleon  iverd«a  dt 
Gecitelijko  Maaj^dm  vorjiiiipd  en  baar  klooster  lo  niet  gedaan  ,  welU 
VGffiieligin(f  in  bei  jaar  1815,  loen  de  Noooeo  veder  naar  Socrisun 
daebteo  t^iüg   lo  kcercn  ^   bcvc&tigd    ii* 

Ter  plaaUüt  waur  bel  klooster  SotTSnitst.  gestaan  becfi,  tiet  mrn 
ibani  eane  bnitcnplaatSf  welke,  met  ds  daartoe  beboorcndv  grondeD. 
in  eigendom  bcïnlcn  wordt  door  d«n  lieer  Joskpüds  Satr»  ,  Heer  van  Oijtn 
vu   \Vclboiulrr  van  Eindhovün. 

SOETEaMEËR,  gem.  iu/(t;Wait<f,  ^rov.  Zuid-ffolland,  iirr.  Mvra* 
wenka^e^  kant.  yoorburg  (8  k.  d.,  d7  nu  k.,  t  «.  d  )  ;  palende  N.  •«» 
Soeterwoude,  O.  aan  3U*gwaart,  Z.  aan  Pïjnacker«  W.  aan  Stuoipwijk- 
«n-WiUveeü, 

Deaa  gctn.  bestaat  ntt  den  Nteawe  Drooggemaakte-p^older- 
v«n«Soeter  meor ,  bciieveni  gedeettea  vanden  Soe  ter  mee  rtcbe- 
Meer-polder  en  van  den  Dr i erna ns* polder.  Zij  bevat  bet  d' 
buelermeer,  en  oudersebeidene  kapitale  Douwmanswoningen  gerrgcld 
aao  den  Voorwcg  in  de  Meerpolder  |  met  nog  verdere  buiten',  gelegen  , 
en  bcAUnt*  ^olgcnü  bel  kadaster,  cene  oppervlakte  van  1885  buud* 
4iïv.  r.  43  v«  til,  waaronder  1883  bund.  60  v.  r.  97  v.clL  belast- 
Iméf  land«  Men  telt  er  li2  b.^  bewoond  door  174  buisgei.,  uitniakenda 
««no  bevolking  van  1010  in  w«  Vroeger  vonden  de  inwoner»  ten  ruitn 
beslaan  in  de  veenderij  ^  tbaiii  leg{^cn  zy  lieb  op  de  graan-  en  vecteeU 
too,  bebbemle  men  er  bijiomlLM- |(oede  vrucbtbarc  bouwlanden,  altmeda 
levr  goede  wcibnden  ,  die  leer  sinakeiyke  boter  opleveren  en  teven*  uit- 
nnintend  voor  de  vetweiderij  ge&cbikt. 

Do  Herv.,  die  er  on  je  veer  480  in  gntal  z'^n  ,  onder  welke  170  Led^ 
tnatcn  ,  bebooren  tot  de  gem,  van  Soetetmter-tn-Zegwaart ,  waarvaa 
de  kerk  te  Zeg  waart  staat. 

Do  RcmoRitranten  ,  van  ^clke  men  er  10  telt,  bebooren  mede  tot 
da  gem.  SoeUrmeer*en-Zegimart ,  wetka  i«  Zegwaar!  etne  kerk 
beclt,  wanr  mede  de  Prfdikant  wroont. 

De  1t  Evang.  Lutb.,  die  men  er  vindt,  worden  tot  da  geto.  van 
^  Gracenhage  gerekend. 

De  R.  K.,  van  welke  men  er  UGO  aantreft,  behoort?n  tot  de  itat, 
van  Soctcnneer-en-Ztfjwaari  ,  van   welke  de  kerk   te  Soettragetr   staat* 

De  ÏJ  Isr*,  die  er  Monen  ,  beliuoieii  lot  de  rin;;!»ynagojje  van  Jlphtn, 

])e  school  detor  gem.  is  gvcoinbinecrd  luDt  Zeg  waart  en  «taat  ia 
die  gemeente. 

SoBTCttitecA  ii  cene  bccrL^  welke  in  de  «cAtiende  eeuw  ,  door  bel 
miwclyk  van  SAsonrnv  Kaotiwc,  crfdndilcr  van  den  Heer  van  Bent* 
buiten  en  Sobtkrièlh  ,  met  GuaniT  Oen  vau  WuscAtaDEJi  ,  Pre&idciil 
van  den  Hove  van  Holland  ,  in  diens  ge*lacbt  kwam  ,  door  betwctk 
bet    nog    betelen    werd   tot    in  bet   jaar    17 il  ,    al«   wanneer   ly    voor 


SOK.  snr^ 

43«0jM)  gekocht  werd  door  den  lieer  Kobrilis  tar  Aujt  ,  Predikant 
to  KiUbgen ,  die ,  bQ  ifin  overlydcn  liaar  heeft  nagelaten  aair  de  ilecren 
Mr.  Hmicofl  yah  Aaut  Schovtiii  en  SiVAanos  taii  Aaut  Sciootu  ,  wi*lke 
daarmede  lyn  Terleid  ter  leenkamer  van  Holland,  den  ^Juoy  17S9. 
De  helft  der  eente ,  ii  aan  den  laatste ,  den  Ifeer  Mr.  G.  tan  Aalst 
ScMOTU  afgestaan «  itn  17  April  1776  ,  die  met  het  geheet  verleid  is  , 
den  5  October  1776.  Deic  lieer  is  in  den  jare  1816  overleden ,  en 
het  eigendom  is  tot  hiertoe  onder  syne  erfgenamen  of  hunne  represen- 
tanten, onverdeeld  gebleven. 

Het  d.  SotTEaaiBa  Ügt 'S^  u.  O.  van  *s  Gravenhaga ,  1}  u.  O.  van 
Voorborg ,  in  het  Noorden  der  gemeente,,  ter  wcdcrzyde  van  droogge- 
oiaakte  polders.  Men  lelt  er ,  in  de  kom  van  bet  d.,  38  h.'en  S70  inw. 
Hen  meent,  dat  dit  d.  syncn  naam  ontleent  van  eene  rivier,  het 
Zoet  e  water  genaamd,  welke  uit  het  Soeiermeertcke-meer  naar  dit 
ambacht  stroomde,  en  daarom  ook  den  naam  van  het  Zoete  meer 
of  de  So  e  temeer  voerde.  Anderen  meenen  weder,  en  dit  heeft 
ecnigeo  meerderen  grond  ,  dat  men  den  naam  van  Sobtbbhebb  ,  even 
als  Soeterwoude,  moet  aQeiden  van  een  water,  de  Zwet  ge- 
naamd I  dat  waancbynHjk  mede  langs  SoETBaaBsa  beeft  geloopen  ;  dit 
na  100  synde,  dan  moet  de  naauitoorsprong  aldus  aangemerkt  wor- 
den ,  dat  de  Zwet,  hij  bet  llnis-te-Zwieten  in  den  Ryn  vallende,  ook 
alhier  in  de  Meer  viel  en  daarom  de  Zwet  ter- meer  werd  genaamd. 
Dit  woord  Zwet  'm  naar  alle  waartcbynlykheid  naderhand ,  door  taais- 
verandering ,  in  Zoet  veranderd  geworden  ,  en  om  dese  reden  dus  zal 
bet  amhacnt  den  naam  van  Sobtebhbeb  hebben  behouden. 

Yan  ouds  had  Soeteribeb   eene  kerk  of  misschien    ook   maar  eene 
kanel ,  welke  aan  den  firoekwcg  by  de  Zwaarsloot  stond  en  waarscbyn- 
lyiL  omstreeks  het  midden  der  vyftiendc  eenw  afgebroken  is.     Het  kerk- 
hof lelf  of  het  plein ,  waar  zy  gestaan  had ,  is  omtrent  het  begin  der 
levenüende  eeuw ,  door  bet  nitdelven  van  het  veen ,  in  eene  plas  ver- 
anderd.    Toen  die  kerk  of  kapel  afgebroken    is ,    werd  ii^  bet  dorp , 
onder   Sl^gwaart ,  eene  andere  gebouwd  ,    welke  aan  den  H.  Nicolaas 
was  toegewyd  ,    en   eenen    boegen  en  schoonen  toren  bad.     Aan  deze 
kerk  waren  reeds  sedert  bet  jaar  147G,  zoo  door  de  ingezetenen   van 
SoBTiaiEEa  als  dcor  die    van    Zegwaart,    Leizij  by  testament  of  an- 
derzins, onderscheidene  giften  en  geschenken  besproki*n.     Dit  kerkge- 
bouw heeft  waamchynlijk  in  den  Spaanschcn  oorlog  zeer  veel  geleden  j 
men  heeft  reden  om  te  grlooven  ,  dat  het  daardoor  zoodanig  is  geha- 
Tend  en  vervolgens  vervallen  is  geweest ,  dat  men  het  later ,  denkelyk 
in  het  jaar  11S90,  wederom  becTt  hersteld:  dit  meenen  wy  te  moeten 
▼eronderstellen  ,  omdat  men   op  het  koor  in  de  oude  kerk  een  swart 
bord  met  witte  letters  vond  ,  hetwelk  in  liet  jaar  1590  gemaakt  en  in 
1660  vernieuwd  was ,  en  waarop  men  deze  merkwaardige  woorden  las : 
Met  believe  dei  Eedten  lieer  zeer  hoog  geleerd , 
Meester  Gebabd  var  WuüCfAARPETi  grootetijks  moet  hij  zijn  geëerd , 
Heer  van  Benthuizen  ,  ook  Ambnchts  lieer  tot  Soctermccr  bekend , 
En  ra»  */  Granftchap  van  lloUand  vermaard  zijnde  President, 
Door  Wij.^AüT  \kH  Deek,  GEnRiTSzoon  Dienaar  des  woords  ^ 
CoBNELis  MiCBiELZooü   Oudvrting  op  dat  pas  , 
Fbanck  Lenartszoux  ,  een  goed  Broeder  hoort  aan  voorts , 
Hebben  eertt  begonnen  decs  liherie  rat* 
CoBRBiis  Jabszoosi  Kobol  bent  bekent , 
Abbiaab  Adbiaarssoox  Diakem  hier  ^ 
Lhrabbt  DiBBicB ,  Jav  Kock  helftl  dit  Tettament 


*.      ..     'r.VUjkTier. 

•  k    f 'Ildud  triumphuni 
u     ,    -    •  -  f  Kt  n/l  rafjant , 

•  ..I  •    :     .  i'i  evmini'/t'j    v-tPitichtitj 
I       ■  1  te  staan  krfigtiij  mana'jti^, 

.   !-    JiCOBS    ZoETEHlEtt 

...     •  Zejicaart  betjver , 

•  i     t  r»;'rt  jaar  , 

..  -     l^-rkmeestert  een  ptiar 

..    ••    1   ■i'neciter  op  dit  pas , 

'*'       *  't  ff  een   bijna  remi  Hen   tras, 

.*.:•!  liet  jaar  J78i  ,  hiJH:i  j^lIuh*!  vcrrallen 

'.   -%   N-trooi  verleend  tut   (Lmi  lii  rlioiiw  ;  nadat 

■  -  • '«.lienstueteniiiu  te  xoieri  rene  jjoede  en 

•    :  ;  '.li  i;L'!»ra«|l ,  wenl  dvii'  Li-rk  lol  di-n  [jron'1 

"' i'x    vaii  eiMio  iiieiiwü    begonnen,    waaraan 

•  .-<len   .ileeii  ijele^il  werd  ,    Ier     (jcdaciiteoii 
•'.-:    in    (!<*ii  luinir    oenen    Iduaimeii  ileen  je- 

.'H-hrilt : 
.    i.  'iial  Jimtjlingsthap 
.••.      .vi  aan  dit  gebouw 

..^,ri%^nt  en  trap 
• «.    tl.:.'.-/,  en  Godsdienst  tromte. 

,  ..•.;  1781$ 

..     ..«  l!Ei-\re?r;  oud  11  jaar. 
l  ..,.^i%T.   omi  10  jaar, 
^*    ^sVMiET,  ond  10  jaar, 

»::kjcbüuw  ,    lielwelk    op  f  icp  pijlureD   ni^l 

*  .  jjebecl    voltooid  on  met   vvn  irlniunler.i 

••    **:ocl  voorzien,    op  welks   drie    zijden,  di- 

.  :»   hcrj;  Sinai ,   ecne  ni'heelding  van  Moiis 

s    •    .'.*>ch   en  de  Druiventros  van    K-iCol  uitjjc- 

•  •  -ordijfe  koor  vindt  men  den  i][raf kelder  van 
x.jTTstEiH.     hl  <!e  vorijjc  kerk  vond  men  ceiic 

!..  .-i'rSoiiwen  der  kerk  \ervallen  is,  en  viajrii: 
,  .v.lkiüt    werdl  {jevonden  ,  staande  op  ecnen 
.   %«     ,*i^>;.l  men  liet  \oljrndü  opschrift  voud  : 

t  ;;  Mam  Syan  %oima  Cuéi 
::m  ;Ctt\}tctt/  ï>raiiluc  \}an 

::i  ^3  5ïu0u?tu^ 
1590* 

•  en  VroNuen  van  Soltëkieer  mede  ecnijc 
.  \!oni.    Van  bniten  maakt  de  keik  ouk  ei'iic 

•..»•  nu't  crn  voorportaal  naar  de  Dorische 
.   kolommen  van  id.iaiivie  Kcosynscbe  steen, 

•  -kante  kolommen  zijn  {geplaatst ,  die  mede 
..^••1  u\erd('kt  zijn  ,  terwijl  op  alle  vier  uilje- 
.    ^c  voorzijde    boven    de    deur    is  een    ^it 

:jI.*1  ,    vastijehoiidfn    Mordende    door    vier 
.V  'jjd  der  bou\)in^  en  de  voltooijinj  ,  no'en» 


%.*ti 


SOL  SW 

4» 


f  paAn  wiens  epiifl  dt  bmiwiBf  mdried  it« 

I  pi^kfc  deu  kark  net  eea  orgiu.    Mei  den 

eehter  de  code  toran    oof  tteen   geUeren; 


kU  VeérU 
'deKT  kerk  it 
deM  ceat  ven  onderen  ef  Yierkent  op ,  tot  een  den  omloop,  welke  mei 
ecne  nllntlrnde  veonien  ie  ,  boven  welke  hU  wederem  ecbtkanlig 
opgaat,  tot  aan  een  open  koepellje,  weeniit  de  windwl|ier  oprttiU 
nnnett  heeft  men  een  f  rQ  goed  aiirwerk  en  drie  kerkklokltea.  Vol- 
gens oode  aantoekeningen ,  tonden  er  omtrent  bet  jear  1690  vergnn- 
■ing  i||n  gegeven ,  tot  weder  opboawing  van  deien  toren ,  doek  andere 
onde  beriaten  leggen ,  dat  de  toren  in  1644  weder  opgebouwd  en  gebeel 
vemienwd  is ,  nadat  by  weinige  jaren  to  voren  door  eenen  sterken  wind 
wat  ommraiAd.  Thans  is  by  in  saer  goeden  staat.  Het  keriLbof , 
dat  aeeoe  ia  alle  opsigten  wel  onderbonden  wordt ,  is  door  eenen  mnur 
met  een  yseren  bek  tot  eenen  doorgang  gescbikt  lan  den  w^  afgescbei- 
den.  Oe  Herr.  kerk  van  Sonuasia ,  is  tovens  dienstbaar  voor  die  van 
ZëmmmmH,  daar  die  beide  dorpen  kerkeiyk  eene  gemeente  nitmaken. 
En  koeMer  de  kerk  onder  Zegwaart  staat,  behoort  bet  tW  pairanatuM 
uhslnitend  aan  de  ambaehtsneerl.  van  SoBTsaaiia ,  die  het ,  sonder 
tosechenkomst  van  Zegwaart,  uitoefent.  Dit  r^t  is  de  kerk  —  die, 
aoo  ab  wy  hierboven  (blads.  599)  gesien  hebben,  onder  Soanaaaia 
stond  —gevolgd.  Vroeger  was  het  de  Kerk  van  Soetermeer ,  ook 
door  de  parochianen  van  2^gwaart  wordende  gebruikt,  thans  wordt  sy 
genaamd  de  Kerk  van  Soetermecr  en  Zegwaart. 

JDe  R.  K.  kerk ,  vroeger  staande  aan  den  Foorweg,  i§  ia  1819  a%e- 
bfokea ,  nadat  in  1817  eene  nieuwe  kerk  in  bet  dorp  SotnaBtn  was 
gebouwd ,  welke  met  een  orgel  was  voonien  en  eenen  kleinen  koepel- 
tonn  beeft.  Ook  hebben  de  H.  K.  aebltr  de  kerk  eene  eigene  be- 
graafplaats. 

Vóór  de  Reformatie  beeft ,  op  |  n.  aftUnds  van  dit  dorp,  op  bet  eind 
dier  Delfiebe  wallen ,  een  klooster  van  de  orde  der  Regulieren  gestaan. 

Te  SonianiEa  is  weleer  eene  kamer  van  Rhetoriea  geweest ,  welke  da 
WiUe'MtÊfhiêemtm  ten  wapen  voerde  en  tot  sinspreuk  bad :  Mot  aocf- 

De  kermis  valt  in  den  tweeden  Maandag  na  het  feest  van  Xaau 
gthoorto  (8  September). 

Als  eene  byionderheid  ,  welke  te  SoiTsaaita  heeft  plaats  gehad ,  vindt 
men  opgeteekend  ,  dat  leker  G>naBiTJB  Jasss.  Cocbih  ,  sedert  1874  we- 
duwe van  Disca  Joses  Jarsz.,  by  haar  overiyden ,  in  bet  jaar  1608, 
181  nakomelingeD  naliet ,  onder  welke  men  telde  7  soqns  ,  6  doobtare , 
8S  kleinzoons ,  97  kleindochters,  5S  achterkldnzooos  en  47  achtar- 
klMudochters. 

Toen  de  Spanjaarden  de  stad  Leyden  belegerden  is  ook  SoiiHUBia 
door  hen  bezet  geweest.  Toen  de  Zeeuwiche  Admiraal  Boisat  tot  oat- 
aatting  der  Leydenaren  de  landscheiding  tusscheo  Delft  en  Rhyaland 
doorstok ,  werd  by  door  de  Spanjaarden  bij  de  Soeterroeerscba  brog  ge- 
keerd i  BoisoT  daarop  met  zijne  vloot  naar  den  Zegwaartscbe  wag  wen- 
dende, stak  alsloen  de  landscheiding  tusschen  Benthuizen  en  Z^waart 
door,  en  kwara  alzoo  gelukkig  tot  hulp  en  ontzet  van  Leyden  aan. 

Tusschen  den  28  en  29  October  1701  werd  SosriaBSU  door  eenaa 
swaren  brand  deerlyk  geteisterd,  deze  brand  zoude  soo  men  opgeeft 
by  bet  eerste  buis  in  Zegwaart  aan  de  zoogenaamde  Leydscb^walkm- 
'Watering  en  eene  herberg  zynde ,  doch  welke  thans  niet  meer  aan- 
wesig  is  ,  gestuit  syn  geworden  :  terwUl  er  eene  scknor  of  stal  ter  be- 
waring of  bescherming  der  kerk  geheel  omvar  werd  gemkl. 


8M  S  O  E. 

1o  171K{  braoJde  aan  den  Voorweg  eene  leer  ^roole  boawQMosvmuaf 
inet  bergen,  icbaren  en  verdere  aaDhoorigheden  tot  deo  grond  toe  af, 
welke  echter  daarna  wederom  in  baren  Torigen  staat  is  berboowd  |f- 
worden. 

Op  deo  1  September  van  bet  jaar  1798  ODistood  er  onder  doe 
gemeente  andermaal  brand  aan  den  Broek  weg,  welke  io  korlca  l|é 
een  gebeele  boerderij  ,  met  daarop  zijnde  gebouwen  en  bergen ,  ia  di 
ascb  legde ;  doch  ook  deze  beeft  men  spoedig  wederom  herbouwd ,  lat 
welke  herbouwing  men  de  onkosten  uit  de  liefdegaven  eo  aodeie  ia* 
zamelingen  bij  die  gelegenheid  ten  foordeele  der  oogelukkigen  gedaan, 
gevonden  beeft. 

Het  wapen  van  SorrtaiEcm  is  een  schild  van  azuur ,  waarop  dril 
korenbloemen  met  steel  en  bladen  alles  van  goud  en  staande  op  een  tctm 
van  sabel.  Het  schild  gedekt  met  eent  kroon  van  goud  en  vastgefaoa- 
den  door  twee  leeuwen. 

SOETERMEER  (!*IEUWE- DROOGGEMA AKTE  .POLDER- VAU-), 
pold.  in  Rijnland  y  prov.  Zuid-UoUand,  arr.  *s  Gravenha^  ^  kaal. 
yocfburgy  gcm.  Soetermeer ;  palende  N.  aan  den  Soetermeersche «lieer- 
polder,  O.  aan  den  Palensteynsche-polder  onder  Zegwaart,  Z.  aaa 
den  Driemans'polder  en  het  dorp  ,  W.  aan  den  Stompwijkscba- 
Groote-polder. 

Deze  pold.,  welke  in  het  jaar  1768  bedijkt  is ,  beslaat ,  volgens  bel 
kadaster  ,  eene  oppervlakte  van  684  bund.  15  v.  r.,  18  v.  el!.,  waar- 
onder 675  bund.  6chotbaar  land  ;  telt  4Ö  h.,  waaronder  7  boerderyen, 
en  wordt  door  vijf  molens,  welke  op  de  Vliet  nitmalen,  drooggeboudea. 
Het  bestuur  bestaat  uit  eenen  President  en  vier  Heemraden. 

SOETERMEER-EN-ZEGWAART,  kerk.  ^em.,  prov.  Zuid-Hollmd, 
klass.  van  't  Gvavenhage,  ring  van  Delft,  Men  beeft  in  deze  gem.  eene 
kerkte  Zegwaart,  en  telt  er  1250  zielen,  onder  welke  410  Ledematea. 
De  eerste  die  in  deze  gem.  het  leeraarambt  heeft  waargenomen  is  ge* 
weest  WiJNAND  VAN  Bezi  ,  die  in  het  jaar  11575  herwaarts  kwam,  en 
in  bet  jaar  1605  overleed ,  nndat  hy  in  1595  emeritus  was  geworden. 
Het  beroep  is  eene  collatie  van  den  Ambacblsheer  van  SoBTSBiEEa. 

SOETERMEER-EN-ZEG WAART,  Remonstrantschc  kerk.  gem.,  prov. 
Zuid-Holland,  tweede  klasse.  Men  beeft  eene  kerk  te  Zegwaari, 
en  telt  er  ruim  50  zielen,  onder  welke  ruim  20  Ledematen.  De  Pre- 
dikant nam  van  1815  tot  1846  tevens  do  dienst  waar  met  Zeven- 
huizen, thans  met  Bc r kei.  De  eerste,  die  in  deze  gemeente  het 
leeraarambt  hebben  waargenomen  ,  zijn  geweest  Albertds  IIottzucs  en 
anderen ,  die  in  het  jaar  1626  herwaarts  kwamen,  liet  beroep  ge- 
schiedt door  den  kerkcraad. 

SOETER-MEER-EN-ZKGWAART  ,  R.  K.  stat.  in  het  aartspr.  van 
ilolland-en'Zeeland ,  dek.  van  Rijnland, 

Men  hccfl  in  deze  slat.  eene  kerk  te  Soetermeer,  welke  door 
cenen  Pastoor  bediend  wordt  en  telt  er  1100  zielen ,  onder  welke  790  Com- 
munikantcn. 

SOËTERIIEEUSCnE-MEËR(HET),  voorm.  meer  in  Rijnland,  prov. 
Zuid- Holland ,  lusschen  Soetermeer,  Wilsveen,  Stompwfijk 
en  S  oe  terwonde. 

Dit  meer  ,  hetwelk  eene  oppervlakte  van  ongeveer  680  bund.  besloeg , 
was  door  de  gedurige  uilmocringen  van  den  veengrond  ontstaan  ,  en  bet 
stond ,  uilhoofde  van  zijne  uitgestrektheid  ,  diepte  en  ligging  in  eenen 
zeer  ligtcn  en  bollen  veengrond  ,  te  vreezen  ,  dat  het  eenmaal  by  boog 
water    en  stormwindeo    met    vele    naby    gelegen  dobben    en    andere 


S  o  E.  tf57 

tif^ctrokkMie  veralanden  loude  vercenigd  worden ,  zoo  dat  het  foor  de 
nabnrigt  ambachtco  geraariyk  werd ,  waarom  iDvn  reeds  in  het  begin 
der  Torige  eeuw  te  rade  werd  bet  Ie  bedijken  en  droog  te  niaken.  Mei 
dat  oogmerk  wendde  Jonkheer  Jacob  Oui  vah  Wij:i«aebdeii  ,  Heer  ra» 
Benthuisen,  Yrijheer  van  JF ij ny aarden-en' Ruyhrotk ,  Anibacbtshccr 
van  Soeffmietr  en  Zegwaari ,  lich ,  met  eenige  anderen  lijner  mede- 
standert ,  tot  de  Heeren  Staten  Tan  Holland  en  West- Friesland ,  met 
kenniigeTing  fan  hnn  ontworpen  plan  ,  om  dit  meer  te  bedijken , 
droog  te  maken  en  tot  Trucbtbaar  land  te  brengen ,  tot  groot  nut  en 
voordeel  van  het  gemccne  land  en  van  alle  de  iutrezctenen  ;  aangexieo 
het  te  midden  in  bet  land  en  in  de  nubijlieid  van  loo  vele  aaniienlijke 
steden  en  dof pen  was  gelegen  ,  zoodat  bet ,  tol  land  geworden  zijnde , 
eene  groote  menigte  vruchten  ,  tot  goricf  van  bet  algemeen ,  stond  voort 
Ie  brengen  \  terwijl  zij  tevens  verzochten  ,  om  ,  aangezien  deze  bepol- 
dering  en  droogmaking  aan  zeer  groote  kosten,  gevaren  en  zwarighe- 
den onderhevig  waren,  door  hooggcmeldc  Ueeren  Staten  met  eenige 
\oorregten  en  vrijdommen  bi>gunstigd  en  op  deze  ^ijze  in  deze  hag- 
0Glijke  oodcrnemiiig  ondersteund  te  worden.  Hierop  werd  aan  welgo-* 
melden  Heer  Oeh  vaü  Wijjigacrdcr  en  zijne  medestanders  door  Hun 
£d.  Groot  Mog.,  op  den  15  Maart  1614,  verleend  zeer  gunstige  brieven 
van  octrooi,  waarby  hun  Merd  toegestaan  dit  Soetebhbebscde-hbek 
geheel  en  ten  eenenmaal  te  bedijken  ;  terwyl  hun  ook  tevens  vele 
groote  en  aanzienlyke  voordeelcn  en  vrydommen  werden  Tergnnd  ,  en 
vrel  inzonderheid  dit  opmerkelyk  voorregt ,  dat  aan  hen  en  hunne 
nakomelingen  de  eigen  bchcering  van  dezen  te  bedijken  polder  zoude 
blijven ,  met  magt ,  om  tot  bestiering  daarvan  de  noodige  Ambtenarea 
aan  te  stellen  ,  welke  ,  benevens  de  ondernemers ,  zoodanige  keuren  en 
ordonnantiün  betredende  de  dijkwcrken  zouden  mogen  maken  ,  als  zy 
tot  bevordering  der  gemeeite  zaak  dienstig  zouden  vinden  ;  met  deze 
bepaling  noglbans ,  dal  bet  oppergezag  over  dezen  polder  zoude  zyn 
en  hly  ven  aan  Dykgraaf  en  II  oog  heem  ra  den  van  Ryuland  Naardien  na 
by  het  zelfde  octrooi  Mas  bepaald  ,  dat,  alvorens  dezebedyking  mogt 
vrorden  ondernomen ,  ann  de  slad  Lcyden ,  als  bezittende  den  eigen- 
dom  der  anibacbtsbeerlijkhedeu  van  Sücterwoiide,  Slompwyk  en  VYils- 
veen ,  zoude  moeten  worden  voldaan  alle  schade  ,  binder  en  letsel  ^ 
welke  deze  stad  wegens  die  te  doene  bedijliiiig  zoude  komen  te  lyden  , 
en  ook  aan  baar  op  eeuc  redelyke  wyze  zoude  beboorcn  genoegen  ge« 
geven  te  worden  ,  wegens  zoodanig  regt ,  als  Heeren  Burgemeesters 
eo  Regeerders  tan  die  stad  ,  als  Ambncbtsbceren  der  voorzeide  heer- 
lykheden  ,  op  het  genoemde  meer  te  vorderen   badden  ;  zoo  zyn  wel- 

S^meldc  Heeren  Burgemeesters  en  Regeerders  der  stad  Leyden  en  de 
eer  Obh  var  Wij!igabbi)E.v  ,  op  den  4  April  van  bet  zelfde  jaar  1G14  , 
met  elkander  deswege  in  der  minne  overeengekomen  ,  dat  aan  de  stad 
Lcyden  ten  eeuwigen  dage  zal  \olgcn  ,  en  zulks  onder  de  leenbrieven 
van  de  anibacbtsbeerl.  \au  Soelcrwoudc  en  Stouipwyk  vcrst«'ian  werden 
begrepen  te  zyn  ,  bet  regt  van  du  anibacbtslieerl.,  met  alle  de  gevolgen 
en  aankleven  van  dien  ,  over  de  twee  honderd  morgen  (ruim  170  bund.) 
van  de  voorgenoemde  SoETEBXEEBScnE-HEER ,  welke  doorgaans  het  aller- 
naast grenzen  aan  Stompwyk ;  als  ook  over  de  kaden ,  dyken ,  dam- 
luen ,  wateringen  en  wegen  daaronder  begrepen,  met  alle  zulke  reg' 
ten,  als  door  welgemeldc  Heeren  Burgemeesters  en  Regeerders,  als 
Ambachtsheeren  ,  in  alle  andere  oorden  van  Stompwyk  worden  ge- 
oefend; en  mede  met  zoodanig  regt  van  tienden,  als  in  de  opge- 
melde  twee  honderd  morgen  zullen  komcu  te  vallen ,  en  waartoe  de 


558  SOK. 

Ambaohliheereo  van  Stompw\jk  moglen  zyn  geregti(][d.     Yer? olgem  kb* 
bea  de   gezamenlyke  ingelanden  en  gehuisden  van    Stompwyk,  on4g 


deie  Soetefineerscbe  bepoldering,  tot  ban  b^ionder  gerief ,  eo  op  haam 
eigene  kosten  ,  met  Toorkennn  en  goedkeuring  van  l>ykgraaf  eo  Hotg 
beiemraden  van  Rynland ,  in  den  Stomp  wij  kscbe- weg ,  aaa  de  kow 
berg  de  Schenkkan  doen  steken  een  verlaat,  om  hen  te  dienen  me 
een  trye  doorvaart  naar  de  an\lere  landen,  onder  deie  banoe,  bmlBi 
de  gezegde  bepoldering  liggenae;  gelyk  dan  ook  deze  gexMBenl|li 
ingelanden  en  gebtiisden  verpligt  zyn  dit  verlaat  ten  bonnen  bUsiu 
deren  last  te  onderhouden.  Toen  er  in  het  jaar  1655 ,  onderacbckkM 
geschillen  over  hel  verlaat  gerezen  waren ,  zoo  heeft  de  vierscfaaar  vh 
Jiykgraaf  en  Hoogheemraden  van  Rynland ,  ingevolge  bnn  gtjii(|rfi 
van  den  2  Jyiiy  van  gezegd  jaar  ,    ter  voorkoming  van    verdere  ifiei^ 

geiyke  twisten  ,  by  eene  duid^yke  keure  aan  allen  en  een  ieder,  vit 
y  ook  zyn  mogt ,  verboden ,  dit  verlaat  te  gebruiken  of  deer  te 
varen,  op  zoodanige  straffen  ,  als  zyn  de  gemelde  kenre  in  Tcml; 
wordende  dos  de  doorvaart  en  het  gebruik  van  dat  verlaat  allflei 
vergund  aan  de  ingelanden  en  gehuisden  van  Storopwyk  ,  onder  dos 
Soetermeer^he-bepoldering.  Nog  zyn  die  van  den  SoBTEBnaiascai-Bm- 
roLDit ,  volgens  zekere  overeenkomst  tusschen  hen  en  die  van  Soeter- 
wonde  gemaakt ,  verpligt  jaariyks  aan  het  ambacht  van  Soeterwoiide 
te  betalen  zekere  gelden  voor  hun  aandeel  in  het  onderhoud  der  bfiif- 
gen   en  slnizen,  waardoor  het  water  zich  in  den  Rijn  ontlast. 

Deze  pold.  behoort  thans  tot  het  arr.  *s  Gravenhage ,  kaïit.  Fmt» 
hurOf  gedeellclijk  gem.  Soetermeer,  gedeeltelijk  gera  Stompwyk;  pa- 
lende N.  aan  den  Vi'esteinder^polder  en  den  Zwet-polder,  O.  en  Z.  aaa 
den  Nienwe-Drooggemaakte-polder-van-Soetermeer,  W.  aan  den  Stane- 
vaarts-polder. 

Hy  if  in  het  jaar  1612  bedykt,  en  beslaat  eene  oppervlakte,  vol- 
gens het  kadaster,  van  522  buud.  50  v.  r.,  waaronder  516  bund.  K  T»r. 
69  V.  ell.  schotbaar  land ;  als :  onder  Soetermeer,  volgens  het  kadas« 
ter,  348  bund.  24  v.  r.  55  v.  ell.  en  onder  Stompwijk,  174  bund. 
25  V.  r.  65  v.  ell.  Hy  telt  14  h.,  zijnde  alle  boerderijen ,  van  welke 
6  onder  Soetermeer  en  8  onder  Stompwijk,  en  wordt  door  vier  molens 
droog  gehouden.  Het  bestuur  bestaat  uil  eenen  Dykgraaf  en  drie  Heem- 
raden. 

SOETERS ,  geb.  in  de  bar.  van  Breda ,  prov.  JVoord-Braband,  Zie 
Setbss. 

SOETERWOÜDE,  gem.  in  Rijnland,  prov.  Zuid-Holland ,  arr.cn 
kant.  Leyden  (2k.  d.,  19  m.  k.,  2  s.  d.,  2dc  afd.) ;  palende  N.  aan  de 
gem.  Leyden  en  Leyderdorn ,  O.  aan  de  gem.  Hazerswoude^  Z.  aaa 
soetermeer  en  Benthuizen ,  W.  aan  Voorschoten. 

Deze  gem.  bestaat  uit  den  Groote-Polder ,  den  Oost- Broek- 
polder, den  West-Broek-polder,  den  Geer-polder ,  den 
Oos  t-Vliet-poldcr ,  den  Boshoizer-en-Gasthuis-polder, 
den  Roombnrger-polder ,  den  Oudc-Gelderswoudsche-pol- 
der,  den  Zwet-polder,  den  Hof-polder,  den  Rronestetn- 
sche-  of  Knotter-polder  en  den  Drooggemaakte-Gelders- 
woodsche-polderen  gedeelten  van  den  Groote-Wes  teind -pol- 
der en  vanden  Barre-en-Oude-Groeucndy  ksche-polder  , 
den  Kleine-Kronensteinschc-polderen  den  Kleine-Room- 
burger-polder.  Zijbevathetd.  Soetcrwonde,  beneveus  de  geh.  en 
b.  Hoogstraat,  Westeind,  Zuidbuurt,  Noorda,  Noord- 
buurt,     Miening  ,     Vrouwe-vaart,     Kronestein,    Vliet, 


S  o  B.  5tf0 

Yo«ri«hol«rw«g,  6e  Hoog«ii-BI)Bdyk  (buhen  da  witU  poort 
ioLojdeo),  bei  Slodeot eo-pad ,  é%  Boo^en-Ryody k  (huiUa 
do  Uoo^Woerdiche-poori  te  Leydeo) ,  Weipoort  en  Gelders- 
'voode.  Zy  betlaet,  volgens  het  kadaster,  eene  opperTlakte  Tan 
9848  buad.  W  t.  r.  9  t.  ell.,  waaronder  5220  luiod.  30  t.  r.  tS5  v.  ell. 
bdnstbaar  land.  Hen  teil  er  387  h.«  bewoond  f!oor  467  huisgei.,  uitma- 
kende eene  berolking  van  mim  2300  iaw.,  die  meest  in  den  landbouw 
bon  bestaan  vinden  ,  wordeode  hier ,  naar  men  wil ,  de  beste  Leydsche 
boter  gemaakt.  Ook  heeft  men  er  2  tcheepmakcryen ,  1  seilmakery, 
1  loerlooijery ,  1  aiynroakery ,  2  polteufabryken ,  2  kalkbrande/yen , 
St  vemisstokerijen ,  1  seenivol-,  1  olie-,  1  koren-  en  6  houtiaagmo- 
lens.  Yoorïieen  bestond  hier  ook  eene  papiermakery ,  alsmede  nog  eene  / 
scbeeostimmerwerf  en  eene  kalkbrandery ,  welke  echter  niet  meer  in 
werking  lyn. 

Door  eenen  landman  van  deze  gemeente  werd ,  in  bet  jaar  1330 ,  het 
bemesten  der  landen  uitgevonden  en  daardoor  Toor  den  akkerbouw  eene 
ryke  bron  van  voorspoed  geopend. 

De  Herv.,  die  er  780  m  getal  syn ,  onder  welke  230  Ledematen  f 
maken  gedeeltelijk  eene  gem.  uit ,  welke  tot  de  klass.  van  Leydem  , 
ring  van  Alphen ^  behoort,  en  beLooren  gcdeeltelyk  tot  de  gem.  van 
Lwêmiarp, 

De  Evang.  Luth.,  die  er  wonen  en  de  Remonstranten ,  van  welke 
neo  er  7  aantreft,  behcoren  tot  hunne  respective  gemeenten  te 
Xeydlffii.   ' 

De  R.  K.,  die  er  ruim  1380  in  getal  sQu ,  onder  welke  1000  Gom- 
Monikanten ,  maken  gedeeltciyk  de  stat.  van  Soeterwoudt  uit  en  wor- 
den gedeelteiyk  tot  de  stat.  van   Groenendijk  gerekend. 

Men  heeft  in  dere  gem.  eene  school,  welke  gemiddeld  door  een  ge- 
tal van   100  k  130  leerlingen  besocbt  wordt. 

SoETEawrooDB  is  eeue  beerl.,  welke  vroeger  van  de  graaflykheid  als 
een  onverslerflyk  leen  gehouden  werd.  Zy  betaalde  de  verheergewa- 
den met  een  paar  wapen  handschoenen  ,  of  daarvoor  twintig  schellin- 
gen (6  gold.)  in  geld.  Zy  werd ,  den  17  Fobrnary  1803 ,  door  Willm  III 
Graaf  wan  Holland  en  Jlentgouwtn ,  in  erfleen  ,  soowel  voor  dochters  als 
aonen ,  gegeven  aan  Heer  Filips  var  Sahthobst  ,  Ridder.  Vervolgens 
kwam  sij  aan  Jar  va.^  Egmosd  en  gin^  daarna  over  aan  den  Ridder 
Baetioloieus  ,  Heer  van  Raaphorst ,  wien  Hertog  Albbecit  ,  door  af- 
•tand  van  Jonkvrouw  Lisbeth  ,  wed.  van  Tbtroode  ,  dochter  van  ga- 
meiden Heer  Jar  var  Essord  ,  daarmede ,  op  den  14  February  1576 ,  heeft 
werldd  en  beleend  voor  hem  en  lyne  nakomelingen  Door  het  overlyden 
▼an  Baetbolombcs  var  Raapuoest,  is  deze  beerl.  gekomen  in  1470,  op 
aQnen  soon  Jonkheer  Adbiaar  var  Raapbobst,  vervolgens  op  diena 
neef  Jonkheer  AALBascBT  var  Raapboest.  Na  hem  is  dit  leen  geko- 
men op  Heer  Flobis  var  Albbiadb,  die  het  gekocht  beeft  van  de 
Toogden  van  Jonkheer  Adbiaar  var  Zwibtbr  ;  vervolgens  op  Jonkvroawe 
AoATBA  van  Albesadb,  gehuwd  geweest  zijnde  met  den  Ridder  Jam 
tar  Golbrbobo,  Heer  van  Renswoude ,  f^an  der  Vearze  ens.;  vanhaar 
is  sij  overgegaan  op  Jonkheer  Isbbard  var  Mebodb,  soon  van  Mabu 
TAH  CoLBRBOBG.  Dezc  hceft  de  heerlijkheid,  den  2  September  van  het 
jaar  1610 ,  verkocht  aan  Burgemcesteren  van  Leyden ,  welke  stad  ook 
nog  heden  daarvan  bezitter  is. 

i>e  beerl.  SoBVBBwroiiaB ,  welke  gezegd  werd  een  kwaad  leen  te  syn , 
is  met  het  overlyden  van  den  Heer  Mai)rih«  var  dbe  Aa,  Burgemees- 
ter  der   stad   Ledden ,    op  wien    de  beerl.   van   wfgc   die   stad ,    als 


160  SOE. 

hmimAuhetr  «ao  8mtuwoc»i  «erlrid  «at,  doordien  m  g^esekiadenk 
naliet  ,  voor  eono  lekere  erkentenis  aan  de  Graaflykheid ,  Tan  «i 
k«aad  tot  een  goed  leen  gemaakt. 

Volgens  Sinos  tai  Luwn  loade  de  borgwal  binnen  Leyden,  li- 
ne n  burg  genaamd,  «elke  voor  het  oillrggen  der  stad,  gcdghi^ 
irjk  in  SoEYEavroraB  ^|elegen  «as ,  lijnen  naam  van  de  Heoen  v«f 
RAAraoAST  ontfaogen  en  daarop  een  burg  of  ander  gebouw  van  ëê 
Herren   gestaan  bebbcn. 

Het  d.  SoETEavrofTDE ,  ZoimvrocDE  of  ZoETEwoni ,  bij  ¥crkailb| 
SoETBivou ,  ligt  i  n.  Z.  van  Lerden.  Het  is  op  aich  lelf  niet  fiMt, 
maar  zeer  net  bebouwd  en  zinJeiijk  bestraat ;  zijnde  de  Tnnfaii 
sle  straat,  die  «elke  van  voren  langs  de  kerk  loopt.  —  Mco  tdlcr 
in  de  kom   van  het  d.  47  h.  en  350  inw. 

Men  «il  dat  het  eigenlijk  SvrErrzavroroE  of  SoBrtEvroüDB  soa  heelci, 
naar  een  watertje  ,  dat  de  Zwet  genoemd  wordt  en  niet  ver  van  fcct 
dorp  loopt.  Noglans  vindt  men  in  zekeren  brief  van  Aoa,  Markgmia 
fo»  Brandenburtf  ^  ten  behoeve  Tan  de  abdij  van  Rijnsfaorif  ia  hrt 
jaar  1205  verleend,  eenen  getoige  vermeld,  met  den  naam  tib 
Floebbtios  vaü  Soetbewolot  ,  zoodat  de  naam  van  het  dorp  io  dies  t^ 
ten  minste  met  den  hedendaagsche  overeenkomt. 

De  Herv.  gemeente  fan  Sobtebwogdb  telt  ongeveer  390  lidei , 
onder  welke  180  Ledematen,  en  behoort  tot  de  klass.  van  Leydm^ 
ring.  van  Alphen,  De  eerste  ,  die  hier  het  leeraaranibt  heeft  waai 
men ,  is  geweest  Lev»cs  Cabeuogw  ,  die  hier  in  het  jaar  1588  I 
pen  werd  en  in  het  jaar  1591  opgevolgd  werd  door  JoBAant  Bb- 
■arbi.  Het  beroep  geschiedt  door  den  kerkeraad ,  welke  -daarraa 
kennis  geeft  aan  de  regering  van  Lejden.  De  kerk,  welke  vóir 
de  Hervorming  aan  den  U.  Jobabbs  den  Dooper  was  toegewQd, 
moet  hier  zeer  vroeg  aanwezig  geweest  zijn ,  zoo  als  bl^kt  nït  da 
kopie  van  zeker  testament,  gemaakt  door  Pietbb  ^an  Lsvaaa*  Ia- 
nunnik  van  St.  Pieterskerken  ,  zoo  van  Leyden ,  Utrecht  ab  Middel- 
burg ,  en  Pastoor  van  Sozteewodoe  ,  in  welk  testament  hy ,  sp 
Dingsdag  voor  St.  Maarten  ,  in  den  winter ,  in  het  jaar  1316  be- 
looft en  sticht  vier  vikarijen  in  de  St.  Pieterskerk  te  Leyden ,  be- 
nevens zljn  buis  en  eenije  vikarijen  en  nog  drie  honderd  guldea 
jaarlyks ,  als  ook  eene  kelk  en  zijne  brei ieren ,  ter  gedachtenis  i 
onder  voorwaarde ,  dat  een  der  Vikarissen  verpligt  zoude  zyn  dage- 
lyks,  in  de  kapel,  in  welke  zijne  moeder  begraven  lag,  misse  te  le- 
zen; —  ofichoon  wij  nu  uit  bet  bovenstaande  de  juiste  tyd  der  slicb- 
ting  niet  kunnen  opmaken  ,  zien  wij  echter  dat  de  kerk  reeds  in  bet 
jaar  1310  een  eigen  Pastoor  heeft  gehad  ,  en  gevolgeiyk  reeds  vroeg 
gebouwd  is  geweest.  Wanneer  men  de  bouworde  van  de  tegenwoordige 
kerk  oppervlakkig  beschouwt ,  zoude  men  van  gedachten  zyn ,  dat  ait 
de  zelfuc  is ,  welke  in  de  eerste  dagen  bier  gesticht  werd  ;  dan  daar  wIJ 
lezen  dat  de  kerk  te  Soetervvodde  in  het  jaar  1574  of  1575  door  de 
Spanjaarden  ,  die  Leyden  Lclrgerd  hielden ,  verbrand  is ,  hebben  wij 
rtdcn  ,  bier  aan  te  t\iyfclen.  De  eerste  kerk,  welke  \óur  de  Refor- 
matie te  SoETEEWocDB  is  gcbouwd  geweest ,  was  aan  den  U.  Jobaibes 
din  Vooper  toegewyd.  Het  tegenwoordig  kerkgebouw  is  zeer  ruim  en 
groot ,  zijnde  ,  benevens  bet  koor ,  aan  iedere  zijde  oiet  eene  kapel  uit- 
gebouwd f  waardoor  de  kerk  de  gedaante  van  een  kruis  heeft.  De  kapel 
ter  rrgter  zijde  van  hel  koor  is  voor  eene  kerkeraadskamer  afgeson- 
dcrd.  De  toren  is  in  dier  vooge  gebouwd,  dal  men  daar  onder  door 
middel  van  een  portaal  den  ingang  der  kerk  heeft.     Boven  eene  armbus 


St)E.  501 

in   de   kerk  is  vroeger  een  liouleu   bordje  geplaatst  geweest ,    wairc^ 
«MO  laa: 

O  Memêehe»  wil  m  ontfarmen , 

Terwijl  gij  Ueft  op  d'  Aard. 
Gedenkt  aam  de»  Armen  , 
AU  ef  gij  zelfs  arm  waard. 
Anno  1730. 
Boven  de  loreodeor  it  eeo  fraaye  uurwy zer  geplaatst ;  tegen  over  den  pre- 
dikstoel»  hangt  een  kunstig  geschilderd  houten  bord,  waarop  de  twaalf 
artikelen  des  geloofs,    bene?eus  het  jaarUl  1795,    Ier  linkerzijde  is 
eeo  dcrgelffk  bord  geplaatst,  waarop  de  wet  des  Ueeroo ,  met  het  jaar- 
tal 1G9S.    Naast  den  toren ,  aan  de  regterzyde ,  is  cene  plaats  tot  bêr- 
ipog  vao  verdwaald  vee.     Op   eene  cerk  welke  vlak  voor  den  predik- 
stoel ligt ,  leest  men  : 

Gelmkkig  die  eich  voorbereid  y 
Ter  taaligê  onUtcrflijkhtid , 
Met  Jbsos  werd  zijn  tiel  eereend, 
Schoon  't  Graf  bewaard  eijn  koud  atbeent.^* 
1777.  Jan  Lihklaaii. 

In  vroegere  dagen  pronkte  deze  kerk  niet  byzondcr  fraaye  geschil- 
derde glasen  ,  op  welke  do  wapens  zoo  van  de  steden  Haarlem  ,  Ijeyden , 
als  andere ,  benevens  die  der  familiëu  van  Burgemeesters  van  Iie]fden , 
als  Ambachts-Heeren  van  SeETsawouDB  geschilderd  waren  ;  bysonder 
inantta  in  fraaye  schildering  een  der  achtcrglazen  van  het  koor  ait , 
aljnde  daarop  een  op  syne  achterste  pooten  staande  leeuw  afgebeeld, 
hoadende  in  tyne  eene  poot  eene  speer  ,  waarop  de  vryheidshoed ,  en 
in  de  andere  poot  het  wapen  der  stad  Leyden  ;  onder  den  Icenw  las 
men  :  dat  de  Hecren  Biirgemccstcren  der  stad  Leyden  de  Ambtchts- 
Heerlgkheden  van  Soctcrwoude ,  Stompwyk  ,  Tedingerbroek  en  den 
Leidschendam ,  in  den  jare  1610,  gekocht  hadden  van  Jonkheer  lJsBa4ia 
VAi  MxaooB;  verder  stonden  op  dit  glas  do  wapenen  der  Burgemees- 
teren van  het  bovengenoemde  jaar ,  enz.,  dan  alle  dete  sieraden  syn 
meest  vervallen.  De  kerktoren  pronkt  met  eene  fraaije  spits  ,  en  heeft 
van  binnen  een  leer  goed  uurwerk  en  klok.  Op  het  midden  van  het 
kerkdak  ,  is  een  zeer  schoon ,  doch  klein  open  koepel  torentje  geplaatst, 
waarin  mede  een  klokje  hangt.  In  bet  jaar  1817  hebben  eenige  ge- 
meenten in  Zuid-  en  Noord -Holland ,  benevens  twee  ongenoemde  wel- 
doeners ,  door  hunne  liefdegiftcn  do  gemeente  van  SoETsawooDB  in  staat 
gesteld ,  tot  opbouw  en  herstel  van  hare  vervallen  kerk  en  predikants- 
' woning,  en  in  1839  heeft  zy  uit  het  fonds  van  noodlijdende  kerken  tot 
dringend  herstel  van  het  kerkgebouw  500  guld.  genoten.  Het  kerk- 
hof, hetwelk  aan  de  achtcrzyde  met  huizen  is  gebouwd,  is  van  voren 
met  een  en  muur  omringd ,  en  met  een  houten  hek  van  den  weg  afge- 
scheiden. 

De  H.  K.,  die  er  1000  in  getal  zyn ,  onder  welke  700  Commnni- 
kanten  ,  maken  cene  slat.  uit ,  welke  door  eenrn  Pastoor  en  eenen  Ka- 
pellaan bediend  wordt.  De  kerk  ,  die  aan  den  U.  Jouasihes  den  hooper 
»  toegewyd ,  staat  in  de  Zuiderbiturt ,  en  is  een  zeer  schoon  gebouw  , 
van  binnen  tot  de  godsdienst  zeer  wel  ingerigt.  Zy  prykt  met  eenen 
toren  en  is  van  een  orgel  voorzien*  Ook  hebben  de  R.  K.  hier  eene 
aCumderiyke  begraafplaats.  Sedert  de  Reformatie  waren  de  R.  K.  van 
Benthuisenj  Soetebwoude,  Zoetertneer  en  Stompwijk  in  eene 
statie  vereenigd  ,  maar  sinds  het  jaar  1058  syn  die  van  Soivbrwooue 
daarvan  afgescheiden  en  hebben  eene  afiondcriykc  statie  uitgemaakt. 
X.  Dbbl.  3G 


nm 


aOE. 


Tk  RhKkrt  van  )bUUa  oftk;  Si.  JanshecrcD  »  bebttMU  lu  dciiMi  ointrrk 
Hetc«r  ncr  v«lo  frocderen  Lezclcn  en  een  Konimnndeiirtcbangeha»!,  ba- 
liourunJu  onder  bcL  Landkoinniandeiirscbap  VAnHaarletn.  üewijl  in  bet 
jxinr  1115  iiiiscbcn  do  Duilsche  ïtiddcrs  aU  Vastoora  van  de  St.  Pie- 
iLTskurk  Ie  l>eydeii  «n  de  Si.  Jans  lliddcrs  ,  over  de  palen  van  htm 
IjccslciyU  rrglsfjebied  een  procaa  (ycreien  mus  ,  xoo  hebben  de  Borg^^l 
luei'itrrs  ,  do  Schout ,  de  Schepenen  en  de  Raad  der  stad  Lcydrn 
fpMcri  brief  %an  bel  zei fdu  jaar  tcrklaard,  dat  lij  ondcrtcbcidetic  j^etu 
{\ru  van  liel  n^nnnctijk  vm  bet  vronwelijk  (ycalacbl  (jeboord  hadden, 
id1i<n  verklaardin  dat  de  Duil*cl»e  Ridder*,  ïoo  lang  bet  de  nicnscb 
helleren  koude  I  dtf  kerkelyku  bcdleninijcn  tot  de  Weïpoort  toe,  acbu 
bel  slot  ^wieten  verrigl  baddeo.  Het  seb^nt  t-chler  dat  do  St.  JanmddA 
de  kerk  van  Sotreni^ntiDt  nis  I^a^toors  bediend  hebben.  Immers  blijl 
het  uit  tckercn  brief»  dal  Graaf  VVati:»  vm  llKSEcouwcti  cnx.  ah 
(jraaf  tviH  Holland,  hel  reijl  van  Toorstelbnfj  tot  de  kerk  van  Soctki- 
Mroïnü  pn  flaieri^woudu  aan  den  Kom  manden r  der  Miilthezcr  Ridders 
te  Haarlem  hcefl  |;r^even  ,  doeh  onder  lekere  voorwaarden.  Te  Sot- 
rKAUoinm  is  nojj  «1:11  frodeelte  der  liuuin[j  deier  Ridders  tn  Heiei»  C^^H 
ideven  ,  hel  welk  hedendaaijs  door  den  Predikant  der  Hervormden  »^1 
woond  en  door  Uaarlem  onderhouden  wordt ,  welke  het  palroaaalrr<jt 
aldaar  pta/rt  nit  te  oefenen* 

Onder  SoeTe&wocnE  la^cn  van  ondt  onderscheidene  adclttjke  buisen , 
als:  Meerburg,  Ryncj^oro,  Koehei,  Bosbnixcn,  Roden* 
burfjt  Rooniburjj  en  Z  wie  ten.  Thans  staat  er  nog  een  bu»  op 
den  i^rond  van  Kronestein  en  men  treft  er  eene  mcui(]fte  buitcQ' 
]>Iaalscu  en   tuinen   aan. 

Tydens  bet  beleg  der  stad  Levden  In^  onder  dese  (jcm.  ook  nog 
schans  La  ui  men.     Zio  dal  woord. 
He  kermis  valt  in   den  24  Jnny. 

liet   ^apen    dezer   genn  beslaat    ntt  een    veld   van  azunr ,  niet  dm 
ktavcrhbderen  ,  nieL  hunne  stelen  naar  boven  gekeerd,  co  eit  chtf  \ 
iwcc  iiikjes  .  geplnaUt   en  sautoir  f  atlei  van  goud. 
SOETËRWÜUDE  (GR0lXrE4'üLDER-VAN'),   pold.  in   RijnL 

Rrov*  Zuid-UoUiind  ^  arr,  en  kant,  Leijtkv  j  Qcm^  Soetentondt ;  pul  en 
I*   aan  den  Kroaeiiburgscbc- polder  ,    N.  O.   aan    ilen  Harre- on-Oud 
Groencndyk^cbe-polder ,  Z*  aan  dt^n  Broek  polder,  W.  aan  den  Znet- 
polder  en  aan  den  Wcsteinder-polder* 

Deze  polder  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  cene  oppervlakte  van 
470  bund.«  alles  scboLbaar  land;  lelt  3  h.,  waaronder  k  hocrderrjen , 
en  wordt  door  éénc  sluis,  op  den  R^n,  van  bet  orertoüige  water  ont' 
tost.  Hel  polderbesluur  beslaat  uit  den  Ru rgc meester ,  twee  Moïcn- 
meester*  en  een  en  Secretaris. 

SOETl-DJALV,  d,  in  Oott-Iudtë ,  op  hei  Sundaiche  ell  Sitmattm  ^ 
\amh.    Lamportf/ ^  aan  den  oever    der  Toeïang-Bawang, 

SOËTJKN,  groote  indigofabrijk  ,  in  Oost-JttdiCf  op  het  Sundmst^ 
eti    Java  t  resid,  BoqUii  ^  reg,  en  4  palrn  van   Poentorcdjo. 

Door  de  aardbeving,  die  ttch  den  4  January  1810  heeft  doen  ge- 
voelen, is  dexe  fahryk  iwaar  beschadigd,  het  pakhuis  op  vele  plaat- 
sen geschuurd,  bel  dak  uit  bet  verbaud  gerukt,  de  schoorsteen  voor 
«en  voornaam  gedeelte  ingestort,  en  de  sïeenen  kolommen,  waarop 
rfcrmente 


klopht 

even  bnven  den  grond  afgebroken, 
SOETJIE,   d.    in  Oo,tindié\ 


op 


$o€rttbüya  ^  M,  Grtu€c ,  5  palen  van  Grïssee 


! ,  ten  golal 
bet  Sundatche  cil*   «/anf  • 


SOL.  MS 


>il  feit  •••%•  plMte  ^  4<s«  S^SliMle   aftleelmff ,   wmt  mea  goed 

I  het  diDMVdoB- 


iMeft  4  WMfom  de  Earopctelie  ioMieleneo  het  dao  mvdoa- 
IVk  m  Utr  ht«i  bftlea. 

•  WMTlAliA,  d.  hl  Oott-hüë^  op  boi  eil.  FtMor,  ooodor  IMie- 
SmmÊÈi'élmitm,  —  Hh  Hoderbndtebt  GoorenMnient  hoeft  hier  oenen 


8QBWAIIGGI,  ArmOmt-inM,  ophotAmdaidhceil.  CtUbtê^  gonv. 
MêmÊÊéê  f  diit.-  SToiuoo* 

aOBWAIIGGI ,  Ponoi-SonrAMoi ,  eil.  in  Ooü-itu^,  lot  de  JTImie. 
SiMiéifc«AMMitai  bdioortBdo.    Zio  SmeAR. 

80BWITAEI-MALI ,  d.  in  Ooü-indÜj  op  bot  Smmituikt  dl.  ^s. 
mmitmi  h  hek  Xmd-dlrr-i^aioiAf,  i^k  Simamort. 

SORBLT «  gehniiholUko  natm  van  het  geh.  ëontaio,  in  do  Mn- 
jtfij  mm  'fllffrfo^fnftoflcik,  kw.  PetUand,  prov.  Noofi-Brabmué.  Zie 
tJoniViUi 

80FU-P0LDER  (DE)  ,  pold.  in  het  rriJ9^wm^8lmi ,  pfOY.  Zcd^nir. 
Sm  flüWiiouwn. 

SOCGEL  ,  goh.  in  de  Mtijttij  «a»  *«  HeHopvkoêck ,  kw.  Mamgkmd, 
pror.  Jfmrd'Brakamd,  Eertifdisir.,  arr.  en  i^n.  O.  N.  O.  Tan  *«£rer- 
faymlofcA ,  kant.  en  1  o.  %.Z,  O.  tan  Om  ,  gom.  en  40  min.  W.  Z.  W. 
van  Bêeêêké 

80GHDIIE  (DS),  dyk  tn  het  ifedMiMf fM^  derpror.   üimhi.  Zio 


80GIE,  otl.  hl  Ooti'InM,  in  den  AmiiafdW-irid^icl ,  Zi  van  de 
Stijnat  Tan  Malakka. 

MGOSlNAE,  distr.  tb  OoH-indië,  op  het  Sbuloidfe  eil.  Jooo, 
nrid.r  KêOHêf  rog.  Trengalek. 

aOQülLU}^  è.m  Ooit'indit,  op  het  JgnjidlaieiW  ql.  Ja$m.  ZioSMOIixo. 

SOHOKAN ,  oud  d.  in  OosUJmdii,  op  het  AmdbcAo  «1.  Jma , 
rend.  en  reg.  Ckeribon,  distr.  €lé>any. 

80EA ,  obd*  d.  in  Ooii-indiëf  resid.  SotnAaya  ,  reg.  iiyo|Nm. 

BOEKAWATIE,  botch  in  Oatt-Indië,  op  het  5iiiMbfdWea.  Am, 
reaid.  Taaal. 

SOKKOiS,  eil.  in  Ooii-lndië,  op  de  kost  van  Ifimm-Guimêa ^  by 
de  Tritons-baai. 

30K0  ANTJAR,  d.  in  Ooii^Indië,  op  het   SundoKhê  eil.   Jamt, 

ffMiu.   néWUKinjf, 

flOEOIiA  (DE),  Wat  Soeola,  riT.  in  Ooêi-Ittdii,  ntié.  Amkam, 
op  het  MoiÊdtieki  eil.  Jmboina, 

SOKOMttiLO,  d.in  Ooêt-Indii,  op  het  Siincbfe^  eil.  Joms  ,  reiid. 
Kmim  f  ads.'  rot.  Magelang, 

SOEROB,  d.  in  Oatt-indiê,  op  het  Sm^datchê  eil.  Joosi  neid. 
Djotioiarta, 

SOL  (*T),  goh.  op  de  Widdel-Felttwü ,  pro?.  Gelderland,  diflr:  Fe- 
lifve,  arr.  en  7  u.  N.  van  Amhtm,  kant.,  gcm.  en  5  n.  W.  van 
jéfMoom:  met  %  h.,  tQndetwee  boerenplaatsen ,  het  Gr  ooi-Sol  en 
het  Elein-Sol  geheelen. 

SOLA  D*AYES ,  eilandjes  in  We$i-tndiëf  O.  Z.  O.  von  Bonaire. 
Zio  Avat. 

SOfaAMA,  voomr.  borg  in  het  ^uiêrkwarttèr ,  prov.  Smiyfn, 
mtt.  eA  9(  n.  N.  W.  van  Groningen,  kant.  en  !{  o.  N.  van  Zuid' 
korm,  gem.  Oidekove. 

fOUflD-BlNADANA  ,  oud.  d.  in  Oost-indü,  op  het  .9tffidbieAe 
eil.'  /ion ,  retid,  Ptmnger^Regenitehappen ,  reg.'  Sumadang. 


80t 

<006tEA-  CD  WESTEfl  ) .  nucU  nameo  ww  de  dorp» 
I,  op  bel  eih  iFakkertHf  prov.  Ztelamd»  Zk 
^smmm  fOm-)  «•  Smoio  (West  ). 

:illiAiTnifl£L  (HëT),  ^ater  in  de  Meijerij  win  't  flerto^tnhöt^f 
kmmWÊÊÊiIbmé,  fg^,  Noord' Braband,  gem.  en  ^   u.   W.  ta»  /«i£4* 

SOUiUÜlFt  d.  in  tluniingo  f   prov.  Groningen      Zie  ZotTKASf. 

SOU,  «ad  d.  (fl  (htt'lndiif  op  bet  MoUkttht  eiL  CeraM,  «p 
da  ÜMlIaii  V»  BoewamakeL 

SOU»  titiiftr  ITT  Ooit'itidii  ,  in  tien  ArtkipcU^fan^Su^La^awm  ^ 
t^Hdte  ItisMf  •»  Hocwamobel.  —  In  ctcjtc  «traat  hgt  liet  VArkeot- 
«tWttd. 

SOUITTtB.  SOLEÜHE  en  SDLEÜVE,  Franscbe  namen  van  4e 
h^sL  a  hit  d»  i^iviE  of  ZoLWEU  f  in  bet  groolb«   Luxemburg.     Zie 

SOLCtn'HC  (HOKT*) ,  Franscbe  naam  van  den  ZoiTU-iime,  in  bei 
|»i«4i*  l.«jTflifriir^.     Zie  Zolver-bero. 

R>LITAIRE,  houljyr.  in  Nederlandt-Gutana ,  koU  «Vurtfiome ,  «ia 
éi  jfamamtf  l«r  fegtcrEijJc  in  bet  afvaren;  paiendf*  boven  waar  Li  aan 
é^  ^■'l^El  Rcinoi'^i^i'  f   benedcnwaarts    aan  den  koitgr.  Moedertorg. 

$OliIUW(LA),  iuikcrplant,  in  Piederlamts-Guiüna^  kol.  «Vitrt* 
.aas  dt  Fericakreek ,    ter  Ittikerzydd  in   het   afvuren  ;    palende 


!iide        1 
a«n  du  suikerptant.  do  Eendracht,  bcnedenwaarts  aaci  de%^H 

akk.     frroot;    oiel^^ 


^•ivi,  kott^nind  Land-van-ün\erfpi*noe(^d ;  SU25|  akk.  groot: 
7ê  iiifM-  —  ^^  BuikcrmolcD  wordt  met  water  gedreveo.  De  f 
mmme^  hMt  risToati. 

ilOUTÜOË  (LA) ,  vcrl,  böulgr.  in  Pfederlandi^Guiami  ^  kol,  5«ri* 
«sa^i  Mfl  de  Saramacca  ,  ter  nnkcnljdc  in  het  afvaren  ;  palende  bo- 
^f^MUfts  aan  dti  ferU  plant*  Toeflugt^  bL>nedeawaarti  aan  den  boutf. 
Fi«»lLfort :  1(X)0  akk.  groot. 

ïK)l^ABfA  of  S(»tKEaA,  voorm.  Uate,    prov.  BtUdand^    kw.   Om- 
griet*  Tit'tjerktteradtel ,  arr.   en   3  Ui  Z,  O.   Tan   Liftuwafdm, 
m  1   u.  Z.  W.  van  Bergum ,  uict  ver  van  Garyp  ^  waartoe  «y 
do. 

Tic  plaatse,  waar  tij  gc^Uiao  heeft,  tiet  men  thans  ccnc  boeren- 
pliali*  H oogtent  ([cn«ijmd,  waarvan  de  biiizinge  in  de  bouworde 
PM  Vt^kcn  draaft,  dat  t\i  aan  voorname  itcden  heeft  toebehoord. 

bOLKAUA  orSoiKEmA,  voorin,  slate,  prov,  Frieiland ,  kw*  WtP^ 
tftff^i  gHct.  ff^ytnbritscradeelj  arr.  en  2  u.  Z.  Z«  W.  van  Siteei,  f  o. 
K»  O*  tan  fhffft  waartoe  tij   behoorde. 

SOL&AMA  of  SoL&eaA,  voorm.  state,  prov.  Friesland ,  kw.  Zmcii* 
mfMJfn^  ftrict.  Domaifamtai  ^  arr.  en  2  ti.  Z.  W.  van  iSfieeit ,  kant. 
«■  ft|  n.  N.  Tan  de  Lemmer ,  onder  Indijken,  —  De  plaats ,  waar  »ij 
Mftam  beeft «  ii  niet  bekend. 

SOUIAMA  of  SoLiCMA,  h.,  prov,  fric$lnnd,  kw.  Zerenteüüdtn ,  griel 
ihmimMtntal f  arr.  en  5  n.  Z.  van  Snct^k ,  kant.  en  1^-  u.   N.  len  W, 
laa  de  Lemmer  f  5  min,   N.  O*  van   Tjerktfanst  ^  waartoe  tïj   bchoart, 
aan  den  rij^<*ff  *^"  Slooten  naar  den  straatweg .     Ook  stond  bier  vroe- 
ffer  ten*  ^^^^  ^"*  ^^*^  Eclfdea  naam^.     Zie  bet  vol^^i-nde  art. 

BOLIÜlMA  of  SüLKBii,  voorna,  sUte ,  prov.  Frmland^  kw*  Zevffi- 
tnmdeny  griet.  Doniausariial ,  arr,  en  ^  u.  Z.  van  Sn  eek  ^  kant  en 
Ij  u*  N*  icn  W,  van  de  LemiTier,  Ö  min.  N,  O.  van  TJerkgaatt  ^  aan 
den  rijweg  van  Slooicn  naar  den  straalweij. 

Een  dci«r  staten  4  is  vermoedelijk  hi<t  stam  huis  geweest  van  bet  node 
Frieiche  gctUcht   tan   Sot»*BA  of  SoLcaesA,    vau  hetwelk   aftum* 


^ 


saL. 


TM  Siuauu,  die  dtomant  gelMiid«o  wordl  voor  dia.MMtel- 
l«r  Tra  d«  Cmmnfim  êahthm  Friiioê.  door  n  Waiu  ftnodd  (t). 

SOLLSIIBURO,  foom.  baikraidmoleo  io  4mti§lkmd»  proY«  JfMit^ 
Jfilfld>  arr*,  kaoU  no.  9  en  gein.  Jwuitrtkm ,  mo  mh  OTeftoom- 
Mb»-«w,  boiteo  d«  Lejdsche-poort  dier  stad. 

010  14  Auottot  tJWi^  tMU  bet  kniid  in  een  der  peUiQben  ven 
dcM  krudoMkertt  ▼inir ,  jaiil  op  deo  oo{|eiibIik  dal  het  tolk  Ie  werk 
kiraoip  om  den  dageiykiebeo  eroeid  te  beginoeo ;  niet  alleeo- itond  bet 


pakkob  daéeiyk  ia  Tone  vlam;  maar  allee  sproag 
go«eld%ea  slaf «  alt  by  het  lonen  Tan  een  iwaar  ttnk  geiehot  gehoord 
voedt ,  aan  etakkea  ,  en  fenpreidde  lieh  wyd  en  lyd.  Hier  door  werd 
■""■'"  '   aaDffetloken,  co  dit  gebouw, 

Ie  lucht,  ten  minite  drie  ar- 
omtreot  twee  honderd  fohro- 

ncbokt  en  teer  beeehadigd^  De 
d  f  waar  de  pakhuiien^gestaan  Eedden ,  wee  in  een  poel  Teran- 
f  de  boomen,  daar  rondom,  Ugen  uit  den  grond  gesleaen,  etuk- 
kan  ea  balken  der  aebonwen  op  de  landen  gesmeten-,  lelfs  wat  het 
water  loodanig  over  de  digst  by  gelegene  landen  geperst ,  dat  ie  in  een 
■Merae  Teranderd  schenen.  Th  meeste  huiien  waren  van  de  pennen , 
eoamiaen  dw  naastby  steende  voor  het  grootste  gedeelte  van  het  ge- 
keela  dak  |  beroofd ,  de  muren  gescheurd ,  deuren  en-  f  ensters  aan  stuk- 
kaa  geslaaen.  Zelfr  binnen  Amsterdam  seg  men  op  de  Beaagracht 
ea  iMt  Snegelplein  vele  buiten  twaar  besebadigd.  Ter  plaatse,  waar 
doM  kmidmakery  gestaan  heeft,  tiet  men  thens  een  klein  buitenver- 
bUif ,  hetwdk  nog  altoos  de  vroegere  benaming  heeft  behouden*  De  in 
17o8  meerendeeb  verwoeste  kmid£ibrijk  ie  destijds ,  op  verlangen  van 
kei  stedelijk  bestuur  van  Amsterdam ,  verplaatst  naar  do  gem.  Ouder- 
ametel ,  tusschen  Ouderkerk  en  de  Nesse ,  in  den  Ronden«Hoeps»pol- 
der ,  en  bestaat  aldaar  nog  ten  buidigen  dage ,  onder  den  telfden  naam  | 
tynde  rooien  Na.  1. 

SOLLER,  in  het  Fr.  Sodlbi  of  Soiilbs,  d.  in  het  balj.  van  Bat' 
iümatk  (Bastcpie),  nieyery  van  DuncoU,  grootb.  Luxtmbmtf,.  kw., 
arr.  en  I5|  u.  W.  ten  N.  van  Diekirch,  kant.  en  1|  u.  W.  ten  Z.  van 
99^üHf  gem.  en  {  u.  W.  ten  Z.  van  fFitueUr»  —  Het  bmtaat  nit 
aeae  R.  K.  kerk  en  15  h.,  roet  95  inw. 

.  SOLLEURE ,  heerl.  en  d.  in  het  grootb.  Lmxmfmrg,    tiiê  ZoLVta. 
ÜOIMS  (HET  HOF-VAN'),  buis  io  de  Meijerij  van  U Hirto^boÊek, 
kw.  KmiptHltuidf  prov.  Jfoord-Brabafid ,  arr.  en  3  u.  N.  N.  W.  van 
Mmdhat/tm,  kant.,  distr.  en  gem.  Omekot,  in  de  KoestrtMi, 

Dit  buis,  hetwelk  wearsehyniyk  in  het  jaar  1668  (welk  jaartal  nog 
ia  den  gevel  staat)  gebouwd  is  door  iemend  uit  het  aaniieniyka  ae- 
alaebt  vab  Solis,  wordt  in  eigendom  beseten  en  bewoond  door  den 
Heer  Mr.  H.  J.  A.  var  Riia. 

SOLO,  st.  ïn  fioil'Indii ^   op  het   Sundatehê  eil.  Jawa.    Zie  Soi- 

BABJUITA. 

SOLO  (DE),  Hv.  In  Oott-indii^  op  het  Sundachê  elL  Jam».  Zie 
BiaekwAR. 

SOLOK,  d,  in  Oost-Indii,  op  het  Smadatchê  eil.  Sumaim,  gonv. 
ftaaaliu'f  ff^tiikmti,  resid.  Padanaêehe  Bowenkmden. 

SOLOKROMO,  d.  in  Ooêi-Iadii,  ophéiSumiatckê  eil.  Ja«i,  resid. 


il)   lit  Mkèarü  twn  't  mrhond  ra  d«  Smê^kttkrlflm  im  BiÊUm,  m.  IV.  M.  41I-4I4. 


506  SOL. 

SOLOMBO  (GROOT),  c'il.  \n  Oottliütii ,  in  de  Xe^wan-Jam,  ^. 
van  het  Sundasche  cil.  Bomeo.  —  liet  wordt  door  sccrooTWi  be- 
woond. 

SOLO-MEIRA,  d.io  Ooit-Indié,  op  het  SutiffafcAc  eil.  Java.  nuL 
Kadoe  f  ads.  resid.  Magelang» 

SOLOPA  (DE),  riv.  in  Oost-Indië,  op  het  jÉmbotiêckë  eil.  CWm, 
op  Botwamohelj  met  ceno  weslciyke  rigling ,  in  het  Jfas$amuim  grt 
uitloopende. 

SOLOPAY  (DE),  riv.  in  Oott-IndiS,  öp  het  JTo/tiJbfiU eil.  wie 
Zie  Ela. 

SOLOR ,    cll.  in  Oatt-Indii,    tot  de  KUiM^Sftnda-eilamdtu 
rende,   Z.  O.   van  FlorU  ^  aan  de  Slraat-van-Solor .    \^    W  %•%. 
140"  Ö7'  O.  L. 

Het  is  acht  royien  lang  en  vier  rotjlen  breed  ,  co  heeft  eene  oppv- 
vUkto  van  negentien  vierkante  niyien ,  is  bergaditi^  en  deels  ttecoadi* 
tig  ;  er  it  veel  bamboes ,  doch  de  grond  wordt  weinig  b^M>ttwd.  Oabf- 
▼oiking  bestaat  nit  twee  stammen,  als:  de  Lawatjang,  syodeMm 
soort  van  Maleyers  die  de  kusten  bewonen  ,  en  de  Alfoerco  i^bii* 
ncolandsche  volkeren. 

Do  Maleyers  i yn  Mohhammedanen ,  ruw  ,  maar  vreesachlig  ,  ee  aar 
verzot  op  sterken  drank ;  ly  hebben  een  onaangenaam  voorkomen ,  en 
staan ,  om  hnnne  onreinheid ,  by  de  bewoners  der  naburige  etlendco  ia 
minachting.    Deze  kustvolkeren  leven  genoegsaam  enkel  van  de    '   ' 


vangst,  en  syn  goede  matrosen.  De  vrouwen  weven  eenige  ruweslef, 
waarvan  sy  tot  kleeding  gebruik  maken.  Zy  touten  en  dreogen  dt 
vnch,  om  xe  te  verkoopen ,  ook  vangen  sy  karet  en  haaijen,  on  ds 
vinnen  en  traan,  vooral  walvisschen.  Ook  de  spermaceti-visch  vofdt 
door  hen  gevangen ;  doch  sy  verstaan  de  bereiding  der  spermacetie  nist. 
De  Soloresen  vinden  in  de  ingewanden  der  walvisschen  ook  wel  ecni 
ambcrgrys,  waarvoor  sy  een  hoogcn  prys  maken. 

De  Alfoercn  leven  nog  in  ecnen  woesten  slaat.  Zy  syn  krQgsliaf- 
lig  en  bedienen  xich  van  pyi  en  boog ,  schild  en  swaard ,  en  xelfr  ook 
van  vuurwapens ;  hun  buskruid  vervaardigen  sy  zelven.  Hunne  huisfo 
bouwen  sy  van  bamboes,  en  zy  leven  zeer  eenvoudig.  Aan  de  zuid- 
sydo  des  eilands  houden  zich  dikwerf  noordkapers  op,  waarvan  sy  traas 
en  amber  trekken  ,  die  zy  tegen  yzerwcrk  ,  zyden  en  andere  stoffeo , 
maar  vooral  tegen  olifants-tanden  verruilen ,  welke  sy  zoo  hoog  ver- 
eeren y  dat  sy  die  by  plegtige  gelegenheden  voor  zich  uit  laten  dragen. 

Zuidwestwaarts  van  Soloa  ,  liggen  op  eene  myl  afstands  vier  eiland- 
jcs ,  die  het  invaren  van  de  Straat-van-Floris  aan  die  zyde  seer  moei* 

i'eiyk  maken.  Aan  de  zuidoostzyde  is  eene  zeer  groole  haai,  waar 
iet  Nederlandsche  forl  Frederik-Hendrik  ligt ^  in  de  nabyheid ^  aan 
de  Straat  Simanro  ia  eene  goede  reede. 

Op  de  Oostkust  van  Solos  hadden  de  Portugezen  zich  reeds  vroeg  ge- 
vestigd en  in  een  fort  by  zonder  versterkt.  In  January  1613  verscheen 
de  IloUandschc  zcekapitein  Apollorius  Schut  met  het  schip  Terveer,  het 
jagt  de  Ilalva  Maan  en  eene  Ternataansche  kora-kora  voor  het  Portuge- 
scTic  kasteel,  en  beschoot  het  op  den  17  zoo  hevig,  dat  een  van  die 
battcrycn  vernield  en  een  naby  gelegen  dorp  verbrand  werd.  De  bele- 
gering werd  van  tyd  tot  tyd  ook  van  de  landzydc  ondernomen ,  doch 
leidde  tot  gecuc  beslissing ,  vóór  dat  Schot  een  versterking  van  twee 
schepen  ontving,  waardoor  hy  in  staat  werd  gesteld,  bet  kasteel  op  te 
rlschcn,  mot  bedreigin[[  dat  hy  het,  in  geval  van  weigering,  stormen- 
derhand innemen  cu  de  gehecle   bezetting  over    den  kling  jagen  zou. 


SOL.  W 

fünlHgiagawrtwfcte,  dw door  acte hoiidiid ktaoatdiote» 
'  «M ,  m  Todnf ,  Mn  daBdkuMlm  mrar.  Oe  Portn- 
tbUmwaém^en ,  ton  netab  ^tn  m? m  Imidsrd ,  bene- 
DMUMkaBer-HoaMktD ,  vertrokken  imar  lUlakka ,  m  Iwm 
Uêmém  koaen  de  »ydeo  der  overwioMart.  In  kei  kas- 
If •  vier  nrtea  biwkmid  e»  Iviniig  tlnkken  gewbat ,  nieU 
(den.  Met  de  MohhamBedaaniehe  Oppeikoöfilen  vao 
cea  verbond.  In  bet  overwonnen  fort  werd  een  Poit- 
r  geplaaUt»  om  de  belangen  van  den  bandel  U  bebartigen.  In 
latere  tflden  werd  door  den  Postbooder  van  Koepang  nede  bet  oog  over 
Sêêml gefcendea ^  alwaar  bet  iort  Frederik-Hendrik  reeds  spoedig 
moet  vervaUaa  syn,  daar  de  Yorstia  van  SoMa«  in  bet  jaar  1000, 
aan  Taaaru»  ea  vsa  Dsn ,  die  aldaar  met  eene  vkiot  Ion  anker  kwa- 
iiieo«  jmaaêhti  met  baar  in  vriendscbap  te  willen  leven  en  eene 
■ienww  vertiBg  op  8eioa  te  bouwen  ,  ten  einde  baar  tegen  de  Portu- 
feaea  ta  bamermen,  aan  welk  venoek  eebter  niei  voldaan  is,  bet- 
valk aas  da  oobelangrykbeid  van  dit  eiland  is  toe  te  sebryven.  Aao 
da  aaafdkwl  bobben  de  Nederlanders  gewooniyk  eenen  Poslbeuder  te 
LowayaM. 

fiüLOTHAT,  klip  in  Ooti-indië,  aan  de  soidkost  van  het  Jm^ 
èmmkê  eil.  Ceram ,  i  myi  van  Goeti-Óoeli. 

Br  stand  bier  vroeger  eene  vesting ,  waarin  de  inboorlingen  tlcb , 
ia  1600,  loer  versterkt  badden ,  doch  ty  werden  welbaast  door  den 
Laadvoofd  MesTSAST  belegerd,  en  de  vesting  veroverd  en  vernield. 

SQLwBRO  of  Se&wiav  ,  d.  in  /tM^0|  prov.  Onmingen  ,  arr.  kant., 
fsni*  ea  10  mia.  O.  ten  N.  van  Jfpimfiütm ,  ten  N.  van  bet  Uamster- 
diq».  Men  teller  S9  b.  en  12K  inw.,  die  boofdsakelilk  ban  bestaan  vin- 
den in  den  laadboow.  Ook  heelt  men  er  eene  kalkbranderH  en  eenen 
aaaxienlyken  windmolen,  waarin  tarwe- ,  rogge-  en  pelstcenen liggea.  De 
bodem  bestaat,  by  een  grool  gedeelte  der  landeryen ,  uit  roodoom  of  vaal- 
aditigen  grond ;  en  hcefl  op  de  diepte  van  30  lol  40  Ned.  duimen  knik  ,  be- 
balveeene  streek  gronds ,  kort  laogs  het  Damslerdicp ,  welke  ait  vroebt- 
' ^  bovengrond  bestaat  en  van  onderen  by  afwisseling  leem  ea  klei  beeft. 


Be  naam  van  Solwzbd  sonde ,  volgens  sommigen ,  baren  oorsprong 
bdiben,  omdat  aldaar,  vóór  de  invoering  van  hel  Christendom,  de  aou 
iptreerd en  aangebeden  werd,  toodat  bet ,  naar  dit  sprookje,  eigeniyk 
Zaa-vnaapi  soude  moeten  syn.  Anderen  willen  leseo  Su^o-waan,  als 
af  ar  een  8ilo-klooster  of  Siloe-klooster  soa  gestaan  hebben. 
Qas  koflrt  bet|  eebter  waarschyniyk  voor,  dat  Solwbbd beteekeat  eoult* 
mmdÊs  en  als  men  aanneemt,  dat  er  voorheen  een  breed  water 
tasÏMben  Sotwaaa  en  Manum  liep,  soo  als  op  blads.  879  van  de 
Cêukué  en  jÉardrijktkuudigê  Bnchijmng  Mn  Groningen,  geicgd  wordt, 
daa  laat  sieh  de  naam  Solwbbp,  als  eene  in  het  silte  nat  liggende 
wiarde,  seer  wel  verklaren;  want  het  gevoelen  van  Altiro,  ak  of  bet 
dorp  Zoen-wisaps  of  Zouv-vriiapi  soncle  genoemd  syn,  omdat  men  uit 
den  grond  aldaar  sout  brandde,  wordt  door  de  ongeschiktheid  van  den 
grond  daartoe  wedersproken. 

De  Uerv.,'die  hier  110  in  getal  syn,  maakten  vroeger  eene  afson- 
lyka  gem.  uit,  welke  tot  eersten  Leeraar  had  EsesiaBS  Woutas ,  eerst 
Reetor  of  Conrector  der  Iisiynsche  school  te  Appingedam ,  die  in  1014 
kerwaarU  beroepen  werd  en  in  1018  naar  Weiwerd  vertrok;  doch  in 
1044  ,  terwyi  Abpbbu  Bebbabdi  OtLsasaBaius  hier  in  dienst  was  ,  werd 
b||  met  Ifarsnm  vcrecnigd,  alwaar  vroeger  door  den  Predikant  van 
Uitwierda  en  daarna  van  llolwierde  de  dienst  was  waargeoomea. 


566  SOL. 

Vóór  de  Hervorming  had  men  bier  tevens  eene  kerk  en  eeoe  kapcTf 
dan ,  by  do  belegering  van  Appingedam,  ten  jare  1536,  werd  de  kerk, 
die  ffestaan    heeft  op   het  kerkhof  der  tegenwoordige  kerk,    in  brand 
geschoten  en  met  do  daar  nevens  staando  haiseo  in  de  ascb  gelesd^ 
maar  de  kapel  bleef  in  weacn  ^  en  daarin  werd ,  tot  op  het  jaar  1783 , 
do  godsdienst  gedaan,   doch  toen  is  sy  a%ebroken.     Die  kapel  stond 
in  eene  weide  en   bad  hare  stichting  te  danken  aan  het  wedenrindea 
van  eenen  gewyden  ouwel ,  welke  in  eene  silveren  kast  gelegen  had , 
en    uit   de    kerk   te    Solwbbd  gestolen    was.     De    dieven    hadden   de 
hostie  op  eenigen  afstand  van   de   kerk  weggeworpen  ,  waar  sy  ,  niet 
lang  daarna ,  ongeschonden  in  het   water  vau   eene  gracht  weder  ge- 
vonden werd.     Deie  gracht  werd   geheiligd.     De  mare  van  dit  won- 
der verspreidde  lich   heinde  en    ver ,  en  gaf  aanleiding  tot    menigvnU 
digo    bedevaarten.     Uit  de  opbrengst   der  aanzienlyke    gifteD ,    welke 
aldaar  geofferd  werden  ,    werd   weldra    eene    kapel  gebouwd ,   dia  lit 
Capellê  des  werdigken  hiUiaen  Saeraments  en  ook  ten  hilgen  grave  (heiligt 
gracht)  genoemd  werd.     In   deze  kapel  was  een  waterpnt,    aaa  welks 
water  men  eene  bysondere  geneiende  kracht  toeschreef,  en  die  daaron 
door  vele  krenken   viytig    bezocht  werd.     Zy  lag  op  4  min.  afstand 
W.  N.  W.  van  de  tegenwoordige  kerk  ,  ter  plaatse ,  alwaar  mea  nog 
•eno  verhevenheid  ziet.     Het  scbynt ,  dat  de  kerk  van  SoLwaa»  uit' de 
grooto  menigte  bedevaartgangers  belangryke  en  in  bet  oogloopende  in- 
komsten had  ,  uit  giften  van  herstelde  lyders  voortkomende ,  hetwelk 
haar  de  Appingedaiumers  en  Groningers  benydden  ,  waaruit  vele  ge- 
schillen rezen ,  welke  eindeUjk   door  Paos  Clbibrs  VII ,   in  1525 ,  en 
by  eene  compromissale  uitspraak  van  1526  gestild  werden.     Op  de  Ar- 
ehivenkamer  te  Groningen  liggen  nog  onderscheidene  stukken  ,  betrekke- 
lyk  deze  kapel,  bare  goederen,  en  twistgedingen.    In  1668  zochten  de 
Hervormde  Predikanten,  aan  welke  deze  put  binderlyk  was,  den  Gollator 
van  SoLwzBD  en  Marsnm  te  bewegen ,  om  do  verwoeste  kerk  te  ver- 
plaatsen en    do    wonderdoende  bron  te  dempen  ,   en   zulks  {Qiiocunqtie 
modo)  dadeUjk  in  bet  werk  te  stellen.     Dan  eerst  in  het  voorjaar  van 
1682  werd    de  put  door  den    Predikant    OLLERsnESins   op    hoog  gezag 
gedempt,    waardoor  de    bedevaarten    van    zelve   ophielden,     lii   stede 
van  deze  kapel ,  door  ouderdom  geheel  vervallen  ,  is  in  1785  een  ge- 
heel nieuwe  kerk  gesticht,  zynde  een  langwerpig,  eenvoudig  gebouw, 
zonder  toren  of  orgel ,  dat  uiterlijk  byna  geheel  bet  aanzien  van  een 
particulier   huis   heeft ,    in   hel  midden   met  eene   groote  portebrisée , 
waarboven  een  frontcspies.     O.    H.  Swau  ,    Predikant   te    rjamswecr, 
heeft    de   leerrede ,    welke    bij    by    gelegenheid   der  inwijding  op  den 
29  Junij  1785  hield  ,  te  Groningen  in  dat  jaar  uitgegeven    met  be- 
langrijke aanteekeningcii  en  5  oude  charters  ,  onder  welke  ook  de  bul 
van  Paus   Cleiens  VU   van  1525    en    ceoc    uitspraak   van    Rooolphos 
Mepsche  van  1526  ,  beide  betrekkelijk  de  kapel  des  werdighcn  hilUgen 
saeraments  in  den  carspell  van  Solwert,     De  kerkklok  hangt  ten  Westen 
van  de  kerk  in  eenen  klokkestoel. 

Herwaarts  gaat  ook  do  weg  der  heilige  graven  ,  gclyk  hy  nog  ge- 
noemd wordt  en  de  grindweg  naar  Delfzyl  loopt  mede  over  dit  dorp. 

SOLWERD-EN-MARSÜM ,  kerk.  gem.,  prov.  Growi/i^e/i,  klass.  van 
Jppiiigedam,  ring  van  DelfzijL 

De  eerste,  die  in  deze  gecombineerde  gcm.  het  Iceraarambt  heeft 
waargenomen,  is  geweest  A.idreas  Beb.^abdi  OtLERsnEMiüs  ,  die  reeds 
sedert  1637  te  Solwehd  Predikant  was  en  iu  1G85  overleed.  Hoewel, 
volgens  de    bcroepsbrieven  der  Predikanten  ,    het  collalierogl    bier  by 


SOM.  f^m 

■nhflidfiw  Goibtoreo  icbijol  gewent  Ie  lijn ,  t imlt  men  ic  nog- 
thaM  door  do  Hoeren  van  Stediim ,  eb  ColUlores  of  Colbloret  Primarü 
«eteekoBds  faQiondor  door  hel  adeliyke  getlneht  van  Curt  van  Ste- 
dum,  door  den  Baron  va«  Lihtblo  van  Stediiin  en  door  J.  H.  en 
T«  A.  Gaauaoi  tan  Stedom.  Het  coibtieregt  behoorde  eigeniyk ,  volgens 
den  idiflfter  van  Stad  tn  l^mnitj  aan  hel  huis  Ringenum  toe.  Thanü 
ia  Golblor  Mr.  Raaiiain  Tüabda  Mui  ,  te  Appingedam.  Hen  telt  in 
doe  gem.  18Q  liebn ,  onder  welke  SO  Ledematen. 

SOMAT,  d.  in  Ooii-Indiif  op  het  eil.  iZi'ma,  een  der  Zmidwester- 
eibnifen-«an-Faifd!a. 

SOMBA  of  Soaao ,  eil.  in  Omt-inéUë ,  een  der  KMne'Sunda-eüantkH, 

Het  uS5  mybn  bog  en1!2  breed.  Het  wordt  ook  dikwerf  S  and  el- 
bos  e  b«  eiland  genoemd  ,  doch  londer  eenige  reden  ,  want  ofschoon  er 
wel  Sandclbont  groeit  f  is  dit  hier  op  verre  na  loo  overvloedig  niet  als  op 
Timor,  en  wordt  ook  niet  gekapt,   om  daarmede  handel   te  dry  ven. 

Da  ondcfMbeidene  Radja*s  of  kleine  Vorsicn  van  Somba  lyn  van 
ondf  benpligtig  aan  het  Nedcrbndsch  Gouvernement  geweest,  doch 
sfj  bobben  neb  groolendeels  aan  de  verschuldigde  gebooriaaniheid  ont- 
trokken. Het  is  echter  te  denken,  dat  het  Gouvernement,  by  eerst- 
komende gunstige  gelegenheid ,  zyn  gezag  op  dit  en  eenige  andere 
eilanden ,  die  licb  in  het  zelfde  geval  bevinden ,  op  nieuw  zal  vestigen 
en  dnnnaam  handhaven.  Overigens  is  het  eiland  Somba  zeer  berg- 
ncbtig.  Het  Toomaamste ,  wat  het  oplevert,  is  ruwe  katoen  of  ka- 
pok ,  dat  een  eigenaardig  voortbrengsel  van  dit  land  schynt  te  zyn , 
en  er  vooral  loo  overvloedig  voorkomt ,  dat  men  het  hgna  voor  niet 
van  de  inlanders  bekomen  kan. 

De  inboorlingen  zyn  hier  woester  dan  op  de  omliggende  eilanden. 
Merkwaardig  is  het  dat,  tcrwyl  de  Indianen,  over  bet  algemeen,  zich 
solden  of  nooit  aan  zelfmoord  schuldig  maken ,  de  bewoners  van  So»4  , 
integendeel,  aan  deze  wandaad  zeer  onderhevig  zyn.  Wanneer  sy 
misnoegd  zyn  ,  nemen  zg  niet  zelden  zeer  onberaden  het  wanhopig 
'  besluit ,  om  zich  te  verhangen  ,  of  op  cene  andere  wyze  om  het  le- 
ven te  brengen.  Niet  minder  opraerkelyk,  in  verband  met  dezen  ka- 
raktertrek ,  is  bet ,  dat  zy  in  den  oorlog  veel  lafharliger  zyn  dan  allo 
bunne  naburen ,  en ,  hy  het  eerste  schot  uil  klein  geweer  ,  in  alleryl  het 
hasenpad  kiezen.  Niettemin  zyn  zy  goede  ruiters,  en  weten  behendig 
hnnne  wapenen  te  gebruiken  ,  die  voornamclyk  uit  pieken  ,  schilden 
en  sabels  bestaan. 

Men  vindt  op  dit  eiland  cenc  grootc  menigte  paarden ,  buffels  ,  wilde 
varkens  en  herten.  Onder  meer  ander  gevogelte  mug  men  hier  eene 
fraaije  soort  van   fazanten  opmerken ,  als  ook  de  zoo«reuaamde  jaarvo- 

S,  waaraan  men  dien  naam  geeft ,  omdalde  jaren  van  zyuenoudei- 
n  kennclyk  zyn  aan   het  gdal  knobbels   op  zijnen  snavel. 

SOMBËËK(DR)  ,  heek  in  rwenlhe,  prov.  Overijssel ,  welke  in  Noord' 
Deuringen,  onder  Denekamp ,  ontstaat  en  zich,  in  LaUrop,  met  de 
Hommelbeek  vereenigt,  om  do  Gele -Beek   te  vormen. 

SOHBONG  (DE),  berg  in  OosUlndië ^  op  het  Suudasche  eil.  Jams, 
resid.  Preanger- Regentschappen. 

SOHBOR,  oud  d.  in  Oost'Indië ,  op  het  Sundascho  eil«  Java, 
resid.  Tagaly  reg.   Pamalang, 

SOMERDIJK  (AAN-DE-) ,  vroegere  streek  van  omtrent  veertig  meestal 
visseherswoningen  y  op  de  Vcluwe ,  prov.  Gelderland,  N.  van  Elburg , 
langs  den  dyk  gelegen,  die  door  stormen,  in  de  vurige  eeuw,  byna 
aUen  zyn  verdwenen ,  zoo  dal  er  thans  nog  slechts  twee  bestaan. 


579 


SQ  V. 


Aün  de  licwoncrs  tlcacr  iUcck  was  door  de  insltillïng  vaó  b«t  «c^ 
duHcittiüljo  te  ELburg  »  in  lï$9S  «  do  voorranu  (jcgcvco  ,  0111  üu  ndtuwco 
tan  detc  Liunrl ,  by  voorkeur  voor  andcro  iti  dat  geslicht  op  Iq  iivnifn^  1 

SOMliïVEN  ,  ijcm.  in    de  Meijcrij  tan  't  Ilertot^tttbosch ,  kw.   PttU 
laudj  firoY.  lyoord-Bmbandf  Det/ie  diiU\^  orr.  Kindhoteti  j  kaïiL  ^ilcn 
(6  k.  d.,  38  m.  k.,  4  b.  d.)  \  palende  N*aan  de  (^cm.  Licrop  ,  O,  »•«] 
Asten,  uaarvan  xy  door  de  Aa  (^csclicidvn  is  ,  Z,  aan  de  Litiibur^veht] 
^em.  Ncder*iirccrt^  W,  aan  SoËieiidonk-MaarliccEC-cn^Stcrksul  en 
i*cuo  ptttJt  aan  paal  llocndcrboom  ,  aan  de  gem.   ]It'exe~cn>^Mccrlo. 

Dc20  pera.  bevat  het  d,  Soiuereu,  benevens  de  ijeh.  SlieTOU, 
E  i  n  d  e  s  c  b  o  o  t  en  Uut*  Zy  beslaat ,  volgens  het  kadaster  ^  eenc  op- 
per^lakte  ^an  U8ü3  bund.  89  v.  r.  GS$  v.  i:!!,,  \inafonder  5789  bund. 
1 1  V,  r.  83  V.  cU.  bclaslbaar  land»  Men  telt  «r  030  b*,  bewoond  door 
1S98  huisgi-ft.,  uitniakcndü  ccne  bevolkntj^  van  ruim  50ÜO  itiw.,  vier 
Itestaan middel  is  de  landbouw  en  tiydera  do  vccfukker^f  vooral  li«l 
vetmesten  van  kalveren  en  het  verkoopcu  van  liirf,  die  bier  niet  gv* 
(jroYcn  ,  maar  e%en  nb  lu  Holland  f|[eba{;jjerd  wordt.  Deze  ttirf  wonll 
Ier  ondcrschcidinfi  Sonierscben  l^j^j^cf  genaamd  co  is  belar  djin  de 
^wonc  peelkbL 

Men  beeft  in  dexo  [pcmccnlc  89  bund.  S  v.  r.  (^  v«  cU.  denottit- 
bosïcben,  O  bund*  70  v.  r,  ti7  v.  elU  opgaande  bouüien  ea  9  bitnd. 
^5  V»  r.  t>l^  V,  lU.  hakhont.  Ue  luchl  rs  bier  (jcioiid ,  maar  do  giond 
uit  den  aard  ïandïj^  en  scliraal ,  en  vruchtbaar  naar  gelang  by  bemest 
wordt ,  de  (tranen  di^  bier  (jc^aid  worden  syn  roggis ,  boekweit ,  garstj 
en  haver. 

Men  heeft  In  dezo  ijem.  drio  bterbrou werden ,  \  koMSscfifabryk  ^ 
S  Icerlooijerijcn  ,   2  wirid*korcn-  en  3  ros^oUeinoIcn», 

De  11.  K.,  die  er  i^T^lO  in  getal   tijn  ,    onder  welko  9900   CoinmiK^ 
nikanten ,  maken  ccne  (jeni.  tiil ,  welke  tot  bet  apost.    vic.  gen.  %ilt 
*$  Ifertogenbotch  f  dek.  van  //elmuad^  behoort  endoor  eencn  PaslcKirettj 
twee  Kapellaneii   bediend  wordt. 

De  ilerv.,  ilie  er  mini   IjO  in   gelal  i\jn  ,  behooren  tot  de  gem»  tm 
Somercn'Cn*Lierap* —  Men  heeft  in  «leic  {jem,  t^ee  schob  n  ,  als;  ééó 
te  Sonjcren   en    êrne  in  bet  {[eh.  Kindeschoot^    wetke   lis 
gemiddeld  door  eeu  ^etal  van  150  leerlinffen  bexocht  wordt. 

Hel  d.  SuttencBi ,  ZoicaKn  ,  SoEiRnE^  ,  ZoüAKnan  ,  SiBHcnen  of  Zul- 
■  EKEiv,  ligt  4  u.  Z.  0«  van  Eindhoven,  ^  u.  Z.  \V'.  van  Asten,  |  u. 
W.  van  du  Zuid-Willems-vaart ,  mei    eenc  losplaats  bij   sluis  No,  1!. 

Men  wil,  dal  hel  xyjien  naam  ontkend  heeft  van  een  moeras,  in  de 
l*ccl  ,  waarin   de  Aa  ünl&prin;jt,    de    Ze\en-Moeren    gebeeten  ,  en  dalj 
dit  dorp  in  oude  lijden   derlig  uellH.bü(*wde  stralen  gehad  sou  lieblico  j 
ook  plagt  men    er    omtrent    lien  duizend   juenscheii  ^  beroemd   wrgei 
hunne   dapperheid   en  kfijgskundö  ,  Ie  tellen  j  dot'h  de  gedurige  oorl- 
gen  met  Gelderland  hebbeu  diL  dorp  £ecr  verarmd   en  verkleind  ^  wfk  ' 
is   bel  j'i'lal  der  inwoner*  xcer  verminderd. 

Dit  ilorp  is  ,  hij  brieven  vau  ZoiiJa|j  na  St.  Picter  en  Panlusdag  M. 
den  2U  Jiinij  1301,  duor  Jah  U  ,  Hertog  ra»  lirttbamd ,  tot  ecne  vr^«l 
betd  verheven.  Ondeiücheidenc  voorreglen  werden  daaihij  aan  die  plaalM 
verleend  ,  waarvoor  zij  jaarlijks  dertig  ponden  swarlc  Tournoixcn  luoestl 
opbrengen  ,  hetwelk  in  Iti^Ü  werd  bepaald  op  zeven  en  se  ven  tig  gtit^^ 
dcns  ,  doch  op  vcnoek  der  Uepecrdcrs  van  Soiese»  ,  in  den  jar«  1788|  is 
dit  ircrminderd  op  dertig  guidcn  ,  bueïcer  Scibeheü  geene  meerdere  viK»r-. 
reiglen  dan  andere  plaaUen  geniet,  aUoo  hetgeen  in  1301  aan  dit  dorp  || 
onder  don  lait  dier  uilkeortDj  ^  \icrd  vergund  .  nailerhaud  aan  all«  dorpen 


•  I 


SOM.  871 


iiMMMi  gtmmtim.  Hslii  «ene  byioiiderlieMl,  dat  do  Prooti  ? id  Wm- 
MMf  ii.ffart.  wt  M^MRif roodea  U  Smuru ,  io  1387»  vao  diksrk 
vaiift.lflHHfft  talink  tcrleeD  hield ,  onder  ecnen  JMriyfcfdbtn  cynt, 
oi  db  fti  èil  Jmt  tp  8t.  TboBBM  den  29  December  mh  de  iofeie- 
mm  Mi  Smu  «tfiif ,  welke  uitgia  Jm  lil ,  UerUc  «m  Bfmkamd, 
m  MÜlHi  dag»  horatigde ,  volgeae  den  inhood  dei^sbrievea ,  wMr-  ^ 
vat  dt  dy«Wi  Mf  veorkonden  syn. 

lui  Smmub  kebben  na  den  vrede  van  Montter  hanae 
rten  oefenen  binnen  do  grenien  van  bel  Ooetenrykseke 
ider  Vcort  ,  on  aldaar  eeao  kerkiobnar  of  bidplaaU  ao- 
wwiiwi  jiiii  lal  1|  onr  Tan  Soaian  ten  Zuiden ,  on  8  uren  van  A$» 
ton.  il  ifm  k«fcsekmir  went  eeno  bnfc  of  kleine  kerborg  Oftgeriat , 
«ilka  wan  wiaia  b  en  Lamaoorskufc  genaamd  wonil.  In  bet 
■lijg  «  ia  hot  geb.  do  Postel ,  onder  Soaun,  oom  korkfobunr 
fobosMy  ab  flbaromtrent  bet  art.  Poerii. 

Do  JÊif»  4o  bier  nog  aUyd  in  bet  beiit  van  do  oude  paroebialo 
Jkark  «  «dba  vddr  da  reformatie  aao  den  D.  LAuaiaTei  wai  toegevQd  ^ 


«aai  baoner  m «  by  dekreet  van  bet  vertegenwoordigend  liaehaam  der 


Bapnblieky  van  81  April  1800,  aao  de  E.  K.  was  toe- 

,  hebben  deien   daarvan  echter  geen  gebmik  gemaakt,  maar 

bQ  ovavooBkomst ,  in  bet  jaar  1809,   weder  aan  do  Hervormde 

I  aff  tian ,  oader  beding ,   dat   alle   de  inkomsten   of  be- 

,  behalve  het  kerkgebouw  lelve ,  onderling  tusschen  de  boido 


MNBataa  .ieder  voor  de  helft,  moesten  gededd  worden.  Deiokerk, 
Saii  het  Hoordea  van  het  dorp,  in  de  b.  Spoelbeuvel,  staat,  b 
aoÉ  aelwoii  %b  groot  kruisgeboow ,  met  een  klein  spits  torentje ,  met 


aOB  Mvwerk  op  de  wet tsydc ,  doch  tonder  orgel,    net  koor , 
wdh  gepredikt  vrordt ,  u  in  het  midden  der  vorige  oenw  van 


in  bot» 
van  binnen 
uitoeuiend  fraayen  predikstoel. 

Be  dorpoebod  wordt  gemiddeld  door  een  getal  van  lOOleerlingen  beaocht« 

Üh  de  aég  voorbanden ,  roet  grachten  omgevene ,  plaatsen ,  biykt,  dat 
hier  vroeger  seven  kasteelen  of  adeliyke  huizen  gestaad  hebben ,  welke 
thaao  geheel  syn  argebroken  en  waarvan  niets  dan  eenig  steengrub 
averig  b.  Zy  waren  gebeeten :  Vladraken,  den  Edelenburg, 
da  wolfsnest,  de  AVi  tvrouwenberg,  de  Donk|  do  Grim- 
har  f  en  oen,  waarvan  de  naara  onbekend  b. 

Hoi  wil,  dat  dit  dorp  synen  naam  gegeven  hcbbe  aan  oen  oud  adel* 
IHk  gsJashU  Zeker  gaat  het ,  dat  men ,  in  gedenkschrifien  der  twaalfde 
aaaw,  lokara  Bbussa  vab  Zoaiaia  vermeldt  vindt ,  die  met  oenen  Graaf 
vaa  TsisnaaARD  aebuwd  was. 

He  vermaarde  UmaiGos  vu  Zoaiaia  ,  db  eerst  Uoogleeraar  te  Parys 
aa  ie  Leuven ,  later  Deken  van  Antwerpen  ,  geweest  en  in  1478  over* 
leden  b,  was  bier  geboren. 

SoataBR  beeft  aliyd  ,  dewyl  het  op  de  grenxen  van  Opper-Geldor- 
land  ligt,  veel  geleden  door  de  invallen  der  Gelderschen  in  de  MeQer^. 

Op  den  8  Oclober  1506  werd  dit  dorp  door  den  Hertog  Kaml  vai 
Gauua  geheel  uilgeplnnderd.  Maaitbm  var  Eossoh  eischte  er  in  1B4S 
cena  iware  brandsenatting  van. 

■en  beefi  er  jaarlyks  twee  beestenmarkten,  de  eeno  invallende 
Maaadag  voor  Sr.  MAacos ,  de  andere  Maandag  voor  St.  MAAaria. 

Hot  vrapoD  deser  gem.  bestaat  uit  een  veld ,  met  krub ,  gecanlon- 
aaerd  door  vier  klimmende  leeuwen. 

SOMEEEN  of  SEOBiais,  h.  op  dê  IVeder-Vehtwe ,  ^o^.CkUerhnd  ^ 
dbtr.  f^9luwe,  arr.  en  7  u.  N.  W.  van  Jmhtm ,  kant.  en  S  u.  Ü. 


57a 


SOM. 


len  Z.  Tan  Ifijkerk^  gciii,  cd  1^  ii«  N.  ten  O.  vüii  Barnevtld,  1  u.  < 
lAn  VoofihuizeHf  waartoe  liet  kerkclyk  bcboort ;  met  $0  b.  ett  ntii 
180  Sttw. 

8ÜMKRKN  ËN  LIEROP,  LGrI.  gem.,  pro?.  yfoordlTmAaitil,  kUa 
van  Eindhovcft  ,   ring  vnn    //eei. 

De  eerste  ,  dia  in  tlcio  {^cm<   het    kcraarambt  heeft    wnargenomcfil 
is  {Tcwce&t  Jacodds   Buike^ius  ,  d'm  in  het  jaar  1G48  herwaarU  kwaui  i|_ 
in  het  jaar  1671  crneriLus   werd.     liet  beroep  (jcschicdt  door  den  ker- 
ke raad. 

Hen  hecfl  er  een»  kerk  to  Sonioreu,  en  telt  er  ruim  QO  ^ 
Icn  »    onder  welke  40  LcdcmaLen. 

SOMERSZORG  of  ZüftBRxonö,  koITijpLiiil.  \n  Neflerlandt-Gumna , 
küL  iSttrifiatne  ,  aan  de  Tapocrtfmkrtvk  j  ter  re|]leriïjdc  in  het  opvaren  ; 
palende  boveninaarls  aan  de  vciL  jdanL  PJiilip5dÉil  ,  bcnedcuwaarts  A4fj 
de  köffijplant-  Mislukt- D*dro(j  j  400  akk.  ^jroot  ^  met  41  *Javen,  Do 
liegen  noemen  haar  ne  Untn» 

bOMIET,  d*  in  Oost-I ndie,  op  bet  Jmbonuhê  cil.  Ceram ,  onder 
den    Rndjn  Sohomi-il  staande. 

SÜMMELSDIJK,  k.int.,  prov.  Zuid-HoÜandf  arr.  Bnellü ;  plende 
^.  atin  het  Hnnngrvlietf  Z.  O.  oan  bct'Votkerak,  Z.  aati  bet  firtm- 
njcr  en  de  CircveMojjen  »  W,  aan  de   Noordiec. 

Ifet  bevat  de  vol[|c'ndv  vïjfiien  f^cni.:  den  Bommel,  nirkiland^ 
Goederecdo^  Oud-en-Nieaw-Herkin{fen,  Melissant- 
Noorder^Schorreo-en-Wel  leilrijpc,  JU  ïdd  el  harni«,  Oo- 
wanrd'Oiid-en-Nieuw-Kratiijcr-polder-en-KraaijenÏBse, 
Ooi tjjensp laat,  Ouddorp,  üoicnisse,  Sommclsdyk,  Stad  ~ 
aan-*tll  aringvliet»  SLcllendam,  ^  icu  w  e-Tonue^en-KHti 
kerland,  Oade-Tonge,  beslaat  volgens  het  kadaster  cene  oppe^ 
vlakte  van  9^,51^0  biind,  til  v.  r.  ü9  v.  elK,  bevat  'i8i3  h.  en  leh 
ongeiecr  20,000   inw. 

SOMMELSDÜR ,  kerk.  ring,  prov.  Zuid-HüUmd ,  klass.  va 
Hrielle  f  ivj  bevat  do  volgende  15  gem  i  deii  Bom  mei,  Dirksland, 
Cj  o  e  d  e  r  e  e  d  e  ,  li  e  i  k  i  n  g  e  ii ,  M  i  lï  d  c  1  b  a  r  n  i  8  ,  Ü  o  1 1  g  e  n  s  p  l  a  a  t  ^ 
U  u  d  d  o  r  p  ,  S  o  m  m  e  1  ü  d  y  k  ,  S  t  a  d  -  a  a  n  -  't  tl  a  r  i  n  g  v  I  i  «i  t ,  S  l  el* 
Icndam,  Nieiiwe-Tongc  en  Uu  de- Tong  e. 

Men  beeft  er  12  kerken,  die  door  11^  iVcdikanlcn  bediend  worden 
en  telt  ruim  10,000  zielen,  onder  welke  r>500  Ledematen. 

SOMMELSDIJK  ,  heeil.  op  het  cil,  (?öef/efeef/e'Ciï'Or«r/?ai-JtM,  prov. 
Zuid-Iloliiind  f  arr*  Brtdle  ^  kant.  Sommchdijk ;  palende  N.  aan  hei 
lltiringfliel,  ü.  aan  het  regflgeb.  van  Middelbarnis  ,  Z*  aan  de  beert. 
(■rijsoord,  W.  nan  de  heerL  vnn  St.  Mtchicl-in-Puttcn ,  Dirk^land , 
Onwaard,  Oudc-Kraayerü  en  Kraaijestein ;  terwijl  een  afzonderlijk  Ueia 
gedeelte  begrensd  nordt  W,  en  N,  door  de  heer),  van  öl.  MïchieU 
in-Puiten;  voorts  K,  ann  de  beerL  Stad-aan-'t  Haringvliet ,  0«  vao 
de   hcerU  van  St.  Aduïfsïand,  Z.  aan  GriJ&oord, 

l)e£c  bcerL  bevat  de  gein*:  Sommei sdyk,  benevens  gedeelten 
van  de  gem.  Mi  dd  el  b  a  rni  s  en  den  Bommel;  beitaat  uit  de  pold. 
bet  Oiideland,  bet  Ni  en  weiand,  Si.  C  b  rist  olTels- poldcf 
eenige  landeryen  in  de  pidder$  Onwaard^  de  Oude-lMaat,  df 
Ouden  -Oost moer,  den  Nieuwen-Oostmoer,dcNicuwc-Slad 
en  de  Til  Ie  j  voort*  diji  E  v  crdi  nn-poldcr  ,  de  West  plaat  j  ein* 
delijk  cenigo  neEuinerkadc'weidcn-teo-noorden'vau-de- 
We  si  plaat,  en  eenigeii  grond,  met  M  i  ddelbarnis  gemeeu  ,  in 
de  T  i  l  Ie  en  den  U  i  i  s  1  a  g  -  v  a  ü  -  d  e  r»  *  lï  o  ii>  m  c  h 


SOM.  573 

1U  Her?*,  df«  «r  wonen  ,  maken  fjredeeltolUk  cie  (jem.  fan  Ad»- 
meiidijk  mi,  en  behoofen  ^^eelleigk  tot  de  Qtm,  dim  Bammd  en 
DirkslnuL 

Weleer  beitond  te  Sobbiudijk  eene  gem.  van  Doopigeiinden ,  welke 
bediend  werd  door  den  Predikant  der  Üoops^^inden  te  Middelkamiê  ^ 
doeh  deie  gemeente  heeA  opgehondcn  te  beiUian. 

De  E.  K.,  die  men  er  aantreft ,  bcbooren  tot  de  stat.  iran  Mid- 
ielkarmi§*ett^Sammêlid{jh» 

De  naam  deier  beerl.  willen  lommigen  afleiden  van  de  bedyking 
als  die  te  kennen  senden  geven  ,  somiydt  dyk  en  somtydt  geen  ,  of 
des  Komers  dffk  en  niet  des  winters.  Doch  hoe  waarscbyolyk  dit  moge 
syn ,  men  vindt  den  naam  van  Sobbelsdijk  eerder  gemeld ,  dan  er 
▼an  eene  cebeele  bedykinge  dier  landen  gesproken  wordt. 

Vronw  Jacoba  vah  Bbueibii  deed  in  deu  jare  1417,    aan  hare  moe- 
der ,   vronw  Maboaibtba  vah   Bodbcordib  ,   uitgifte  van  eene  uitgorse  , 
Senaamd  Sonmelsdyk ,  om  die  te  bedyken;  welke  in  bet  jaar  1430  we- 
erom verkocht  en  opgedragen  werd  aan  Floiis  vah  Bobssbli. 

Omtrent  bet  jaar  1431  werden  eeuigc  polders  aan  bet  land  van 
SoBBBUDiJK  bedykt  door  HccrAoaiAAK  vaü  Bobsselb,  zoo  als  io  bet  jaar 
1417  9  door  Heer  Jakoi  vah  Hobsselb  gedaan  was.  Doch  de  geheelc  bc- 
dyking  dexer  beeriykbeid  scbynt  in  wat  later  tyd  geschied  te  syn  , 
vdgens  da  brieven  van  uitgifte ,  op  den  13  Juny  1464 ,  verleend  door 
Heer  Abbuab  vab  Bobsselb  ,  en  wel  in  gemeenschap  met  die  van  Mid- 
delbarnis  en  die  van  Duivcnwaart ,  in  bet  regstgeb.  van  Nieuwe-Tooge 
^gelegen.  Na  verloop  van  tyd  lyn  er  onderscheidene  nienwo  polders 
aangedykt,  waaronaer  de  laatste  door  den  lieer  Gobrblis  vab  AEassEs 
van  SoBBELSDiJK ,  als  Ambachtsheer  in  bet  jaar  1668. 

De  becrl.  Sobbelsdub  ,  is  in  het  jaar  1417 ,  toen  bet  nog  slechts  uit 
gonen  en  slikken  bestond  ,  door  Vrouwe  Jacoba  vab  Beubbeb  als  Gravin 
van  Zeeland  ,  uitgegeven  ,  op  voorwaarden ,  om  die  te  houden ,  van  baar 
en  hare  nakomelingen ,  tot  een  onbesterfclyk  erflecn  ,  ter  eerste  lede  niet 
te  versterven.  Zy  is  altyd  voor  Zceuwschen  bodem  en  ambacht  bekend 
en  gerekend  geweest,  Ouk  plagt  de  pacht  altoos  ten  voordcele  der  graaf- 
lykbeid  van  Zeeland  ,  in  de  rekeningen  van  Bcooster- Schelde  verantwoord 
to  worden.  Het  rcgt  daarop  is  evenwel  door  de  Staten  van  Holland 
dikwyis  aan  die  van  Zeeland  betwist  geworden  :  tot  dat  eindelyk ,  na 
verschillende  coufercnliën  ,  tusschcn  de  Gedeputeerden  van  de  Stalen  van 
Zeeland  met  de  Gecommitteerden  van  de  provincie  Holland,  de  Saten 
van  UolUindf  by  eene  acte  van  lOJuly  1578,  hebben  bewilligd,  dat 
de  landen  van  Sobbelsdijk  en  hunne  inkomsten  zouden  blyveu  onder 
bet  bewind  van  de  Staten  van  Zeeland.  In  Let  jaar  lb05  is  Sob- 
HBLSDijK  echter  by  Zuid-IIolland  gevoegd. 

Deze  beerl.,  in  het  jaar  101 9  aangekocht  zyndc  Moor  Fbarcois  var 
Abbsseb  ,  is  in  dat  geslacht  gebleven  tot  in  het  jaar  IS^iS ,  als  wanneer 
«y  door  de  erven  van  Anba  Margabetha  Baronesse  var  Aebsseh,  douai* 
rière  van  Abbold  Joost  var  deb  Doth,  Heer  vnn  *<  Gravcnmoer  e»  Maat" 
dam ,  verkocht  is  aan  den  Heer  David  var  Weel,  Lid  van  de  Provinci- 
ale Staten  van  Zuid-Holland ,  woonachlig  te  Dirksland ,  die  baar  thans 
nog  bezit 

Het  wapen  dezer  beerl.  bestaat  uit  een  schild  van  goud ,  met  drie 
bandes  van  azuur. 

SOHflfELSDIJK  ,  gem.  in  de  beerl.  SommeUdijk ,  op  het  eil.  Goe-^ 
dereede-en'Ovefflakkee ,  prov.  Zuid^ Holland  ^  arr.  Brielle^  kant.  Som- 
melidijk  {V6  k.d.,  TSni.  k.,  Os.  d.)j  palende  N.  aan  bet  Haringvliet, 


!Ï74 


SOM, 


O»  aan  dtt  [jeiii.  Middclharnt«,  1«   anti   Nieiiwa-Tim|^0'en-KHnlcrtjiniI  ^ 
W.  aan  Mdissanl-NoorJcr-Sehoffcn-cii-Wellcslrijpe,  Onwaard-OndH 
Niciiw-Kraaijer'poyer'Cii-KraniJünsLcin  en  aan  Sullundana, 

Ihie  (yerii.  besta  it  uil  de  j>uld.;  hel  Oude  land -va  n-Sominel^ 
dijk,  liet  Nleuwlfliid-van-Sommelsdijk  ,  den  Su  Chriita 
fcls-poldcr,  ditn  Evordina-pöïdcr»  dü  Wcslplaal  eu 
Bcxonicrkadc-Wcidcn-cn-Gar«cn-lcn-Noopdtsii-i?aft-d| 
West  pi  aal,  beneven*  ccn  gcdccllc  van  de  Oude- Plaat.  Zij 
vol  het  d,  BommülBdy  k  ^  benevens  ecnige  verslrooid  li^g^cndc  bir 
£en  ,  en  beslaat,  voljrcni  het  kadaster,  2520  bitnd.  14  t«  r.  1  t.  ell 
waaronder  21508  biind.  ió  v.  r^  41  v.  ctL  belastbaar  land.  Men  Iclti 
5{}S  h.,  bewoond  door  543  btirs^^ez.,  uitmakende  ccne  bevolking 
2ti30  inw.  Vrocfjer  vonden  de  inw.  hun  bestaan  in  de  salm-  en 
langft  op  de  rivier,  of  door  bet  vervoer  van  visch  ^  welke  %\j  Tan  < 
\isseber»  van  bel  nabij  gelegen  Middelbarnis  kocblen  ,  naar  Braiian 
Vlaundcren  en  zelffi  wol  nanr  En(^el4ind,  Do  goalie  Is  c  bc  pen  ^  hiertoe  geb 
ligd,   werden  geliouwd  op  de  hier  destijds  bestaande  scheepslimmerw« 

Tot  verTOer  der  voortbrengselen  van  den  landhonw ,  en  tot  aaovi 
van  koopwaren  uit  Hollund  ,  itczigdc  men  hier  vier  marktscbepco 
Rotterdam  en  vrn  op  Durdrerht,  Ook  had  men  er  voormaals  In 
iilTcrkashonderswirikcls ,  cenc  bierbrouwerij  en  twee  branderijen, 
mede  een  e  ki»rctiker?j  vau  vruelitbooineii ,  welke  ïclf*  naar  elders  ve 
tonden  werden.  Thans  is  bet  hoofdhedrijf  de  landbouw  eu  graanlia 
del ,  un  nien  iiccfl  er  eeno  bockdrtikkery ,  cenc  branderij  ,  cen«  mi 
stoof,  eenen  korenmolen  cu  sedert  1843  ecno  fabrgk  van  linnen-,  «crvf 
en  damast  weverij. 

De  llerv.,  dio  er  Ö380  in  getal  ilJn  ,  onder  welke  700  Ledemateii^ 
maken  cenc  pcm*  uit ,  wctkc  tot  da  klass*  van  Brielle,  rinjj  van  ^91 
mcUdtjk ,  behoort*     De  eerst»*,   die  in  deze  gcra.  het  lecraarambti 
waargenomen,  is  {rcweest  JciitAn  ContrEUsx.  Kempb  |  die  er  in  1^78  f 
en  in  t!S89naar  Hiiamsledo  vertrok.     Onderde   bier  geslaaa  hé 
t^edikanten    verdient  nii'ldin|^  de  door  ztjnc   schriften  bekende  PxTii 
IUack,   die  er  van  1777—1784  stond,  en  den  27  Jiilij  182iS  ah  P«f 
dikant ,  met  lilel  \aii   Hoo|jh^craar ,  to  Amsterdam  overleed.     Het 
roep  geschied   door  den  kfiikcraad  ,  onder  medcslcmming  van  den  . 
baehtsbcer  ,  die  twee  stemmen  heeft. 

liet  dertigtal  Chri^leiyic   Afgescheidenen,  die  men  er  telt,  wnr( 
lot  de  gein.  van  dit  eiland  gerekend.  —    De   R.  K.,  die  ef  [ooge 
110  ïn  getul  tijn  y  bchooren  tolde  stat.  van  Middelltarniit'en'Scmfi 
dijk,  —    De  15  Isr,,  die  er  wonen,   worden   tot  de  rlngsynagoge  v^ 
^iWJ^//4af*nw  gerekend.  -^  Voorheen  had  men  er  cenc  Üoopsgex.  gen' 
welke  door  den  Predikant  van  ^iddelkariiü  bediend  werd ,  maar  éne 
is  te  niet  gegaan. 

Men  heeft  in  deze  getn,   eene  school  ,  welke  gemiddeld  door  een  ge* 
tal  van  3ti0   leerlingen  bezoehl  word. 

Het  d.  öoaxf  LSDiic ,  ook   wel  ZoaensnuK  gespeld ,  ligt  3^-  u*  2.  van 
Brielle,   en  heefteene  haven  ,  die  op  het  Haringvliet  uitloopt^  en  b| 
kwam  e   gelegenheid    verschaft  om    de    voortbrengselen  van   tien   ^roé 
alom  Ic  verzenden,    liet  dorp  is  waarschijnlijk  in  het  jaar  1450, 
schien   ook  wel  in   1404   of  1465,  gesticht.     Echter  wai   deic  g 
voor  de  bidijking  reeds  bewoond,  want,  den  6  Februarij  1450,   v^ 
leende  Jacoba  vas  BuuKaEü  vrij  beid  van   alle  lollen    voor    de  inwone 
van  düie  niigors.    liet  is  cenc  groole,  wel  bcstrate  plaats,  bijna  cv 
alt  JUiddcliarnti   gvbonwd ,  waarvan    hel  slechts  door  ccue  kic' 


SOM.  575 

I  ivinto  goclinden  k.  Mcd  telt  er  in  do  kom  fan  hel  d. 
S45  hl  tn  8940  tn««  Vroeger  liep  de  bafen  van  SeamtDUK  in  eenc 
noordweatdVko  fïgUng ,  benoordeti  Dirktland ,  in  de  haf  en  van  dal 
dorp.  Zy  ie,  na  1811,  gedeelteiyk  gedempt  en  gedeeheiyk  digt  ge- 
groeid ,  on  ontlast  iteh  nu  door  eono  sloit  in  die  van  Middelhamis* 

In  het  midden  van  het  dorp,  aan  bet  einde  van  de  Foortiraai, 
stond  froeger  eene  ichoone  groole  kerk  ,  gebouwd ,  volgens  de  bepaling , 
«emaakt  by  de  nilgifte  van  18  Jony  1464 ,  dat  de  bedykers  tot  ee«% 
Gods  en  der  Woagd  Mabia  eene  kerk  maken  en  onderbonden  londen  , 
en  van  dko  100  gemeten  dykersland  één  gemet  aan  de  kerk  geven. 
Zy  had  eene  kapel  ten  Noorden  en  ten  Zaiden ,  die  het  gebouw  tot 
eene  kmiskerk  maakte.  Dese  kerk ,  welke  vóór  de  Reformalie  aan 
de  H,  Mmagd  wat  toegewyd ,  was ,  volgens  het  register  der  Ulreclit- 
scbe  kerk ,  ingeiyfd  in  het  kapittel  van  Soubarg  en  werd  bediend  door 
eenen  Fastoor  en  eenen  Kapellaan.  fiehalve  het  hooflrailtaar  waren 
er  nog  andere  altaren  als  van  Sr.  Geiatauin ,  van  Sr.  BiBSAaA ,  vdn 
Sr.  Jonif  ens.  Daarenboven  was  er  eene  vikary  aan  St«  Gecrtruids- 
altaar  en  eene  aan  het  altaar  van  St.  Joris.  Ook  had  men  er  nog 
verschillende  andere  stichtingen  ,  ten  behoeve  van  den  Pastoor ,  den 
Kapellaan  en  den  Koster.  Bovendien  waren  er  eenigo  broederschappen 
ingesteld ,  lelfs  souden  er ,  volgens  oude  brieven ,  wel  veertig  stichtin- 
gen in  dóe  kerk  geweest  syn.  Luidens  een  opschrift  in  den  muur, 
vrefd  dese  kerk  overdekt  in  de  maand  Mei  des  jaars  1499 ;  naderhand 
it  er  een  portaal  aangebouwd.  Op  het  kruis  der  kerk  slond  weleer 
een  spitse  toren  ,  doch  dese  branddo  in  het  jaar  1028  met  het  dak  af. 
Sedert  werd  de  nienwe  toren  aan  den  gevel  in  het  Westen  gebouwd , 
in  eene  vierkante  gedaante ,  ter  hoogte  van  55  ell.,  alwaar  eene  gaan- 
dery  is  gemaakt  van  witten  hardsteen.  Op  dit  vierkant  metselwerk 
stond  weleer  eene  houten  achtkante  spits  met  eene  peer^  waarop  een 
kmit  met  eenen  weerhaan  prykte.  In  het  midden  der  spits  stonden  vier 
unrwyxers ,  en  van  binnen  biogeu  tweo  klokken.  Aan  het  fraaye  uit- 
wendige voorkomen  der  kerk  was  hot  inwendige  geiivenredigd.  Men  vond 
durin  twee  ryen  pilaren ,  een  fraai  orgel ,  geslicht  uit  eenige  fondsen 
daartoe,  bij  uiterstewilbcschikking,  aangewezen  door  don  isaljnw  Ho- 
Biüs  DB  Kbijcbb  ,  welke  erfinaking  tevens  voldoende  was  ,  ter  bêitryding 
der  kosten  van  het  onderhoud ,  en  tot  bezolding  van  den  organist 
met  /  SOO  *s  jaars.  Toorts  was  deze  kerk  voorzien  van  eenen  fraaUen 
prediistoel,  bysondcre  gestoelten  voor  den  Anibachtsheer  en  de  Re- 
gering. Het  schoone  koor ,  door  een  sicrHJk  bek  afgesloten ,  werd 
opgelnblerd  door  geschilderde  glazen  ,  en  de  wapens  van  het  adeliyk 
miaeht  der  vm  Abbsseb  ,  als  Hccren  en  Vrouwen  van  Sommumjk. 
Boven  sommige  wapenschilden  waren  vlaggetjes  geplaatst ,  en  in  het  mid- 
'  den  van  bet  koor  hing  een  groot  fluweclen  vaandel ,  waarop  een  liggende 
hermeiyn  was  afgebeeld.  By  de  omwenteling  van  het  jaar  1798  werden 
alle  deze  adellijke  gedenkstukken  vernietigd .  Het  aanzieniy  k  geslacht  van 
ysB  Abbsse.!  had  hier  zyne  begraafplaats  ,  met  eenen  ingang  op  het  kerk- 
hof, in  het  jaar  1744  omgeven  met  een  hardsteeneu  portaal,  pron- 
kende met  de  geslachtwapens,  welke  echter  in  1795  werden  vreggebeiteld* 
Boven  dezen  grafkelder  in  bet  koor,  stond  eene  keurig  bewerkte  praal « 
tombe ,  met  twee  knielende  beelden ,  uit  wit  marmer  vervaardigd*  Deze 
stelden  voor  den  Heer  Fbar^is  vab  Aibsser  vab  SoniBUDUK  en  zyne 
gemalin  Vrouwe  Pbtbobella  var  Bobbb  ,  met  bet  volgende  opschrift : 

Fbaii^ois  vab  Abbssbh,  Ridder  van  de   Orde  van  St,  MicMel,  Heer 
«ais  SouBunuB,  Plaat,   Bommel  en  Spijk;  in  tijn  leven  eente 


S76  SOM. 

OréimmriÊ  JmJbmaa^Ê  è»  Frmmkrijk,  wtfemê  im  FmtmijéÊ  J9\inUmk%t 
nog  twe€  Extrmoréimmnstê  aUaar,  nog  rijf  »  Em^damd^  mmg  toet  an 
de  Rtpmhliek  «o»  Fenetie,  tem  heogtie  eert  em  wmmrdeel  wmm  dem  SW 
mitgeeoerd  heUemde,  uaderimmd  im  dem  Rmad  wmm  SimU,  iMlsttlyèlv 
eergaderimg  caa  de  Simiem  Gememmi  mü  de  Riddtnehmp  wam  BeUmd 
gedeputeerd ,  ü  amder  de  sifmem  uit  deze  tijdelijkheid  meseieidem ,  a 
erem  xco  etiektelijk,  mis  hij  die  eerlijk  em  diemstim  dem  Faderlmmde  U 
t^mebragt,  im  's  GrmwemkoM  dem  27  December  1641. 

lo  hei  jaar  1795 ,  is  de  laaUte  afsUmmeling  oii  hei  geslaehl  én 
TAi  Ansscss,  AfVA  MABCAmrraA  Baronoet  tas  Acbmbi  ,  doourifeie  m 
Abmi»  JeofT  TAi  »u  DvTv,  io  dexeo  hoogadellijkeo  ^rmf  kelder  hffgoeL 

Eeo  herin  brand ,  in  eeoe  nabij  gelegen  herberg  onUUan  ,  Terwoertk, 
op  den  25  September  1799,  den  toren  en  de  fraaije  kerk ,  met  dii  sehMai 
koor.  Dei  koor  is  thans  cene  boowTal ;  de  grafkelder  der  Tan  Aai* 
sn ,  u  nng  aanwezig  met  dco  iogang  op  het  Kerkhof.  Na  dit  untnd 
maakte  men  eerst  gebruik  Tan  de  school,  om  daarin  de  gudwmwt 
te  oefenen,  en  daarna  Tan  de  Toormalige  Doopsgezinde  kerk,  tfl 
dat  meo  kort  daarna  tot  den  herboov  Tan  de  algdbrande  kerk  «icf^ 
ging,  welke  dan  ook ,  meest  oit  TiijwiUige  giften  li^  inschryTing,  datr 
de  gemeente  leden  byeengebragt ,  in  18u7  Tolteoid  eo  den  7  Joiy  Taa 
dat  jaar  ingewijd  werd.  De  toren ,  welke  weder  met  klok  en  wm- 
werk  prykt ,  werd  in  1817  herbouwd.  Hij  heeft  eene  aanmerkdHke 
hoogte,  19  tonder  dak  of  spiu  en  Tolkomen  gelijk  aan  die  Tan  Ki* 
delhamis ,  oÜMshoon  onmerkbaar  hooger ,  waardoor  deze  schier  aan- 
eengebouwde  dorpen ,  waarTan  de  kerken  slechts  een  half  aar  Tan  el- 
kander staan «  iets  eigenaardigs  hebben.  Het  orgel ,  uit  Trijwillige  gif- 
ten der  gemeente  leden  bekostigd ,  u  den  17  Januar^  1821  ingew^d 
Achter  die  kerk  aan  de  zuidzijde ,  en  op  de  beide  einden ,  is  een  aan- 
sienlyk  kerkhof,  beplant  roet  ijpenboomen. 

De  Toormalige  kerk  der  Doopsgezinden ,  tn  de  Erakeehiramt,  diait 
thans  tot  pakhuis. 

In  het  jaar  1812,  hebben  de  R.  K.  te Soheudijk,  een  huis,  staande 
aan  den  Dubbele-Ring ,  tot  eene  doclnutigc  kerk  ingerigt ,  welke  eehler 
in  1832,  door  eenen  op  Hiddelbaroissche  grood  Tervaogen  is.  De  Toorm. 
R.  K.  kerk  wordt  ibans  gcbrnikt  tot  wroonhuis  en  wagenmakerij. 

Ooder  de  merkwaardige  gebouwen  ,  Terdient  nog  vermeld  te  wor- 
den :  het  dorpshuis,  gelegen  in  het  midden  Tan  de  Foorsiraatf  het 
heeft  een  zeer  net  Toorkonicn  ,  en  is  voorzien  Tan  zeer  geschikte  rer- 
trekken.  In  een  daarvan  houdt  het  Kantongeregt  zyne  zittingen, 
terwijl  in  een  ander  de  grifTie  daarvan  geplaatst  is.  De  bovenzaal 
dient  tevens  tot  beurtelingscbc  vergaderplaats  voor  het  departement 
JHiddelhamis-enSommelsdijk  der  Maatschappij :  Tot  ?fut  tam  *<  Jlge^ 
meen.  Boven  het  raadhuis  staat  een  klein  torentje,  voorzien  van  eene 
kleine  klok. 

Bezienswaardig  is  de  dorpschool ,  in  de  Schoolstraat,  zijnde  eeo 
zeer  doelmatig  ingerigt  gcboiiw ,  verdeeld  in  drie  ruime  en  afgezon- 
derde vertrekken.  De  eerste  steen  daarvan  werd  gelegd  den  29  Jony 
1835  en  bet  voltooide  gebouw  werd  plegtig  ingewyd  den  21  January  1836. 

Men  vindt  hier  eenige liefdadige  gcslichlen,  zoo  als:  het  Gasthuis, 
ia  de  J chtcr- straat ,  biykens  een  Latynseh  opschrift  hoven  de  deur, 
uit  eigene  middelen  gesticht,  tot  verpleging  van  kranken  en  afgeleef- 
den  ,  door  Cobhzlis  Brebiah  Jacossz.,  in  het  jaar  1604. 

Het  Weeshuis,  in  de  Schoolstraat,  is  een  ruim  en  doelmatig  in- 
gerigt gebouw  ,    ten  dienste    van   de  weezen    van  Hervormde    ouders , 


SDM, 


^«ttichi  döor  fien  reeds   i^eiiopmdfn  Baljuw   ITositis  tn  Kkijgei.  in  bet' 
jaar  177)4,  voijycni  bet  tjjdvcrs  ,  jrcplaal^l  op  «ïcticii  slecn  boven  de  dcnr 
op  bet  inarktvetd,  van  den  volgenden  inltoud  : 

Boifr  KbIJcces  Laatste   ff' IL,  Imf^tttl^t 

In  tIJn  itvrVcfin 

Iht  kfJ  Ü  arih   fTeet  het  nüt 

en  heUL   FerfrerFfn, 

Binnen  het  gebouw  tfhe   zijn   ouder^chcidi'nc  berijmde  op&clirificn. 

Tot  verzorg! nty  van  behoeftïgcn  bestaat  hier  cenc  Fundatie  van 
Iacoi  B411  ^  lyude  zes  netle  buisjes,  ieder  met  Etn  tiiiiilje^  (jpf^liclit 
in  het  jaar  177  f.  Zij  «aren  ingerïgt  voor  zes  beboefügc  tniisf^czinnen 
vao  oude  lieden,  die  jaarlijks  <  nit  een  daartoe  aangeveien  fond»,  nog 
tien  gulden  trokken.  Dete  fundatie  moest  cenig«  jaren  onder  ecne 
bijzondere  administratie  Atano  en  daarna  aan  het  Diakonie  armbestuur 
vervallen  ,  naartoe   zij  tlians  ook  heboort. 

liet  Diakonie*  A  rmen  b  u  is  beit.iat  uit   rcvrn   woonhuizen,    g(^« 
Sticbt  in  bet  jaar  1770  ,  vol|*ens  dit  schrift  op  eenen  ttecn  ; 
Dittknnte  Artnenhttt's, 


Bedrukte  weduwe^  rnn  Echitfenooi  beroofd  ^ 

* '  "  "  na  in 

En  MukkeUnde  Ouders  j  door  het  n^erken  nfgeghofd  ^ 


Met  lief  doch  schamel  krooit  geief^md  in  dit  leren  ; 


lief  doch  s( 
kelende  Ou 


Wordt  kletdinf^ ,  *py*  e?<  drank  in  dit  ffvltonw  gegifen. 
Be  eerste  steen  van  dit  gebouw  is  gelegd  ,  op  dvn  21  July  1779,  door 
M icmiL  Jjkcoics  VAR  fiosBETDEfi  cn  TiLtcs  Haj^gk  ,  toon  van  deo  (Predi- 
kant Petkos  FIaace. 

Sedert  bet  jaar  1826  bestaat  binnen  deze  ^em.  eene  Commisite 
van  acbt  Leden,  welke  zich  ien  doel  stek,  om  de  armen  fn  den 
sinter  te  voorzien  van  warme  «piji.  Bovendien  is  er  nog 
eene  Commtsste  van  Weldadigheid,  tjit  zes  Leden  bestaande ^ 
opgerigt  in  bet  jaar  1830.  liet  doel  dezer  weldadige  verceniging  is  : 
vreriog  van  bed  eb  rij  ^  nitdeeling  van  kleedingstukken ,  deksel,  brand- 
stoffen  ,  brood  en  warme  spijzen* 

In  bet  begin  der  zestiende  eeuw  werd  te  Soiselsdijil  ook  eene  H  e  d  e* 
r^kkamer  opgeri^t  ^  welke  tot  zinnebeeld  bad  de  Bloetn  hoe  hntfêr 
Awe  liever  ,  en  tot  Patrones  de  IL  Ahjijil.  Nadat  detf  kamer  der  Rede- 
rijkers rtiini  honderd  jaren  had  bestaan  ^  scUijnt  zij  in  verval  te  x^n  gc-^ 
raakt,  en  plaats  te  hebben  gemaakt  voor  eene  nieuwe  Vereen  iging 
van  Schutters,  om  zich  ie  oefenen  in  bet  schieten  naar  een  docL 
Deze  vcrcenigirig  werd  in  het  jaar  1Ü52  of  vroeger  opgcrJgt,  Zij  bleef 
stand  Kouden  onder  alle  wisseling  der  tijden  ,  en  was  in  de  tweede 
helft  der  voorgaande  cenw  nog  zoo  bloeijende  ,  dat  men  in  eene  ver- 
gadering van  2S!  Januarij  1768  besloot ,  de  oude  vergaderingkamer  , 
het  doetbuis  en  de  schutvninren  ,  door  den  lijd  in  verval  geraakt ,  door 
een  nieuw  gebouw  te  doen  vervangen.  Men  opende  eene  inscbryving 
onder  du  leden  ,  bij  wijze  van  ton  line  j  de  bestuurders  verbonden  zich 
tot  aanzienlijke  jaart\jkscbe  bijdragen  ,  en  zoo  bragt  men  eene  sniii 
htjeen  van  ruim  ƒ4800,  waarvan  bcL  tegenwoordige  gebouw  ,  de  Doe- 
len genaamd,  staande  aan  de  St.-Jori$'DoeiHrant ,  gcuiebt  werd* 
Id  bet  jaar  1805  werden  voor  de  laatste  maal  de  Deken  en  Itoufd- 
lieden  verkozen  ,  vermits  in  bet  volgende  jaar  de  scbultcryen  in  de 
fiataat^che  republiek  ,  werden  vernicligd  j  de  verecniging  bleef  cebtffr 
stand  houden ,  en  hoewel  de  bussen  en  geweren  ruslcn  ,  en  er  niet 
itiecr  op  het  doel  wordt  geschoten  ,  houden  de  opvolger»  der  vruegere 
Ilederykers  en  Utere  Schutters  hunne  geregelde  zamenkomsten  ,  gewjjd 

X,  Üizt.  37 


978  SOM. 

Mam  ImA  f  dcllig  TerkecTy  rm  jaarlgks  vorAca  ^  i 
■nandj*  ac^  verblgd  do^r  ceae  oildeeliiif  vas  braad  j 
tak  Urve ,  nelke  de  moUsaars  ,  Talgeat  bei  U 
▼•D  bei  iosUumcat  der  Rederijken  aan  de  TtK\ 

Seaaiuaui  u  de  geboortepbals  Taa  deo  Laadli 
tatact  JACovn  «as  ata  Baaca,  gcb.  12  Mei  17§7y  f  11 

De  kermis  valt  in  op  deo  tweede  Pinkfterdaf. 

Dit  darp  if  Iveemalen  door  brand  geteisterd,    ala  eens  in 
16i9  uoo  alt  blijkt  uit  bei  opscbrift  op  eene  bonten  lysiy 
denr  van  een  bois  aan  bei  etiide  van  den  Eukde  rimf  ,  n 
•cbooae  gotbisrbe  letten : 

(Dit  i^uji^  taitrli  settelt  in  €(oiir$  l^ant/ 
^ooc  te  btctorie  ban  S^eiStintrie  jgn  te  antece  # 

fftStrdnli  i6(9S* 

Ten  tweeden  male  trof  dit  dorp  eene  dergdyke  ramp  deo  99 
•ber  1799,  als  wanneer,  bebalve  kerk  en  toren,  twaalf  ba' 
srboren  in  de  aseb  gelegd  werden. 

Het  wapen  dexergem.  is  bei  selfle  als  dat  van  debeerl. 
SOUHËLSDIJK  (HET  NIEUWE-LAND-VAN-) .  pold.  inbetea.iai 
Coedereede-em-OrtMikkee  y  proY.  Zmid-UMoÊd  ^  arr.  BrietU,  kaü. 
eo  gem.  SammeUdijk;  paleode  N.  W.  aan  den  Onde-Kmnijer^-paUv, 
waarmede  zij  eene  geroeene  bedijking  uitmaakt,  N.  O.  aan  deo  Sftr- 
dina-polder ,  Z.  O.  aan  bei  Oudeland-Tan-Sommelsdyk  ,  Z.  aaa  da 
CbristoflTel-potder  en  Oowaard. 

Dexe  pold.,  welke  io  bei  jaar  1669  bedyki  h ,  beslaat  irolgeas  bet 
kadaster,  eene  oppervlakte  Tan  61  bond.,  en  wordt  door  ééoe  sloia,  «p 
de  baren  iran  Soromelsdyk  Tan  bei  overtollige  water  ontlafl.  Er 
st|iat  daarin  eene  boerderij. 

SOMMELSDIJK  (HET  OÜDE-LAND-VAN-) ,  pold.  io  bei  efl.  &e 
dereetU-en-Oterflakkee ,  pror.  Zuid-floüamd ,  arr.  BrieUe  ,  kant*  ca 
gem.  SommeUaijk  ;  palende  Z.  aan  den  pold.  Diii venwaarde  ,  W.  aaa 
de  Oude-plaal  en  den  Cbrisloflel- polder ,  N.  O.  aan  bel  Nienwe*laod-faB- 
Soq»m'cUdyk,  N.  aan  den  Everdina-potder  en  de  Westplaai,  .0.  aM  bet 
Oade-Land-van-lliddelhamis ,  waarmede  ly  een  gcmeene  grond  is  «evea 
als  Duivenwaarde ,  (lie  verder  liet  art.  MiaanaAisis  [bet  OuoB-LAi^-TAf-]). 
Diïze  pold.  beslaat,  volgens  het  kadaster ,  eene  oppervlakte  van  8S8 
bond.;  telt  11  h.,  waaronder  9  boerderyen ,  en  wordt  door  eeneslais, 
op  de  havrn   van  Sommelsdyk  van  het  overtollige  water  ontlast. 

SOMMELSDIJK,  voorm.  fort  in  Nederlands-Gniana ,  kol.  5nri- 
naihe,  16  myien  O.  van  bet  fort  Amsterdam,  ter  plaatse  waarde 
i^ottica  en  de  Bovcn-Commewyne  zich  in  de  Beneden- Commewjiac 
vercenigen  ,  en  ter  verdediging  van  die  rivieren  dienende.  Hei  wai 
rcrst  CoTTiCA  gehecten  en  werd ,  in  het  Jaar  1(^ ,  door  den  Gouverneur 
CoBRCLis  VAM  Aessskh  VAR  SoBaiUDiJK ,  ooder  bet  beleid  van  den  Io- 
genieur  Robcbt  vah  Paob  ,  herbouwd  en  vergroot.  Nadat  dit  fort  ver- 
vallen was,  werd  hei  door  Hernhutters  bewoond,  die  er  een  gesticht 
hadden  en  handel  dreven ;  deze  verlieten  bet  echter  weder  en  leitedea 
zich  te. Paramaribo  neder.  In  1819  was  er  een  Chirurgilns-etablisse- 
ment ,  en  het  werd  toen  bewoond  door  cenen-  Geneesheer  die  alle  ooh 
liggende  plantaadjen  bediendo.  De  Negers  noemden  bet  dest^ds  ABBim 
(Hernhutters).    Thans  is  het  verlaten. 

SOMMELSDIJK  (LAND-VAN-),  \fir\,ko%{Qt.\nJfederlands^GuiiÊW, 
kol.  Suriname,  aan  de  CoUica,  ter  linkersijde  in  het  afvaren;  paleade 


sou.  179 


Êtm  hel  tnd-Ytti-BKiiiMtwaard ,  koMdeiiwMrM  mm  ds 
4  4oor  èb  BaMtPvlo«yiB5  der  rivieren  Geltiea  ea  Bateii- 
,  MW  «elke  iMltte  nvitr  het  am  hel  «erhrten  '  ~^  — 


.iÏBSURG  (I»),  he«vel  op  bel  eih  T 
teo  ten  O.  vaa  hel  d.  4fr  JTm/,  bV 


«MUBLIÏBSURG  (I»),  he«vel  op  bel  eih  Ttxti,  pioT.  Noari- 
eteo  ten  O.  vaa  hel  d.  4^  M^^ml ,   bit  en  ten  K.  van  den 


Heertanef  ,  welke  van  dü  d.  naar  Ooelerend  loopt. 

In  deaaii  hea?el  ayn ,  in  het  jaar  1777,  oodhoMi  van  EooMiaseben 
oef  inreeuf^evooden  • 
SOIUCTISSILÜIL ,  voorm.  boerenbofstede ,  op  het  eil.  JTerrtnfM , 
•  Jfmr^BoUmmd,  arr.  en  9  n.  N.  O.  van  Jlkmmr  ^  kant.  en  5  n. 
•  O.  ymm  ém  MtUkr ,  gem.  M^wrimfêm ,  15  min.  N*  O.  van  Hypo- 


Z.0 


Ter  niaatae ,  waar  deae  boerderU  gestaan  hee(l ,  it  vroeger  een  hei- 
^eMehharlhef  mweeü,  waarvan  oog  voTe  ecberven  vindt,  wdkein 
waileljea  «i  eMliggende  velden  gevonden  worden. 
,  Be  lei  deae  befilede  behoord  hebbende  gronden ,  betlaan  eene  opner- 
klakte  vnn  ongeveer  5  bnnd.  en  worden  thans  in  dgendom  beieten  door 
den  Heer  Ha*  Scauves  en  anderen ,  woonacbtig  te  WtenDgen. 

SOMQfiRI ,  oad  d.  in  Oosi-Indii,  resid.  JmMnm,  op  bet  JwJbam- 
êdm  eil.  €<mMi ,  aan  de  Noordknst  van  9rool-Cn«ni. 

80M0IST,  d.  in  Ooêi-Imdiii  resid.  Jmbtnnm  ,  op  bel  ^«èenscAt  eil. 
Cyaiy  onder  den  Racya  van  SsAonit-tC  staande. 

SOÜOWORO,  distr.  in  (hU-iméii,  op  bet  Anuktrht  ól. /«».  Zie 


«o. 

80tt^AH  (iTBR.),  riv.  ia  Ooti-Jnêif,  op  het  eil.  Manipê,  een  der 
'vewaaNne*eiMNNwn. 

De  eilanders  waren  voorheen  gewoon  bonne  plegtige  eediwering  bQ 
dit  riviertje  te  verriglen. 

SOMPOE,  Nom-Soaroi ,  eil.  in  Omt^Indië ,  in  de  /MÜidU-eet, 
Z.  van  het  Stimdetehe  eil.  Jawé ,  op  de  kust  van  de  resid.  PmUitÊÊm. 

80N,  oolings  Sovse,  d.  in  de  Meijerif  van  's  Hertogenbotek  p  kw. 
PmUmti,  prov.  Noord-Braband ,  Ihrde  diitr.,  arr.,  kant.  en  l^n.  N. 
tca  O.  van  EitMofren^  gem.  Son^en^Brtugel ,  8  min.  W.  van  Brea- 
gel  f  aan  den  weg  van  St.  Oedenrode  op  Eindhoven  ,  op  den  linkeroever 
Tan  den  Dommel ,  waarover  hier  eene  scboone  brug  ligt ,  door  welke  bel 
wèH  Breogel  gemeenschap  heeft. 

Hel  ie  een  tameiyk  groot ,  doch  geen  fraai  d.,  aan  de  Plaats  of  hel 
Mnrkivdd  tanèlOh  digi  betimmerd.  Men  telt  er  in  de  kom  van  hel 
d«  80  h.  en  S7tf  inw.  en  met  de  daartoe  beboorende  geb.  Heovel, 
Bnhl,  Aanscbot,  Esp,  Boeven,  Eikersryt  en  een  gedeelte  van 
Wolfswinkel,  samen  liO  h.,  bewoond  wordeode  door  200  bnisgei., 
met  ongeveer  1070  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  bun  bestaan 
Tinden.  De  grond  b  niet  leer  vrocblbaar,  maar  levert  negthans 
rogge  i  haver ,  boekweit  en  gerst  op.  Op  sommige  plaatsen  wordl  oer 
el  |)screrts  gevonden ,  vooral  in  den  soogenaamdea  Po  tj  es  berg  ,  een 
dbr  henveb,  welke  men  ten  noordwesten  van  dit  dorp  aantreft  en  die 
neb  ab  een  lage  bergketen  aan  bet  oOg  voordoen.  (Zie  voorts  bel  art. 
PerJBsaaae).  Uit  sommige  dier  benvelen  wordt  dbk  torf  gesloken ,  die 
laeé  goed  brandt.    Men  beeft   er  mede  eenen  korenmolen  en  oenen 


Kt  d.  b  over  bet  algemeen  vrU  wdvarende  en  leer  levendig  door 
dctt  doortogt,  die  er  b,  van  de  dorpen  loidoostwaarts  van  *s  llerto- 
gtabeaeh  naar  Eindhoven. 


■jm  SON. 

3e  aw  .  die  hier  op  5  na  allen  R.  K.  zyn  ,  ond^r  welke  TMCooi- 
mtaiiiaati'Q  .  maken  ecne  par.  uit,     welke    tot    hel  «post.  vic.  m. 

iPai- 


.ui  i  H'iriwirmb9§ek  f  d«k.  Yan  EtHtlkoven  ,  behoort,  door 
üor  «  ^nen  Rapellaan  bediend  wordt  en  eene  ei{];en  begraafpUats  becfL 
De  E.  K.  van  Sou  badden  eertijds  twee  schuurkerken ,  eene  aan 
wi  lorp .  eo  de  andere  aan  het  gehucht  den  Heavely  CMidcr  de 
j«9cutfTuio^  vao  den  H.  Pirtot  staande.  Den  21  October  1755  werd 
•aa  oe  5ucen  verlof  bekomen  ,  om  eene  dier  fchnurkerken  te  ver- 
iicr.iiea.  In  1809  hebben  de  Roomsch  Kathoiykcn  de  oode  parockie* 
itfr«  veder  tot  bon  gebruik  bekomen  en  daarin  alleen  wordt  oi 
pusiiicBst  verrtfft.  Zy  was  van  ouds  gesteld  onder  de  besckcr- 
.maif  «OD  deo  U.  Ptraot.  Het  Kanoniken-kapittel  van  CertcsheiB, 
D  j«i  ÏMMioiD  f aa  Luik ,  benoemde  eertydt  de  Pastoors  dcier  pirs- 
niM.  Üe  kerk  b  groot  en  schoon  ,  en  rust  Tan  binnen  op  oadcr- 
■  iiaiiti nn  pilafeo.  Zy  ligt  in  het  midden  Tan  het  dorp,  digt  bg  kei 
s«-4^rtein  •  de  toren  is  hoog  en  iwaar  van  eene  schoone  boow- 
jMe.  «o  TQonieo  Tao  eene  aeer  hooge  en  fraaie  spits.  Dexe  kerk  ca 
'onn  Icdea  Tcel  door  den  storm  Tan  9  November  1800 ,  docb  blttca 
«coiar  sUaadc.  In  den  toren  hangen  twee  groote  eo  eene  kleine  klak , 
j9  acikar  tweede  inen  leest: 

ftatj^atina  ii  mijnen  naam 
jieqn  Dtluit  5ij  ^üht  befitaaam 
3n  mm   maaBte    mij  in  get  jaac  oni^    geerm 

0^  Scr«^  die  er  5  in  getal  lyn  ,  behooreo,  sedert  1807,  tot  de  gem. 
«M  ^  Qmin^odf  em-Som ,  TÓór  dien  tyd  was   Soa  met  Br4mgtl 

lea  M«ft  er  een  tamely k  net ,  doch  geen  groot ,  Raadbnit ,  dat  tp 
asi  '^atsi  der  Torige  eenw  gebouwd  is. 

'Jd  JttrpMïbooK  welke  in  1856  gebouwd  is,  wordt  gemiddeld  door 
•««  jv«ai  van  1:^  leerlingen  bezocht. 

*.V  M>teo«  en  linnenmarkten  te  So^ ,  \allen  in  Donderdag  na  half- 
4m!m  .  Voaodae  na  15  Augustus  ,  en  Woensdag  daarna,  Maandag  aa 
.    .\iitKxr  eo  XV'oensdag  daarna. 

:^»  >  de  geboorteplaats  Tan  den  Godgeleerde  IIebbbicüs  ds 
.  H^ .  Bk^^aaia.  taü  pkb  Velde)  ,  geh.  omtrent  1582 ,  f  in  1460  als  Hoog- 
s..«»»-  ki  de  godgeleerdheid  te  Leuven  en  Frahs  tar  deb  Vilde  ,  beter 
«^««»  j«idcr  den  naam  van  Fbarciscds  Sorhius,  'j*  29  Juny  1575,  ali 
^.v.4    'JUwbop  Tan   Antwerpen  ,  na  tot  in  1569  de  eerste  Bisschop  vaa 

•«*w^«isM«h  te  s^n  geweest,  en  van  den  Regtsgeleerde  Aü- 
,^MM^  Sa»^»,    llooj;lceraar  inde  Regtcn  te  Leuven  ,  f    ^  Janoarji 

>»  ^^aM^^tate  ef  de  gemccne  gronden  te  So.t  sijn  aan  de  ingizeteneo 

ij^  4*l4«fevett  ,  in  het  jaar  1555  ,  door  Jar  lil ,  Hertog  van  Braband, 

,     ."^  werd  de  Uervormde  Leeraar  Jobaniies  Mika  *s  aTonds  door 

^^,    u  V  irtodanig  met  cencn  stok  op  het  hoofd  geslagen  ,   dat  hy 

o^«^-    ^  ^^*^  ^^^    bleef  liggen.     Hy  bekwam  echter  weder,  de 

tUM..   JifeK^oon  de  Staten  den  gemelden  Lveraar  in  hunne  bescher- 

^^g^r-   £W  dit  feit   streng   lieten  onderzoeken,  Terborgen. 

*      H%  e^  dit  dorp  veel  door  de  Franschen  en  Kngelschen. 

«     :     ^M&ua  1[Ü)2  stormde  ,    donderde  en  bliksemde   het  hier 

^^  ««^  MO   noodweer}  den  volgenden  dag  was  het  *snamid- 

^      ^    ««;««    weder ,   Tcrzeld  van  zwaren   hagel ,   die    de   boekweit 


SOM.  Wl 

CO  haier  (de  rof^  «m  ratdt  is  de  seburen)  vernielde ,  cd  telfi  Togelt 
die  lo  de  boomee  eeae  tebiiilplaaU  ifeiocbt  luidden ,  doodde. 

6M  (TAN-) ,  naam ,  welken  de  Nefers  gefen  aan  'de  toikerplant. 
Kaooomiae,  in  Ifeikrlandt'GmiaMa,  kol.  ^trrMeme.  Zie  KaooMiiraae. 
.  8(XIABAT,  ryk  io  Oathimdii,  op  bei  eil.  JMior,  eene  der  Zmid- 
«ttfrr-etlÉiMlm-M»«irefidb.  —  Het  teil  ceoe  bevolking  van  90,000  tielen 
en  eleal  onder  oenen  Radja. 

SONAaOy  PoBLoa-SoMAao,  mirmObti-Imdü,  in  de /ndykAr-Zee,  aan 
do  wetlkuti  van  bel  SmmJan^  eil.  ^neielre :  0<*  55'  N.  B.,  1 17"*  W  O.  L. 

80N-CASA,  plant,  in  (hêi-Iniië^  on  hel  eil.  Curüpto,  in  do  iVuf- 
dêm^mnÊf  N.  van  den  Priofterberff ,  ö.  van  den  Veerifberf. 

SO!fDALANG*TjrLLIMAJA(KARANG-),  kaap  in  Ooêi-IMi,  op  hel 
SumémAê  eil.  Jawm.    2Uo  lUaAiio-SoiiOALAHo-TjiLLiaAjA. 

SOÜDSL  of  Swou ,  in  hel  oud  Frietcb  SiioiLaA ,  d.,  prov.  Früi' 
iawi^  kw.  Zêwmwoudtn ,  griel.  Gaa$tfêamd^  arr.  en  4  n.  Z.  Z. W.  van 
Smetk,  kant.  on  S  n.  W.  N.  W.  van  dê  Lemmer,  Het  b  een  nel  dorpje , 
beetaaodo  oil  eenen  hoogen  grond ,  die  bet  tegen  overstrooming  bevei- 
ligt. Men  telt  er  48  h.  en  850  inw.,  die  meest  in  landbonw  en  vee* 
teeil  bnn  bestaan  vinden. 

De  Henr.,  die  er  220  in  getal  sya  ,  behooren  tol  de  gem.  Oude- 
wUrdiÊm-'JfynÊirdum'ett'SoHdfl^  welke  hier  eene  kerk  beeft.  Do  kerk, 
faragl  vóór  do  Reformatie  190  goudg.  (180  gulJ.)  op.  Van  bel  vikaris- 
scluip  kwamen  90  goudg.  (155  gold.) ;  voorts  waren  er  twee  vikaryen; 
&m  eene  80  goudg.  (190  gold.)  de  andere  45  goodguld.  (67.50  giild.) 
waardig.  Dese  kerk  was  een  leer  groot  gebouw  met  eenen  iwaren  toren ; 
Ibans echter beefl men  er  maareen  klein  kerkje,  met  een  spits  torentje, 
deeh  londer  orgel. 

Do  Doopsges.,  die  er  wonen ,  worden  tol  de  gem..  van  Bafk  gere- 
kend. —  De  dorpscbool  wordt  gemiddeld  door  een  getal  van  50  leer- 
linaen  besocht. 

In  bel  Noorden  van  dit  d.  ligt  het  geh.  Sondel  er-TborI  en  in 
bet  Noordwesten  lag  weleer  een  buurtje,  met  name  Wallontrog, 
doch  waarvan  ibans  niets  meer  overig  is.  Men  beeft  er  nog  bet  nette 
bnil.  Beukeuswyk. 

Ook  ligt  Z.  van  Soüorl  een  booge  dijk  ,  die  zuidoostwaarts  naar  tee 
loopt ,  en  by  bet  Zandvoorder  hoofd  in  den  seedyk  overgaat  |  dienende 
die  dyk  om ,  by  onverhoopt  boog  water ,  te  belet  len ,  dal  hel  see- 
weler,  over  hel  strand  van  Nyemirdum ,  niet  in  de  lage  landen  loopt; 
-waarom  ook  deze  dyk  ,  met  eenen  anderen  tak ,  eerst  Zuidwest  aan  loopi 
lot  aan  Nyemirdum.  In  hel  jaar  1846  liin  de  vaart  en  de  weg  van 
Sondel  naar  Tako-^jl  veel  verbreed  en  verbeterd. 

De  kermis  valt  in  den  95  JuHj. 

SONDELER-BERGEN  (DE),  hooge  en  zandige  bouwlanden,  prov.  Fnes- 
land  f  kw.  Zevenwouden,  griet.  Gaailerland  ^  tusschen  Sondel  en  Wjkel. 

SONDELERLAAN  (DE) ,  weg,    pro^.  Friesland,  km.  ZeveMwouden, 

K'el.  Oaatteriand,  in  eene  zuidoosteiyke  rigting  van  Sondel  naar  de 
ndvoorde  loopende. 

SONDELER.LEIJEN  (DE),  meertje,  prov.  Friesland,  kw.  Zê^ou- 
«eadlnii  gnet.  GaasUrianfl,  l  u.  Z.  O.  ?an  Sondel,  dat  ten  Z.  O. 
.deer  de  jTolling-sloot  met  (\%  Oade-Ee ^  ten  W. door  de  llooi- 
bergsterwyk  met  de    Zandpoorde  ia  verbinding  staat. 

80NDELER.YBEUT ,  geh.,  ptow.  ^Friesland,  lm.  Zewenwouden, 
griel.  Gaasteriand,  arr.  en  4  u.  Z.  Z.  W.  yrtktiSneek,  kant.  en  9  u. 
W.  N.  W.  van  de  Lemmer,  10  mio.  N.  van  Sondel. 


tsso 


ni  -J":  '»    ie    «Mr     van  Bn^^ 

V-  -iiie..\j*«ai  II  UI  linde  r.i. 

J  —  en  li  u.   >.  ;*n  W.  t« 

.«rrf,  i  u.   AV.  Z.  W.  vi 

1  >  ^n  ^ch.  Tfr^rlonit. 

K  .    •""ö^'.   «n  de  .Y«>, 

fr  -   '•"*^-     Zie  \tLDBorE^ 


/*';*ny  «,„    .,  UertoytHhouk 

•  — .    --^   «lislr.     arr.    en    kaa: 

-       palende   N.  aan    de  »e:i; 

•.^•-.irwen-en-Nederwellen ,"  W 

--rel,  bcncTcns  de  gch.  Aon- 

•     ^«P.    ilcuvel    en    JIo.^ 

..:..    Mad-van.Cerwen    e. 

.      .     -....^^  Tan  IISÏM)  ,nw.,  die  lueesl  it 

.     .      *-» '»«ft  er  lanielijk  goed  bouw. 

*^^  *:  ri«t  oplevert ,    alsmede   eeuen 

.   «•'.  onder  welke  ruim  1200  Coni. 
«     -w/  en  Aon  uit.  -.  Dg  ö  Oerv., 

:.     ^  ^  «ni.  A/.  Oedenrotle-en-SoH  - 

*    .-oieft.  ds:   ééne  te   Soi,  eii  ééno  l^j 

. «n  veld  van  azuur  (blaauw) ,  met 

..    /  Mt.lHdiè,  in  bet  Sundascht  cil. 

.      .^-     op  bet  Sundasche  cil.  iViiuwfro , 

.      ^       .L'  bel  Sundatche  eil.  Japci  ^  fciid. 

_    *.      ««r  in    Oost-lmUë,    op  J,ei  5W 

^      ^    k;  A«>i«/a«cAeciI.  Jar«  ,  rcsid.5oe- 
5*-:iï|;an. 
.u    ;<fl   d.  SoLtEB,    in   bel   balj.  van 


.«••.. *.r     op  bet  ui.   Thnor,  em  d.r 

^     .1  u\  Uinnenland  ,  onder  Jict  opper- 

_     ...  .,-;i«icnt  slaande.  ^  Men    idi    er 

.      .^.;  .\*Ki    voorin. d.,  il.an»  geh.,  proi 

..,p*«*#     kant.  tn  5   n.  Z.  W.  van  0A/« 


prov. 
arr, 

V.':i  lelt  er  51  b.  en  2I0intv.     Hel 


r-ics;  M=cn,-^trli:  tro-r-'c.    rr  5t.«üi:. 


SOM.  MS 

m  llkkltlvcf  Mir  Oods-TrYiM,  langt  waüe  de  hiiiaca  teer 
-  te  ImI  fftbocmlü  liggeot  Weiw  wêê  hmt  ook  ceae  kerk » 
•piu  toreoljo,  doch  toe  b  roede  f  Mr  tele  Uren  afgebroken ; 
ayado  eekicr  het  klokhuie  me|  de  klok  en  kefc  kerkhof  nog  in  weien. 
Nader  by  Wotfega  aan  den  buitenweg ,  was  voor  daten  ook  oog  een 
•ad  karkbof  bekend,  he(wolk  tot  SottieA  behoorde,  doch  reedt  foor 
laMea  tyd  in  een  boowkamp  it  teranderd. 

Men  beeft  er  ook  nog  de  overbiyfiielt  van  eongew(|d  getlicbt. 

Da  Har?.,  dia  kier  100  ia  geUl  tUn ,  behooren  tot  de  geni.  üPo/- 
eM«.  ^-  Do  R*  K.,  die  men  er  90  aantffeA ,  worden  tot  de  ttat.  ¥aa 
(Xdehollpada  gerekend.  -*  De  kinderen  uit  dit  dorp  gaau  te  Wolvega 
en  Oldatriina  ter  tekool. 

S0N1I£HAAR ,  oude  naam  fan  bal  d.  ZoMuiiaa ,  op  het  eil.  Sekou» 
«e» « jpr^*  Zeeland,    Zie  ZoMumae. 

60NMKTTB,  boul^rond  iu  JVederiands-Gutaua,  kol.  Stirimnmf,  aau 
da  Btmm^SêmmBcca ,  ter  regtertyde  in  bet  afvaren ;  palende  boven- 
waarlt  aan  den  hootgrood  de  Vier-Uendrikken ,  benedenwaarls  aan  deu 
^fi.  hoolgrond  Libaooo :  IttOO  akk.  groot:  met  17  slaven. 

8QNNKVELDT  (HET  UUIS-),  voorm.  adeU.  h.  in  Rijniamd,  prov. 
Zmifè-BoUiamdf  arr.  eo  1  u.  ten  W.  van  Leyden,  kant.  en  |  u.  len 
Z.  van  Jfoordwijk^  gem.  en  10  min.  Z.    van  Falkeidnêrg, 

liet  was  een  graaflijkbeidsleen  van  Holland ,  werd  in  het  Jaar  1306  , 
by  gifta  van  Hertog  ALtaat  vav  Bsijeatt,  verleid  op  JoaesL  Aawusisj 
in  bet  iaar  1429  op  xynen  toon  PieTta  Jomoeu  ,  eii  by  oTergifle  van 
bon  in  het  jaar  1434 ,  op  Floou  Pars  var  Sorhveldt  ;  is  by  den  dood 
ca  makinge  van  Jufvrouw  Haitea  va»  SottiveLDT ,  in  bet  jaar  16^6 , 
verleid  op  Heer  KoatiLts  Cutk  VAt  Nitaot  en  in  bet  jaar  165i,  op 
Jonker  PiTta  Csia  var  Niaaot ,  lieer  wm  Kahlagen ,  BiUerdam  eu 
SonaiTiLov ,  dia  bet  nog  in  bet  iaar  1068  betal. 

Yan  dit  huis  wordt  gemeld ,  dat  het  door  de  oorlogen  b  Ter  woest ; 
■onder  dat  men  den  tyd,  wanneer  bet  plaats  had,  vindt  opgeteakend. 
Het  is  ecbler  oaderband  weder  opgebouwd ,  want  in  bet  midden  der 
vorige  eeuw  was  het  nog  in  tameiyk  aaoiien*,  doch  begon  korl  daarna 
bouwvallig  te  worden. 

Ter  plaatse ,  waar  het  gestaan  heeft ,  t(ai  men  thans  eene  boeren - 
hofstede. 

Van  den  ouden  luister,  die  het  gehad  heeft,  kan  men  nog  de  tee- 
kenen bespeuren  in  eenige  overUiyfseleu  van  de  walergrachten  en  vy- 
vers ,  sware  muren  eu  grove  steeoeu ,  waarmede  bet  opgemetseld  was. 

De  daartoe  behoord  hebbende  gronden ,  beslaande  cene  oppervlakte 
¥ao  31  bond.  83  v.  r.  39  v.  ell.,  worden  thans  in  eigendom  beteteu 
door  da  erven  van  wijlen  Pavta  YAaEaaoto,  woonachtig  te  Valkenburg. 

Het  wapen  van  dit  huis  was  een  veld  van  goud  met  drie  leliën  vaa  koel. 

80NKËVELDTSaiE-P0LD£R  (DE),  pold.  in  Rijnland,  prot. 
Emid'Uolland,    Zie  ZotHsviLascaa-PoioBa  (Ds). 

60NSfiEEK,  landg.  op  deu  reluwemoomj  prov.  Geldirland,  dutr. 
Fêlmwê,  arr.,  kant.,  gcm.  en  10  min.  N.  ü.  van  Jrnhem» 

Dit  landg.,  hetwelk  door  den  Baron  Tatoaoaus  at  Satta,  Heer  van 
Jhttrne-en'Lieuel ,  in  het  jaar  1817,  is  aangelegd,  heeft,  vereenigd 
met  het  naburige  iJartgenthtrg,  dat  te  voren  een  afzonderlyk 
landgoed  uitmaakte,  ceno  uitgestrektheid  van  ruim  4)23  bnnd.,  alles 
thans  tot  bosch  aangebsgd.  De  eerste  voetstap  binnen  het  hek  van  dit 
baitengoed  doet  reeds  ieU  ^rooU  verwachten.  De  bevallig  gebouwde 
tuinmantwoning ,  waar  men  tich ,  ter  bckoming  van  geleide ,  behoort  Ic 


584  SON. 

irenocfstn  ,  Ytgi ,  aan  de  regterxyde ,  half  f  erscbolca  aditcr  < 
opgewassen  popolierea  ,  aao  den  voei  van  eeneo  raw  bcgwooéam  ««««i  ^ 
terwijl ,  aan  de  linkerhand  ,  het  oog  tegen  een  di|rt  lomoier  raat ,  Mh> 
ter  hetwelk  sich  eene  mengeling  van  dof  geklots  en  xaclit  geniMfl  wm 
waterwerk  doet  hooren.  Weinige  sehreden  verder  en  ooTerwackU  «»- 
toont  aich  eene  buitengemeen  schoone  fontein  ,  wier  hdiler  wriUe 
tegen  het  donkere  loof  der  fijne  dennen  eo  hraïnebeokeo  de  he\ 
werking  doen ,  en.  weldra  ook  een  hooge'sware  waterval  ,  bovcB 
het  aich  verwijderde  geboomte  het  schildeFachtigtte  vergesift  laaft  va- 
schouwen  ,  dat  men  zich  voorstellen  kan.  Yan  hier  komt  meit  «f 
laan  van  tulpenboomen  aan  eenen  vgver,  die,  in  den  meest 
oogekonktelden  smaak  aangelegd  ,  in  synen  omtrek  de  grootste  ^ 
deobeid  van  bevallige  natuurtoooeelen  vereenigt.  Hier  aiet  a 
de  overzyde  van  den  breeden  plas,  vruchtbare  heavels  met 
graanvelden  verryzea  ;  déarde  steile  glooying  van  aangelegde  I  _  . 
jflier  omzoomen  zware  boomen,  op  verschillenden  afstand,  dea 
glooijenden  vyver  ;  daar  zien  wy  hen  vervangen  door  bloeyeode  beesten; 
terwijl  treurwilgen  en  trenresscben  hunne  takken  over  het  vraterjeo- 
geti  en  de  bruiue  beuk  daarachter  zyne  kniin  verheft.  Uier  verle- 
vendigt een  troepje  scbapen  den  oever ;  déér  zwemmen  swaaea  ca 
cendeu  op  de  oppervlakte.  Hier  herinnert  het  geruiscb  vaa  eeaea 
molen  aan  werkzaamheid  en  leven  ]  déir  wekt  een  waterval ,  met  ii|a 
eenzelvig  geklots,  tot  stil  gepeins.  By  dea  grooten  waterval  it  het 
gezigt  allertrelTeudit :  by  ligt  digt  by  den  weg,  die  Zijptndml  vaa 
SoRssBEK  scheidt ;  men  ziet  er  aan  de  eene  syde ,  over  den  grootea 
waterplas  van  Zypendal ,  door  zwaar  geboomte  ingesloten  «  ea ,  aaa 
de  andere  syde,  ovtc  de  gebeele  lengte  van  den  Soosbeekschen  Tyver. 
in  welks  midden  een  eilandje  ligt,  voorzien  van  sierlyk  boomgewas ea 
statige  beelden. De  aanlokkelyke  wandeling  rondom  den  vyver  volbragt 
hebbende ,  gaat  men  langs  langzaam  opgaande  belommerde  paden  aair 
de  hoogte.  Na  een  weinig  klimmens  vindt  men  eene  door  kunst  aange^ 
legde  weide,  waar  eenige  schapen  van  het  Spaansche  ras  grazen ;  groo- 
tere, wel  beplante  hooglca  ,  daar  rondom  gelegen  ,  beschutten  haar  tegen 
koude  winden  ,  waarauii  anders  deze  ligging  haar  blootstellen  zoude.  On- 
gemerkt klimt  men,  onder  bet  lommer,  al  booger  en  hooger^  en 
bereikt  weldra  bet  hoogste  punt;  ierwyl  bier  echter  de  booooen  hat 
vryc  uitzigt  beletten  ,  beklimt  men  ,  langs  eenen  gemakkelyken  wen- 
teltrap ,  eenen  kunstig  vervaardigden  toren  op  welks  plat  ea  omgang 
men  de  zoo  even  verlatene  booge  weide,  roet  de  gebeele  plaats  en 
verder  de  stad  ,  ja  den  gansebén  omtrek,  met  al  zyne  hoogten  en  laag- 
ten  ,  byoa  als  een  vlak  veld  voor  zich  ziet.  Aan  de  zyde  der  Betuwe 
veitooneu  zich  tallooze  torens  in  bet  verschiet;  alleen  aan  de  zyde  der 
Veluwe  wordt  bet  uitzigt  door  de  hoogten  bepaald.  Nopeus  de  geschie- 
denis van  dit  goed ,  zie  men  ons  art.  HARTceasaBac ,  hetwelk  gezameot- 
lyk  met  SoHSBEEK  in  eigendom  bezeten  wordt  duur deu  Heer  U.  J.C.  J. 
VA5   IIrecrereü   VAH  EüGBOIZSa. 

SONSBRUG ,  brug  iu  het  graafs.   Leerdam ,    prev.  Zuid-Holland, 
20  min.  O.  ten  N.  van  Schoonretcoerd ,  over  de  Culenborgscbe-Yllet. 

SONS  VELD  ,  by  bet  kadaster  Zoroveld  en  iu  de  wandeling  Soffest 
«  gespeld  ,  gcb.  in  óe  JU eijerij  vau  *s  üertogenbosch  ^  kw.  Peelland  ,  prov. 
/¥oord'Braband,  Eerste  d'uir,^  arr.  en  4  u.  Z.  O.  vau  's  liertoyenbasek , 
kant.,  geui.  eu  70  min.  Z.  van  Zeghel ;  met  27  b.  en  160  Inw. 

SONTUAll ,  wyk  in  Oost-Jndié  ,  op  bet  Sundasche  eil.    Jawa,     Het 
if  eene  dur  vier  eu  twintig  wijken  lan  de  stad  Batavia, 


SOP.  8W 

/ 
SORTIIAl  (DK),  ffif.  u  Omi^hM,  op  hü  5W«dMU  m\.  Jmm, 
mMm  Jwna  ttripwg  mcmI  io  de  lei id.  Buitcaiory ,  daanui  d«  wa- 
Iflraa  dvTjipiaaagoalfaiigt  u,  oa  de  ootlciyke  mm  vui  dereud. 
Batavia  banaeld  ta  Iibbea ,  nek  in  de  reffyee  vedfiett. 

S00|  iiiama  ia  Qmi-IfÊM,   ap  hal  Smudmtckê  ciL  /aaa,  raid. 
ƒ  9Uê»  fca»  '^ 


Ie  aaartaan  felegcae  f  lakte  pott  gevat  kad- 
ï  dit  gekcfgte  kwameo ,  aagea  tU  deo  fQ- 
aiiaaurdieren  ;  maar  oiiddelerwyi  wat  de 


ïïmgejkum. 

]ltoa'l5  Heemker  1897 ,  mtea  da  HederladHseke  treepen  ander  ket 
kavel  van  daa  Lnkanant  Kolanel  Liau,  de  nioiteliagen  aan ,  die  dit 
gekargte  kaaet ,  en  ook  ia  de  i 
den.    Toaa  aaae  troepen  9f  ( 
and  ati  da  vlakte  gengeld  ai 

Luitaaaat  Kuaa»,  met  de  voorwaekt  en  de  Tidoreien ,  ongemerkt  door 
oen  dorp,  'avyand*  regier  vleugel  genaderd  ,  viel  dien  luobevigaaa  , 
dat  deaa  kavegïng  den  vQand  tot  den  aftogt  verpligtte.  Daar  ket 
terroia  aaganihg  vras  cd  de  Ovente  een  gedeelte  B(jner  magt  te  Mm- 
giar  kad  aditcrgnUten ,  vond  kQ  ket  onjeraden  den  vyand  verder  ta 
vervawaa* 

SÜOL  (DE)*  vaart,  prov.  Friêtlamd^  kw. ZevemMadipn ,  griet.  Mh- 
mmmawttmi,  loopende  uit  de  ATyairrf ,  in  eene  wefleiyke  rigtlog,  langt 
ladykea  naar  ket  Koewoetermttr. 

SüOL  (Tfia-)«  d.,  prov.  Frkstmmd^  kw.  (kiteryo9,  griet,  itaaaer- 
dtrUm,    Zie  Tiaioo&« 

SOPELS,  d.  in  Oüit-iudH,  fetid.  Jmhoimo,  op  ket  JToMidU  eil. 
Amkmmm^  ickiereU.  ttitoê,  getp.  OtU-Uolmwam, 

80PSNG  oT  Soma,  itaat  in  Ouê^ImiiS^  op  ket  5andlofeAceil.  <V 
Mf«.    Zie  SoBTA. 

SQPHIA-PULDER ,  pold.  in  bet  eih  JfêvrJ-BepelanJ,  prov.  Zee- 
laa^i  arr.  Goes^  kant.  Kortgtnt^  gem.  ff^üukêrkt'Gttnéijk'Eam' 
ftmê-flitumUné-tJi^U  Gtavtnhotk, 

Deae  pold.,  welke  in  bet  jaar  1770  bedykt  it,  beslaat,  volgens  bet 
kadaster,  eeoe  oppervlakte  vao  85  imod.    SS  v.  r.  11  v.  ell. 

80PHIA-P0LDER,  pold.  in  5fao<f •  f'^ofid^reti ,  io  ket  Fn^wtm- 
Simii,  prov.  Zeeland,  arr.  Middelbura  ^  kaot.  en  gem.  Ooêibmtgi 
palende  N.  aan  deo  Print- Willemt-polder  Eertte  gedeelte,  O.  aan 
dafi  Nieuwe-Pattegcule-polder ,  Z.  aan  den  Groole-Boom-polder , 
daa  Goos V  liet-polder  en    den  kabelle-polder ,  W.  aan  den  Diomede- 


pold.,  welke  in  het  jaar  1807  bedykt  ii,  beslaat,  volgens  bet 
>,  eene  oppervlakte  van  328  bund.  72  v.  r.  S9  v.  ell.,  waar- 
ir  S88  blind.  45  v.  r.  95  v.  ell.  tchotbaar  laod;  telt  6  b.,  waar- 
HT  5  boerderyen  ,  en  bet  Pavilj  oen  (lie  dat  art.).  Het  overtollige 
«ntcr  plagt  door  den  SoraiA-roLosB ;  langs  de  Oott-sluit ,  in  bet  Zwin  ta 
laian ,  tbans  ootlatt  bet  lich  door  eene  sluis  in  de  Linie  en  verder 
door  de  tluit  van  den  Kapitalen  Dam ,  in  deo  Braakman.  De  polder 
bekoort  lot  de  concetsie  aan  deu  Generaal  Graaf  var  Daume  verleend , 
aa  wordt  door  de  gexameiilyke  erfgenamen  bestuurd.  De  plaats,  waar 
da  polder  ligt,  wat  oudtydt  Beoo$ier-Eede^  jéarüeubufyet^wikaekt  en 
voor  een  klein  deel  aan  de  oostiyde  Dierkemsteem  ,  ÜMibmiyer  am» 
imcki.  Deie  polders  in  de  Spaaotcke  onlutten  gevloeid  synde,  ont- 
stond kier  ket  Coxutcai-aAV ,  dat  weder  optlikte  en  eindeiyk  ander 
den  tegen  woord  igen  naam  bedykt  werd. 

S0PH1A*S-LUST ,  verl.  plant,  in  Nederlamit-Gmmm ,  kol.  5Wrs- 
naaM|  aan  da  JUotkreek ,  ter  regtenyde  in  bet  afvareit;  palende 
bovaawaarts  aan    de    verl.   plant.    Zccayk,   bencdenwaaits   aan   de 


IW       .  SOP. 

kaloenpUnt.  de  Lcmmexi ;  300  akk.  grool.    Tkans  bekoort  ly  mo  dt 
plant,  dê  Lewnmeri. 

80PSCX,  geh.,  proT.  Frieêlaud,  kw.  WtêUry^^  (riet.  WwmmÊU- 
tadeelf  arr.  eo  4  u.  Z.  W.  len  W.  Yao  Lttmwmrdmm^  kani.  co  1  ■. 
Z.  W.  vao  Frautktr ,  onder  AtUmm  ,  waartoe  ket  behoort  ;  OMt  6  k. 
eo  SO  iDw. 

80RAPEEANG,  d.io  Oosi-Fmüi,  op  bei  ^oodkudb  ÖL  Cumm, 
ads.  /CS.  JVarof ,  140   ell.  vao  het  fort   Valkeoberg. 

SOK  DIA  ,  naam ,  velken  de  Negert  geveo  aao  de  koffijplaot.  Wwuê- 
LMU ,  in  IfederUimJM-Guiama ,  kol.  Smrimamu,  Zie  Welocliou. 

SOaOVLIET,  buit.  io  Defflamd,  prov.  Zmid-UolUnd,  arr.,  kaaL, 
gtm,  en  10  oiin.  W.  %an  *«  GrQwtmka^^  20  oiin.  O.  leo  Z,  roBSckMC- 
uingen. 

Dit  buit.  werd  omstreeks  bet  jaar  1637  of  1638,  door  den  btktofa 
Staatsman  en  Volksdichter  Jacoi  Cats  ,  in  bet  barste,  nnTriifhlhiantf 
xaod,  te  uiiddco  der  duinen,  nabij  de  Noordxee,  aaog^elegd,  be- 
bouwd ,  beplant ,  met  lanen ,  dreten  en  vandelvegen  voonaca  ca 
door  de  ongemeene  zorg  en  vlijt  randen  Stichter  tot eeoe  bui teogcvwc 
fraaiheid  en  vruchtbaarheid  gebragt.  Op  deie  lustplaats  zocht  eo  mmk 
die  eerwaardige  man,  gedurende  tijoe  rceUuldige  staats vernfiiogci, 
eeo  nuttig  lydTerdryf.  Uier  rustte  by  'eindelyk  in  syneo  boogco  oo* 
derdom  ran  de  staatszorgen  ,  schreef  er  zijn  Taèhti^'an*/  leven  en  aoif 
xyner  werken  eo  bragt  er  vyne  aardsche  loopbaan  ten  einde.  Koitaa 
lyneo  dood  ,  werd  Soasf utr  het  eigendom  tan  Wiuio  III ,  Prins  «m 
Oranje,  die  het,  als  een  bewys  zyuer  vorstclyke  genegenheid,  aan  Uisi 
Wiuia  Bertisck  ,  Graaf  ron  Portland ,  ten  geschenke  gaf.  Deim  vcf- 
Iraaide  het  buitengoed  aanmerkelyk  en  versierde  het  met  vyvert  en  foèlei* 
nen.  In  syn  geslacht  bleef  het  tol  in  bet  laatste  der  voorgaande  ecaw. 
Daarna  heefi  het  onderscheidene  malen  van  eigenaars  verwisseld  ,  ondtf 
velke  de  Staatsman  Joaibies  Fbasciscos  RoDOLraos  va«  Uoorr,  dieooder 
Koning  LooBwijK  ,  Minister  van  Justitie  geweest  is.  Sedert  1838  b  kei 
een  eigendom  van  den  Kroonprins  der  Nederlanden  ,  thans  Koning  Wu- 
LEB  II ,  die  mede  zeer  ver  uitgestrekte  landerijen  en  duingrooden  io  den 
omtrek  aangekocht  en  de  plaats  zelve  ongemeen  verfraaid  beeft.  Een 
weinig  verder  van  *s  Gravenbage,  ter  regter  zijde  van  den  weg,  treft 
men  hel  bevallig  gelegen  paviljoen  KUin-ZorgvlUi ,  een  jagthuis  vio 
den   Koning ,  aan. 

Hoezeer  bet  buis  zelf,  dat  Gats  eerst  tien  jaren  na  den  aanleg  der 
plaats  begon  Ie  bouwen ,  in  het  tydsverloop  van  twee  eeuwen ,  belaBg- 
ryke  veranderingen  onderging,  bleef  bel  toch  gedceltclyk,  looals  het 
door  den  stichter  gebouwd  was.  Het  is  niet  zeer  aauzicnlyk  maar  laag 
by  den  grond.  Toen  de  Graaf  ra»  Portland  dit  goed  in  bezit  had, 
was  deze  voornemens  bet  huis  Ie  verbeteren  en  booger  op  Ie  trekken, 
doch  by  bet  onderzoeken  van  de  fondamenten  vond  mcu  ,  dat  deze  niet 
sterk  genoeg  waren  ,  om  een  zwaarder  gebouw  te  kunnen  dragen.  Heer 
opmerking,  dan  bel  buis  zelf,  verdient  bet  buitengoed,  dal  tco  volle 
bewijst,  wal  kunde  en  geduld  by  Undontginning  vermogen.    Doelmatig 

gebruik  makende  van  eigen  ondervinding  en  die  van  andere  landhuis- 
üudkucdigen  ,  beplantte  de  stichter  van  Sorqvliet  bel  zandige  duin, 
met  wel  lierend  hout ,  en  wist  van  den  beuvelacbligen  grond  gepast 
party  te  trekken.  Het  bHjkl  dal  Sobovubt  al  terstond  zoo  ingerigt 
werd  ,  om  die  keur  van  heesters  en  bloemgcwassen  lo  bevatten ,  die 
bet  in  latere  tyden  onderscheidde,  daar  Gats,  als  Gurator  der  Lejd- 
Kh<  boogêochool ,  in  de  gelegenheid  was ,  zich  de  iu  den  plauientuin 


80Ü.  K7 


I  !•  uUtttn,  ca  w&A  éum  op  iQim  mave 
iMtpiMis  iililifeBii  pnüoa  Ie  nemea  (1). 

SOilBO,  MiEcrpl.  ia  NOuUmdt-GtÊmmm^  M.  Snvmmmt,  au  da 
Pitkmhwtè,  Ur  MtcnQda  ia  ImI  afrarca ;  pakada  kotcawaarts  aaa 

rtttakotp  •  beatJaawaarU  aaa  óm  «arl.  plaat.  Niana- 


I  8108  akk.  paói;  mal  Titlatca.  —  !>■  aaalaa  aordi  door 


SOUiO(UllO-VAN-) ,  wl.  kotlgr.  ia  N^JMamiÊ^Gumma ,  kol. 
Smritmwm,  aaado  Perkmtrêtk,  lar  liakenydo  ia  kol  affana ;  paloado 
JNifiaaaMta  aaa  de  faikerplaat*  Lo  Mai-iaago ,  keaodeavaarU  aaa  kei 
lerL  laad  vaa  Ifieaw-Tiaiotibo. 

SOBPA  (DB),  rifierljo  ia  Out-iméSÊ^  op  kol  ^kadüdU  eiL  /ata, 
dat  Mik  ia  do  Jmgkeê  oellatl. 

80810888,  feb.,  prov.  FrinUmd  ^  kw.  Zeinmmêmden ,  griitl. 
UUmftrméiÊip  arr,,  kaat.  ea  9^  a.  N.  vaa  iitênrnMÊMf  ^  o.  N.  N.  W. 
vao  INdéioni,  «aartoe  bei  bekoorU 

SOBflntMC,  d.  ia  Oott-imdüy  op' bei  ^aadeidU  eU.  Jaea,  raid. 
Prmmm^  ÊmÊêmiMkmppiu ,  rcg.  Smmadamg, 

80SAKARTI ,  oud  d.  io  Ooii-ImJü,  op  bel  Smnéuekê  eil.  Jmm» , 
icfid.  iVtaayir-Hiyealjd^ppea ,  rra.  Soetmptra* 

S08B,  oado  naam  Taa  bei  d.  Sonr  ia  Mtwêlamd,  prov.  üindki. 
Zia  Sont. 

80TIA «  oad  d.  ia  (hti-lméÜ^  op  kei  SmmdmêAê  eil.  JTa^atvi. 

SOTTKGHEM,  Uadboero,  op  bel  eil.  WmkUnm  ^  pro?.  ZetUmd, 
arr.  oit  li  a«  Z*  tca  O.  vaa  JfMMfHafy,  kaal.,  geai.  ea  10  oiia. 
N.  W.  vaa  FUimm§em,  .btf  dea  rywcf  aaar  Koiidekerke. 

80TT£fiU]I,  b.,  prov.  Fneilandfkm.  9FuUmê,  gritL  WomiÊt^ 
iêd,  arr.  ea  &  o.  W.  N.  W.  vaa  Smetk,  kaal.  ea  i^  a.  W.  N.  W. 
vaa  BoUwmrdf  10  inio.  Z.  vaa  Commeri,  aaarloo  bei  beboort|  aaa 
dea  ZeedHk :  mol  5  h.  en  SO  inw. 

SODBDRG ,  OMCfli  bekend  onder  dea  naam  iran  bei  Haf'-n-SooMao, 
adelL  b.  in  den  jifhiatêêrwamrd ,  proT.  Zuid- Holland^  arr.  Oorimchtm, 
kanU  Slkdnckt,  gem.  jilbUuterdam  f^-mn  den  Alblai.  üei  onileanl 
sfjaen  naam  van  lyoen  iticbler  Nikolaas  Sooaoae,  Heer  aaa  AlMoê. 
^  Men  tag  bier  weleer  nog  de  grondslagen  van  een  oud  svaar  gebouw 
•il  bol  water  opry«en ,  waarvan  evenwel  tbant  niets  meer  te  viadea  ii. 

Hei  tcgenaoordige  biiii  beslaat,  met  de  daartoe  beboorcado  groa* 
djca,  aeao  oppertUkte  van  36  bund.  19  f.  r.  3S  v.  eil.,  ea  wordl  in. 
■igeadoui  beaetca  door  den  Heer  B.  via  oia  Stab  »  wooaacbtig  ie 
Qiirdreebl. 

SOUBURG  (HET  KASTEEL-VAN-WEST-) ,  Toorm.  kati.  op  kei 
aü.  fFmteherf,  prov.  Zeeiamd.    Zie  AtoieoRDi. 

SOUBURG  (OOST-) ,  voorm.  afionderiyke  beerl.,  prov.  Zêtbrnd, 
arr.  Middtlhury,  kant.  FUssiftgen,  gem.  Ooii'en'ff^est'Sêmkmff  f  pa- 
Icade  N.  aan  de  heerl.  Koudekerke  eu  de  Abeele ,  N.  O.  ea  O.  aaa 
da  beerl.  WeUinge,  Z.  O.  aan  de  beerl.  Nieuw-Erve  ea  Rittbeoi, 
Z.   W.  aan  de  jurisdictie  van  Vlissingen,    W.  aaa   Wett^Sonbiirg* 

0ete  beerl.,  welke,  tot  in  bet  jaar  1834,  met  de  beerl.  Aèêêlê 
eena  afsooderlyke  gem.  uitmaakte,  beval  bei  d.  Ooei«Soabnrg, 
beaefeiu  eeaige  verstrooid  liggeade  buiten.    Zy  beilaal|  volgeat  kei 


(1)    Bm0  Beer  cwHUadlc»  bi:«cbr|vlBg,  vcrgcietd  tu  tcM  afbMMnf  tMt  mtu  la  Omi  JBM»r- 
Hff.  C.  P.  E,  aCMKIi*  TAK  MB  AA. 


588  SOU. 

kadaster ,  cene  oppervlakte  van  498  bund.  45  y.  r.  75  ir.  dl.;  lelt 
112  h.,  bewoond  door  11^  hiiis{rei. ,  uitmakende  eene  bevolking  tao 
620  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  bun  beslaan  ninden.-  Ook  heeft 
men    er  eenen  korenmolen. 

De  inw.,  die  er  op  15  na  allen  Herv.  «yn ,  maakten  Troeger  teae 
afzonderlyke  gtm,  uit,  welke  tot  eersten  Leeraar  had  Uebbicos  Bboo- 
WEaios,  in  1585.  Deze  had  tot  opvolger  Goublios  Commartios  ;  die 
iD  het  jaar  1594  overleed;  doch  in  bet  jaar  1854,  toen  BuaAaiDs 
LoosB  bier  Predikant  was,  is  deie  gem.  met  ff  esi-Souhurg  ver- 
een igd ,  100  dat  sy  OU  te  lamen  de  gem.  Oost-en-West-Soubur^ 
uitmaken. 

De  5  Doopsgfs.,  die  bier  wonen  ,  befaooren  tot  de  gera.  van  MiA- 
delburg,  —  De  4  R.  K.,  die  men  er  aantreft,  worden  tot  de  par. 
van  Middelburg  gerekend.  —  De  6  Isr.,  die  er  zyn ,  behoorea  tot  de 
rings.  van  Middelburg,  —  Men  beefl  in  deze  heerl.  cene  school ,  welks 
gemiddeld  duor  een  getal  van  80  ii  100  kinderen   bezocht  wrordt. 

Ook  treft  men  er  eenigc  fraayc  baiteoplaatsen  aan,  als:  Schoo- 
uenburg,  Ylugtenburg,  Welgelegeo,  Poelwgk  eo  Vi er- 
wegen. 

Deze  voorm.  heerl.  is  een  der  oudste  gedeelten  van  het  eil.  Walcheren, 
en  met  regt  kan  men  veronderstellen ,  dat  op  dezen  grond  ,  bet  eer- 
ste christeiyk  bedehuis  van  Walcheren  heeü  gestaan  en  wel  reeds  in 
de  tiende  eeuw.  Ook  zoude  het  Mariaklooster  (dat  in  1150  naar 
Middelburg  werd  overgebragt  en  gezegd  werd  by  Walcheren  te  zyo) 
volgens  grondige  veronderstellingen  bier  moeten  gezocht  worden. 

De  heerl.  Oost-Soobdbs  werd  nog  in  het  laatst  der  zeventiende  eeow 
afzonderlyk  bezeten  door  Mr.  Albzandib  di  Mouicb  ,  Burgemeester  van 
Middelburff  ]  doch  was  reeds  op  bet  midden  der  vorige  eeuw  met 
9F eêt^Souburg  vereenigd ,  toen  van  beide  deze  heerl.  eigenaar 
was  Mr.  Adriaaii  Steencbacbt  ,  Schepen  en  Raad  der  stad  Middelburg. 

Het  d.  OosT'SooBOBO ,  Oosteb-Sooborg ,  Oust-Zooiobo  of,  zoo  als  iti 
het  handschrift  der  Utrecbtsche  Domkerk  staat ,  Obsteb-Solbobci  , 
ligt  i  u.  Z.  van  Middelburg,  ^  u.  N.  van  Vlissingcn,  aan  den  ryveg 
tusscben  die  beide  plaatsen. 

liet  is  een  fraai  dorp ,  welks  buizen  langs  een  langwerpig ,  ter  we- 
derzijden met  drie  ryen  boomen  beplant  plein  staan.  Men  telt  er, 
in  do  kom  van  bet  d.,  42  h.  en  2(i0  inw. 

De  kerk  was  vóór  de  Uervorming  toe(jewyd  aan  de  U,  Maagd  Mabia. 
In  den  toren  is  nog  eene  nis,  waarin  vroeger  bare  beeldleuis  stond, 
daarom  Onze  Lieve  Vrouwe  van  den  toren  genaamd.  Dit  beeld  heette 
wonderen  te  doen  en  was  in  groole  vcreering  ,  zoo  zelfs  dat  Adbiaas  van 
UoBSELLB  Heer  ra»  Brigdamtne,  Duiveland  ^  enz.,  in  14GI ,  by  testa- 
ment daaraan  vermaakte,  20  nobels  (18  guld.)  voor  eene  lamp,  die 
ter  barer  eere  altoos  moest  branden.  In  1566  werd  het  door  de  beeld - 
stormcrs  naar  beneden  gehaald  en  verbryzeld.  Deze  kerk  ,  gebouwd  door 
Petbds  VAif  SovBOBQ ,  iu  bet  jaar  1250,  is  tenjare  1575  tot  eene  Ned. 
Ilerv.  verbouwd.  Het  is  een  groot  gebouw,  met  eeueu  boogen  vier- 
kanten toren ,  met  boogc  spits ,  en  prykt  thans  met  een  orgel  ,  ge- 
schonken door  wyien  den  lieer  Mr.  Jobah  Assoebus  Becios,  in  leven 
lid  der  Gedeputeerde  Stalen  van  Zeeland  ,  en  van  den  Raad  der  stad 
Middelburg.     Het  werd  ingewyd  den  30  November  1817. 

Du  kermis  valt  iu   den  derden  Pinksterdag. 

Uet  wapen  van  Oost-Soobobg  beslaat  iu  eeii  veld  van  sabel ,  met 
ctttt  burg  van  goud. 


sou.  wa 

SODBDRG  (008T-EN-VSST-),  mn.  f»  het  cil.  WMmm ,  fmf. 
Xttkmd  f  diilr.  «i  «rr.  MüUkikmrg ,  IuibI.  Fiütim^  (1  k.  d.,  1  »•  k-, 
1  ••  d.) ;  pakods  N.  ud  de  gem.  Koaddierke  en  MkldeibtDirf « O.  ea 
Z.  O.  MB  RiÜMia*Nieaw-Erve-en-Wclrinfey  Z.  aao  de  gem.  Vlitsio- 
§«■  y  W.  au  de  gem.  Koodekerke. 

Sm  ges.  bestMit  ail  de  voorm.  beerl.  Oosi-Soabarg,  WetI» 
Soabarg  ea  Abeele,  bevatde  dorpen  Oosl-Soabarg  en  Wett- 
Soabargy  benerent  bet  geb.  den  Abeel  e.  ZQ  betlaat,  Tolgent  bet 
kadatlcr,  eeae  oppertUikle  Ten  826  bnod.  70  y.  r«  6tf  t.  elL, 
bdatlbaar  land. 

Men  tdt  er  148  b.,  bewoond  door  188  bnïigee.,  nilaiakende  eeae 
bevdkiag  vaa  990  inw.,  die  meeti  in  den  landboaw  bnn  bef  taan  vin* 
dea  ca  twee  koreamolent'  bebben.  ^ 

Ba  iav.,  dte  er  op  15  na  alle  Uerr.  iyn  ,  onder  welke  390  Le- 
demataa ,  aiakea  eene  gem.  ait ,  welke  tot  de  klast.  van  MüUêikiu^ ,  ring 
▼aa  FHiimjea ,  beboort.  De  eerste,  die  in  deie  combinatie  bet 
leeraaiaaibt  heeft  waargenomen,  ii  geweest  BBaiAiaet  Loota,  die  in 
bet  jaar  1884  te  Oost-Souborg  kwam ,  en  in  bet  jaar  1840  emeritnt 
werd  y  sijade  toen  opgerolgd  door  G.  A.  Kav.  Het  beroep  geschiedt 
door  dea  kerkeraad ,  onder  medeslemming  van  den  Ambacbtsheer. 

De  10  Doopsget.y  die  men  er  aantreft ,  behooren  tot  de  gem;  Tan 
JTwirftfiaty.  *•  De  4  R.  K.,  die  er  wonen ,  worden  tot  de  par.  van 
MiiMkmtf  gerekend.  ^  De  6  Isr.  die  er  verblijf  honden ,  aehoorea 
tol  da  rings.  te  AfuUii&trry.  —  Men  heeft  tn  deaa  gem.  eene  Mhool ,  ta 
Oaat-Sonbarg. 

Deaa  gem.  is  eene  beerl.,  welke  thant  hi  eigendom  beieten  wordt 
daar  Jank  heer  Mr.  Joaia  GmiiiLis  Scaani ,  Lid  der  ProYÏneiale  Staten 
fun  Zeeland ,  woonachtig  te  Koodekerke. 

Het  wapea  deser  gem.  bestaat  in  eep  in  tweeën  gedeeld  schild, 
waarop  ter  linkenijde  het  wapen  van  Oost-Soobnrg  ter  regtersijde  dat 
Tan  West-Sonborg 

SOÜBURG  (WEST-) ,  voorm.  afsonderlijke  heerl.  op  bet  eil  Wal^^ 
eAarrn,  proT.  Ztehnd,  distr.  en  arr.  Middelburg,  kant.  F/iifiW^m; 
palende  N.  en  O.  aan  de  heerl.  Oost-Souburg ,  Z.  O.  en  Z.  aaa  da  baerh 
Ond-Vlissingen  eo  Bonendyke,  W.  aan  Roiidekerke. 

Deie  beerl.  befat  het  d.  West- Son burg,  bencTens  eenige  Ter- 
alrooid  liggende  huiien,  en  beslaat,  Tolgens  het  kadaster,  eene  op* 
parrhikto  van  538  bund.  24  t.  r.  73  t.  ell.  Men  telt  er  36  h.,  bewoond 
daar  75  baisgas.,  nitmakeode  eene  bevolking  van  375  inw.,  die  meest 
in  den  landboow  hun  bestaan  vinden  en  eenen  korenmolea  hebbaa. 

Da  iaw.,  die  er,  op  tt  na,  allen  Herv.  sijn ,  maakten  vroeger  eeae 
a&onderiyke  kerkeiyke  gem.  uit»  De  eerste ,  die  in  dcse  gem.  bet  leer-% 
aarambt  beeft  waargenomen,  is  geweest  Lodovicos  as  lliaan,  dia  in 
bet  jaar  1393  herwaarts  kwam.  Dese  gem.  werd  den  1  Januarfl  183tf 
met  Oost'Souhurt/  vereenigd,  en  ten  gevolge  biervan  werd  de  Pre- 
dikant Jicoaos  01  RocBivoBT  emeritus  verklaard.  Zoodat  ty  aa  tot  da 
gem.  Oost-en' ff^estSouburg  behoort. 

De  8  Doopsges.,  die  hier  wonen ,  behooren  tot  de  gem.  te  Middel^ 
hmrg,  p-  Men  hecR  in  deie  heerl.  geen  school ,  maar  de  kinderen  ge* 
nieten  onderwijs  te  Ootl'SoHkvfg, 

Deie  heerl.  werd  in  het  jaar  16/9  verbeven  op  den  HeerlsaAC^  vm  aa 
Piaaa,  regerend  Burgemeester  van  Vlissingen ,  doch  in.  het  midden 
der  vorige  eeuw  was  lij  reeds  met  Ooit-Souhurg  vereenigd,  gelijk 
aulkf  van  1383  tot  1393  kerkelyk  en  burgerlijk  aiede  het   geval  was. 


^m 


sou. 


Ikl  d.  WesT  SocBOM ,  WiaTftR*So(iBn«,  Wist-Zoomm,  ni  l^lltftti- 
fdiriri    fier    UtrccbUcbc    kerk  We»tKtt'-hoi.iC»ft«  en  'm  renen  Md  i«i 
Keiver  Karel  V  Zutivncn  (renuemd,  ligt  £   m.  Z,  ten  W.  Ya«  Kèéd- 
Uufff ,   ^  11.  N,  van   Vlifsiiigcfi.     Ue  kom  van  bel  4W|>  boitaal  ui 
lircc<l  en  bnu  plein  rncL  buoiiien  bcpljint  eii  ter  mcécnijétn  mtü 
ten  beict*     £i'  U  een  iïjOpiïrk   {;c>fcesl,    waartii    dil   d.    Otiii  ~ 
overtrof,   niL'tlVgt!nstaande  dil  bet  jongste  thr  bet  aloude  ^m^hf^  «ii 
«h'cliU  tiÏL  ccne  oiKonderlijk  bctlijking  bestond  van  vcrscbtlteode  9^ 
fmti %as&L'0  in   éx:    H  ijivlitt ,  cooals  :  £  t  s  i  n  g  e ,    S  o  u  b  u  r  g^  d  ij  k 
Met  ^a»  locn  ccii  der  fraaiste  dorpen  van  bet  geheels  eilaod  W,  '  ' 
tlotTh  i»  loo  teer  vervallen  ,  dat  iict  ibant  niet  meer  dan  eeae  bon 

IJc  kerk,  ^clke  bier  vroeger  Ktond ,  na^  vóór  de  Reformalie 
kiiUK(]i.ile*  en  kapittelkerk  ,  naarin  een  allaar  van  St.  ÜAAam 
een  van  den  H.  Nicotiia  stond.  Zy  was  door  AaaiA4ii  \mm  Boi>- 
fBLii  en  xijne  bnisvrouw  Aimi  gcsticbt ,  in  het  jaar  1454 ,  opdal  dair 
dagelijks  do  kerkelijke  get^den  zonden  opgesegd  worden*  Tolgist 
bet  handscbriit  der  Ulrecbtfcbc  kerk,  it  de  kerk  vao  SosatUHlt 
verecnigd  gcwcesl  met  het  kapittel  van  W8St*5ocicic,  Als  de  kerk 
Tan  WesT'booicnc ,  in  het  jaar  1S47 ,  in  vorTsl  i»as^  en  vcrbclcrd 
tno«sk  worden  <,  gaf  Gtoncics  vjln  Eciokd  ,  de  i.esligf>t!  Bisschop  ?«• 
flfrccbt ,  den  7  September  van  dat  jaar,  aan  den  Deken,  bel  ii- 
pttlcl,  niit5]tadürs  aan  den  School^  Schepenen  en  Kerkmeealen,  ter* 
lof,  om  te  dien  einde  eenige  goederen  van  de  kerk  Ic  verkoeipeo. 
Zij  wai  versierd  met  scboone  altaren,  lomben  en  gedenksleeaea  ^ 
doch  in  de  zestiende  eeuw  verviel  xij  en  werd  een  ptiinboop  in  den  knjg. 
Een  klein  ^(.'decltc  werd,  in  1^95,  door  Paiurs  vsn  Mabsix  ber»teid 
en  tol  een  bedehuif  ingerigt ,  en  bleef  alzoo  nog  Ivce  eeuwen  bcitaaa^ 
Deze  kerk,  ^clkc  een  vrij  gn>ot  gebouw  was,  met  een  kleio  üïreoljt, 
il ,  in  18!S5  ,  mei  de  pastorie,  lol  afbraak  verkoi^ht.  Than»  siel  mea, 
ter  plaatse,  waar  tij   j^estaan  heeft,  een  mei  houl  beplant  kerkhof. 

Vfop^rcr   stond  nabij  dexc    kerk   het  Huis-te- Wesl-5oa  borf 
ook   wel   Atdegondc  getiectco   (lie  dat  woord)*     Thans  heeft  tnoi  er 
no(;  de   biiit.  hel  Park« 

i)e  kermis  te  WBST-Soeaonc  viel  vroeger  tn  op  dca  derden  Piaksler- 
dag,  doch  is  llians  Ie  niet. 

Uil  WcsT-SouaonG  is  gesproten  Petiiifpcra  j>is  Hort,  door  wico  bet 
collrgie  der  Kruisbroed  en  Ie  Leuven  allereerst  geslicht  is.  Mij  o?cr* 
leed  aldaar  den   12  Maart  1495. 

Het  wapen  bestaat  uit  een  veld  van  goud  ,  roet  ecncn  borg  van 

SüLIBüRGI>IJK ,    voorin,    aanwas    in    het    HUjttlUt  ^    prov- 
land^    welke  lalcr    is  ingedjjkl  en  thans  een   gedcdte  van    H^€il 
Lurff  uilmaiikt. 

SüllDKMBAIXTI  of  ZotrotnnALCii,  voorm.  adelL  h.  in  de  stad  Uirecktf 
aan  de  we^ttijde  van  de  Oudet^rachi ,  tiisschen  do  Vic-  en  Jansbrag]^ 

Dit  hnis ,  later  Uddaah  genoemd  ,  was  het  stainbuis  van  hel  gesUel 
VA?i  SuDOBHiALcu  of  vAJi  ZuüDEüBALCB ,  dat  scdcrl  de  helft  der  veei 
eeuw   in  hel  Slicht  zeer  bekend  wa$  ,  en  van  hetwelk  een,  met 
Etebarot  VAM  SouDRNBALcn,    onder  de  leckenaars  van  het  Verbond 
Edelen   voorkomt  (1).     In    het  jaar   17U8   werd  het  door  de  diakonte 
der  Nederdnitsche  Hervormde  gemeente  tot  een  OnDB  IAabheb*  ra  Vboo- 
wEiïBCfS  ingerigt,  waartoe  het  nog  dient. 


é^r' 


SPA.  Wl 

SOUHOmUOi,  i.  »  Om^hMl,  op  bel  SmMfaadb  eü.  Jm^a, 
vwld»  Wmil9êf  ait.  ra*  Mmmkmf, 

SOUHAPPAH .  d.  n  (ka^JmJit,  op  hoi  &MbtdU  o»,  /«m  , 
TCoid.  DnejUmHm,  tmn  do  Progo. 

80ÜPA,  kloinf«k  in  O^t^imêit,  op  hol  ^nMbtdb  oiL  CeMti. 
Zia  Bom  (1 ). 

SOUU  (DB)  ,  rif .  b  Im^  groolh.  Xmmh^.    Zie  Soio  (Di). 

SOUS,  plioU  ÏD  hel  Owtrèwartier  der  prof.  UêndU,  welko  mea 
TOitld  wdl  aU  liMondo  naaol  ooq  Hctit. 

Haeba  hoeft  get«yield ,  of  men  doorooder  hoi  iegenwoordigo  Som  of 
Znor.  ircnUuui  moeti  (9)^  Door  oehier  bet  ia  gesqrden  brief  f  ermeldo 
Uciis.  «Mi  JMidere  sijo  kan ,  dan  bei  tofenwoordig  Heet ,  een  geb.  onder 
Som,  Moii  hei  ook  niet  iwijfelachlig  of  bei  oude  Soos  tal  bei  iegen- 
wooffdEft  Somt  govoett  sijn ,  boo  ab  dan  ook  de  naam  genoegtaam  tcbijoi 

SOÜSSO,  d.  in  (ha-Jnêi9,  op  bei  SniMioteAf  eil.  CtUbn,  rond. 
MnméWf  dnlr.  Gotmom^imh,  —  Men  heelt  er  oene  goadmyn. 

SOUTK  (DE),  foorm.  valer  in  SlmaU-F-lmamdermt^  prof.  Ztêtamd^ 
dal  in  eeno  Hoordootleiyko  ngling  fan  Damnio  naar  Sloit  liep  en  daar 
io  hei  Zwim  tlorttc.  Een  orerbiyftel  daarran  wordi  nog  ni  Zoon 
fonoemd.    Zie  dai  woord. 

SOUTERIK (DE) ,  f oorm.  water  in  StaaU-FlaamJtrem ,  pcof .  Zêêhnti, 
düfOfonwl  word  nii  don  regier  lak  fan  bol  Hellegat,  de  Ptpialo-kreoken 
•■dencheidono  andere  wateren  ^  die  in  do  omliggende  ilronea  der  tlad 
Anl  doorf keiden ,  lioh  f oreenigden  en  lich  forf  eigent  weder  afiMshoid» 
doa.  Hoi  liep  inttehon  den  WoUearyktdio-polder  en  den  Albertot* 
polder,  onderaeheidene  eilandjeo  Tormendo,  on  ontlatllo  «eb  in  de 
MmUf  tuttcbea  de  toenmalige  tlad  Bierfliei,  die  hoi  hetpooldèca  den 
Treemdyke-polder. 

SOUWENT  CT),  buurt,  in  do  beerU  Liehiêmfoori* ,  prof.  CUbr- 
lomi.   JEie  Zuowtbht. 

SOVENHAREN,  ondenaem  waaronder  de  Zertitoor,  op  deZ^fMerf, 
piuv.  Oêldtriamdf  in  1046  foorkomt.     Zie  ZifraiAa. 

SOUWERD,  d.  in  Hunsingo,  prof.  Groningen,    Zit  SAOffll». 

SOWAYD,  ood  d.in  Oo§i-Jndii,  op  bet  éil.Solor,  oen  dor  Zmid- 
wetitT'eilanden'van'Banda, 

SOXUM  en  SOXUMERWOLDB ,  Iwee  foorm.  d.  in  bei  noordoot- 
loa  der  prof .  Gnmingen,  ten  Westen  de  Ee  en  de  Tjanimo ,  welke,  in 
hol  kar  1877,  door  den  Dollar t  ferslooden  lyn. 

SOTA  ,  gebergte  in  Ooêt-IndiSj  op  bet  Mohtktehe  eil.  jimènna ,  op 
hei  tcbiereiland  LtgtimoT,  waanran  bel  bei  boogtte  gebergte  It. 

SOYA-DIATAS  ,  d.  in  Goêi-Indië^  op  bet  Jfo/ohcAe  eil.  ^mèoMM , 
op  hei  tehiereiland  Leyiimor. 

SÜYNOMI ,  eil.  in  Ooii'Indii,  in  den  ^rrAcpt /-foii-5t.-liètarHf  ,  aan 
do  Hoordkoti  fan  bet  eil.  Amboina ,  naby  den  boek  Haloowo. 

SüTSE,  oade  naam  fan  hel  d.  Sobt  in  Bemland,  prof.  ütnéki. 
Zie  SoitT. 

SPAAN,  naam,  welken  de  Negert  gefen  aan  de  koffijphini.  Ktiu- 
PtnoonxA-m-JoHAiiiiA-MAiu ,   in  JfêdeHanth'Gmano,  kol.  '^ 
Zie  ÜAiu-PtraoinaAA-it-JoiAiniA-MABU. 


|l]    ImnM  Mdw  BM  dt  mmém ,  «•  üd»  wtl  tm  tot  gMpM  wwin,  9p  loo. 
S)    Tmmi  êÊT  Ttmmi§i»  ilM«yfMid«ii,  D.  O,  M.  199. 


9»  SPA. 

fPAÈXnZÈ^kJK   iJA,.  kmk  'm  éft  Z^dtrag,  ta  9.   «»  CA. 

^*  $  ««  Z,  O.  vas  ^fl 

Drx0i  Iml.  boUal,  net  4e  durtoe 
prrtUÜe  vaa   40  b««i.  81  ▼.  r.  SS  ▼. 
hatUsm   4mm  Mevrvn  4e  4— lirii  rf  H. 

SFAAMETT,  cHb.  ia  4e  Mtijerij  mm  's  Bewftyulmmk  ^  kw.  1» 
p^mmd  f  pr«rv«  N^rrd-Brmbmmd ,  arr.^  Laat.  ca  4|  v.  Z.  W.  «i 
Eimékwrtm ,  di«tr.  ea  42  «.  Z.  raa  Oirmk^,  feai.  en  1  «.  W.  la 
Z.  vaa  Ber^k,  ia  dca  oiliwek  Wnhttk-rm-B^ilrrfi  y  mhI  3  k 
€0  20  taw. 

SPAA5kSCBE.R0LWERC  (HET),  ««»«.  tckaat  ap  faeiea.  Jldb, 
pfov.  Zeelmud,  aaa  <le  Eeadra^  •  ia  dca  Saordliock  ▼«■  dca  ÊÊMf 
pMer  gdcgea  bcUicDdc ;  ter  plaatic ,  waar  19  fe^gca  Ibeeft  aiei  mm 
ibaas  ccacs  met  grat  bcfroódea  dyk ,  wdkc  de  kcaaciijLe  wfmm 
draaft  vaa  tat  eene  batter^  gcdiead  te  hebbea. 

8PAAIISBÜI5KEÜ ,  Toorbeco  bet  SMAncanntn  «TSrAADcanMUi, 

f  eb.  ïn  Opper-^Uer ,  ambt  BmmifêmH  ,  prov.  LimAmry  ,  diftr.,  afr^, 
aat.en  2^  o.  Z.  iraa  Roermamd^  gem.  ca  13  aua.  Z.  O.  vaa  Jcif; 
net  10  b.  ca  M  taw. 

De  aaalcf  yao  dit  f  eb.  dagterkeot  van  1598,  toea  dese  Uadca  a^ 
ftoadea  ooder  de  beertchappij  yao  den  Koaing  vaa  Spaaje  ;  daar  kt 
leer  oaby  bet  d.  Saefelt,  tbaas  ProisMscb « taea  Gobcks  froadgcbiel 
laf  «  werd  om  die  reden  bet  eerste  aldaar  gebaowde  bois  bet  SvAiaMM 
aaiws  of  ■ouBia  fenoemd ,    welke  naam  bet  fcb.  beboodea  beeft. 

SPAAlfSCH-EILAfiD ,  eü.  ia  Omi-Imdië^  'm  de  Zte-aaa-Jaaa ,  tl 
de  Baai-Yan-Booi. 

SPAANSCBE-POLDEB  (DIQ,  pold.  ia  Scktelmnd,  proT.  Zmii^Bd- 
land,  arr.  Rotterdam , •kant.    Schiedam,  gein.  Owtrtekie-eu^BomfdkmÊU 

SPAANSCHE-PUT ,  plant,  in  ff" est- Fudie,  op  het  eil.  Cmnifma,'m 
de  Ooêt'diwiêit  ^  O.  Tan  de  Spaanscbe-polbaai  ,  W.  yaa  de  St.  Mar- 
tha*sbaai. 

SPAANSCBEPUT-BAAI ,  baai  in  Weti-Indië,  aan  de  Zaidwettkoil 
▼on  het  eil.  Cura^ao. 

SPAANSCH  VAARTJE  (HET),  water  in  Arêfttremrr  leiiJ ,  prov.  Nomi^ 
Holland  f  gem.  Schooien  en-GehMchten ,  dat  met  eene  Oo»leiyka  rig^ 
ting  in  het  Spaame  uitloopt. 

SPAANS  WEERT,  voorm.  ha?ex.,  in  het  graaft.  Zutphen ,  proT.  Gel^ 
derland,  distr.,  arr.  en  2  u.  Z.  W.  van  Zutphen ,  kant.  en  2  a.  N.  Taa 
Dofsborghf  gem.  en   1ü  min.  W.  w aD  Steenderen. 

Dese  havez.  wordt  gehouden  voor  het  oude  Spakiva.     Zie  dat  woord. 

Ter  plaatse  ,  waar  tij  gestaan  heeft ,  ziet  men  thans  een  klein  optrekje. 
De  daartoe  behoord  hebbende  gronden ,  beslaande  eene  oppervlakte  vaa 
70  blind.,  worden  in  eigendom  bezeten  ,  door  den  Heer  Mr.  M.  J.  vu 
LösEü  Sbls  ,  woonacblig  te  Zutphen. 

SPAARN-EN-BëRG,  buit.  in  Kennemerland ,  prov.  Noord- Holiamd, 
arr.,  kant.  en  tfO  min.  N.  van  Haarlem ,  kant.  en  1  u.  Z.  W.  ten  Z.  van 
Beverwijk,  gcro.  en  IK)  min.  Z.  van  Felsen^  aan  het  Spaarne. 

Dit  buit.,  waarvan  het  hcerenhuis,  in  1840,  gebecl  nieuw  is*  her- 
bouwd ,  beslaat ,  met  de  daartoe  behoorende  gronden  ,  eene  oppervlakte 
van  50  hund.  55  ▼.  r.  2  v.  eil.,  en  wordt  thans  in  eigendom  bezeten 
door  den  Heer  Aoruan  var  oea  Hoor  ,  woonacblig  Ie   Amsterdam  ,  die 


i 


SPA.  NS 

ildtar  alle  Mif  mb  bet  byaeobraaMi  tan  lald- 

'  ^um   liMtfled ,  wtlkc  door  den  Hoegleenier  n 

Spaitmhtrymuii  in  geregelde  ordo  boKhrefen  ^fn. 

>    IJmn  óldaar  twee  aloët  (e^me  wencóna)  cebloeid , 

b^L^rikhi^id  dooTTele  nieawMPierigen  lyn  bciigticdM- 

\i^é  een  itengel  van  8.46  ell.  en  m  September  1847 , 

i;  wi^st  dc!  tjftmt  eirtmaliê ,  niet  maaneltibe  bloemen , 

M^M'fre  tn  Nedoriand  geen  voorbeeld  wat. 

liOUT,  Niït.  ia  Kenn9wurland ,  prov.  Ifoori-BoUmnd , 

l  tl.  Z.  ir  JU  Uttarlem,  gem.  en  2  n.  M.  van  Btemuiêde, 

-Spaarno* 

<hï.u,  n>Rt  dc  daartoe  beboorende  .gronden ,  eene opper- 
]>im<L  46  V.  r.  16  ▼•  ell.,  en  wordt  tbant  in  eigendom 
nkvrodw  &f .  J.  on  do  Hoeren  1.  en  D.  M.  m  NiovraLB  , 
Amiterdam. 

fiüVE,  buil.  ]Q  Eimumêrlamd,  proT.  Jf Oêrd^ Holland , 
^1  mÏD.  N.  van  BaafUm,  gom.  SbAoofm-eiilTtAiicAle» , 
/.    tAo  Stk^mien  j  aao  den  straatweg  op  Alkmaar. 
L.  beslaat  f  mei  dc  daartoe  bebooreodo  gronden,  eene  opper- 
t^n  79  buod.  60  v.  r.  S  v.  ell.,  en  wordt  in  eigendom  beteten 
,     Jr*  rrvrn   HiBhoüTsui  SiLLiH ,  woonachtig  te  Amilerdam. 
^1  iWH^DAH,  gem.   in  A^mNemtr/Saiu^ ,  proir »  Nootrd-Hollatul,tLrT, 
kitnX.  Haarlem  (10  L.  d*,  8  m.  k.,  8  s.  d.):  palende  N.  aan  de 
mai.  Vid*en  en  het  IJ  ,  O.  a4n  Spaamwoode  |  Z.  aan  bet  Spaame , 
^,  aan  do  gem.  Schooien -en -Clebnebten.. 

Ost«  0tTm.  beTat  hel  d.  Bpaarndam,  benevena enkele  verstrooid 
lig;|nide  hiusen.  E'y  be$bat^  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte 
vmn  80  bimd.  SI  v.  r«  IS  v,  dl.,  waaronder  69  bund.  65  v.  r.  o4  v.  all. 
Midbaar  Uod.  Hen  tdt  er  75  b.,  bewoond  door  104  bnisgea.,  uit- 
inaiende  eene  bevolk  ing  van  mim  4tt0  inw.  Doordien  dese  gem. 
aaa  bet  fJ  en  bet  Spaar ne  }i|jt,  en  er  das  vele  scbepea  doorvaren,  soo 
viodeD  onderïclieidene  ingexelt;iicn  ban  bestaan  in  bet  verleeaen  van  bdp 
by  de  doorscbuUiiiff ,  kck)  ook  in  bet  voorsten  van  ontbrekend  en  beseba* 
digd  schciepstiiiffaadJË  en  malcrieei ,  en  in  bet  leveren  van  levensmid- 
delen voor  dc  »ctiipperï  en  hunne  baugesinnen.  Ook  wordt  de  vis- 
icbery  hier  ult^aoefËnd  en  dexe  strekt  enkele  tot  een  voldoend,  an- 
dere tal  een  gedeellciyk  middel  van  bestaan  ;  terwyi  mede  vela  werk- 
lieden en  iirbelders  by  bet  hoogbeemraodscbap  van  Rynland  aan  de 
ifni^eii  en  dljLcn  werken,  Be  vroeger  bier  bestaan  bobbende  se&eep- 
nfaker^en,  «elke  tevens  asn  andere  ambachten  vertier  gaven  i^yn  ge- 
beel  tv  nii^t. 

Di;  Hefv.,  die  er  ruim    oDO  in  getal    syn  ,    bebooren   tot  da  gem* 

Ha  enkele  Ëvang.  Lntb.,  die  er  woont,  en  de  Doopsges.,  die  er 
S  kt  feU^  ayn ,  bebooren  tot  bnnne  respective  gem.  Ie  Bmmrhmf 

Sa  JL  K.|  van  welke  men  eir  ongeveer  130  telt,  bdiooren  tot  dt 
■Ut.  Tan  ^paaf»iPOiidff-nan-d!t-£ie ,  ofschoon  ook  eenige  te  SrAooCtis 
te  kerk  gaan. 

Mao  heeft  in  dete  gem.  eene  school ,  welke  gemiddeld  door  eeo  getal 
TMi^flO  k  70  leerlingen  uit  deie  gem.  en  door  een  klein  getal  nit  de 
hm  ^9m  Spaarn wonde,  welke  aan  ^tw  gem.  grenst  en  als  het  ware 
daarmede  verheeld  is ,  beioebt  wordt. 

Hel  d.  SrAsaaoAi  of  SrsABiHOAa,  doorgaans,  doch  Terkeerdéiyk , 
Sêèmmbum  genoemd ,  ligt  |  n.  N.  O.  ten  N.  van  Haarlem,  en ,  langs  den 

X.  DcB&.  53 


»M  SfA. 

^yk  gtnktud  ,  büiNi  1i  •.  tan  Halffeg  Hurkm ;  SS*  M  tftt*  H.B^ 
Si**  80'  88''  O.  L.  DeM  wq;  is  teer  aangeaaam ,  ea  meii  sdwpl  er  «Ht 
ruime  co  fritftcba  Uicbl ;  lep  e«oer  lyde  heeft  men  bestendig  oeB-oebcpaU 
gcsigt  over  het  raime  IJ  en  ter  ao4ere  tijde  wei-  en  liooiUiul.  *  Ut  w^ 
Tan  SrAAtnaAM  naar  Haarlem  is  sedert  184i  bet  jaagpad  lanp  M 
Spaarne  ,  waar  men  bieren  daar  eene  fraai  gelegen  boeffdlerU  '^i  ^"v* 
dende  daardoor  het  f  oei  pad  door  de  weilanden ,  troegcr  de  gewone  ëêmA 
in  gebruik  zijnde  weg  ,  thans  minder  bewandeld  ,  doch  no  aaeiwi ' 
gebruikt  door  R.  K.  iogeseténen  der  gcm.  Spaaemab  ,  welke  la  ** ' 
ter  kerk  gaan. 

Nen  telt  er  in   de  kom  Tan  bet  d.  65  b.  en  410  inw. 

I>e  boisf  n ,  die  Toor  bet  roeerendoel  van  steen  opgebouwd  myn  ,  tÊm 
Kinnen  en  tegen  den  Spaarndaramer  Zee-  of  IJdijk ;  een  gedeelte  daims 
hetnelk  langs  den  dijk  gebouwd  is,  beeft  een  schoon  en  ¥BrBiBkd|fr 
uitsigt  over  het  IJ;  terwyl  een  ander  gedeelte ,  ia  eenen  driehoek  ,  ( 


wyse  gebouwd  ,  rondom  een  water ,  in  bet  midden  des  dorpa  Uggeaéia 
de  Kolk  genaamd ,    mede  een  fraai  uitzigt    beeft.     Dexe  Kolk ,  «dk 


gemiddeld  55  ell.  breed  en  65  ell.  lang  is ,  beeft  eene  bonleo 
jing,  waaraeTens  kaden,  welke  met  hoornen  sijo  beplant,  ca  dawüi 
kolk,  by  de  doorsehntting ,  ruim  een  twintigtal  schepen  kan  befatkir 
levert  dit  een  en  ander  afwisselend  eene  ongemeene  beTallige  Tertts- 
ning  op.  De  gemeentcbap  van  de  eene  tot  de  andere  süde  dar  Idk- 
heeft  plaats  over  eene  draaibrug  in  den  dyk ,  OTer  de  kolkshns  li|- 
gende ,  alsn^de  over  eene  zoogenaamde,  met  leuningen  voonienebdky 
aan  den  mond  Tan  bet  Spaarne  ,  oTer  bet  Spai  der  sloia  gelden;  dick 
deze  laatste  is  alleen  Toor  Toetgangers  dienstbaar. 

Ook  beeft  men  er  eene  haTen  ,  welke  eene  f  eilige  legplaata  toot  kldis 
schepen  aanbiedt,  en  met  het  IJ  eene  opent  gemeensebap  beefL 

Het  d.  is  syn  naam  Tcrscboldigd  aan  eenen  dam  en  eene  alaït  diif 
Tolgens  octrooi  Tan  Koning  Wiuu ,  gegoTcn  in  bet  jaar  1SU0 ,  hrtr 
gelegd  is,  om  den  Tloed  Tan  het  IJ  water  te  stniten :  naderband,  aa' 
wel  in  het  jaar  1^85,  is  dit  octrooi  Termeerderd  door  Graaf  F&eaMY, 
de  naam  der  gemeente  en  Tan  het  dorp  zal  dos  beteekencn  de  ómê  bf 
het  Spaarne  gelegen.  In  Tervolg  Tan  tyd  syn ,  by  gesegde  alnia,  Mf 
vier  andere  in  dezen  dyk  gelcf^d  ;  zoo  dat  er  nu  syn  drie  acbntslai* 
zen  ,  de  Groote-sl  n  is ,  de  Kleine-  of  Uaarlemniier*8lais  aa 
de  Kolk -si  nis,  en  twee  ontlastingssloizen ,  de  Uïtwateriait* 
sluis-  en  de  Woerder-sluis.  Deze  sluizen  zyn  wacrd  bcdgt^ 
te  worden ,  wegens  bare  sterkte ,  die  ook  hoog  noodig  is ,  daar  ly  esa 
genoegzaam  geweld  Tan  water  moeten  keeren ,  en  de  byzondere  aorg, 
waarmede  zij  onderhouden  worden  (1).  Door  de  drie  sluizen  te  Snuai" 
DAH  en  Spaarnwoude ,  zyn,  gedurende  de  tien  laatste  jaren ,  jaa^ 
lyks  gemiddeld  een  getal  Tan  81,000  schepen  gcTorcn. 

De  smalle  strook  of  landengte,  waarop  SrAAanoAB  en  een  gedetlts 
▼an  Spaarnwoude  alzoo  gebouwd  is,  wordt  door  alle  die  waleiid- 
dingen  in  Tier  eilandjes  Tcrdeeld,  welke  door  booten  bruggen,  df|kea 
en  kaden   met  elkander  Tereenigd   zyn. 

Te  SrAAiHDAB  beeft  reeds  in  1588  eene  kapel  gestaan ,  beboefwdi 
onder  de  hoofdkerk  Tan  St.  BaTO  ,  te  Haarlem.  Als  de  kerk  door  onder- 
dom  TerTallen  en,  den  18  Jantiarij  1686,  door  eenen  storm  omftr 
geworpen  was,  hebben  de  ingezetenen ,  den  20  April  1687,  eene  nieois 


it)   «tl  tia  Mto  «TW  4iM  flmUcB  4i  «|ff  voJfMdc  arükelei». 


8  F  A.  W$ 


ab  mwwetr  dt  Tolgind*  rafilen  ,  ter  ge- 
kerk  gtflMtsl  werdea : 
b  M  '•  mmtkiê  tUêr  mnhv  efUfw  , 

ri^M    mÊf&itk  ^099&t9  fnftlÊ  ^Mf Off  fM    MyfMMfll* 

DncK ,  tam ,  Ahmas  va«  BiAnmtt  fc^fwi  7  «tré 

MMÊtf   wWÊÊ  Ml  flIMini  MMK    •MWMÉfi  iU9Êlt  ut9tm» 

Dh  nwatiil  ii  er  ecMer  tknw  «el  neer  te  viBdea ;   later  lu  omi 
ftorea  ém  Impng  i     o 

EmaÊ  ySk  mm  ejife»  fel  dim  leif  db  Hêimu,  têi  im  kêêim  itt 

G^i»  Jifleee,  ijNlel  B^  mm  lierv  •■•  ewM  mtpm,  m^  éBi  mij  ipmi- 

MNeM  Ml  mmm  sMMHi*    «ewie  s  ^  Tere  #• 
'Teeo  eeter  «  1M4  de  kerk  belengf||ke  kenlellkfea  en.Temieavie. 
gen  Tenkrdi,  m  er  eeae  eadere  ingaiif  gekoawd  werd,  it  eek  dal  op<- 
•chrilt  lamP».    Dit  kerkje,  keiwelktea  W.iran  delTeftitaatt  it  eeo 


luciri%  m  ■§>  kalf  kraiifibeuw,  eakeefleeanNUtefea^nietaBrwerk, 
greele  ea  eeae  kleioe  klok.  Vaa  binaea  vood  mea  er  Tree* 
ia  BMl  wepeao  beichilderd ;  eader  aaderea  \ 


kei  waaeo  leg  Taa  Koaiay  Wiiua «  Graaf  «aa  H^llmnd,  door 
^  ia  kei  jaar  18IMI,  aan  de  kerk  via  ftpAAaaaAB  Tereerd  ea  oil  de 
aade  kerk  ia  de  tiypweordige  ofergebragt.  Ia  de  kerk  kaagea  voorte 
tvaa  wkeepjii',  deer  eea  der  dorpelingea  aldaar  mnaakt  ea  aao  de  kerk 
vancvd.  Br  m  gaea  orfel  ia  deee  kwk,  Aaa  de  aeord^de  eader  kol 
taaai,  dat  ftatfer  aael  kei  «repea  vaa  Keaïag  Wiuia,  Graaf  eanlFo^ 
lBatf-,jBr||klet  wordt  aof  t^geawoordig  ia  dea  keetea  tiaal  gevoadea 
de  grallwlder  vaa  dea  keroemdeD  NicouL«e  Cao^em  ,  deoielttea ,  mar» 
wiea  kat  in  aaakeaw  BQode  ttooaiwerklaig  aan  den  «Mnd  vaa  kot  Zai- 
defbfaaani  geaewad  it,  en  die  dta  il  Ptetniktr  16fl  geboren  en  dea 
S  Felimai^  17M  aU  Opiiener  vea  atfakiod  en  SekonI  van  SrAiaiaAn 
overledea  it ,  ^ade  dete  Cao^oiot ,  looalt  kei  optekrift  van  de  aerk ,  die 
étm  grafkelder  dekl ,  aanwytt,  detettiende  afftamneliag  en  naneef  van 
WnuB  Graaf  «en  NolUnd,  Roomtob  Koniag ,  eo  iasteUtr  vaa  kei 
Colime  van  Dykgraaf  ea  floogbeemradeo  vaa  &ynland ,  len  jare  1855. 
Van  ber  dan  ook  dat  Cao^uivt  onder  dat  kerkglas  begraven  ligt. 

Ten  O.  bniten  bet  dorp ,  aan  den  dyk ,  docb  onder  de  gem.  Saaam* 
wande I  ttaatbetsoogenaainde  Gemeenelandshuis  vaa  Eynland. 
Ba  Umnotrent  nader  bet  art.  Sr4Aaiwoeai. 

lao  wd  nit  boofde  vaa  de  belaogrykbeid  van  dit  pont,  tot  nitwa* 
%riaf  van  RQnlandt  waterboeten ,  alt  van  de  gemeentebap  daar  laagt 
■al  da  boefdttad  dat  rQkt,  it  bet  reedt,  ia  bet  jaar  1809,  van  ver-. 
^adMngtwerken  voorden ,  welke  nog  jaariykt  onderbonden  worden ; 
éê  daitydtgenMakte  brug  en  steenen  beer  aya  eebtèr,  in  bet  jaar  1885, 
wenrietigd  en  de  dyk  wnder  gedigt  en  aangevuld.  Het  maakte  vree* 
r,  evenals  tbani,  een  gedeelte  der  eoogenaamde  Amtterdamtabe 
atër linie  uit.  Dcie  werken  bettaan  of  tollen  bettean  nitt  1*. 
tekant,  met  bomvry  redait,  in  de  verlenging  vaa  den  Slaper- 
Ik ,  ten  N.  en  naby  de  bavenkom ,  met  eene  bettery  op  dien  dyk ; 
.  cenen  poit  of  redonte,  Z.  W.  van  de  kerk,  aan  ket  Spaaraa  en 
nabil  de  monding  vaa  bet  Slok ,  en  5*.  eenen  keelpott  |  op  den  r^gter 

Binnen  ket  in 


V. 


9. 


van  bet  Speame,  180  dl.  Z.  vaa  den  Zeedyk. 
kei  jaar  1845  opgerigte  gebouw  aan  bet  Spaame,  it  tedert  ket  leben- 
radtteomwerktnig  gevetttgd ,  ketwelk  mede  dienttbaar  tal  moeten  ign 
tot  de  opmeting  en  aff  oering  van  het  water  uit  het  droog  te  maken 
Haarlemmer-meer.  De  vervaardiging  van  dit  werktuig  it,  in  Mei  1849, 
•aan  da  Heeren  Diioa  ia  Coar.,  te  Amtterdam,  aanbetleed,  ea  bel 


ISM  SPA. 

gebouw  iD  JanoarQ  1845.  Het  werktuig  heelt  eeoeo  liggenden  cyModtf  9 
^ivr  ketels  en  tien  schepraden,  waarmede  bet  by  laag  baiteawalcr  Ic 
g  lijk  kan  roaljn ;  doch  die  ook  naar  willekeur  gedeelteiyk  buiten  wer- 
king kunnen  gesteld  worden,  wanneer,  door  te  hoogen  «tand  tan  htt 
IJ ,  de  last  te  iwaar  mogt  worden  Toor  bet  volle  wrerk. 

Vroeger  bestond  te  SriiiDAn  een  schaitenveer  over  bei  U  op  kmn 
delft ,  en  was  builendgks ,  in  den  tegenwoordigen  xoogenoemdoi  Grailai- 
poldcr  ,  een  veerhuis  geplaatst,  wordende  de  strook  landt,  dilr  tor 
plaatse,  nog  het  Veerhuislapd  genaamd.  Thant  bestaat  er  ditr 
het  Spaarne  een  jaagschoiten-veer  op  Haarlem. 

Dit  dorp  is  Terrooedeiyk  de  geboorteplaats  van  den  wfrmawJfi 
beeld'  en  loofwerksnyder  Almit  ViiiKEjiaaiHK ,  die  aldaar  in  bet  mè' 
den  der  seventiende  eeuw  leefde. 

De  kermis  valt  in  Dingsdag  na  Pinksteren.  Vroeger  werd,  taèKr 
gelegenheid  ,  deze  gem.  zeer  druk  bezocht ,  doch  al  meer  eo  meir  wh 
mindert  zulks. 

In  het  jaar  1517  werd  dit  dorp  door  den  loogenaannden  Zwartfahiw 
~      '      Ikbeidstal- 


IBD  ,    aan    u«   ivuia  j   luaar   scucrt.   uicu    wrauu    ■■    oic   uu  aiv 

rerlegd ,  tot  dat  zy ,  in  1795 ,  ia  afgeschaft  geworden. 
Spaanschen  oorlog  werd  SrAABiOAÏr  wel  eerst ,  in  157S,  ém 
msche  burgers  bezet,  maar  zy  werden,  na  weinig  tyda,  ém 


in  de  asch  gelegd.     Tot  dien  lyd  toe  had  hier  een  grafel|jli 

liuis  gestaan ,  aan  de  Kolk ;  maar  sedert  dien  brand  it  die  tol  bmt 

Haarlem  verlegd  ,  tot  dat  zfj ,  in  1795 ,  "      '       '    ' 

In  den  Spaan 
de  Haarlemsche        ^  _  ^     -     . 

de  Spanjaarden  daaruit  gedreven,  en  toen  bleef  het  drie"^ jaren  mk 
mag!  der  laatsten ,  en  bezet  door  Kapittiu  Huuao.  Van  toen  af  ii 
dit  dorp  altyd  versterkt  geweest. 

Ook  was  Spaaihdah  in  net  jaar  1787  ,  toen  de  Pruiatiacbo  Icfenaift 
in  Holland  kwam ,  de  laatste  plaats  van  Noord-Holland  ,  tot  welkte 
doordrong.  Eene  bezetting  van  350  man  beef^  er  lea  wreken  gckfeai 
doch  dit  heeft  er  zich  over  het  algemeen  zeer  bescheiden  geangai , 
welk  gedrag  waarschyniyk  ook  veroorzaakt  is  door  de  veratandigf  ca 
heusrhe  wyze,  op  welke  de  toenmalige  Schout  van  het  dorp,dea  Offi- 
cier en  ziji«e  manschap  by  de  aankomst  ontving. 

Den  2d  Pebniary  1791  stak  er ,  ^s  morgens  vroeg ,  een  noordoot* 
tclyke  storm  op ,  en  hield  tot  den  avond  aan.  Uier  door  werd  het 
IJ  voor  SpAiaiiDAa  tot  1.18  elL  eo ,  gedurende  eenige  uren,  tot  1.44 
ell.  hoven  A.  P.  opgezet.  Die  hoogte  des  waters  kon  op  zich  selve  geea 
hinder  baren  aan  eeuendijk  ,  welke,  nog  in  die  zelfde  maand ,  een  vloed 
%an  Vi.28  ell.  boven  A.  P.  bad  moeten  keeren  ;  doch  de  strekking  via 
de  wollen  tnsschen  de  Woerder-i  de  Kolk- en  de  Kleine-sluizen ,  welke 
tegen  den  Noordoosten  wind,  onbeschermd  lagen,  stelde  hen  bloot aaa 
de  volle  kracht  der  golven  ,  die  door  den  feilen  wind  opgejaagd ,  dca 
dyk  en  de  voorliggende  houten  beschoeijingen  op  het  allergeweldigit 
beukten.  —  Hierdoor  werden  de  ondergronden  voor  de  schoeiwerkca 
losgemaakt ,  en  aanmerkelyk  verdiept.  In  den  wal  tusschen  de  Kolk* 
en  Woerdersluizen  ,  hoe  zeer  door  diep  geheid  wel  gegordingd  paal* 
werk  verzekerd,  geraakte  de  schoeiplanken  voor  een  groot  gedeelte  loi, 
en  werden  uitgeslagen ,  de  aarde  daar  achter  kolkte  uit ,  en  hoe  ved 
zorg  men  daartegen  aanwendde ,  kon  men  niet  beletten  ,  dat  te  ge- 
mcldcr  plaatsen ,  hier  meer  daar  minder  ,  een  sleuf  in  den  wal  kwaoL 
Het  Rynlands  werkvolk ,  eo  den  meeslen  ingezetenen  van  SrAUiaaa 
gaat  den  lof  na ,  ten  dien  dage  aan  eencn  zwarcn  ,  langdungen  ea 
gevaarlyken  arbeid  de  hand  geleend    te  hebben. 

Verschrikkelyk  was  het  ongeval,  dat  de  dorpen  SPAABSDia  en  Spaarn- 
woude  in   den  kerutorm  van  het  jaar  1836  trof.     Het  IJwater,  dat 


S  P  A.  507 

door  den  Oott-ooordootten  slorm  tot    9.S6   eo  2.34  ell.   boven  A   P. 
«ao    do   oodencbrideDe  peilschalen    te  SriAasoAM  was  opgeiet,    be- 
schadigde   niet    alleeD   dieo  dyk    cd  de    waterwerken    aldaar ,   maar 
wat  Yooral  hoogst  noodlottig  voor  de  aanzienlyke  floot  binnenschepen  , 
welke  ¥Oor  deo  wal  lag  en  uit  49  vaartaigen  bestond ,  bebal?e  de  groo* 
tere   ea  kleinere  lisscnuiten  Tao  bet  dorp.     Van  deze  vloot  lagen  ei 
slechts  14  scliepen  in  de  jongst  voltooide  haven  ,  welke  aan    de  an-^ 
dere  schippert   nog  niet  genoeg  bekend    wan ;    de  andere  28  schepen 
hadden  geen  bescherming  tegen  den  geweldigen  ,  en  hier  in  dien  graad 
looder  voorbeeld  zyndcn  gollslag  uit  bet  Noordoosten  en  Oosten ,  waar- 
door de  treurigste  gevolgen  ontstonden.     Acht   ichepen  werden   tegen 
de  beschoeyingen  en  sluiien  geheel  verbrijzeld ;  drie  andere  zonken  ten 
gevoljre  van  bekoniene  schade  en  lekkaadje ;  een  werd  op  den  wal  ge- 
zet j    drie  werden  zwaar  beschadigd    en  zaten  later  ,    met  de  overigen 
zeer  gevaarlyk  in  hot  (|s  bezet,  zvio  als  ook  de  vaartuigen  in  de  haven 
iiezet  waren.     Van  deie  laalslen  leden  een  tweetal  schepen  veel  schade, 
eo  «erden  twee  andere  op  den  wal  gezet.     Van  de  verbryzclde  schepen 
werden  de  menschen  door  den  ijver  der  dorpbewoners,  gered,  behalve 
eene  vrouw  en  vier  kinderen ,  die  daarby  ongelukkig  omkwamen.     Zoo 
ook  een  schippersknecht ,   die,    bij  het  aan  boord  springen,  tusischen 
het  scbip  en  den  wal  gerakende ,  een  been  is  afgeslagen ,  ten   gevolge 
waarvan  hij  overleden  is ;    terwyl  Wiilbs  Kostea  ,  een  ingezeten   der 
gemeente,  het  slachtoffer  van  zyne  hulpvaardigheid  is  geworden,  door- 
dien hy  inigeUjks  tusschen  het  schip,  en  den  wal  beklemd  geraakte. 

Het  wapen  van  Spaaahdam  is  een  veld  van  zilver  met  drie  baarsjes 
▼an  ffoud  boven  elkander  :  uit  dit  wapen  zou  men  mogen  besluiten 
dat  de  visschery,  van  vroegere  tyden  af,  een  der  voornaamste  lakken 
van  bestaan  der  Spaarndatiiiiiers  geweest  is.  Sommige  willen  dat  liet 
ail veren  wapenveld  ,  weleer  het  Ognor  van  een  ham  gehad  hee/l,  en 
dit  schynt  bewaarheid  te  worden  door  een  voorhanden  lynde  rympje, 
hetwelk  kegt : 

Drie  haartjet  en  een  ham  , 
/f  het  wapen  van  Sparendam, 
SPAARNDAM  (DE  GROOTE-SLÜIS-VAN-),  de  meest  oostelyke  der 
leesloizen  te  Spaarndam,  in  Kennemerland  ^  prov.  Ifoord-fiollattd, 
^m,  Spaarnwoude ,  in  den  zeedyk,  met  eene  dubbele  ophaalbrng,  waar- 
door het  Spaarne  in  het  IJ  vloeit  en  welke  ook  voor  de  scheepTaart  dient. 
Hei  leggen  van  deze  sluis  was  aan  de  stad  Haarlen  vergund ,  by  hand- 
vest vao  Maxiiiuaar  VAN  OosTBNBua  en  Mabia  var  BücattOüOiB,  vau  15  Fe- 
braary  1478;  zij  werd  echter  eerst  volgens  accoord  van  Rynland,  van 
9  April  1566,  gelegd  op  eene  plaats,  waar  toen  eene  sluis  van  minder  be- 
lang lag.  Hadbiaüds  Juüids  (1)  schryl^,  dat,  om  het  verrotten  van  do 
balken  en  het  vervallen  van  de  grondslagen ,  een  der  oude  sluizen  moest 
hcrmaakt  worden.  Dit  gaf  aanleiding ,  dat  men  in  overwe{|ring  nam ,  om  ze 
boo  groot  te  maken  ,  dat  er  zware  schepen  met  hunne  lasten  konden  door- 
varen en  met  volle  zeilen  in  de  stad  Haarlem  komen.  Dit  werk  werd 
hy  velen ,  als  ware  het  ondoeolyk  ,  beschimpt.  Men  ondernam  het 
echter,  in  gemeld  jaar  1566,  met  toestemming  van  Hoofdingclanden 
vao  Rynland,  die  voor  omtrent  een  derde  deel  inde  onkosten  droegen. 
Het  vooniitzigt,  dat  deze  sluis  zoude  worden  gelegd  en  daardoor 
meer  scheepvaart  en  alzoo  binnen  de  stad  meer  vertier  zou  ontstaan, 
hccfi  zeer  veel  bygepragen,  oio   het  volk  ten  tyde  der  bteldslurmcry 


{t)    ArtOTM,  «p.  XVli.  pif.  41t. 


mm 


s  ^A, 


!■  Riiarlum   iii  rutl  Ie  liutiileii.     In  de  Icntü  laii  liel  jaar  1369  » 
aUgs  tuut  xuo  ffocdtfti   uiuU^  vpUoerd  ,    dat   den   10  April  ,    dt  eci 
IfOeycr ,  dour  do  iiicuwn  ituis ,  ruet  ecit  vüsr-zeil   {9   Uaarlcm  tniro 
docb  londtir  lading,    Ucic  biMiycr  werd  ,  dcu  8  Mei  gcvol{;ü  é^r  tx 
andvreu  ,  die  beladen  uit  NoorMie{;en  ki^aiu.     Van  dit  >aiirlui|(  Ubo 
den   de  uieeit«   goederen   te    Boiicrdatn  to   huis,     Den    1^3   A(igu»ti 
Jiwam  de  Gcr^le  boiiycr  biitacn   llaarUio ,  dits  ^oor  rekcnioj;  van   km 
lieden    dier   «lad  met  roj^no   l^ebdcn  wa«.      Derbal  v  e   «ti'rd  óo  Mïhil| 
niet  ccücu  roiciibocd  brgiflij^d  en   ruet  den  «Ijn  dur  ttad   Leaclmiil 
Dt!iQ  duis  prtitiklti  met  de  waptiis  van  llollaiid  en   üaarlem  ,  beoc 
l»et  Jaartal  lïStiB.     Zij  bad  de  Ytydlc  «an  7,81  ell.  eu   drie  pa^r 
reu.     Bebalvc   tol    het  duorscbuttcn  van  jjroulis  Mïbepen  ,   werd  er 
da  doortOfft  aan  ktciiier  t(jc|]e4taau  ^  docfi  met  leggende  t&ait ,  cu  1. 
bet  regt  der  kulk^lui»  belaald  werd.     De  brug  a»iii  den  d^k,  oteri 

5 at  der  groote  iIudi,  \ta»  van  londerllDge  uitviDdiu^,  Zy  «crd,! 
uor^chmting,  aan  d«  ecno  xijde  op  den  dijk  gehaald  cu  aati  de  ëUÓiBn 
tyde  daariu  iveggeichofen.  —  In  liitUi  k«ani  bet  onderhoud  daaruB» 
na  cenigo  ver»cbdleii  daaroEnlrent,  by  overetokoiust ,  ten  Imèïm  «at 
Uynland. 

In  bet  jüiir  1806  is  de,  ia  het  jaar  11S68  gcLuuuda,  ê\mê  fcM 
geaifioveerd  en  de  dijk  weder  doorbel  rukken  ,  nadat  tu  il«  jaitfii  1801 
•n  I80t(,  ongeveer  30  ellen  «cttMaarts,  eene  nteu%ve  sluti  geboii«d 
nas,  zoo  als  tij  tich  nv^  tbanü  in  den  besten  staal  bevindt*  Zfj  ii 
50.50  ciL  lang  en  7.80  eU«  breed,  Üaaruver  li^t  «cue  dubbele  9f> 
haalbrug  en  zy  'a  voonïen  >an  drie  paar  deuren.  BehaKc  dat  ty  ttet 
nuttig  ifl  voor  de  nilwalering  van  Itijnliinds  boeacni  op  bel  U  ,  is  t^ 
feur  geschikt  voor  do  doorvaart  van  6ch<^pcn«  Gedurend«  de  laatilt 
liou  jaren  iijii  hier  jaarlijks  8000  4  ÜOOO  scbepeu  dourgelatett.  la 
den  oostnjuur  pfijkt  sy  niet  het  wapeu  van  üyaland  en  lu  don  «cit* 
muur  inet  eetien   i«teen  ,   waarop   men  leest  ; 

Op  order  tan  Dtjkrjraaf  €n  üoog  Iftvmradtn  wnn  Hhijnland  if  Jen 
êluië  op  de  zelfde  pfnntt  ttU  dt'evetke  im  het  jattr  1568  tjebouwd  fÊtt  ^ 
mtmr  houwfsulUtj  ttas  geteotden ,  meet  naar  het  ff'eilcu  maar  i0tk  ^ 
diietfde  breedte  gelegd ,  en  tan  misten  tteem  gebouvd  en  heeft  ten  der 
il  oog  J/eemraden  J.  Willes  Dacivistkt»  ,  m  de  tegenwoordigheid  der 
anderen  den  eenteti  iieen  van  dit  werk  gelegd ^  op  den  13  AutfusÉMg  18$4 

ilet  peil  aan   deze  sinis  is  0.6t$  ell.  onder  A*  F. 

SPAARNDAM  (DE  RLEINE-SLUIS-TE  )  of  aa  UAkEttmmtm-Sim, 
de  meest  westelijke  der  vijl  sluizen  te  SpaarHdam  ,  in  KeHnemmrlamd ^ 
prüv.  A' oord' Holland^  waardoor  een  kanaaüjts «  breed  lïi  en  lang  GIS  elL 
tich  uit  bet  Spaarn«  in  eena  nuord-noordooslciyka  rigting  ïn  de  Uafcii- 
kmn  stort* 

l>e)ü  slura  Irgt  in  deo  lecdyk  en  beeft  de  wydte  van  3.S9ell.,  rn  twet 
paar  deuren.  Twee  vaste  bruggen  leggen  er  ovt*r.  üebal%tf  tol  uit- 
^^itcring  ,  dient  i\}  lot  doorlating  van  kleine  vaartuigen  irict  leggende 
iiiu&len^  diti  hier,  soo  wel  bij  nacht  als  bij  dag  «  mogen  doorscbulieai 
II»  slad  Haarlem  beeit  deze  sUiii  f^elegd  ,  in  de  plaats  van  «eueo  tldaar 
loüu  aauwciigen  overlooni.  Zy  wordt  bij  voorlduriog  voor  itadsrekt* 
niiig  üuderhoudcu ,  volgens  eenc  o\ereenkom»t  vun  den  16  Mei  1519» 
met  het  Doogbei-nuaad^cbap  van  Ilynlaud  ,  voor  CummisAamacti  üi 
den  Ho\e  van  Uolland  aangegaao,  De  laalsto  %ernieuwin^  aan  ém 
%hm  bedt  plaats  gi^bad  in  bet  jaar   1807. 

Sr A  \  IINDAM  ( DE  KüLK-ÖLUIS*TE*> .  een  der  vijf  stuixen  te  Sfoarw 
dam  f    m  ik'ennemeiland,  pjov.    Aoi)rd*fhl(amd,    in    den    tecdys  ^  Ui 


S  P  A;  tftfO 

plaalte  waar  de  eente  spui ,  volgent  baDdveti  vau  Graaf  Fioait ,  ge- 
niaaki  is. 

0caa  slub  bad  de  lengte  vau  5.6tt  ell.  en  werd,  bi  den  Jare  149ti , 
naar  den  kant  Tan  bet  Spaarne,  ft.48  ell.  terlengd ,  hetwelk  4441  Fraiische 
icbilden  ca  8  ttuivert  (9339  gold.  80  cent)  gekott  htttt.  De  laaUle  ver- 
nieuwing aan  deae  slub ,  waardoor  de  kolk  in  bet  dorp  SpiiaiiBAM  ge- 
lueenscbap  beeft  met  bet  IJ,  gescbiedde  in  bet  jaar  1K71,  wanneer 
de  eerste  steen  gelegd  werd  door  Uusiie  tar  BaoocaaeTBi ,  soon  vau 
Jah  wau  Baoocaaovia,  Rentmeester  vau  Ryoland,  Zy  bestaat  uit  twee 
afjonderiyke  waterkeeringen ,  die  vereenigd  worden  door  twee  kaden 
of  wallen ,  met  bouten  betcboeijingen  Toorzien ,  hetwelk  eene  ruime 
legplaats  of  kolk  formt  en  te  samen  oene  schutsluis  uitmaakt,  welke 
Kolkslois  genoemd  wordt  en  waar  20  tot  ^9  schepen  ie  gelyk  kun- 
nen doorgeicliut  worden.  De  doorschulling  heeft  hier  op  gexelle  ty- 
den  plaats,  des  touiers  vier-  en  des  winters  driemalen  daags;  hetwelk 
door  bet  luiden  van  een  klokje,  zoowel  in  bet  belang  der  schippers 
als  der  sluisbedienden  wordt  aangekondigd.  Builen  deze  gewone  schut- 
tingen worden  ook  nog  extra  schuttingen  toejrustoan ,  tuowel  bij  dag 
als  nacht,  mits  daar\oor  het  bepaalde  hoojeie  sluisregt  betaald  >%ordt. 
Oter  de  laatste  tien  jaren  syn  ooor  deze  sluis  negen  lot  lieu  duizend 
schepen  Jaarlijks  gevaren» 

De  buitenste  of  voorsta  walerkeering  dezer  sluis  ligt  in  den  Spnarn- 
damscba  dijk ,  is  in  haar  geheel  lang  18.80  ell.  en  wyd  6.00  ell.  Zy 
heeft  twee  paar  deuren  en  kan  op  lich  leKen  eene  schutsluis  genoemd 
worden  ,  en  wordt  ook  als  soodanig  wel  eens  gebezigd.  De  deuren  slaan 
echter  soo  digt  bij  elkander,  dat  er  alleen  korte  of  kleine  vaarluigea 
door  geschut  kunnen  worden  en  dienen  ook  voornanieiyk  tot  meerdere 
sekerhcid  bij  booge  vloeden ,  waarom  dau  ook  het  tweede  paar  deuren 
nooddeuren  genoemd  en  by  hoog  water  digt  geiet  wordt. 

Over  deze  sluis  ligt  eeno  draaibrug  in  do  rigting  des  dijks.  De  bo- 
venkanten dezer  sluis  zyn  afgedekt  met  blaauwe  hardsteen.  Zy  prykt 
met  bet  wapen  van  Rijnland  aan  du  oostzijde  ,  eu  aau  de  westzijde 
▼indt  men  het  volgende  opschrift  : 

Dijkgraaf  en  Uoofj-lletmraden  van  Rhijnland  hebhen  deM  tlait  ^  die 
op  bevel  van  Flor  is ,  Graaf  van  Holland,  in  het  jaar  12815  gebouwd  ^ 
in  hel  jaar  140i  uit  den  bouwval  hersteld  en  in  het  jaar  1571  naar 
kei  Spaarne  verlegd  en  met  vasten  steen  bevestigd  was ,  in  hkt  jaar 
1778  vernieuwd;  terwijl  dit  werk  10  voeten  zeewaarts  is  vooruUgezet, 

Da  binnenste  walerkeering  ligt  aan  het  Spaarne  en  heeft  slechts  een 
paar  deuren,  zoodat  de  ireheele  kolksluis  bestaat  uit  drie  paar  deuren. 
Zij  is  7  ellen  wyd  en  in  haar  geheel  10.25  ellen  lang.  Daarover  ligt 
eene  gewone  balk  of  draaiplank  voor  voetgangers. 

SPAARNDAM  (DE  UITWATERINGS-SLUIS-TË  ) ,  een  der  vijf  slui- 
zen Ie  Spaarmlam  ,  iu  KennemerUuid  ^   prov.  zy  oord- Holland, 

Deze  sluis  ligt  in  den  zeedijk  ,  is  gebouwd  in  18115  en  l8iG  ,  en  Is  ge- 
metseld ,  met  twee  openingen  ,  ieder  wijd  7  ell.  en  ieder  voorzien  vau 
twee  paar  \locd-  en  een  paar  ebdeuren*  Zij  vkordtdoor  hel  gemeene  land 
van  liynland  onderhouden  en  dient  tol  uit\loeijing  van  bet  water,  dat 
door  een  kanaal ,  breed  40  en  lang  462  ell.,  door  eene  stoommachine  aau 
bet  Spaarne,  noordwaarts  wordt  opgestuwd  naar  het  IJ. 

8PAARNDAII  (DE  WOEHDËR-SLUIS-TE-) ,  een  der  vijf  sluizen  te 
Spaamdam^  'm' Kennemerland ,  prov.  IS  oor  d»  Holland  f  welke  eerlijiis 
aitlwaa  pijpen  be:tond,  en  iu  bet  jaar  1611,  tot  óéne  sluis  gemaakt 
wtrd ,  met  steen  overwelfd.     Zij  dringt  dien  naam ,  dewijl  zij  is  gebouwd 


StA. 

den  mordl  door  bet  groot waUrscliJip  van  Wocftleiif  e» 
D  b«i  water  van  {^enoeBiJ  groots aterscliap,  op  Rijplandf  bocMn 
^10  bet  IJ  te  doen  bten,  ly  beeft  de  wijdto  van  6  i7  etl.,  «H 
tvee  p*af  deuren,  en  dient  atlecn  tot  uitwatcrmg,  niet  tot  doortairtf 
éi«  verbinderd  wordt  door  VB«te  balken  van  buiïcn  en  van  binnen. 

SPAARNDAMAlBK-POLDEn  (DE),  pold.  in  keimemerland ,  nmt. 
HéÊird  HoUandf  arr.  en  kant.  Haarlem ,  geni.  SjMtfrntlam  ;  paleaJe 
K.  O.  aan  den  Spaarndatnraer-dijk ,  O.  aan  bel  Sfiaarne,  W,  au 
$cbootcr*V  lieland . 

Deie  pold.,  welke  weleen»  onder  den  naaui  van  bet  SrAAaai^iaa  taar* 
komt,  en  waarvan  de  ttjd  van  brdijkinff  nicl  jiiïit  bekend  it ,  «ii 
vroeger  Ö5  bund.  3li  v»  r,  11  v*  cIL  groot,  door  de  wrerken  ,  wegtot 
de  droogniaLingr  van  bet  HaarkMnmer-meer ,  xijn  1i  bund,  31  v.  r. 
1M)  V.  tlL,  aan  de  coiiinMnsie  van  beheer  over  die  droojynjakinij  ovcr(rc|^*aa, 
dat  gedeelte  ecbter  belastbaar  gebleven  ttjnde,  loo  worden  de  grond- 
lasten alsnog  gebcveo  van  1S4  bund.  86  v.  r.  77  v.  clt.  In  den  poldrr 
aetfi  staan  gecne  boerderijen.  Hij  wordt  door  eenen  tnolen ,  op  bel 
Spaarne,  van  bet  ovartoilige  water  onllaüt.  liet  poUerbe^tuur  bciUat 
uit  twee  Poldernifcïtcrs  rn   cetien  Secretaris. 

SPAARNDAUSCÜë-ZHëDIJR,  ook  wel  DE  UA4iiuaain -0111  offtt 
Uij»Ltiu)sc>t-Zc&uija  «  in  de  wandeling  Uooge^oijc  genoemd  ,  dijk  in 
Rijnland^  prov,    iVoord'/Jolland* 

Ucio  d(jk   strekt    ticb    uit  van  de  Zandpoort  tot  Amslerdam  ••  ia 
drie  en  een  bal  f  uur  lang.  Van  Zaodpoort  lot  nabij  Spaarndatn  draagt 
bij  den  naam  van  StArtaauE.  Vóór  bet  jaar  1806  bad  bij  rent  boo|t« 
van  1.36  «IL;  wai  alaoo  utut  in  staat  de  booge  «loeder»   ie  kaeren  ctt^ 
liep  alfdan  over.     tn   bet  jaar  1S06  i«  bij  verboogd  en  wordt   ibansH 
even  als  den  gebeden  dijk,   op  eene  boogie  van  3  ellen  boven  A.  I*«^ 
geboudeo.  Van  Zaïidpoori  lol  Spaarndaai  wordt  bij  SciiiüKEiOilt ,  ca  va» 
t^paarmfam  tot  Slotcrd^k  SpAAfiüDAascsE-  of  IfoocEsaua  en    verder  tot 
Amsterdam  lIjtAaLKaicaoiJE  genoemd.  Hij  ligt  geheel  in  llijuland ,  uit* 
genomen    een  klei»   gedeelte    bij  de   Zandpoort  van  ongeveer  dria  mi* 
niiten   gaans,  betwelk  onder  de   Nandshcticken  ligt. 

SPAAllNE  (HET)  of itr  Sparü  ,  riv ,  in  ÊCennemtrland ,  prof*  Ifoord^ 
Hollands 

Deie  rtv.  komt,  omtrent  bet  fluts-te-Heemfledc  ,  bij  bet  dorp  vao 
dien  naam,  uit  het  Haarlemmermeer*  Zij  valt  to  de  stad  Haarlem, 
len  Q.  van  do  £rndjC4*poarl  ;  doorstroomt  die  stad,  mei  ccnc  kron- 
kelende bogt ,  eenigermate  in  de  gedaante  van  eenen  S.  ï^a  voort»  tot 
aan  Spaarndam  te  xijn  voortgevtoeid ,  ontlast  lij  üch  in  bet  IJ  ,  door 
drif;  fcbut-  eu  twee  ntlwaterende  sluiien. 

Sommigen  i^illen  dat  de  oude  naam  van  dat  water  Sriiaaa  geweeti 
ly ,  naar  de  spieren  uf  rictworteU ,  die  er  de  jeugd  ptajjt  te  gaan 
plukken  ^  te  meer ,  om  dat ,  in  oude  brieven  ^  Spaarnwoude  onder  den 
int.im  van  Spirnewalt  voorkomt  j  en  dat  men  ,  lusscbeti  Haarlem  i'ti 
Amalcrdam,  nog  een  Spiering»meer  en  een  Spieringshoui  beeft,  wetk 
meer  en  land  dan  niet  naarden  viscb  ,  spiering,  maar  uuur  bei  wolertja 
de  Spierne  ;  dat  misschien  eertyds  bicromirent  geloopen  becfV  ,  bunnen 
naam  xoudeo  bebhen.  Van  ouds  U  bet  Spaarne  bcdykt  gewe^tt*  ü« 
Acblerttraat  te  Haarlem  draagt  bieroni  ,  in  oude  brieven  ,  den  naatn 
>au  Dykstraat,  Ook  EPgt  Graaf  ^tmm  V  ,  in  eeueo  brief  van  don 
|«r«  iiHtft  dal  de  Wilde  kcc  in  liet  Spaarnc  vloeide,  en  veel  land» 
l^iHt  to  bederven.  Hieruit  i»  af  ie  nemen  ,  dal  dit  water  eertijds 
r  gcwfcid  lanjs  jijuc  ocvcr>  gcilroonjd  bccfi ,  da»  tegenwoordig. 


^HH 


SPA.  601 

Doch  dat  hel  gcmeeiifchap  met  den  Ryn  gehad  zou  hebbeo,  loo 
aU  eenigen  bevereo  ,  hcefl  geen  genoegiamcn  grond.  Het  luideinde 
vao  het  Spaarne,  dat  aan  het  weer  grenst,  plagt  eerlfjds  des  Gra- 
ventloot  genoemd  te  «orden ,  waaruit  lonimigen  afleiden ,  dat  het 
SFAAaai  van  ouds  niet  tot  aan  het  Uaarleinnienueer  toe  gereikt  heeft. 
Wat  hier  van  zfl ,  het  SrAAaaa ,  Haarlem  met  eenen  kronkelenden  arm 
in  tweadeelen  doortnydende  ,  Terooraaakt  aanmerkeiyke  doorvaart  door 
die  stad ;  ook  lavert  het  velerlei  riviervisch  op.  Men  rekent ,  dat  het 
SrAAaaa  omlrent  twee  oren  gaans  lang  is,  liggende  de  stad  omtrent 
in  bet  midden.  De  ingexetenen  van  Haarlem  hebben  langs  het  Buiten- 
Spaaroe  een  goed  getal  iraaye  lustplaatsen  en  tuinen  aangelegd ,  waar- 
aan echter  van  tjjd  tot  tyd  weder  eenigen  gesloopt  lyn. 

SPAARNE(HET  BUITEN-)»  de  n^ .  kêt Spaame ,  in  JCemuemarland , 
prov.  ff  oord-holland ,  voor  soo  ver  ty  niet  binnen  Haarlem  vloeit. 

Men  onderscheidt  het  BoiTia-SrAAaaa  in  het  Noorder-Spaarne 
en  het  Zuider-Spaarne. 

SPAARNE  (HET  NOORDER-),  dat  gedeelte  van  het  BuiUnSpoame , 
in  Kenmomerland f  prov.  JSoordliolland,  hetwelk  van  Haarlem  naar 
Spaarndam  loopt. 

SPAARNE  (HET  ZUIDER-),  dat  gedeelte  van  bet  BuitmSpaanu , 
in  KennemorlaHd ,  prov.  JVoord-Holland ,  hetwelk  van  bet  Haarlemmer- 
meer naar  de  stad  Haarlem  loopt. 

SPAARNCAND  (HET),  naam  onder  welke  da  SpAsamiBBia-POLDia  ,  in 
KenmtWÊerlamd ,  prov.  Aoord-lloUand ,  weleens  voorkomt.  Zie  SrAAai- 
VABBta-roLDBa  (Ds). 

SPAARNLOMMER ,  buit.  in  ATrniieiiierfaiM^ ,  prov.  Ifoord^Holland , 
arr.  en  kant.  llaarUm,  gem.  liaarltwuiarUêdfJfoord^ikAalkMnjk-ei^ 
Uof'jimbacht  f  aan  bet  Zuidcr-Spaarne. 

oPAARNRIJK,  voorni.  buit.  in  Kennemorland ,  prov,  Jfoord^Ool» 
land,  arr.,  kant.  en  |  u.  N.  van  Haarlem,  gem.  SchooteH-en-Gt' 
kmckiem,  10  min.  Z.  van  Schooten,  aan  bet  Noorder-Spaarne.  ^-  Van 
dit  buit.  s\jn  de  gebouweu  gesloopt  en  de  gronden  getrokken  aau 
Spaar-tn-  Hore. 

8PAARNYREUGD,  voonu.  buit.  in  Kenntmerland ,  prov.  Noord- 
Holland,  arr.,  kant.  en  3  min.  N.  van  Haarlem  ^  gem.  iSrAoofen-e»- 
Gthmehten,  1  u.  Z.  van  Schooten,  aan  bet  Noorder-Spaarne.  —  Dit 
buit.  is  gesloopt ,  en  de  grond   tot  land  gemaakt. 

SPAARNWOUDE,  gem.  in  bet  balj.  van  Bloii,  prov.  Noord^UoU 
land,  arr.  en  kant.  Uaarlnn  (10  k.  d.,  5  m.  k.,  i  s.  d.);  palende 
N.aan  bet  Wyker-meer,  O.  aan  de  gem.  Houlryk-en-Polanen ,  Z.  aan 
bet  Spierinffuieer ,  W,  aan  hetSpaame,  bet  dorp  Spaarndam  en  aan 
de  Lede,  die  bet  van  Uaarlemnierliede  scheidt. 

Deie  gem.  was  vroeger,  tot  in  bet  jaar  1817,  met  de  amb.  Haar- 
iemmerliede,  Hof-ambaoht,  Houirijk ,  Polantn  en  Zuid' 
Schalkwijk  vercenigd  ,  en,  hoewel  die  ambachten  toen  administra- 
tief van  Spaabrwooob  gescheiden  z\jn ,  is  de  combinatie  met  alle  bo- 
vengenoemde ambachten  biy  ven  bestaan ,  too  ten  aansien  van  de  na- 
tionale niililie ,  als  ter  sake  van  de  biirgerlyke  begraafplaats,  doch  met 
IJaarlemmerliede,  Hof^amhachl,  Houtrijk  en  Polantn, 
alleen  voor  het  kerkciyke  en  de  bepoldering. 

De  bepoldering  van  Spaabrwoudb  dagteekcnt  reeds  van  da  veertiende 
eeuw,  en  is,  iu  de  vyfliende  eeuw,  by  bet  graven  van  de  trekvaart 
vau  Amsterdam  op  Haarlem ,  langs  de  suidiyde  deser  gem.,  doorsne- 
den en  ton  g«\olge  daarvan  verdeeld  in  twee  polders ,  ta-  «aten :    de 


m^ 


SPA. 


Vsreeiiigüc'Hiatienpoldcr-Tan-ÊjiajirnwoDila-nof*!!»* 

bBülit-«!Q'Noord'lluutrijk,   ter  lirikL-iijjifc  Viiri  tl  te  %jiart,  en  (i#  J 
Ugitis-palditr    of  Zuidcr-polil«r-vui»-iitï-(jt3ïiiec!iileii-S[i«arii 
ituudf3-eii*tlüUtrïjk*en^Po]anen,    ter   regleriijdo    %aii  de   trel«| 
vamU     Zij   be%at  hel  dorji  S  pa«ir  Ji  w  o  iid  ts ,    benevens  et:ni{{«   liuue#J 
Ln^jt  den  Spaar ndaniscbti-dyk  Mün&liiitende  Xv^cn  het  dorp  Spa»rnditr 
CU    bovcudii^n  ccnige   versliooid    ti(^gendu  huiccii ,    cri    healuat  ,     ^iiJf^etn 
liet    kadiiskT,    cerie  oppcrvlüklo   van    85i   btmd.     13   ?.  r.    H  ?.  tll«J 
waaronder  7üi  buiiiL  33  v,  r.  IG  v.  elL  belastbaar  land.     Men  lelt  i 
4i   fi,/  Wnoond    door   Gl    bnUj^ej^.,    iiitntAkrntlo   cenc    betulkiiiff    %êë 
330  iüWt,    diti   int'csl    ïü  den  liiiidbou^  eo  de  vrelei'lt  en  den  daaruiq 
vuurtkvntend^'n  btiuilcl  it>  kau»  ,  boler,  inclk,  bool  c-n  vet*  bun  br»tAdq 
vinden.     Mv.n  licütt  er  eenctt  la^en  moera«.^if[eii  (j^rond ,  dlo  liict  iiiaii^J 
fuldige  binucn^ateteii  en   poelen   dgorsncdeu    js. 

De  K.  K.,  diu  er  ongeveer  ^50  in  {[<Ual  xyu  ,  beliooreii  tol  da  »UL 
van  Spaar mvontU-aan  de-Lte,  —  Üc  Hurv*,  Tan  ^lelkri  mcu  er  otJi«, 
ftireek»  80  telt,  bebooren  lot  do  f^uni.  Sfmttnttlam'eH-Spaitrntttmttt^ 
i«<elkc  uok  bier  certe  kerk  beeft.  —  Men  beeJi  in  dcte  |;eur  eeoe  icbodf 
Helke  ijcuiiddeld   duor  een  i^etal  van  i30  leerlingen   betocbt  wordt. 

In  bei  jaar  1813   ii  men   lie|ronneu    met  do  beiilellini;  van   de  ht*t 
itfieatie^erkcn,   welke  nederl  bel  janr  1807  op  vier  pnnleu  in  de  \^it 
SfAARWwoLUi  tijn  aangelegd  ,    en    tbattii   tot   de   Litiid    vart  Ani»lefdaii 
behooren.     Deie  werken   lijo  iiii  iioj  vermeerderd   mei  ecu   aaniiciilljl 
bomvrij   ffirt,    getiouv^d  in  den  Zuider-  of  Rotte- polder ,    Ier  p(iialse| 
itaar  de  Lede    in   bet   llanrleiiuiïermeer   uilualcrt. 

ilel  d.  SfiAnnwoLiie  li^jl  3  y.  W.  van  Aimterdaru,  È  u.  N.  0«  val 
Ouarleiii,  nabij  den  t^pnarndain^cbe  dgk.  Het  ii  eene  irer  oude  plaauJ 
die  reeds  in  do  twaalfda  eeuw  bekend  was,  en  .il  vruc;;  tn  do  j^e 
«ebiedeni»  onder  den  naam  van  SrAtn^occn  voorkonit,  In  de  oud 
biteven  der  Ulrecbl&cbe  kerk  beet  dit  d.  bPiBNEWut ,  SruijiciswAtt 
of  ^pinEnüWALD^  en  in  een  oud  voitïrajf  komt  het  nU  Sfiküewalt  voofj 
De  pnrocbiekcrk  f  welke  vi^ór  de  Uetvoinain^  aan  den  Ii.  GütRTRCtft 
tüi'jewijj  was,  iltiiid  ter  verjjevinfj  van  de  Graven:  docU  de  bcvctlt^ 
gin[f  kwuni  den  Doiüproost  van  ötrcehl  toe.  Jn  bet  jaar  ItSH  brag 
iy  I  tnet  lasten  en  al^  8ü  Eynsebe  jjuldeus  (lli  ^;nld  )  op,  docb  oa 
dti  rompen  van  de  dijken  «cbool  er  voor  den  Tustoor ,  die  er  nil 
woonde ,  Mutnrg  over,  Daar  was  voor  di^n  Pai»toor  eeno  rastorij 
S;i  moffren  {iO  bund.  ^5  v.  r.  *J^  v.  elL)  bnd  ,  welke  jaaflijki  S:i  Rijo 
■ebegnJdetis  (3ö  {jnld.)  opbrafftcn.  De  in|Teïctcntn  ^or|;den  voor  den  l*a 
tuor  eij  ^aven  bem  een  jaarlijkftb  inLoineu.  Deso  kerk  pla|;i  vry  ^rtM 
te  *ijn  ,  maar  ii,  na  de  verwoc-slijig  in  den  Sponnsc^ben  oorlojy,  jicer  tcrv» 
leii  ;  een  klein  |]edeelle  duarran  beet'l  tiieii  tut  de  kerkdienst  bekvia^ifn 
jjeniaakt.  £r  is  in  deee  kerk  |;een  or^rt  L  De  luren  w^as  vóór  bet  jaar  181i 
fry  boog* ,  «oodat  «ij  iii  viueger  lijd,  vtKjr  de  lan<fs  de  kust  varende 
lebipper»  inde  Nuoidiee,  ten  baak  strekte,  docb  in  dal  jaar  is  wrj^eni 
b'jywvalligheid  de  kap  aaiiuierkclijk  veilaa^rd.  Er  wordt  hier  tkcbti  vitr 
lualen    *sjüars  gepredikt. 

Do  U.  K.  kerk,  welke  ottQ  do  Lcdó  staats  i«,  ifi  bet  jojtr  1S36| 
door  aonKienlijke  inb^idien  ,  zoo  ^aii  bel  Utjk  ais  van  de  provincie, 
vernieuwd,  ilet  is  een  eenvoudijj  gebauw  «onder  turen  jof  *piti ,  docli 
'tn  van   etn  or^tl  voorxien. 

Du  dorpscliüol  werd  in  JS37  doof  onderdoiu  en  bonwralligbeid  af^e* 
keurd  en  is ,  bjj  j^ebi-ck  aan  eij^ene  middelen  lot  wedenipbouw  ,  (retloopt : 
^rwyi  de  kifidercD  lo  ^taaahoui  ter  fcliool  0ifi|;en.     l^j  reu  Uieutltifiia 


SFA.  603 

-gtUl  VM  iifcutpligly  kio«l€reo  werd,  ia  bel  jaar  fl84K,  door  de 
Mff  vwi  ImI  giiwiiitJyfc  betUiur ,  uit  mdragen  van  parlikalïero»  eo 
«ii  «i§n  mffSMtm  ia  doM  btboelU  TOoriMD,  aoudat  de  geneeote 
Jbei  vorigi  jaar  (1846),  nol  cem  oieuwo  adbool  ta  oader- 

if  ^^^ 
«•  afttaad  Ita  Noordea  vaa  dit  dorp,  aaa  den  dyk,  diyt  b^^ 
a,iUalbet  G«ni«CBelandtbuU-vaa»RQnlaBd,  lyndc 
ga^oua  mei  Iwea  r)|en  booroen  er  voor.    Bei  diedl  voorna- 
i  oea  flugaiyn ,  «aaria  de  beboelied  voor  de  dykwerfcea  ao- 
waidea  ea  wonll  legenwoordig  bewoond  door  oenen  der  Opsie- 
aen  vaa  Ryabuid. 

KiAAS  VMi  £iJT0  beeft  vaa  dit  dorp  ,  waar  by  «ooade,  de  naam 
«aa  fiiaiaaweeBia  ■mi  onlloend.  Maar  men  vril  aèndo  by,  in  bet 
begia  der  deriioBde  eeuw ,  geboren  lyu ,  in  een  bnïtje ,  nog  ttaaudis 
aaa  ea  baaedea  den  Hoogen-  of  Slaper-aeedyk,  in  deao  gemeente.  Uy 
wat  aoa  groot,  dat  de  Iang»lo  man,  met  gemak,  onder  lynen  nilge- 
eUaklaa  arm  kon  doorgaan.  De  aebryver  der  Egmonder  &ronyk  ver- 
ImmII,  dat  by  ,  nog  een  tebooljoogen  lynde,  deten  Klaas,  met  verwon- 
dering van  acbleien  (van  voreri  durfde  by  niet)  plagt  te  betebouweu. 
De  Sdeica,  die  na  den  moord  van  FLoauV ,  Graaf  oom  UoUand,  naar 
lagelaad  Irokkea,  souden  bom,  alt  eene  teldiaambeid,  derwaarta  bobben 
«MtfcgoaeaMa.  By  dea  nog  levenden  hadboawer  DiaaDuBiioft  JAan, 
Wfonade  aaby  do  Hervormde  kerk,  wordt  bewaard  een  patemoiter 
^aa  coao  verbaaende  grootte ,  ca  leo  mea  beweert  van  dien  rena  af- 
bomitig.  Aan  .den  buitenmoor  der  Hervormde  kork  vindt  men  lyno 
Tadea ,  aameiyk  dea  afstand ,  welke  er  tmacbea  ayne  linker  ea  ayno 
regtorluuMl  waa ,  wanneer  by  met  uitgestrekte  armen  tegen  dea  manr 
alood,  aangeduid. 

Op  dea  6  Deoember  van  bet  jaar  1572 ,  viel  op  den  Hoogendyk , 
omtrent  dit  dorp,  eene  hetige  scbermutseling  )roor,  taisebcn eenige 
Spanjaarden  en  de  beietting  van  SrAAaioAB.  Den  volmiden  dag  son- 
dea  die  van  Haarlem  ,  de  groote  aangeleffenbeid  der  Spaamdam- 
mer-sebans  volkomen  kennende ,  drie  bonderu  man  voetvolk  derwaarts , 
onder  bevel  ^an  Giaaiv  vak  aia  Laas  eo  den  Kapitein  MAAana  Paais , 
tol  versterking  der  besetling.  Den  8  van  deselfde  maand ,  trokken 
•onigo  bargers  en  soldaten ,  onder  Diaa  Mattbssss  ,  een  der  aeven  Stads- 
ftapHeiaen ,  met  scboppeo ,  graven ,  bonweelen  en  andere  werkinigen 
aaar  dea  Hoogeadyk,  om  dieu  tussehen  Spaamnoiide  en  StAAaaoAB 
door  Ie  steken,  ea  dus  ,  door  bet  land  aan  die  syde  van  de  stad  onder 
valer  Ie  letten ,  de  aannadefing  van  den  'vyand  te  verhinderen»  Deie 
aaasbg  gelukte  ten  deele  f.  leeds  was  er  een  groot  stuk  dyks  doorge- 
graven y  eer  do  vgand  tulks  gewaar  Iverd }  doch  toen  bemerkte  do 
Spanjaard  bet  voornemen  der  belegerden  ,  waarop  sy  yiiog»  kwamen 
toescbieleo ,  om  bet  oogmerk  der  tlaarlemuiers  te  verydelen ,  hetwelk 
bun  gelukte,  doordien  bet  opgedoWcn  gat  nog  niet  diep  ea  wyd  gev 
noeg  was  en  dus  dien  selfden  dag  nog  door  deii  vyand  gestopt  werd. 
De  Spanjaarden,  den  26  Juiy  1572,  mot  bun  Irgervaa  voor  Haarlem 
opbreaende ,  voerden  niet  alleen  eenen  groeten  roof  ea  boil'  van  de 
oagokikkige  landtaten  roede ,  maar  aells  verbrandden  deie  roekolooaen  de 
dorpen ,  oio  bon  reeds  brandvehatting  betaald  badden ,  niete  verscbo- 
^  neado,  vaa  Albreebtsberg  of  fileemendaal  af  tot  aan  SrAAaaweijaa  toe. 
Do  kerk  to  StAAaawoaoa  verbrandde  tot  op  een  klein  gedeelte,  bet* 
welk  met  eenig  riet  overdekt  was ;  de  kerktoren  bleef  onbesebadigd  ; 
docb  de  rampen  ea  bet  gebrek  aau  gold ,   ia  bet  jaar  1577 ,  in  ona 


e04  SPA. 

Taderland  aanmerkelijk  toegenomeo  zynde  ,  dwongen  den  Admiraal  ^ 
Staten  ,  den  Heer  van  Warmond ,  Johar  tin  Doivanvooa»! ,  beide  de  klok-^ 
keu  uit  deten  toren 'to  doen  halen ,  teneinde,  benevens  meer  anderen; 
tot  geschut  te  doen  vergieten ,  onder  belofte  nogtbani  van  ie  te  sallen 
wederle veren ,  of  de  zuivere  waarde  daarvoor  te  betalen.  Doch  deze 
belofle  is  niet  nagekomen  ;  gelijk  zulks  biykl  uit  eeo  request  door  de 
ingezetenen  van  Spaaerwoddb  ,  den  Staten  van  Holland  eo  West-Fries- 
land, in  het  jaar  1613,  aangeboden,  waarin  zy  verzoeken,  ter  weder 
aankooping  van  de  twee  klokken  ,  eene  belasting  van  acht  sluiven 
te  mogen  loggen  op  iedere  ton  bier ,  welke  door  de  tappers  by  beo 
zoude  worden  gesleten.  Dit  verzoek  is  ben  ,  den  13  Maart  van  het  ge- 
melde jaar  ,  gedurende  zeven  achtereenvolgende  jaren,  toegejklaaa, 
onder  voorwaarde,  van  de  penningen,  uit  deze  beiasling  ingezameld, 
tot  geen  ander  einde  te  gebruiken.  Dit  octrooi  werd  in  bei  jaar 
16ii1 ,  %oor  nog  zes ,  en  den  24  Juny  1627  andermaal,  i>og  voor 
Btven  achtereenvolgende  jaren  vernieuwd  ,  doordien  den  Staten  geble- 
ken was,  dat  de  voorscbrevene  beiBng  niet  alleen  nog  minder  dan 
negen  gulden  jaariyks  opgebragt  bad ,  maar  dat  anderdeels  de  Tcrzoo- 
kert  deze  weinige  penningen  tot  andere  benoodigdheden,  ter  verbetering 
van  bet  dorp  ,  badden  moeten  aanwenden  ,  en  wel  inzonderheid  ter 
herstelling  hunner  kerk  ,  alsmede  tot'  het  leggen  van  eeneo  geheel 
nieuwen  vloer,  nienwe  banken  en  tot  ander  noodzakeiyk  oaderhoud  en 
verbetering  van  het  geheele  geboaw. 

Dit  dorp  heeft  vroeger  veel  door  geweldige  doorbraken  geleden ,  en 
laalstciyk  stond  het  daarvoor  nog  in  het  jaar  1836  bloot «  soo  als 
men  zulks  omstapdig  op  het  art.  Spaaiidam  (hl.  596  en  597)  kan 
vermeld  vinden. 

SPAARNWOÜDE  (HET  SLOT-TE-),  voorro.  kast.  in  het  balj.  van 
Slois ,  prov.  Noord' Holland ,  arr.,  kant.  en  |  a.  N.  W.  \aQ  /7aar- 
Um ,  gem.  en  in  het  d.  Spaamvoudef  benoorden  de  kerk. 

Dit  kast.  was  het  stamhuis  van  het  edele  geslacht  van  Spaaerwocdi  , 
van  hetwelk  Gekard  van  Spabewuudb  voorkomt  in  eenen  verzocnbrief ,  van 
het  janr  1413  «  lusschen  dezen  Geiaro  vati  Sparbv?oodb  en  Gerabd  var 
PoBLGEBST ;  wclkc  verzoeuing  bewerkt  werd  door  lusscbenkonist  van 
FiLiPs  en  DiOBBiE  var  Bloot  ;  ter  oorzake  van  den  doodslag  aan  Albid 
VAR  Poelgeest  gepleegd.  Ahpziro  maakt  gewag  van  WiLiea  var  Sparb- 
wroDDE  Florisz.,  welke  zyn  eigen  zegel  gebruikte,  deze  leefde  in  het 
jaar  1554,  alsmede  van  Jar  var  Sparrbwooob  ,  Klerk,  welke  in  het 
jaar  149^  by  den  Heer  Sihor  var  oer  Hoest  ,  Priester  te  Haarlem , 
woonde.  Een  ander  met  name  Jar  var  Spaerewouob,  heeft  volgens  de 
archiven  der  gebeneficieerden  van  Holland ,  in  bct^jaar  1488,  de  heer- 
lykbeid  van  Spaarncwoiide  verbeterd.  Ysbbakd  var  Spaarrbwoodb  be- 
zegelde in  het  janr  14Ü1  met  zijn  eigen  zegel,  als  borg  van  Willbi 
VAR  Adricdeh  ,  eenen  brief  binnen  Leyderdorp.  Op  de  lyst  der  Ede- 
len ,  welke  ten  tydc  van  Hertog  Karel  var  Hooecoroib,  van  zyne  erf- 
dochter Maria  en  den  Aartshertog  MaiihiUaar  var  Oostbhrije  ,  name- 
lyk  sinls  de  jaren  1477  tot  1500  ,  bekend  waren  ,  vindt  men  Klaas 
VAR  Spaarvi'oudb  mcdc  opgeteekend.  Willem  en  IJsbrand  var  Sparer- 
wocDB  waren  beiden  op  het  jaar  1497  jLeeomannen  van  de  grafelyk- 
heid  van  Hollaud ;  en  in  later  tyd ,  namelyk  in  het  jaar  15i20,  komt 
Gbrrit  var  Spaarwocdb  ,  welke  in  het  jaar  1548  Deken  van  het  St. 
Jorisgilde  te  Haarlem  was ,  als  Leenman  voor.  Nog  vinden  wy  by 
AiPBiHO  en  ScBREVBLivs  eenen  anderen  IJsbbart  var  Spaarwoude,  op  den 
Èè  Augustus  157:2,  tot  Schepen  te  Haarlem ,  en  na  het  o\ergaan  dier 


SPA.  OOK 

tUd  9  op  Heo  O  Deeember  1573 ,  tot  Bnrgeineeiter  gekoian  ;  tn  ein- 
deiyk  f  inden  wfj  op  de  getlichlslijst  der  Heeren  van  Amtil  tar  MuR' 
nm ,  eene  Joitu  tak  SrAAiwooM ,  die  in  het  jaar  f 000  oferleed  ,  alt 
weduwe  van  Heer  Wouna  tih  Mijrdm,  Heer  van  Ruweel,  na  den 
dood  van  aijnen  vader ,  (^melis  benoemd ,  ook  noff  eene  Mabu  , 
erfdoehler  van  GiaaiT  var  SpAAawoüDs,  in  het  jaar  10 11),  te  Vianen 
gehowd  y^met  Jacoi  var  Abitu.  var  Mi jrdbr  ,  Heer  van  Loenenloot , 
waarbij  iij  kinderen  ^wonnen  heeft.  Doch  omstreeks  dien  tijd  is  dit 
g^eslacnt  'nitgestorven* 

Sr  moeten  nog  onderaardsche  keldert  van  het  tlot  bettaan. 

SPAAENWOUDE-AAN-DE.LIE,  R.  K.  tUt.,  prow.  Noord- ffoüand , 
dek.  van   Kennemortand, 

Tot  deiettat.  behooren  niet  >lechtt  de  R.  K.  van  de  gem.  Spaarn- 
woode,  maar  ook  die  van  Spaarndam,  Uaarlemmerliede, 
Hofambaeht,  Houtryk  en  gedeelteiyk  die  van  Polanen.  Zy 
wordt  deor  eenen  Pastoor  bediend,  en  telt  KOO  lielen  en  ruim  550Cora- 
mnnikanten. 

SPAARN WOUDE-EN-HOUTRIJK-ENPOLANEN  (DB  ZUIDERPOf^ 
DER- VAN-)  of  Dl  Rom-POLDEB,  pold.  in  hel  balj.  van  Bloit,  prov. 
JVoord-UoUaud ,  arr.  en  kant.  i/aarUm,  gedeelteMjk  gem.  Spaam" 
woude,  gedeelteiyk  gem.  H outrijk-tn- Polanen ;  palende  N.  aan  den 
Boogendijk,  O.  aan  den  Houtrijkerweg ,  Z.  O.  aan  den  Hollaodtche- 
Spoorweg,  W.  aan  de  Binnen-Liede-en-Mooye-Hel. 

Dexe  pold.,  wordt  det  somert  doorgaans  door  eenen  molen ,  van  het 
overtollige  water  ontlast ;  det  wintert  naar  vordering  van  den  waterttand. 

Door  dezen  pold,  it  men  in  1841  begonnen  te  graven  de  in  1844 
voltooide  kanaalvaart  tot  droogmaking  van  het  Haarlemmer-meer. 

SPAARNWOUDE-EN-SPAARNDAM,  kerk.  gem.,  ^row.  Nootd^Uol^ 
land,  klass,  en  ring  van  Haarlem, 

Tot  deie  gem.  behooren,  behalve  die  van  de  burg.  gem.  Spaarn- 
woude  en  Spaarndam,  ook  die  van  Haarlemmerliedoy  Hof- 
ambacht,  Houtryk  en  gedeeltelyk  Polanen.  Men  telt  er  520  lie- 
len, onder  welke  by  na  500  Ledematen  .  en  heeft  er  twee  kerken,  als: 
eene  te  Spaarnwoude  en  eene  te  Spaarndam,  terwyi  de  Predi- 
kant te  Spaarndam  woont.  De  eerste,  die  in  deze  gem.  het  leeraar- 
ambt  heeft  waargenomen ,  is  geweest  Arbrt  Arbrtz.,  beroepen  van  Uit- 
geest, in  Mei  1580,  vertrokken  naar  Rroek-en-Züiderwoude  in  July  1595, 
soo  althant  luidt  de  opgave  van  een  geschilderd  bord  ,  in  de  kerk  alhier 
voorhanden,  ofschoon  uit  eene  naamUjst  van  Predikanten,  die  te  Haar- 
lem gestaan  hebben  ,  te  vinden  achter  een  oud  psalmboek  ,  biykt,  dat 
reeds  voor  het  Jaar  1508  zekere  Maartbr  Dirksz.  te  Spaarndam  zyne 
predikaliën  heeit  doen  hooren  en  daarom  ,  121  Mei  1568 ,  door  den  Her- 
tog VAR  Alva  verbannen  is  geworden.  Teruggekeerd  schyut  hy  ook  in 
Haarlem  gepredikt  te  hebben  ,  in  1572  en  1573,  en  daarom  als  Predi- 
kant te  Haarlem  uitgesloten  te  zyn  uit  het  afgekondigd  pardon  ,  O  Juny 
1574.  Onder  de  hier  gestaan  hebbende  Predikanten  verdient  melding 
JoRAHRBs  VAR  DER  Wabter  ,  dlc  er  vau  1662 — 1665  stond,  en  later  als 
Hoogleeraar  te  Franeker,  den  4  November  1701 ,  overleed. 

Vroeger  merden  er  te  Spaarnwoude  veel  meer  Hervormden  getonden 
dan  te  Spaarndam,  daarom  woonde  de  Predikant  ook  te  Spaarn- 
vroude.  Nadat  echter  het  getal  Hervormden  te  Spaarntbm  meerder 
was  geworden  is  dit  veranderd ,  hetwelk  in  bet  jaar  1048  scbynt  plaats 
gehad  (e  hebben.  Uit  de  kerkeiyke  acten  der  gemeente  blgkt  name- 
lyk ,  dat  ten  jare  1672  aan  zekeren  Gbbrit  Jahsbh  ,  Kerkmeester  van 


006 


SPA. 


Spaarniiouda  ,  hy    gi^ogenbeid  van  ecnrn  t«Ul  «iTor  ti«t  vorbafUt  fftl 

dtt  iüiltgo  prr!dikants%ïonin|r  altlanr  ttissrhen  de  Hervorinden  en  Itooautb- 
|[rztndt'i]  ,  ii  Yoorgeleicn  ci^ne  iiclo  vjia  contract ,  (fcsloien  ïn  bet  jaar 
1ü4Sf  ten  OTiTilnao  rao  da  eerw.  elossi»  vjin  llasHeio  ,  Itis&cltrn  dip 
van  Spaarndotn  en  Spaartiwotidv,  wrgtsnft  hel  overfcsUcn  (dnl  if  ^r* 
plnnlten)  vnn  de  ordinaire  woning  van  den  Predikant  xnn  8|>a«m»iiu4f 
naar  Spaarndam.  Van  dit  conliart  licnisUc  dcsllijds  ei^n  aiitbeniieii 
a&clirih  by  dm  Prcdiknnl  S*Bcrt  KfiraR^iic».  te  Ilnurl^m. 

SPAARNWOl  OE-HOFAMBArJIT-EN-NOORD-HOÜTRrrK  (VER- 
EENIGDE-mNNENPOLDER-VAN),  pold.  in  het  balj.  van  JÏ/<m,  proT. 
Pf nor d' Holland  f  arr.  m  V^nX,  Haarlem  j  f^m,  Sfiaantw^utie ,  gedeelte- 
lijk g^em.  Haarïemmerliefle'IS&ord'Schaikwijk  en-fiof'Ambaaki  f  gedecU 
lelijk   (jciïi,   IfoHtrijk-en-Polanên, 

Id  1837  if  men  begonnen  de  Holland^ttbc  Ijierpn  t poorwpfr ,  daor  en 
Innjp  de  luidiyde  van  dpien  paldcr,  len  N*  van  de  trek  Taart  Ie  Irgj^n. 

SPAARNWOIIDER-VEËR  (HET),  voorm.  veer  in  het  balj.  laa 
Bhit  j  pror.    ISoord^UoUand.     Ztc  Pe^atNiiSfRtfi  (Oët). 

SPAKENBURG,  b.  in  Eemtnvd,  pmv.  Vlrêcht ,  kant.  en  fif  u. 
van  Amersfoori  f  ^em.  en  l  lu  N.  van  Buntrhöten  ,  i  ik  0«  van  den 
mond  der  K<*ni  ,  aan  den  mond  der  baven  fan  Bunschoten  ;  met  79  H. 
en    ruim  ^SO   inw. 

£r  ligt  htcr  eene  iccjltiis  ,  vrc]k§  ilagdorpcl  1.097  onder  A.  P,  Ir^. 
Uithoofde  der  daar  te  steUcne  inundatie  ,  op  de  linkervleugel  dtr  aoo- 
(genaamde  Linie  van  de  Grebbe,  welke  bicrtfjen  de  Zuidenee 
sleiinl  f  il   deie  iliiii  door  veldwerken  bebchermd. 

SPAKENBÜRGER-IHJIC  (DE)  .  dijk  in  Ktmland ,  prov.  üfreehi, 
wel k 47  lie oosten  Spakenburg  brjrint,  om  Dykhnlsen  hcenlnopl ,  en  ver* 
der  lanp  den  Eera  ,  onder  de  namun  van  den  Vits-»w-VeL»i>iJK,  no 
ËEBDijK»  en  den  Slaag- of  Vet  cdu  c,  naar  de  bijtondere  plaataen  ,  die, 
lot  Amersfoort  loc,  daaraan  liggen.  Van  oods  her,  i\jn  er  vele  ter* 
sebillen  over  bet  onderbond  van  detcn  dyk  g;eweest.  hy  werd  xéér 
of  omtrent  bet  jaar  140^,  door  die  *ao  Amersfoort,  Ecmbrn(j^,  Op* 
per-en-Ncder-Zcldert ,  Dnyst  en  de  Haar,  bij  Spakenburg  aangflckgd  , 
co   toen  de   SfAKeiiBCHGHiiiB'ZKeiitiii  genoemd. 

RüDoLF  vau  DitrnouT ,  den  drie  en  vgflignte  Bisfcbop  vao  Utrecht , 
onlilocg ,  naderhand  ,  de  oanïeffgcrs  van  het  onderhoud  ,  waarmede  bij 
die  van  Bunschoten  bcla»lte  ,  aan  welks  Schout  en  Schepen  de  «chouw 
werd  opgedragen.  Naardien  iele  burgers  van  Amerjifoort ,  en  eenigea  . 
van  Utrecht »  onder  dexen  dijk  geland  waren  ,  werden  lij  mede  lol  het 
onderhoud  verpligt ,  en  kregen  ^  nevens  die  van  Bunschoten  ,  deel  aan 
de  schouw.  Boor  deion  werd  de  dijk  wel  onderhouden ,  lot  aan  den 
watcr%loed  ,  die  «  op  Si,  Ciallendag,  in  of  omtrent  het  jaar  I41f9, 
voorviel.  Toen  liepen  de  kosten  ti;  boog,  toodat^  in  den  jare  t4d7  , 
flc  uitspraak  over  de  wijie ,  waarop  de  dijk  hersteld  lou  worden  ,  door 
de  gelanden  en  geërfden ,  pesleld  werd  aan  den  Maarschalk  van  Eem- 
land  en  achL  Ze^rgers  ,  of  Zeg&luiden  ,  welken  genomen  werden  uil  de 
burgers  van  Utrecht ,  Amersfoort  en  Bunschoten.  Door  de^n  werd  dan 
ook    het   verüchil  beslisl  en  uit   den  weg  geruimd. 

ïn  bel  jaar  1501  ,  werd  bïj  de  R^^gfcringen  der  steden  ütrecbl,  Amerf-^l 
foort  en  Run  se  boten  ,  roet  de  l  andgen  ooien  van  Bunwholen  ^  ©ene 
overeenkomst  getroficn  ,  op  bet  beheer  ,  schouwen  en  onderbond  vtn 
èen  VEfci-tN-VKLMiJi  ,  looahdo  dijk  van  Spakenburg  af  tot  ann  Eem* 
brugge  dcsiyds  genoemd  v^erd.  Ingevolge  daarvan  ion  de  sehoitw  en 
b^heering  van  den  dijk  getchieden  door  ses  Landgenuoten  ^  die   onder 


SPA.  007 

ImI  GiTCgt  vin  BonidioteD  geland ,  m  wd«r  akUar  twnalf  dtmmnten 
mnad  «nrcn ,  van  velktn  een  door^die  van  JJlrachl ,  tvcn  door  dia  van 


t ,  tn  drio  door  dio  van  Bnnielioten ,  jaariykt ,  op  6u  Pie* 
teradaf ,  voiluioren  londen  worden.    De  •cboov  editer,  die  van  oodt 
by  dan  Bw|meeilar ,  Soboot  of  Gprtfi  van  Bontoboten  pleeg  gedaan 
te  «Ofd«i  I   fon  niellegettitaande  deae  nieuwe  aebonw  in  waarde  blQ- 
v^«    Dan  t  bierin  voai  naderband  verandering  gekomen  lijn  ,  dewijl ,  . 
bij  oeM  nadere  overeenkomsl ,  tuncben  die  van  Utrecbi,  Amenfoort 
en  Bnnacboten ,  in  bet  jaar  1530  gemaakt «  bet  doen  van  de  fcbouw 
gesteld  vordt  nab  8eboot  en  Sebepentn  loo  van  Bnnicbolen ,  ab  van 
ter  Een,  alk  in  ayn  Geregte,   naar  oude  gewoonte.    Maar  in   bet 
volgende  jaar  1894,    werd  er  van  *aKaifert   wege,   door  den  Stad- 
bonder  en  Hove  Provinciaal  van  Uirecbt,  een  Collegie  van  eenen  Dyk- 
graaf  en  v||f  Heemraden  ingeeteld ,  beiwtlk  sedert  in   stand  gebleven 
iê.    Men  stalde  toen  drie  scbonwdageA  vast ,   en  bepaalde  de  keuren 
en  boetnn*    Maar  als  die  van  Bantcboten ,    en  van  alle  de  landen  « 
aan  de  Eem  gelegen ,  in  bet  jaar  1852 ,  door  bet  inbreken  van  den 
Vna-  m  TnaauB ,    groote  scbaden  geleden  badden ,  werden  er ,  tot 
berstelling  van  deo  djjk ,  nieuwe  keuren  gemaakt ,  en  tevens  bepaald  , 
dat  van  de  Heemraden ,  een  van  Utrecbt ,   een  van  Amersfoort «  twee 
uit  Bunscboten  en  een  uit  Eemnes ,  Baam  of  Eembrogge ,  by  beurten 
Bonden  moeten  gekoien  worden»    Zy  moesten  «  volgens  eene  ordonnan- 
tie van  Keiser  Kimn ,  in  bet  selfde  jaar  vasigmteld ,  ieder  vyftien 
dammaten  lands  besitlen.    Nopens  de  berstelling  van  den  ViwauK, 
waartoe  sommigen  weigerden  aarde  te  love#en ,  werd  in  bet  jaar  1838 , 
m  den  Hove  van  Utreebt,  eene  nieuwe  ordonnantie  gemaakt.    In  den 
nanvang  der  voorgaande  eeuw ,  weird  de  TnaouK ,  strekkende  van  be- 
westen  Spakenburff  af  tot  aan  den  Gemlanderdyk ,  by  bet  Hnis«ter-Eem , 
by  sware   watervloeden  ,    inionderbeid    by  dien  van  AUerbeiligendag  • 
dêi  jaars  1870,   te  laag  en  te   ligt  bevonden.    Aangesien   er   nu, 
over    de   verswaring    federt   vele  jaren,    tuiscben    de  eigenaars  der 
vrye  en  die  der  dykpligtige  landen ,    in  en  omtrent  Bunscboten ,  ge- 
sebil  was  geweest  voor  den  Hove  van  Utreebl,  soo  werd  bierover,  in 
bet  jaar  1603 ,  by  de  Stalen  dier  provincie  eene  beslissende  uitspraak  ' 
gedaan ,  volgens  welke  de  dyk  in  bet  volgende  jaar  verboogd  en  ver- 
awaard  moest  worden.     De  kosten  souden  voor  de   eerste  reise  gedra- 
mm  worden  door  de  dykpligtige  landen  voor  de  eene  belft,  ter  vry- 
fcaaping  van  da  belastingen «  wsarmede  sy  tot  onderhoud  van  den  dyk 
baawaard  waren  geweest ,  en  door  alle  de  polders,   vrye  en  onvryo 
landen ,  damroet  en  dammetsgelyk ,   voor  de  andere  belfi ,  beboudens 
dnl  alle  gemelde  polders,   vr^e  en  onvrye  landfu,  den  dyk,  na  dt 
«•fita   volmaking,  gesameniyk  souden  onderhouden,   sonder  eenm 
verdere  eiicben  op  de  oude  dykpligtige  landen.    Wyders  werd  by  dit 
uitspaak  eene  waarsehappy  of  heemraadschap  opgerigt  van  vyf  perso- 
nen ,   te  weten ,  drie  uit  de  gelanden  van  Bunschoten ,  als  %  een  van 
ütreebt ,  een  van  Amersfoort  en  een  van  Bunschoten ,  en  twee  uit  de 
beide  polders ,   by  beurten ,   welke  Heemraden  met  meerderbeid  van 
stemmen  eenen  Dykgraaf  verkiesen  souden.    Dit  collegie  sou  bei  be- 
beer  bobben ,  soo  over  den  Ybldouk  bewesten ,  als  van  den  Tanau^ 
booasten  Spakenburg  tot  den  Gelderscben  dijk  toe.    (Mf  warden  Dijk- 
graaf en  Ueemraden  gelast  sorg  te  dragen ,  dat  de  Slaag-  en  Serodij- 
ken   aan   da  selfde  order  werden  onderworpen,  als  w  den  Ystf-  en 
YauMSB  gesteld  was ;  docb ,  dewijl  bet  collegie  sidi  daartoe  oninaglig 
bevond  ,    naardien  die  dijken  niet  onder  een  algemeen  opsigt ,  maar 


606  SPA. 

door  UJiondere  ingexetenen  ieder  Toor  itjn  land ,  opgemaakt  ea  oodor^ 
boaden  verden  ,  xoo  it ,  in  bet  jaar  1667 ,  bij  da  Gedeputaerdea  fta 
de  Staten  der  provincie  Utrecht ,  op  de  klagten  Tan  Dijkgraaf  ca 
Heemraden  verslaan,  dat  de  dijk  van  Eembrugge  af ,  airekkende  aaar 
de  tee  ,  zoo  verre  die  onder  bet  cpiigt  van  bet  geregt  yan  EenibfBi|e 
lieboort ,  overeenkomstig  de  uitspraak  van  1603  sou  moeten  variEi 
venwaard  en  verboogd ,  en  die  van  Eembragge  naar  Amersfeort  ap 
sekere  breedte  gehouden  ;  luUeode  bet  gemelde  geregt  en  de  verdeR 
belanghebbenden  in  de  polders  moeten  zorgen ,  dat  ieder ,  Se  daar- 
toe verpligt  was  ,  daartoe  ook  naar  behooren  vrerd  gebonden  en ,  Ij 
gebreke,  Dijkgraai  en  Heeroraden  lulks,  ten  koste  van  de  nalatigea, 
op  gewin  van  den  derden  penning ,  mogen  doen. 

SPAKEZIJL,  sluis,  prow .  Fiietland ,  kw.  ^estergoo,  griet.  iP^M- 
senu/eti^  10  min,  Z.  O.  van  Dedgum  en  dienende  om  het  water  vaa 
den  Sensmeer-polder ,  op  de  Dédgumer-vaart  te  ontlasten. 

SPALAND,  beerL,  gedeelteiyk  in  Delfland,  gedeeltelijk  in  ScUê- 
land,  prov.  Zuid' Holland ,  arr.  Rotterdam,  kant.  Schieeiam  ^  geai. 
KetheUen-Spaland  ;  palende  N.  aan  Zouteveen  ,  O.  aan  Kethel ,  Z.  aaa 
Babberspolder ,  W.  aan  de  Vlaardingsche-vaart. 

Deze  heerl.  bevat  het  geh.  Spa  land,  benevens  eenige  yerttrooid 
liggende  b.  en  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  1166  bund.  5  ▼.  r.  70  v.elL 
belastbaar  land.  Men  telt  er  125  b.,  bewoond  door  128  buisgea.,Bit- 
makende  eene  bevolking  van  840  inw.,  die  meest  in  veenderij  en  land- 
bouw hun  bestaan  vinden. 

De  Herv.,  die  er  360  in  getal  zijn ,  behooren  tot  de  gem.  van  KetkeL  -* 
Do  R.  K.,  van  welke  men  er  480  fiantreft,  worden  tot  de  stat.  vaa 
Kethel  gerekend.  —  Men  heeft  in  deze  heerl.  eene  school ,  alwaar 
80  tot  100  kinderen  ,  waarvan  40  voor  rekening  van  de  gemeente  gratis , 
onderwijs  genieten. 

Deae  heerl.  maakte  vroeger  een  afzonderiyk  ambacht  uit,  maar  se- 
dert de  iniyving  met  Frankryk  zyn  Kethel  en  Spaland  tot  eene 
gem*  vereenigd  onder  een  bestunr. 

Het  geh.  Spalihd  Kgt  2^  u.  N.  W.  van  Rotterdam ,  |  u.  N.  N.W. 
van  Schiedam.     Men  telt  er  11  h.  en  54  inw. 

De  kermis  te  Spaluid  valt  in  Zondags  naSt.  Jacob. 

Deze  heerl.  werd  in  het  midden  der  vorige  eeuw  bezeten ,  voor  de 
bell^ ,  welke  onder  Delfland  ligt ,  door  Mr.  Uogo  Abbabah  db  BaAiow , 
Heer  «on  de  Kethel^  en  voor  de  helft,  onder  Schielaod  behoorende ,  door 
Hbrdbik  Tbb  Shbttbh.  Later  schijnt  zij  door  aankoop  geheel  in  het  ge- 
slacht van  Gbvbas  te  zijn  overgegaan ;  allhans  in  het  Laatst  der  vorige 
eeuw  vinden  wij  als  ambachlsvrouw  van  Spalard  opgegeven  Vronne 
Catbabtua  WiLBELaiRA  VAR  OER  Staal  ,  douaifiere  van  den  Heer  A.  GivBas  , 
en  thans  wordt  zij  nog  door  het  zelfde  geslacht  bezeten ,  zijnde  thans 
een  eigendom  van  Jonkheer  Mr.  Marihos  Bbrharods  Hblebus  Wilbbui 
Gbvbbs,  woonachtig  op  het  Huis  te  Werve  onder  Ryswyk. 

Het  wapen  van  Spalaro  is  een  veld  van  sinopel  met  eene  spade  van 
sabel ,  vergezeld  van  twee   rozen  van  keel. 

SPAN,  naam,  welke  de  Negers  geven  aan  de  voorm.  koflijplant.  Mabu* 
Pbtborella,  in  Nederlandt^Guiana,  kol.  Suriname,  Zie  Mabia-Pbtborklla. 

SPANBROEK,  kerk.  ring,  prov,  I^ oord- Holland,  klass.  van  ^oom. 

Zii  bevat  de  volgende  10  gem.:  Aartswoud,  Benniugbroek- 
en-Nibbizwoud  ,  Hauwert,  Hensbroek,  Hoogwoud,Ob- 
dam,  Spanbroek-en- Opmeer  ,  Sybecarspel,  Ursem  en 
Wognom-eu- Wadway. 


SPA.  009 

Bom  Hog  telt  ruim  SOtfO  sieien  ^  oodor  wdka  1380  LftAcmaten  , 
Sietft  15  kerken  y  waarin  de  dienst  gedaan  wordt ,  door  10  Predikanten. 

SPANAROEK ,  gem.  in  de  Fiêr-I^oorderJuMgen ,  proT.  Jfoard^Bol- 
land,  arr.  i/oom,  kant.  Medemblik  (2  k.  d.,  14  m.  L,  5  s.  d.) ; 
palende  N.  O.  aan  de  gem.  Opmeer ,  N.  aan  Zijbccarspel ,  O.  aan  Wog- 
num-en-Wadway ,  Z.0.  aan  Berkhout-en- Baartdorp ,  W.  aan  Obdam. 

Deie  gem.  beVat  het  d.  Spanbroek,  de  geb.  Zand  w erve  en  de 
Kaag,  nencTens  gedeelleu  van  Spierdijk  en  Zuidermeer.  Zij 
beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  1311  buod.  20  v.  r. 
16  V.  ell.,  waaronder  1297  bund.  83  v.  r.  97  v.  ell.  belastbaar  land. 
Men  telt  er  164  b.,  bewoond  door  208  huisgez.,  uitmakende  eene  be- 
volking van  ruim  1000  iow.,  die  meest  bun  bestaan  vinden  in  het 
boter  en  kaas  maken.  Den  7.  February  1844  verbrandde  hier  den 
caagmolen ,  die  in  Augustus  1814  is  herbouwd.  De  korenmolen ,  eenige 
jaren  vroeger  verbrand ,  is  toeu  al  aanstonds  herbouwd* 

De  Herv.,  die  er  ruim  UO  in  gelal  xijn ,  behooren  tot  de  gem.  Span'- 
hroek'tm'Ojmur ,  welke  in  dexe  burgerl.  gem.  eene  kerk  hceA.  —  De 
R.  K.y  die  men  er  950  telt ,  maken  gcdeeltclyk  de  slat.  van  Spati' 
broek  uit;  terwyl  die  van  Spierdyk  en  Zuidermeer  de  stat.  van 
Sjpierdijk-^n-Zuidermeer  uitmaken  ,  en  die  vau  de  Kaag,  tot  de  stat.  vau 
Obdam  behooren.  —  Men  beeft  in  dese  gem.  ééne  school,  welke  gemid- 
deld door  een  getal  van  90  leerlingen  bezocht  wordt ;  terwyl  de  kin- 
deren van  Spierdyk  en  Zuidermeer  ter  school  gaan  in  de  by* 
school  ttaanue  op  Spierdijk ,  in  de  Woqmeer ,  gem.  Obdam ,  welke 
school  behoort  aan  de  gemeente  Obdam ^  Berkhout  en  Sfsa- 
aaoiE. 

Deze  gem.  is  eene  heerl.,  welke  langen  tijd  behoord  heeft  aan  de 
familie  vau  GauL.  In  bet  midden  der  vorige  eeuw  werd  tij  in  eigendom 
bezeten  door  Jia  Mbtz  ,  Uccr  van  Spierdijk  en  Zuidermeer  enz.  Later 
behoorde  zij  aan  den  Heer  KASPza  di  Jonz  en  thans  is  Heer  van  Spak- 
laoEK  de  Baron  via  WASSENAsa ,  woonachtig  te  's  Gravenhage. 

Het  d.  Sparbboek  ligt  2  u.  Z.  O.  van  Huorn ,  3  u.  N.  O.  van  Medem- 
blik.    Men  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  97  h.  en  450  inw. 

De  Herv.  kerk,  was  vuur  de  Reformatie  aan  den  H.  Bohifacius, 
Apostel  van  Diiitschland  ,  toegewijd.  De  pastorie  werd  bij  beurten  door 
den  Paus  en  den  Abt  van  Ëgmond  begeven  :  de  bevestiging  moest  bij 
den  Proost  van  West-Friesland  gehaald  worden  ,  zoo  als  in  bet  jaar  1514 
verklaard  heefi  Matbijs  Pietebsz.,  Pastoor  van  Sparbboee.  Daar  was  eene 
kapellanij  aan  St.  Nicolaas  outaar,  staande  ter  begeving  van  den  Proost 
ran  West-Friesland.  Het  kosterscbap ,  hetwelk  de  inkomsten  van  twee 
morgen  (1  bund. 67  v.  r.)  lands  genoot,  werd  door  de  Graven  vergeven. 
Betiseen  fraai  doch  ouderwets  gebouw ,  met  ccnen  dikken  vierkanten  to- 
ren ,  waarop  eene  achtkante  spits,  welks  uiteinde  ,  eenige  voeten  beneden 
bet  kruis ,  meer  stomp  toeloopt ,  en  daardoor  van  alle  torens  in  Noord- 
Bolland  is  te  onderkennen.  De  kerk  is  voorzien  van  een  goed  orgel, 
net  een  klavieren  aanhangend  pedaal,  sterk  en  schoon  van  toon.  In 
tiet  koor  der  kerk  is  eene  graf»tede  der  vroegere  Ucurcn. 

De  U.  K.  maken,  roet  die  van  bet  geb.  Zandwerve  en  een  ge- 
loei te  uit  de  gem.  Wognnm-en-Wad  way,  eene  stat.  uit,  welke  tot 
letaartspr.  van //o/^iic/'en-Zee/aiic^,  dtk,  f y  est' F  rietland  ^  behooren, 
!oor  eencn  Pastoor  bediend  wordt ,  en  700  zielen ,  onder  welke  400  Com- 
nunikanten  ,  telt.  Zy  hebben  hier  eene  ,  voor  weinige  jaren  vernieuwde, 
nette  kerk  ,  zynde  een  houten  gebouw  ,  met  een  orgel  ,  doch  zonder 
.oren,  deze  kerk  staat  in  het  Oostcinde  van  het  dorp. 

X.  DibL.  59 


•10 


SPA. 


hé  kmntk  ^a\t  'm  Am  ccnton  ZondAg  fili  SepttmbM-  ea  ik  pMf- 
dönniarkl  i)iri(jsdj^fs  daaraan voï{jcn«l«, 

Iltft  sdtoolverLrek  Qfï  do  onderwyxt*rs«on{ii(|  iQo  ^  tn  b«l  JMf  1ft4i, 
j^fbcfl  uiüuw  ^oboitwd  en  slann  nan  ae  Zuidxtjdc  vnn  den  we^  ^  die  door 
liet  durp  loopt ,  rtj^i  over  het  voormalige  schoolhui*  ,  dat  lliaiii  tol 
voonhui»  dictit. 

In  bet  jaar  1 193  iwerd  ook  S»4irttoiK  veroordeeld  tot  bet  betalen 
boelen  ,  aU  bebl>cnJe  deel  jjcrioaien  aan  bet  kaas*  en   brood^pid. 

f  n  158S  toonden  die  van  SrAniaotK  «icb  mede  leer  oprocrig  en  aamn 
deel  aan  de  groote  vcrj^adertn^en  ,  dte  de  omliggende  plaateen  kieUen  t 
tot  bet  beramen  van  een  plan  van  opstand,  bctwclL  ccbter  door  Dit- 
SEttiE  SonoT  no^  tydi^  gedempt  uerd. 

Het  wapen  dexcr  (gemeente  ia  van  titver,   met  eencn  leeuw  ^ati  knt. 
SPANBIIOËK-ËN'OPMEËH,  kerk.  gcm.,  prov.  IfoordHoUafid,  klto. 
van  Hoorn  j  ring  van  Spanbroek, 

Be  eerste,  die  in  deie  cornbinaüa,  welke  ledcrt  bet  jaar  lt>7.5  bestaat, 
bet  1  ecra  ara  mbt  beeft  waargenomen,  is  ^ewee»t  Uiais  Albssts  ,  dïe  id 
bet  jaar  1^573  berwaartJ  kwam ,  en  ïu  bet  jaar  1^74  door  e«D«ii  ad* 
daren  op{revülQd  werd. 

Men  lelt  er  ruim  300  ticlcn  ,  onder  welke  170  Ledematen  en  bwll, 
er  twee  kerken,  ali :  ééno  to  Spanbroek  en  éénc  te  Opmrrr- 
De  pastorij  staat  te  Spanbroek.  Het  beroep  gescbicdt  tloor  dei 
kerkcraad  ,  onder  afrreatie  van  den  Ambaebtibccr  van  Spahuocb.  Ikn 
cenen  Zondag  wordt  er  V  morgens  te  Spanbroek  en  *s  naniiddagi  t« 
Opmeer  en  den  anderen  Zondag  ^smorgena  ta  Opmeer  eo  ""a namiit' 
dags  te  Spanbraek  gepredikt* 

SfANHIlOËKËIl.DlJK  (DE),  dyk  inde  Fier-Noord^r-ko^^en,  piev. 
Noard-Uollandf  in  ecne  oosteiyke  riglin^,  vna  Spanbroek  naar  WAd* 
irav  loopend  e. 

Aan  dexcn  dyk  lyn  ,  in  bet  jaar  1591 ,  de  eerste  kribben  of  lïeknl»- 
bingen  gemaakt  door  den  uitvinder  Jsllb  ADaiAiüsx.  Wijhsi,  en  a^n- 
gcbrajjt   nabij  de  Twiskcrbrug. 

SPAN BROEKER.KOGGE,  dijkaadje in  da  Vief-U^oonUr^kog^m ,  prof. 
Ff  oord*  Holland,     Zie  WocfivaKB'aofiCB. 

SPANGA  of  Sfahêer  ^  d.<,  prov.  jprtef lom/ ,  kvr.  Zevenmovden  ,  gnd« 
SuUitfffmerf'  ff^esttinde  ,  arr.  en  4^  u.  Z.  ten  W,  van  /Iterenveen  ,  kant. 
en  5  u*  Z.  \V .  van  Oldtburkoop ^  waarvan  de  buiien  ,  door  nitgcstrekie  wei' 
en  booilandcn  omringd  «  bngs  den  weg  en  den  Lindedijk  liggen*  Bo 
telt  er  57  b.  en  31 J2  inw.  en  met  de  buurt  Slykenburg  co  Wt 
lllaauwfaof  68  b*  en  367  inw.,  die  meest  in  den  landbonw  bun  be- 
staan vin  den. 

De  Hürv.,  die  er  ruim  320  in  getal  lijn  ,  bchoorcn  tol  de  gcm.  Sik»- 
penzetUenSpanga  en  Jïijetrijne'en'IHunnekeburen,  Ytiorniaals  betft 
albier  eene  kerk  gestaan,  doch  deze  is  in  den  jarel890  afgebrakeft- 
De  R.  K.,  die  men  er  aantreft,  worden  tot  do  itat«,  van  JThmit 
gerekend.  —  JUen  beeft  in  dit  d.  geen  scbool ,  maar  de  ktttdereo  J[^ 
nieten    onderwijs  te  Seherpenzetl  of  to  Stykenburg, 

Bij  den  waters Uod  van  bet  jaar  182^  bad  dit  dorp  veel  te  lijden  (t)' 

SPANGEN    (HET   SLOT-VAN-),   voorm.  slot  in    Schieland,    pivf 

Zuid^iiolfatid  f  arr.  en  2  u,  W.  van  lioUerdam  f  kant*  Schiedam  ,  gflP* 

Overtchtü'tn'I/oogeban  ^  {  u.  Z,  W.  van  Otfenchie  ^    in    den  dftimtftf 

genoemden  Spaanicbe-jiolder. 


(») 


bH  «%,  loasE^sjntKL  »  bl*  itt. 


SPA.  eit 

Bal  Md  fB  adeUijk  ywkoht  ixn  SffAMU    it   aftMttt%  «k    «n 
Bofgywifw  vaa   Ltyden.    Elddar  Jicoa ,    moa  ?aa 


AiBWin  Bafgmaf  fM^Lfydlni,  Heer'fMi  RijmêmU  tn  ürvMm,  tnid 
iD  hot  hovelyk  mal  Niomatai  Ttuucv,  co  leefde  in  Wl  jaar  1190. 
De  Tierde  eo  jongUe  toon  vaa  deiea  Heer,  Fntn,  geoaamd  Uifmmai» 
Heer  aa»  Mmikemênê  eaa.,  leefde  losaehen  de  jarea  1M4  en  1S96,  en 
wat  gelrawd  mH  de  dochter  vao  den  Heer  tas  Muwtoi.  Z^n  looa , 
Dna  UimasittB ,  bowde  met  eeae  dochter  uit  het  eod  adellijk  ge- 
slacht TAB  PaLAiiii.  Uit  dit  huwelijk  sproot  de  Ridder  Filim  uit- 
naaiui,  welke  de  goederen  en  het  land  fan  SpasoiiIi  hij  Orenehie . 
«rrenda,  ia  het  jaar  1S07 ,  bij  dit  dorp  een  slot  bouwde  met  Tijt 
•tcrka  taeaaa ,  het  Hais-Tt-StABCoi  genaamd ,  hetwelk  aoo  schoon  en 
groot  waa,  dat  het  Toor  een  der  aaniienlijkste  sloten  fan  Holland 
gebonden  ward ,  daarenboven  stichtte  hij  eene  kapel  in  da  ooda  kerk 
binnea  da  tlad  Schiedam;  De  loon  van  dezen  Fiuft  UimaiiiMt  nam 
den  geslaehCaaam  vak  SrAieca  aan ,  welken  sijne  nakomelingen  sedert 
behooden  hebben ;  terwijl  sommige  tich  ook  tak  oia  SvAsaaK  schreven. 
Zoa  vinden  wij  op  de  lijst  der  Verbondene  Edelen  Fnivs  vak  aaa  Spak- 
CBR,  Heer  asm  Mtngen  (1).  Nadat  dit  kasteel  gadoreode  de  Hoeksche 
en  Kabeljaaawscbe  verdeeldheden ,  in  het  jaar  1359  ,  door  die  van 
Delft  deerlijk  beschadigd  was ,  beeft  de  Ridder  Fiu»  vai  S^Aaait  het, 
ia  bat  jaar  1384 ,  weder  herbouwd. 

lm  I4S89  taa  tijde  van  den  Heer  EKenaaiCRT  vai  StAiaiii ,  ia  bet 
S&at-v ai-Spas8ik  door  de  Kenoemerlanders ,  onder  aanvoering  van  ban- 
oen  Kapitein  Wttum  Nacil  ,  ten  eenemale  verwoest.  Doch  EBenaatciTs 
Booa,  FiLi»  VAK  SvAKOBK,  hocft  hct ,  in  het  jaar  1433  ,  hoewel  niet  100 
groot  als  weleer,  wederom  doen  herbouwen.  Door  den  oorlog  en  bet 
varoveren  der  stad  Rotterdam,  door  Jonker  Fkam  vav  BaaaiaaM ,  in  bet 
jaar  1488 ,  beeft  het  Huis-vB-SrAKeKK  vrederom  aeer  veel  nadeel  gela- 
den ,  loodat  de  bezitter  Filim  vak  StAiicni  zich «  na  het  eindigen 
van  den  oorlog,  genoodzaakt  vond  een  geding  voor  bet  Hof,  tegen 
de  grafeiykheid  van  Holland  ,  te  voeren  ,  waarbf}  hy  eene  som  van 
17(W  ponden  Hollandsch  en  5  groeten  (1700  gold.  1d(cenU)eischte,  tot 
vergoeding  der  schade ,  welke  by  van  de  notterdamraers  geleden  bad. 
Hierop  ontving  hy ,  by  vonnis  des  HoÜMan  11501 ,  de  som  van  800 
ponden  Hollandsch  (600  guld.) 

In  bet  jaar  1372  werd  het  huis  te  StAKasK  door  de  Watergenten, 
oader  bevel  van  den  Graaf  vak  osa  Mabk  ,  bezet ,  en  vervolgens  door 
dia  van  Delft  geheel  verwoest ,  uit  vrees ,  dat  de  vyand  zich  daarin  mogt 
nestelen. 

Yolgens  de  Betekrijfting  ea»  RoiUrdam  ,  door  Gibard  vak  Spaak  ,  heeft 
weleer  de  oude  dijk  van  Blommersdijk  naar  Beukelsdijk  voorbij  het 
hnia  te  Spak«bk  geloopen,  alwaar  hij  zich  met  den  Schiedarascbe-dijk 
weder  vereenigde. 

Van  de  overblijfselen  van  dit  slot  is  thans  niets  meer  te  vinden  ; 
de  grachten  zijn  bijna  toegegroeid;  alles  daar  rondom  draagt  de 
treurige  kenteekenen  der  verwoesting.  De  daartoe  behoord  heboende 
gronden,  eene  oppervlakte  beslaande  van  33  bund.70v.  r.  78  v.  ell., 
worden  tegenwoordig  in  eigendom  bezeten  door  bet  R.  K.  woeahnis  te 
Rotterdam. 

Het  wapen  van  het  aloude  geslacht  var  Spakgbk  was  van  goud , 
met  eena  fasce  van  azuur. 


(t)    n«  Xa  Wat»  mtleriB  Tra  het  nrhtmd  isr  Urim,  St.  in .  hl.  SIS  ea  SIC. 


m% 


SPi. 


SPAPIGA-WETERING  tÜE)ofSfji!»firii^w*Ttiiii#,  woler  ,  prov^fm- 
hnd^ky^.  Zereit wouden  f  f^nat.  Stellittgvetf-freMteindefdal^  by  Spangi 
uii  de  Scheen  voorlkoiiiende,  iti  eeDexuidelijkeriglinjp  naarde  Lind^i 

SPANJIEIM,  eigenlijke  naam  fan  bet  dorp  Si'a^^ui  ,  proT.  Fritêd 
kw*   ff"' eMtertjoo  f  griel     IleftnaarderadeeL     Zie  SrA^ritt». 

SPANJAARDSBERG  (DE),   heuvel  in  ff esterttolde ,  proT,   9r 
ge9È^  f^em,  en  3|  ».  Z.  van   Flagit^edde  ^  nlot  ver  van  Ttr-jÉpfU 

SPAMJAARDSBRUG,  brug  io  de  licerL  Hemden,  pro?,  ifoofil. 
Brahundf  gciu,  en  20  min.  Z.  O.  van  Utdikhuiitn  ^  ü%er<le  Ze^jjelui* 
sdiê-vrclerifijj. 

Bij  deze  brug  is ,  in  ltS89«  een  geTcehl  voorgevalten  tttssGhen  de  I 
pen   Tan  Prins   MitmiTS    en   die  van  den   Graal'  van   Ma»st£U>t  ,  wd 
laatslea  ,  lleitsdcu   ingesloten  bebbcnde^    bclelten   wilden  ,  dül  er 
's  Prinieu  i^de  lerilcrking  binnen  de  vc&ling  geworpen  werd ,   bel» 
den  omen  cchler  getukle  ,  nieltcgcnslaandc  iij  veel  volk    veHorcD. 

SPANJAARDSBRÜG  (DE),  brug  in  Rijnland,  pro».  luid^Hollam 
I  u,  O.  van  Lcyden  f  over  de  ZyJ,  ter  plaatse,  waar  de^e  in  den  ft 
Vülu     Z\}  ontleent  haren   naam   vau  eene  «chans,  welke  de  Span]iar> 
den  aldaar  ,  tgJrus  bet  beleg  van  Lcyden  ,  td  1^7!2  ,  badden  opgeworpea, 

tJPAISJAARÜSDlEP  (HET),  voorm,  waler  in  Wtitermald*^  pn>v. 
Cfünimjen  ^    by  de   i^auffaif^/e  ,  doch  iban»  toegegroeid. 

SPANJAARDSDIJK  (DE)  of  de  SrA:*jAA»swtG,  weg,  vroeger  de  Li 
VBO&rwco,  en  nog  vroeger  do  FifiWEiDEnwEG  gebcclco  ,  prov.  Friestai^d, 
kw*  Ooitergoo,  geoiT  Lteuwarden ,  welke,  benoorden  die  stad,  uuf 
en  voorby  de  stedelijke  bcgraafplaatii  leidt  en  lu  ISjt  bestraal  is. 

Dete  weg  was  eerst  een  booiweg,  daarna  do  toegang  naar  het  kkio^ 
Ier  Fiswerd  en  later  eene  verbinding  ta»6cben  den  Boogcndijk  ea  den 
Zwarteweg*  Uij  ontleent  xijnen  tegen woordigen  naam  van  de  volgendt 
omstandigbeid.  Tien  vaandelen  Spaanscbe  soldaten  ,  nil  Holland  oair 
Friesland  gezonden  ,  waren  in  dcu  njorgcn  van  deti  19  Mei  1568  U 
Harlingen  onlscbcept,  en  namen  biinuen  weg  op  Leeuwarden,  mei 
bet  oogmerk  ,  om  ^  onder  bet  gelelde  van  den  Stadhouder ,  den  Grttf 
VAN  A&EiaEA«,  naar  Groningerlaud  te  trekken,  en  daar  het  Natsauscbt 
leger  op  te  xoekcn  en  slag  te  leveren.  De  Regering  van  Leeuwarden 
begreep  duidclyk ,  dat  die  woeste  beoden  op  den  middag  gaaroe  éètr 
deie  Blad  zouden  willen  trekken,  ten  einde  xicb ,  ten  koste  van  dd 
stillen  burger ,  van  ververschiug  en  lecflogt  ruim  te  voorzien*  Di 
Kaad  ,  dit  gevaar  willende  afwenden,  voorkwam  dit  wijsseltjk,  daor 
bet  besluit  f  om  de  poorten  gesloten  te  houden,  en  de  Spaanscbe  Hap 
lieden  Ie  vrnoeken ,  urn  niet  de  knechten  de  Noordxtjdc  der  stad  om 
Ie  trekken  ,  ten  einde  op  den  Lepno&EWCG  van  stadswege  ge»pijxigd  te 
worden.  Dit  gebeurde,  en  ter\iijl  de  verDioeide  Spanjaarden  lich  of 
dien  weg  uitstrekten  ^  om  te  rusten  ,  werd  er  utt  de  stad  bruod ,  vleescbi 
bier,  wijn  en  andere  Icvcnstmïddelen  aangcbragt  en  aan  ieder  buuoer 
uitgereikt  j  terwijl  hun  bovendien  nog  eenigen  leeflugt ,  tut  voorttettiof 
van  hnnne  reis,  werd  niedegcgeven.  De  burgerij  ^  die  over  dit  *ef- 
slflodig  gedrag  der  Regering  ïeer  tevreden  was,  \ereamclde  iieh  ia 
menigrc  op  den  stads^tat  ^  om  dit  tooneel  te  aanschouwen.  Geen  won- 
der dus,  dat  dcie  gebeurtenis  in  levendige  herinnering  bleef,  en  dtt, 
boe  vele  redenen  men  later  ook  liad«  onr  de  Spanjaarden  te  haten, 
hnn  naam  toeb  ,  tut  den  iiuidigen  dag»  eigen  bleet  aan  den  weg,  9f 
H eiken  ly  eens  door  de  stad  unlbaald  waren  (l). 


{i)    tl»  W.  ftuüwrr,  €mk0Mmiitt9  Bmkr^muf  mn  AowwsiJiwi ,  D.  1,  bL  tff* 


SPA.  <^15 

SPAN JAARDSDIJK  ,  ïn  de  wandeling  meestal  de  SpAümDUE  genoemd , 
dyk  in  het  Wuterkwartier ,  proT.  Qroningtn ,  onder  de  f^m.Admard. 

Oeie  dyk  it  1.S0  ell.  boteo  het  maaiveld  Terheven,  eo  streki  lich , 
door  het  westelyke  gedeelte  van  dea  Ham,  van  Jentemabotch  onder 
Otdenhawe,  toi  den  Horn  aan  den  Monnekedyk ,  nagenoeg  ter  lengte 
Tan  3  Nederlandtche  mylen ,  uit ,  komende  uit  het  N.  en  N.  W.  en  gaande 
soidoott^  en.  vervolgeni  suidwaarts  naar  gezegden  dyk,  die  naar  het 
Adnarder-Zyidiep  loopt ,  over  vrelk  diep  hy  sich  verder  oostwaarU  van 
de  nieuwe  brng  als  ryweg  uitstrekt. 

SPANJAARÜSDUIN  (U£T) ,  duinen  in  Delfland,  prov.  Zuid-liol^ 
land  f  gem.  's  Gravesande-eH-Zand-Amhacht ,  O.  van  het  Eerste  Ra - 
pitteldnin ,  W.  van  het  kaap   Boersvlak. 

SPANJAARDSGAT  (HET  NIEUWE-) ,  ook  wel  enkel  het  Niidwi^at 
genaamd,  vaarwater  ten  N.  van  de   Zuiderzee. 

Het  ligt  henoorden  het  Uarsdiep  ,  met  ecne  strekking  in  de  Noordxee  , 
]angs  de  westsydc  van  Teiel ,  tusschen  eene  sandplaat ,  genaamd  Droog- 
Gors  ,  kort  voor  hel  eiland  en  de  Noorder-Haaks.  Hier  kan  men  met 
groote  koopvaardyschepen  uiten  in,  gclyk  meest  alle  de  schepen  ,  naar 
het  Noorden  en  Oosten  moetende,  vóór  bet  NoordhoUandscbe- kanaal 
gegraven   was,  dit  zeegat  uitliepen. 

SPANJAARDSGAT  (HET  OUDE-),  voorm.  vaarwater  ten  N.  van 
de  Zuidenee,  tuuchen  de  Keizersplaat  en  de  Noord  er- Haaks. 

Door  dit  gat  hragt  de  Raadpensionaris  Jobaü  di  Wit  ,  *s  lands  vloot , 
in  den  jare  1665  in  zee  ,  hoewel  men  tot  dien  tyd  sich  verzekerd 
hield,  dat  het  volstrekt  onmogelyk  was ,  om  met  zware  schepen  door  dit 
gat  in  lee  te  loopen.  Door  deze  onderneming,  die  toen  zeer  wel  ge- 
lukte, heeft  dit  gat  sedert  nog  lang,  in  sommige  kaarten  van  Hol- 
land, den  naam  van  het  JonAü-DB-Wirs-CAT  behouden,  doch  het  is  nu 
geheel  verloopen  en  onbevaarbaar. 

SPANJAARDSKREËK  (DE),  voorm.  kreek  in  StaaU-Flaanderen , 
prow,  Zeeland,  met  ccnen  noordelyken  kronkelenden  loop,  uit  het  Uel- 
legat,  door  de  verdronken  landen,  n.inr  de  Hont  vloeijende. 

SPANJAAKDSLAAN  (DE),  laan  in  Kennemerland ,  prov.  IVoord' 
Holland,  Z.  vun  Haarlem,  aldus  genoemd,  omdat,  io  het  beleg  van 
Haarlem,  in  1ï>7ien  1575,  een  gedeelte  van  bet  Spaansche  leger  zich 
aldaar  heef^  opgcboiiden. 

De  Spakjaaroslaaii  loopt  lann^s  de  zuidzyde  van  de  Haarlemmer- 
hout, waarvan  zy  een  gedeelte  uitmaakt.  Zy  prykt  met  zware,  sta- 
tige eikenboomen,  welke,  om  hnnnen  byionderen  vorm,  opmerkln»]^ 
verdienen.  De  takken  van  sommigen  dezer  boomen  zyn,  wegens  hunne 
oudheid  ,  mei  yzcrcn  banden  ,  ten  einde  te  verhoeden  ,  dat  zy  door 
stormwinden  daarvan  al'waayen ,  aan  elkander  verbonden.  In  het  jaar 
1827,  toen  de  Hout  door  den  Heer  J.  I).  Zocder  gcbeel  nieuw  is  aan - 
geleffd  geworden  en  alle  regte  lanen  verdwenen  zyn,  is  deze  laan,  uit 
bootde  van  hare  oudheid,  onaan'gerocrd  gebleven. 

SPANJAARDSPUTJE  (HET),  kleine  kom  in  het  eil.  ïf^ akkeren  , 
prov.  Zeeland,   naby  Brigdanime. 

Deze  kom ,  welke  dikwijls  met  water  gevuld  is  ,  1$  aldus  genoemd 
naar  een  gevecht,  dat  aldaar,  in  bet  jaar  1574,  tydens  bel  beleg  van 
Jliddelhurg  ,  geleverd  werd  ,  en  waarin  een  hoop  Spanjaarden  ,  door  den 
Hopman  Jacob  Scottb  ,    geslagen  werd. 

SPANJERDIJK ,  naam ,  welken  men  veelal  in  de  wandeling  geeft 
aan  den  SrASjAABDSDUE,  in  het   If^etierhwartier,  prov.  Groningen»    Zie 

^raRJAAlDS-DUE. 


mi 


8  PI, 


6PAIfl£B-P£NDJIM,   ««terKKulÜof  iii  bel 
Ommtmftnf  itabQ  Biicbovo 

BPANKËHEM,  d.  op  den  Te /uirrn^oiii ,  fprov.  fiWIdMbW.  vr^ 
kant.  td  3  a.  N.  vari  >lrM&vfii  ^    gem.  en  1  n.  N.    van   ÜJianlF, 

Men  teil  er  tn  de  kom  Yan  bet  d*,  44  b.  eo  SGC^iirw.  ca^oKlJt 
daartoe  bdioofeDde  bnun*  Soereo  79  b.  co  570  mm»,  die  avüv 
dto  Uddboaw  bon   beslaan  Tioden. 

De^er^.,  die  er  niim  ISOO  in  ^elal  lyn,  behooren  tol  de  gem.  Twm  J^a> 
lêrwn-m^Diertn  f  die  bier  eeoe  kerk  heeft,  welke  TÓÓr  de  Ileler«il« 
ecnc  parocbiekerk  was  ,  aan  deo  H.  Ptnas  lQ«|^wl|d.  De  paslork ,  «atr- 
ain  de  laii  van  eeot  Yrijdagicba  tfUie  gebecht  wjit ,  werd  dier  4m 
Koramandear  van  Dieren  bfge¥en.  la  11^07  schonk  Ro]M»eBt  Cnof 
edu  GeldfTf  deae  kerk  aan  de  orde  Tan  bel  Hospitaal  Tao  Si.  J«a  m 
leruzalem.  Bij  den  Bu4chop  db  Moüti  itaal  op  bet  jaar  1571  aai^ 
leekend,  dal  er  in  «n  voor  bel  {^emelde  jaar  geen  ooderbond  der  kerk  w  f 
en  dat  er  ook  geen  Kerkmeesleri  waren  ;  maar  dat  de  Pastoor  fekiefci 
«as,  de  kerk  Ie  onderhouden  ,  en  op  ei^n  kosten  %oor  bet  licbi  dvkeifcf 
ea  de  verdere  noodwcndigbeden  te  xorgen.  •  Het  U  eene  kleine  pne* 
»  chiete^rl  by  ,  die  ^een  4(>  ConimunilaDten  beef l  ^  maar  de  kerkidAi 
»  oudsto  van  de  gebeele  Teluwe/*  Daar  deie  oude  kerk  Ie  klein  w»^ 
«n  door  ongesdiikte  bouworde  boogst  moeijeiyk  ,  om  in  Ie  predikta, 
la  sU  in  bet  jaar  1S04  herbouwd  en  ter^root.  Hel  tt  een  lan|prtr|if 
gebouw  oiet  «enen  vierkanten  toren ,  doch  londrr  orf^cl. 

De  E.  K.,  tan  welke  mto  er  ongeveer  70  aanlrefl  «  wortien  tot  i» 
ptat,  van  Dterm  gerekend*  —  De  dorpiebool  wordt  gemiddeld  door«ai 
getal  van  80  leerlingen  bezocht. 

Men  beeft  hier  ^  beh^^lvo  onderschei (3 o  aantienlijka  boi^n  ,  bet  mi 
adellijk  goed  dn  Geldn  rs  cbe-to  ran  of  het  H  nii-te- Span  keri 

SPAN  KEREN  (HET  HUIS-TE*) ,  adolL  bois  op  den   rWn 
prov.  Gelderland.     Zie  Gct&Bnscai-Toasi. 

SPANKËREN^EN-DlEaEN  ,  ktrk.gem.,  f^ra^.  CelJ^rland ,  riafl 
Arnhem  y  tnet  eene  kerk  to  Spdnktrtn ,  terwijl  er  in  1^46  eene  twa 
te  Dieren  is  aanbesteed.  Men  telt  er  UOO  zielen,  onder  \^clke  560 le- 
dematen* De  cersle,  die  in  dcic  gem,  bet  leeraarambt  heeft  waarijto^ 
tnen  ,  ii  geweest  L^harpus  noi.TiiiciifiC]« ,  die  in  bet  jaar  1598  her waaKt 
kwnm  ,  en  in  het  jaar  ISO»^  opgevolgd  werd  door  AaajiaAB  Tata»at>> 
cus  Kroop.  Elknm  i»  tot  aan  1755  hiernie<)e  vereenigd  geweest,  doek 
na  het  vertrek  vnn  EvtnitA»iït»  KestEa  in  1753^  ecnen  eigen  Predtkial 
gegeven.     Het  beroep    gcscbiedl  door  den  kcrkeraad. 

SPANNA,  ptaati  ,  vermeld  op  bet  jaar  1005,  als  in  bet  graait. 
UameUinde  gelegen.  Men  vermeent  dal  ay  gezocht  moet  worden  Xm 
plaatse,  waar  later  de  havez«  Spi4^swKt«T,  in  het  graals.  Zm^phmf 
prov.  Gelderland  f  gelegen  beeft.     Zie  SpjiiwswiEar. 

SPANNUM  ,  eigcniyk  SrAantta ,  en  in  het  oud  Frïescb  ^i^Aaaacactja 
of  8p4RG.i,  d.,  prov.  Fritslnndf  kw»    Wetierfioo  ^  griet.   Henmtmfétm* 
dtel,    orr.   en  3  tu  N.N.  W.    van   ^a«f  il ,  kafil.  ea  Sf  n.  N.  0.1 
lUthward,  ' 

JWen  lelt  er  30  b.  en  ruim  190  iow.,  die  meest  in  de  b^rderQ  |1 
vccleelt  en  het  bouwen  van   granen  hnn  licslaan vinden. 

Deinw,,  die  er  op  tl  na  allen  Hcrv*  Eijn  ,  beliooren  tolde  gem, ' 
Bdent'Cn^S^nnum  ,  die  in  dit  d,  eene  kerk  becFL.  Dcic  waa vMr  de  I 
formatie  ccDc  parochiekerk,  die  honderd  goudguld.  (150  giild.Jopb 


SPA.  CIS 


Tao  halg«BiM«klMSler  Lidlani  hebbMi  de  puloiit  lao 
Otadw  anderai  iMift  hw,  «BlroDt  ksl  jaar  15tt0 ,  gast 
UAaaaawMK  ,  dia  naderkand  lalf  tol  Abi  van  Lidlom  i 


eo  doordaa  Abt  van  Udkni  werd  begavta.    OndartclMidcoa  MooDikkca 

""  "  " iSffAmabtdiBBd* 

» gasUaa  IsMMJiaai  taii 
om  gakoaan  ii.  Daar 
wat  ook  aan  vikariiMbap  vaa  90goadfald..(135gald.).  Dt  Proost  vaa 
8t.  Jaaikerk »  bad  Toor  ïyo  deal  acht  tcbildeo  (11  gold.  80  oenU).  Deia 
kerk  ü  aan  nat  gabouw »  AMt  aeoaD  ttompan  toraa  p  ao  Toonian  TaA 
caa  keor^  ofgal* 

0a  5  DoopigeB.,  dia  ar  wonaa ,  bebooren  tot  de  gaat.  van  Bamré.  — > 
Da  5  E.  K.,  dia  inaa  ar  aaotraft,  worden  tot  de  ttat.  vaa  Fnmêker 
gerekend.  —  De  dorptcbool  wordt  gemiddeld  door  aeo  getal  f  aa  SS 
fearliDgaa  beioabt. 

Nïai  «ar  van  da  kerk ,  In  bet  Oosten ,  beeft  men  een  boerenbnis  met 
eenen  goeden  tuin  ,  Monnikbnis  genaamd.  BQ  de  kerk,  die  rondom 
met  booman  beplant  is ,  IreA  men  eene  tameiyke  banrt  aen ,  Tan  daar 
Joopt  noordwaarts  aan  cena  Taart,  met  name  de  Langedam,  en 
Znidvaarts  da  &a  ss  i  n  ga  -  r  y  d.  In  bet  Znidvestcn  Tan  bet  dorp  ligt 
aenw  laag  land,  de  Spannumerterpen  of  Spankamp genaamd, 
lia  bet  Tolgende  art. 

Oudiyds  waren  er  onderscbeideno  staten  of  adeliyke  landbiiiien  ,  doch 
dcia  lyn  nn  geheel  lerdwenen  en  de  plaatsen ,  «aar  lij  eenmaal  ston- 
dan ,  alleen  aan  de  hoage  «ierden  kenbaar. 

SPANNUMERTERPBN  of  SpAmuar ,  gedeelte  laag  land ,  proT.  FnW- 
laiid,  k«.  WetieffoOy  griet.  Hennaarderadtti ,  3  min.  N.  W.  tag  JJmmi- 
nmm*  Er  is  bier  weleer  een  bloedige  slag  geleTerd  tusscben  de  Vetkoo- 
pars  en  Sitai  SjiAaoniA. 

SPANRETSE,  erve,  Tcrmeld  in  1188  als  gelegen  onder  JMcjMaAfèa, 
proT.  OterijsHL 

SPANTJAK,  berg  in  Ooii-Indii,  op  bet  Smndoiehê  eil.  ^omet, 
resid.  Poniianak» 

SPAREN  (HET) ,  Ht.  in  Kennemerland ,  proT.  Noord-Iiolknê.  Zie 
SwéAun  (Hit). 

SPARJEBlRTof  SpAMiBtraT,  geh.,  [troi.  Friesland,  kw.  ZeremMv- 
den,  griet.  Optterland ,  arr.  eii  4  o.  O.  N.  O.  van  Ileennreem,  kant. 
en  1|  u. Z.  O.  Tan  BetUUrzmMg,  10  min.  W.Tan  het  d.  f^ynjeterpi 
waartoe  het  behoort. 

Hier  is  in  het  jaar  1834  een  Teel  belooTond  denncnbosch  ,  Tan  niet 
minder  dan  SO  bund.,  door  een  onbekend  tocTal  in  brand  geraakt , 
en  grooiendeeU  Ternield  geworden ,  welke  brand  soo  hevig  was ,  dat 
'  8al6  de  grond ,  waarin  nog  Tele  overbiyfsels  Tan  hel  hooge  Teen ,  hol- 
Tretk  hem  Troeger  bedekte ,  waren  OTergebleTen ,  lucde  vuur  heeft  geTat , 
an  eenige  «eken  na  den  brand  ,  onder  de  hovenkorst ,  noi][  voortsmealdo , 
loodat  van  tgd  tot  tgd  half  veibrande  deonenbooincn ,  door  het  uit- 
branden Tan  den  ondergrond,  hun  eTenwigt  Tcriiciendo,  omver  Tie- 
len  ,  hetwelk  een  zonderling  geiigt  opleverde. 

8PARKS-P0LDER,  pold.  in  Staats -F  laanderen,  proT.  Zeehnd,  arr. 
Goe$,  kant.  jéxel,  dhir.  Hulst,  gcdeeltdyk  |[em.  Jxel ,  gedeeltciyk 

Sem.  Henzen;  palende  N.  en  O.  aan  den  St.  Anna-polder,  Z.  O,  aan 
on  Nieuw-Eglantier-polder ,  Z.  aan  den  Koegors-polder,  W.  aan  den 
Xoegors^potder  en  den  Polder-Tan-Oud-ZeTcnaar. 

Deie  polder,  beeft  eene  kadastrale  nilgesirekthcid  Tan  70  bond. 
77  T.  r.D5  T.  ell.;  te  weten:  onder  Neuzen  40bnnd.  32t.  r.  IH)  v.  ell. 
en  onder  ^jel  50  hnnd.  44  v.  r.  83  t.  ell.j  en  u  sehotbaar  groot 
07  bund.  7S  v.  r.  38  t.  ell.    DAarin  itaat  écoe  hofstede ,  btnovens  vier 


616  SPA. 

arbeiderswoningen ,  waarvan  dp  hofstede  en  eene  deier  waoingen  oadcrdc 
gem.  Neuten  staan.  Het  polderbesiour  is  vereenigd  met  den  Zm  id-p§è^ 
derf  den  Kati-polder  en  den  Si.  jinna-poider  en  bettaai  ■! 
cenen  Dykgraaf ,  eenen  Gezworene  en  iMnen  OntTano^-GrÜBer  9  ca  h| 
watert  door  eenen  duiker  .uit  in  den  Koegort-polder  en  ▼erder  ie  kl 
Kanaal-Tan  -Neuzen . 

SPARRENDAAL,  buit.  inhet  (HerftwareterderproT.  Uireeki,  arr.fli 
5  n.  Z.  ten  W.  fan  Amersfoort,  kant.  en  2(  o.  N.  W.  wmn  Wij^ 
hij'Duwntede ,  gem.  en  5  min.  N.  W.  van  Drie^yen. 

Dese  buit.  beslaat  eene  oppervlakte  van  17  bnnd.  8  ▼.  r.  80  ▼.  dL, 
en  wordt  thans  in  eigendom  betelen  door  de  erven  van  Merronw  h 
weduwe  vm  Oosthutseh,  woonachtig  op  verschillende  plaataeë. 

SPARRENDAEL,  buit.  in  de  Ueijerij  wan  U  Htrtoyenioêekfhe, 
Oiiiermjk,  ^tot»  Noord- Braband,  Tweede  disir, f  arr.,  kant.  en  Ha. 
Z.  Z.  W.  van  's  Hertogenboseh ,  gem.  en  2  n.  Z.  W.  van  VmgU,  Mb| 
den  straatweg  van  *s  Hertogenboseh  op  Ereda. 

Dit  bnit.  beslaat ,  met  de  daartoe  oehoorende  gronden  ,  eene  opper* 
vlakte  van  109  bnnd.  6  v.  r.  62  ▼.  elL,  en  wordt  thaot  in  eigcnma 
beteten  door  Mejnfvroow  de  weduwe  Jmua  var  RiJctivoattBfc ,  woea- 
achtig  te  *s  Hertogenboseh. 

sparrenheuvel;  buit.  inbetbalj.  van  Brederode^  uror.  Nemd' 
Holland^  arr.,  kant.  en  1  a.  N.  W.  van  Haarlem^  gem.  ÈloewtÊsdmlF 
Tetterode-Aalhértsberg'en'de'Vogelenzang f  tf  min.  ten  Z.  van  Bbt- 
tnendaal*  aan  den  weg  van  O  verveen  naar  Bloemendaal. 

Dit  buit.  heslaat  eene  oppervlakte  van  14  bund.  60  v.  r.  79  ▼.  cU., 
en  word  thans  in  eigendom  bezeten  door  de  erven  van  den  Heer  W. 
JI.  BACSta,  woonachtig  te  Amsterdam. 

SPARRENHEUVEL  ,  buit.  in  het  Oeerhwartier  der  prov.  ütmM, 
arr.  en  5  u.  Z.  W.  van  Amersfoort,  kant.  en  2^  u.  N.  W.  van 
W ijk-htj 'Duur stede ,  gem.  en  5  min.  Z.  O.  van  Zeyst, 

Dit  buit.  beslaat ,  met  de  daartoe  behoorende  gronden  ,  eene  op- 
pervlakte van  9  bund.  82  v.  r.  20  v.  ell.,  en  wordt  in  eigendom  be- 
ceten  door  den  Heer  Evbbasd  Gobhblis  Sctiöota ,  woonachtig  te  Zept. 

SPARTELGAT  (HET),  vroeger  eene  steenen  heul ,  prov.  Noard'Bn' 
band,  in  de  Meijerij  van  ^s  Hertogenboseh ,  kw.  Maasland,  in  de  Zand' 
straat,  gem.  Berltcum-en-Middelrode ,  later  dooreenen  aarden  dam  ver- 
vangen ,  strekkende  tot  afsluiting  van  eenen  waterloop ,  die  weleer  met 
het  riviertje  de  Aa  in  gemeenschap  stond. 

SPARTËLVAART  (DE) ,  water  in  Delfland,  prov.  Zuid-Hoüand,  bet- 
welk  uit  de  West'Gaach  voorkomt  en  in  eene  W.  rigting  tot  den  Steen- 
dijksche-polder  loopt ,  alwaar  het  zich  in  slootjes  verdeelt  en  te  niet  loopt. 

SPAUfiEER,  gem.  in  het  Land-van-Falkenburg  ^  thans  prov.  £tti- 
burg ,  arr.  Maastricht,  kant.  Siitart  (5  k.  d.,  5  m.  k.,  2  s.  d.) ;  pa- 
lende N.  en  O.  aan  de  Gcleen,  die  haar  van  de  gem.  Schinnen  scheidt, 
Z.  aan  Nuth  en  Schimmert ,  W.  aan  Beek  en  Steyn. 

Deze  gem.  bevat  het  d.  Spaubeek,  benevens  de  geb.  Hoeve» 
Hobbelrade,  Hegge,  Oudekerk,  Jans-Geleen  en  Webreg. 
Zy  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene  oppervlakte  van  556  bund. 
85  V.  r.  30  V.  ell.,  waaronder  841  bund.  80  v.  r.  belastbaar  land. 
Men  telt  157  h.,  bewoond  door  145  huisgez.,  uitmakende  eene  bevol- 
king van  700  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  en  veeteelt  hun  be- 
staan vinden  ,  als  ook  in  het  maken  van  appel -azijn. 

Haar  grondgebied  wordt  voor  een  klein  gedeelte  bespoeld  door  de 
Gelcen  ,  die  eenen  koren- en  eenen  óliemolen  in  beineging  set.     Het  is 


SPA.  617 

^oor  hit  groottle  gedeelte  bergachti{f,  befattcndc  vele  bergen  en  heu- 
vels, eenige  met  cene  lachta,  andere  met  eene  steile  helling,  de  grond 
is  leem-  en  aandachtig  en  wordt  seer  goed  bebouwd ;  de  foortbrengielen 
bestaan  in  tarwe,  rogge,  paardeoboonen ,  haver,  boekweit,  gerst,  kla- 
ver, koolsaad,  vlas,  aardappelen, erwten,  wortelen,  moetkruiden ,  peren 
en  appelen ,  ook  vindt  men  er  schaarboueben ,  boomgaArden ,  wei-  en  booi- 
landen.  Van  de  tarwe  en  rogge ,  welke  de  voornaamste  voortbrengselen 
syn  ,  wordt  een  groot  deel  nilget oerd ,  ook  wordt  bet  beste  rundvee 
naar  België  venenden.  De  beste  paarden  gaan  naar  Pruissen  en  Frank- 
rfjk.  De  baodel  van  appel-asyn ,  welke  voorheen  een  goed  bestaan 
opleverde,  beeft  sedert  de  scheiding  van  België  veel  geleden. 

De  inw.,  die  allen  R.  K.  syn,  onder  welke  ruim  550  Cominuni- 
kanten,  maken  eene  par.  uit,  welke  tot  het  tic.  apost.  van  Limhmrg^ 
dek.  vaa  Siiiari,  behoort,  en  dooreenen  Pastoor  en  eenen  Kapellaan 
bediend  wordt.  —  Men  beeft  in  deze  gom.  eene  school. 

Het  d.  SrAaauK  ligt  3  u.  O.  van  Maastricht,  1^  n.  van  Sittard. 
Ven  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  47  h.  en  SSOinw. 

De  kerk,  aan  den  H.  LAaaiimos  toegewyd ,  welke  sedert  onbenge- 
lyke  tyden ,  i  n.  van  het  dorp ,  in  de  gehuchten ,  op  den  Noor- 
deiyken  hoek  der  gemeente  stond  ,  was  geheel  bouwvallig  en  veel  te 
klein  voor  de  behoefte  geworden,  waarom  zy,  in  bet  jaar  1837,  is  af- 
gebroken en  in  het  midden  van  bet  grondgebied  en  van  den  bebouw- 
den kring  der  gemeente  op  het  geh.  de  Hoeve  verplaatst.  Dit  beer- 
lijk ,  wel  gelegen ,  nieuw  kerkgebouw  en  toren  is ,  door  vrijwillige  bij- 
dragen der  ingeietenen  en  subiidiën  van  het  voormalig  Belgisch  gou- 
vernement ,  gebouwd  van  trgelsteenen  ,  naamschen  en  zandsteen  en  het 
dak  vao  zink.  De  predikstoel  en  twee  altaren  uit  bet  oude  kerk- 
gebouw, siin  in  de  nieuwe  kerk  overgebragt.  Zoo  mede  is  de  eenige 
der  drie  klokken,  die  in  den  franscheu  tijd  niet  weggenomen  is, 
in  den  nieuwen  toren  geplaatst. 

SPECEaiJ-EILANDËN,  naam,  welken  men  veelal  geeft  aan  de  Mo- 
LOSSCHB-iiLAiiDER.     Zie  dat  woord. 

SPECKEN-POLDER(DE),  pold.  in  Rijnland,  prov.  Znid-Bolknd. 
Zie  SraaaBH-POLDBa  (Di). 

SPEGKHOLTZERHËlDE,  geh.indeheerl.*f/7frfo^eiirai/e,  prov.Lta». 
kmtrg  ,  arr.  en  5  u.  O.  van  Maattriekt ,  kant.  en  1}  u.  Z.  O.  van  HetrUn, 
gem.  en  42  min.  Z.  W.  yair  Kerkrade  g  met  68  h.  rn  240  inw. 

SPECKLAAN  (DE) ,  wpg  in  Rijnland,  prov.  Zuid-Holland ,  gem. 
Liêêêf  in  eene  noord westelyke  rigting  loopeude  van  Lisso  naar  den 
Ljtwcg. 

SPEELDEB-BOSCn  ,  bosch  op  de  Oper-Feluwe ,  prov.  Gelderland. 

Zie  SptOLBZB-BOSCB. 

SPEELHEUVEL,  b.  in  de  Meijerij  van  ^s  Flertogenbosch  ,\m.  PeeU 
htmd,  prov.  Noofd-Brahand  ^  Derde  distr.,  arr.  en  4  u.  Z.  O.  van 
Eindhoven  f  kant.  en  \  u.  Z.  W.  van  Aslen  ^  g^m-  en  i  n.  N.  ten 
O.  van  Somrren,  alwaar  de  R.  K.  kerk  staat;    met  4  h.  en  SO  inw. 

SPEELUUIS (BET) ,  voorm.  lusthnis  van  de  Hoeren  van  Breda,  en 
do  bar.  van  Breda,  prov.  PI  oord-B  raband,  kierde  dislr.,  arr.,  kant* 
en  l  u.  N.  ten  W.  van  Breda,  gero.  en  j  u.  Z.  W.  ten  W.  van 
Tsleringen ,  in  den  pold.  Belcrum  ,  tusschcn  de  Mark  en  den  grootcn 
wo^  van  Breda  naar  den  Moerdyk. 

Dit  speelhuis  was  door  MAoaivs,  Prins  ean  Oranje,  in  betjaarlGSO, 
tot  een  jagt-  en  lusthnis  gebouwd  ,  en  bestond  uit  een  vry  groot  acht- 
kant  Bteenen  gebouw  ,  dat  zeer  aangenaam ,  in  een  starrtboschje ,  op 


018  SPE. 

etoen  li^f el  i^^g^  «n  ▼>&  bof  oq  mei  eenen  koqpd  nd^t  wm  ,  ip 
wdkt  middffi  een  lorenije  «tond.  Van  binnen  niette  bnt  opSphtle 
pibren  en  was,  da  kelder  medegeiekend ,  vier  verdiepiDgeB  noey.  la 
net  jaar  \9M  is  dit  feboov  afaebroken  ,  maar  de  heuv J  is  Bodeen CMn- 
dom  iran  het  domein  ,  eren ab de  bygde^ne  bofiiteda  ,  die  tereoe  eenekr- 
berg  is ,  welke  somers  veel  door  de  inwoners  iran  Bnda  bcmchl  vaidt, 
als  leTerende  in  de  pneetties,  welke  op  den  ben?ni ,  waar  ▼loiigu  hUL 
SmLBuis  stond ,  aangelegd  syn ,  seer  genoegiyke  iit|daataeB  op.  Yfis» 
ger  bad  men  b^  dese  herberg  eene  kolfbaan ,  doch  dnae  is  algabielss 
•a  vervangen  door  een  handboogscbnttersdoel ,  Yan  hetwelk ,  vesnl 
in  den  somer ,  veel  gebmik  wordt  gemaakt.  J^  goed  beslaat ,  met  èt 
daartoe  beboorendo  •  gronden ,  eene  oppervlakte  van  67  bioid.  0D  v.  r. 
00  v  ell 

SPkELDUIS-POLDERTJE  (HET) ,  pold.  in  do  bar.  van  Brrém^  pwi. 
Noord-Braband.    Zie  BiLcaoa. 

SPEELHAIIS-BAILI  (DE),  baai  in  OM-IuiÜ,  aan  de  Zoidkait  f« 

SPEELMANS-PLAAT  (DE),  plaat  in  de  OotUf^Sekelde,  prov.  1» 
tmmd,  tnsschen  het  eO.  Tbolen  en  bet  verdronken  land  van  Zoid-ls- 
vdand.  I3§  valt  droog  en  deelt  den  genoemden  stroom  io  twee  vaw- 
waters. 

8PEELMARS.P(X.DER  (DE),  voorra.  pold.  in  Staais^rUmmitrm, 
in  BuUier'mimbmdU  ,  prov.  ZttUmd,  arr.  Goa^  kant.  en  distr.  Bwüit 
HmdtnisMÊ» 


Dese  pold.  heeft  adegen  v66rden  Kmis-poMer  en  den  Meloo-peldsr, 
aaagepaatd  hebbende  tegen  den  polder  van  Namen ,  en  denkeiyk  Ier 
selfder  tyd  met  laatstgenoemden  pold.  gdnnndeerd ,  in  171  IS.  Die  plasli 
waarde  Speelmans-polder  beeft  gelegen,  is  thans  neg  bQ  da  vit- 
schers  bekend  onder  den  naam  van  bet  ^«e«iBwnMol. 

SPEELWUK  ,  fort  in  Ooit^lndii,  op  het  Smmiatdie  eil.  Jmm  ,  ndè. 
Bantam,  reg.  en  afd.  Strany  ^  dulr.  en  enderdistr.  ^anlmn,  bQde 
stad  Bantam. 

Deze  vesting  had  de  Oostindische  Compagnie  voor  sich  laten  boa- 
wen, gedurende  den  oorlog  tusscben  Sultan  Aeos,  Koning  van  Ban- 
tam ,  en  synen  xoon  ,  en  werd  toen  Spsclwi ja  genaamd ,  naar  dea 
toenmaligen  Gouvemenr  van  Indië ,  CoassLis  Spbeuiar.  Het  ligt  slechtf 
een  half  kwartier  uur  gaans  van  de  plaats  daar  de  rivier ,  wdke  aaa 
de  westzyde  er  digt  langs  henen  stroomt ,  in  aee  valt.  Het  was  eea 
vierhoek  en  is  op  eiken  hoek  met  drie  geheele  en  een  half  bastioa 
versterkt ,  waarop  acht  en  veertig  stukken  kanon  van  verschillead 
kaliber  geplaatst  konden  worden.  Aan  de  noord-,  zuid- en  westaifde  h^ 
eene  natte  gracht ,  die  niet  zeer  breed  of  diep  was  en  aan  de  westsyde  met 
de  rivier  gemeenschap  had.  De  wallen  of  muren  waren  van  eeas 
sware  en  harde  soort  van  steen ,  ter  boojte  van  4  of  A\  ell.  opgt* 
baald.  Van  binnen  was  het  voorzien  van  onderscheidene  gebonwea, 
die  in  het  midden  van  het  fort  een  open  vierkant  lieten ,  hetwelk 
met  hoornen  beplant  was  ,  en  tot  woningen  strekten  voor  een  gedeelte 
van  *ff  Compagnie*s  bedieoden  ,  waaronder  dat  van  den  Komroandenr 
uitmuntte j  eene  kamer  daarvan  werd  tot  eene  kerk  gebruikt,  de 
andere    gebouwen    werden    gebruikt   tot  kaïernen  voor   de  soldaten, 

Kkhuizen  enz.  De  poort  was  omtrent  aan  den  rivierkant ;  hierby 
j  eene  valbrog ,  daar  regt  tegenover  nan  de  andere  zijde  was  eene 
vi^  langa  straat,  waarin  vroeger  's Gompagnie's  dienaren  woonden, 
dia  in  bot  fiwt  geene  plaali  kondeo  vinden ,  aU  c 


ook  eeoige  Ghinesen. 


SPE. 


oii) 


IMtlbrt  ii,  tedorl  h^tebdc  dor  ftchuititiili)  ccuvr,  vermlku  on  wordt 
utcl  (twGf  undurlicjuden. 

8H£F.aKNREHG,  bntlg.  on  d«  M iddtl-VAaw» ,  i^rov.  Oetdêrknd, 
disir.  Feltitpc ,  arr<  en  7  n.  N.   tco  ü.  vnn  jérnhtjn^  kmoU  eit  3  a,  O, 

IUd  Z.  van  Jptldaom,  gciii,  Fo&nt ,  onder  Twcllo* 
p  SPEERNAIU,  naam,  wvlkco  ^i*  Nejfcrt  geten  lait  de  vêrU  plant, 
KLiiff*WesTt»BAtiiiisi«op  ,  ÏQ  NtJerlattdt'GuiaMQ  f  kol*  Sicnnarne.  Zitt 
rSPEERSTEUUlJlZEN,  ook  wel  Sfeeji»,  g«l».,  prov.  FHetland,  kw. 
Ooiter^oo  f  ffnei.  Rauwtrdtrhtvh y  arr.  cn5|u.  Z,  van  Leeuwarden ^  kariU 
en  1|  u*  Z,  vaa  Rauwerd^  |  u.  W.  van  Syhandabure»  ;  mei  7  li.^ 
i       en  tSO  inw. 

SVEES  (DE)  of  SrEERB^ ,  ^eti.  In  du  I^etler-ffeUmë  t  prov,  Gdd^ 
land,  diltr.  jfijme^en^  arr.,  kant.cn  $  n.  N.  W«  van  Jif/^  gvun*  co 
{  u.  N»  O*  van  Ketteren  f  aan   di^n  Uyudïjk. 

Boven  dit  geh.  ttcunl  de  Ifnic  \an  de  NcderoBclnwo  ,  zynd«  eene 
■  terJcnging'  der  G rebbe-linie ,  te^n  den  lUjn  ,  tn  wordt  aldaar  {j^ekt 
^^Uoor  een  aarden  fort  mei  reduit. 

^f  SPEKBËUG  {ME),  liGuiPd  in  OotUfndÜ,  op  hti  Jmbontche  cW.  €0- 
fwm  ,  op  Groot^Ceram^  latidi.  L&ehoe»  Op  dexen  beuvel  tfjn  do  Ki* 
Dielaha**   bc{|ra%en. 

SPEKBROEKERTIÖEK  ,  (ï«b.  in  Zalland^  f^rov ,  Oeertjnel ^  arr*  m 

I       SJ  u.  N.  O.  van  Deventer  ,  kant.  en  gem.  RaaUe, 

^fc    Sl^EK-EN*BROKREN,    voorm.  fort    in  Staats- f ' Uanderen ,    fn   het 

^llP'rt/ff- ran « S/u if ,  prov,   ZttUindf  dislr.  SluU  ,  op  deo  inidelykco  dyk 

P      van  de  Brutf$ehe-Faari'notdcr  ^  tusiclicn  de  icbanscn  Nieuvetd  en  Catctina* 

Het  was  een  vierboeki(vo  redout,   behoorcnde  tot  de  vele  forten  rond 

Oottbor^  ,  ichijnl  aan^ele;^!  g'eweeit  te  t^n  onder  bet  bcstunr  van  Prins 

Macsitv,  en   iwerd  op   bet  laitit  van  167£  door  den   Slaat  verkocbt  ^ 

om  i^csleeht  Ie  worden.     De  plaats ^  waar  Het  laQf,  ibani  gena.  Water- 

Inndkerkje f  h  no^  genoeg  kenbaar;  synde  eetia  vierkante  lap  grondt, 

o»^e\cer  een  bunder  ijroot. 

öPKKETERS-l'ÜLDER,  pold,  in  Geeütner^amhaeht ,  prov.  A'oorrf- 
Jlollandf  arr.  Alkmaar  ^  kanl,  Sehttfen  ^  (f^na«  liarintjcartpel;  palende 
N.aan  den  Scba^rer' waard  ,  O.  ann  de  Sloot^crt  en  den  Waard-polder, 
Z,  aan  de  Bleekmccr,  W,  aan  de  Woiidnicer  en   Koctcnburg'. 

SPEKKEN  (HET  HUIS-DËR) ,  voor ni,  adel L  b.  in  Rijnland,  prov* 
Zuid- Holland,  2^  u.  N.  van  Leydên  ^  kant.  en  Si  u«  N.  O.  vau  Jfwft^ 
mijk  ,  ^ni.  co  5  min.  O,  van   Ltue* 

Ter  ptaatie  ,  waar  het  {r^staan  heeft ,  iict  men  thani  no|r  de  boerderfj. 
I>c  daartoe  behoord  hebbende  fjronden  ,  ecne  oppervlak  Ie  b«I«a  nde  van 
t8  bund.,  worden  in  gcTneeuAchap  beften  door  de  bcwoneresjie  dt 
irednwc  S.  va»  Rditeh  en  de  erven  Wagnci  te  MonntckcmJani  en  Haarlem. 
SPEKKEN-UOLOER  (DE)  of  vt  SrECJLin-miinia ,  pold.  in  Rijnland, 
prov.  Zttid-llollftnd  f  arr,  *t  Graven/tatfe  ,  kaiit«  L^yden  ^  [rem,  Stomp'- 
wijk-  W  ilgreim-  Leydtchenda  m-Z  u  idi  ijde-  en  -  Tedinfjerh  roek  ;  pa  I  e  n  d  o  N . 
■an  den  Uof-pülder ,  O.  aan  den  Wusleindcr-poldcr ,  Z.  aan  den  Kaïti- 
pens-poldtT  en  W.  aan  de  Ylict. 

SPEK  LAND  (HET),  eil.,  ^rov.  Friesland,  in  het  5iieeAfr-ifieer, 
N.  W.  van  Terborne, 

SPEKT  ,  b.  tn  de  Meijerij  van  'j  flerto^enhfinh  j  kw.  Peclland^  Derde 
|i«tr.,  arr.  en  H  u,  N.  O,  van  Eindhmen  ,  kant.  en  1^  w.  W,  N.  W.  van 
'ïelmond,  gcm,  l^unen-Gerwen-en-Tiederwetien,    IJ  n.  N.N,  W.  van 
n,  5W  Diiö,  W.N,  W,  vün  Uermem ,  woanoc  het  beboet. 


020  SPE. 

SPEIi  (HOOG-),  Uii<ltn  de  Meijerijmn  'sBeriogenhoKh,  kw.  OU' 
terwijkf  proT.  jyoord'Brahand,  Derde  distr.,  arr.  en  5  a.  W.  tea  ff. 
tan  Eindhoven ,  kant.  en  ^  n.  W.  ten  Z.  van  Oir$ehat,  {  a.  Z.  leo  W. 
van  Hilfxirenheek.     Op  dit  land  staan  7  b.,  bewoond  door  40  inw. 

8PELÜERMARRE  (DE),  uitgebreide  marke  op  de  Over-Feluwe,  prar. 
Gelderland  f  distr.  Feluwef  arr.  en  4  u.  N.  van  jimhem ,  kant.,  gca. 
en  1  n.  Z.  van  Apeldoorn ,  onder  Beekber^n.  Van  deze  marke,  vette 
in  het  geheel  eene  oppervlakte  beslaat  van  2218  bund.  56  ▼.  r.  58  t.  clL, 
sijn ,  in  1844,  WW  bund.  tot  ontginning  verkocht. 

SPELDESTRAAT ,  geh.in  het  raarkgr.  van  Bergen^op-ZoiMm  ,  pror. 
Ifoord'Braband ,  Vierde  distr.,  arr.  en  5^  u.  W.  ten  Z.  van  Breiê^ 
kant.  en  2  u.  N.  O.  van  Bergen-opZoom  ^  gem.  en  ^  u.  N.  N.  O.  vaa 
fVauw ;  met  46  h.  en  330  inw. 

Dit  geh.  ontleent  sijnen  naam  van  twee  rijwegen  ,  de  Groote- 
Speldestraat  en  de  Kleinc-Speldestraat  genoemd,  vraaraaa 
de  boerderyen  en  huizen  verspreid  liggen. 

SPELEMANNING,  erve,  vermeld  op  het  jaar  1188,  als  liggende 
in   Tttenthe  y  prov.  Overijssel  f  onder  üaakshergen. 

SPENGERSPUNT,  kaap  in  Oost-Jndië ,  aan  de  westkust  van  Jfiéav* 
Guinea, 

SPENEREWALD,  oude  naam  van  het  d.  SpünsweuDi ,  inhetbalj. 
van  Blois,  prov.  Jf oord- Holland,     Zit  Spaaeiiwoodb. 

SPENGEN  ,  voorm.  afzonderlyke  heerl.  in  het  JVederhwartier  der  prov. 
utrecht^  arr.  Utrecht^  kant.  Maarssen^  gem.  Kockengen  ;  palende  N. 
aan  Oudhuisen  ,  O.  aan  het  Noordei nde-van-Portenge  en  aan  DinkeU- 
geregt,  Z.  aan  Kockengen  en  Tekkop,  W.  aan  Karaerik-Mij^yde. 

httit  voorm.  heerl.,  welke,  sedert  onheugelyke  jaren  ,  met  de  heerl. 
Kockengen  vereenigd  is  ,  bevat  het  geh.  Spengen  en  eenige  verstrooid 
liggende  h.  Zy  telt  30  h.,  bewoond  door  37  buisget.,  ntlroakende  eene  be* 
volking  van  175  inw.,  welke  meest  in  den  landbouw  hun  bestaan  viodeo. 

De  ilerv.,  die  er  110  in  getal  zyn ,  behooren  tot  de  gem.  van  Aar- 
hengen,  —  Do  R.  K.,  van  welke  men  er  40  aantreft ,  worden  tot  de 
stat.  van  Teckop  gerekend.  —  Men  beeft  in  deze  heerl.  geen  school, 
maar  de  kinderen  genieten  onderwijs  te  Kockengen. 

Het  geh.  Spingbh  ligt  3  u.  N.  W.  van  Utrecht,  1^  u.  W.  van  Maarssen, 
10  min.  N.  W.  van  Kockengen. 

SPENGEN,  pold.  in  het  Nederkwartier  der  prov.  Utrecht ,  arr.  Utrecht, 
kant.  Maarssen,  gem.  Kockengen;  palende  N.  aan  Oudhuisen,  0. 
aan  het  Noordeinde-van-Porteogc  en  aan  Dinkels>gcregt ,  Z.  aan  Koc- 
kengen en  Tekkop ,  W.  aan  Karoerik-Mijzijde. 

.  Deze  polder  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van 
338  bund.  47  V.  r.  40  v.  ell.;  telt  29  h.,  waaronder  lë  boerderyen, 
f  n  wordt  door  sluizen ,  op  den  Amstcl ,  van  het  overtollige  water  ont- 
last.    Het  peil  van  dezen  pold.  is  1.60  cll.  onder  A.  P. 

SPERGIË-POLDER  (DE),  pold.  in  den  Biesbosch,  prov.  Noord- 
Braband ,  Vierde  distr.,  arr.  Breda  ^  gedeeltelyk  kant.  Oosterkont , 
gem.  Mtade-en-Drimmelen ,  gedeeltelyk  kant.  Zevenbergen  ,  gem.  Uooge- 
en-Lnge-Zwaluwe, 

Van  dezen  pold.,  welke  een  gedeelte  van  den  pold.  Sjtergie-poUler^Os- 
sekop  en- Varken  uitmaakt,  is  de  groolle  niet  afzonderlijk  bekend. 

SPERGIE-POLDER-OSSEKOP-EN-VARKEN,  pold.  in  den  Bies- 
hoseh  ^  prov.  Noord-B raband ,  Vierde  distr.,  gedecllclijk  kant.  Ooi- 
terhout  t  gem.  M adelen- Drimmelen  ,  ffedecllclijk  kant.  Zevenbergen^ 
gem.  Hoogo-'en'Lagv'Zwaluwt !  {lalandc  N.  aan  het  Vloedspni  ,  O.  aan  do 


SPI.  Ml 

BÏDiieii*co-Biiitea*Btb  ,  Z.  aan  dto  Enidia-polder  ,  W.  aan  de  uttvato- 
riog  Tan  d«  Oide-Moereo. 

üeae  pold.,  welke  in  bet  jaar  1817  en  1818  bedijkt  it,  bcflaat , 
▼olgeot  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  fao  27  bund.  86  ▼.  r.  60  ▼.  cll., 
alles  scbotbaar  land;  als:  onder  de /fooae-eii-Xa^e-Zira/«»e ,  SI  bund. 
SS  T.  r.  50  T.  cll.;  onder  Made-tH'DrimmtUn ,  6  bund.  48  v.  r, 
50  ▼•  ell.  Hy  wordt  dooc  twee  bonten  duikers,  ieder  wijd  0,95  cll. 
eo  Toonien  Tan  eene  klep  en  scbuif  op  de  Hooge-Zwaluwscbe-baven 
en  Tenrolgens  op  den  Amer  van  bel  overtollige  water  ontlast.  De  boogie 
▼an  bei  lomerpeil  is  0.55  ell.  oodcr  A.  P.,  die  der  dijken  1.80  toi 
2.00  ell.  boven  A.  P.  Uet  polderbestu ur  wordt  waargcnooivn  door  den 
Ontvanger  van  bet  domein  te  Uoogt^tn^Lage'Zwalawe,  Uet  uiltoii- 
dering  van  ruim  5  bund.  beboort  deze  polder  gi'bcel  aan  bet  domein. 

SPERMONDE-EILANDJES  (DE) ,  ell.  in  OottJndië,  in  de  Zre-M»- 
Jaao  I  Z.  fan  de  Straat-van- Makasser ,  aan  de  Westkust  van  bet  Smn^ 
dasckê  eil.  Ctlebêt, 

SPERNEREWALD ,  naam ,  onder  welken  bet  d.  SpiAaniwooM  in 
bet  balj.  van  Blois ,  prov.  Noord- Holland ,  in  een  verdrag  van  bet 
jaar  1065  voorkomt.     Zie  Spaabsbwocdb. 

SPERWERHOF,  buitenpl.  in  Gooiland,  prov.  Noord- IloUand ,  arr. 
en  5  n.  Z.  O.  van  Amsterdam ^  kant.  en  1^  u.  Z,  van  Naarden,  gem. 
*s  Graweland, 

Deze  buitenpl.  beslaat,  met  de  daartoe  beboorende  gronden,  eene 
oppervlakte  van  16  bund.  77  v.  r.  90  v.  ell.,  enr  wordt  in  eigendom 
Leieten  door  den  Heer  W.  vah  Wbbdi,  woonacbtig  te  's  Graveland. 

SPEUL ,  geh.  in  de  Meijerij  wan  '#  Hertocenbotck ,  kw.  Oüterwijk , 
Derde  dislr.,  arr.  eo  5  o.  W.  ten  N.  van  iiiWAoveit ^  kant.  en  8^  u. 
Vf.  van  Oirsehot ,  10  min.  Z.  van  Hilvarenheek ;  met  SI  b.  en  140  inw. 

SPEUL  DE  ,  Spbdld,  Spbolt,  Spol  of  Spobl,  buurs.  op  de  Oeer-Fe' 
luwe,  prov.  Gelderland,  dislr.  Velitwe ,  arr.  en  6^  u.  N.  N.  W.  van 
Arnhem,  kant.  en  2^  u.  Z.  O.  van  Jlardurwijk ,  gem.  Ermelo ;  met 
10  b.  en  50  inw. 

SPECLDERUOSCH  of  Spbeldebbosch  ,  bosch  op  de  Qver-Feluwe , 
prov.  Gelderland,  gem.  Ermelo^  in  de  buurs.  Speulde f  üoittdorp 
en  Drie. 

Hel  is  een  der  voornaamste  bosschcn  ,  van  de  gchcele  Yeluwe.  Het 
is  ongemeen  groot  en  het  houtgewas  is  er  van  goeden  trek.  Ook  wordt 
er  veel  wild  en  gevogelte  ccvondcn  ,  hetwelk  in  dejagtlijd  eene  menigte 
jagers  derwaarts  lokt  ,  die  meestal  met  eene  goede  vangst  terug  keeren. 

Dit  bosch  beslaat  eene  oppervlakte  van  993  bund.,  en  men  beeft  er 
meest  eiken-  en  beukenhout. 

SPEYR  of  Spijk  ,  hofstede  in  de  Meijerij  van  *i  Ilerlogenhoteh ,  kw. 
Oisterwijk ,  prov.  Noord-Braband ^  Tweede  distr.,  arr.  en  5  u.  Z.  Z.  W. 
van  '$  Uertogenhosch ,  kant.  eu  '1^  u.  O.  ten  N.  van  Tilburg,  gem. 
en  25  min.  Z.  O.  van  Oisterwijk ,  in  het  geh.  de  Kleine- IJ eide.  Deie 
hofstede  komt  op  sommige  kaarten  zelfs  als  een  geh.  voor. 

SPlC ,  naam,  onder  welken  het  d.  Spijk  in  Fivelgo,  prov.  Gronin' 
gen,  in  het  jaar  1246  voorkomt.     Zie  Spijk. 

SPIEGEL  (HET  HÜ1S-TEN-),  voorra.  adell.  b.  in  de  stad  Utrecht, 
aan  de  wesizydc  van  de  Oude-Gracht ,   op  de  JIooge-Korenmarkt, 

SPIEGELENBURG,  buit.  in  Kennetnerland ,  prov.  Noord-Holland , 
arr.,  kant.  en  j  u.  Z.  van  Haarlem,  gem.  Bloemendaal-Tetterode-Aal' 
bertsberg-en-de- Vogelenzang ,  1  u.  Z.  van  filoemendaal ,  1  u.  N.  van 
<ie  Vogelenzang  ,  waartoe  bel  behoort. 


m  ..  SPI. 

Df  buMnff  ti  gesloopt  on  do  grond  mol  dio  yab  Sbwood  ca  Qê^ 
terdam  verheeld. 

8P1EGKLNISSE^(».DER(DE)  ofooKiniMotMa,  pold.  in  ^ 


proT.  Zuid-Holland,  arr.  Rotterdam,  kaaU  HiUe^wiiètrw,  giea*  lfjlb> 
gtrJterg-en'Rottêhom :  palondo  W.  en  M.  aan  de  Eolte  ,  <&  bent  wom  ém 
pold.  Blokland  en  den  Ber(p-en-Broekpolder  schoidi ,'  N.  O.  aan  dea  B» 
polder ,  O.  aan  AebUr-BÏobroek ,  W.  aan  Yoor^Rabroek. 

SPIEGEL-POLDBR ,  pold.,  Toorfaoen  behoord  hebbende  toi  kü  iff. 
dêfkwartier  der  pro?.  Uttteht,  thans  proT.  Noord- ff oUmnd ,  arr*  ^s- 
itordam,  kant.  Woen,  gem.  Nederhorsl-dem-Bory ;  pnleade  H.  aanjisi 
HoUandscbe-polder ,  O.  aan  den  Stichtsche-polder ,  Z.  aan  dasi  Ankcfm- 
scho-vaart,  W.  aan  de  Vecht. 

Dexe  polder  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  opperrlakta  fia 
276  bond.  »5  ▼.  r.  60  ▼.  ell.,  vaaronder  259  hond.  75  ▼«  r.  77  v.dL 
schotbaar  land ;  telt  13  h.,  waaronder  2  boerderijen ,  en  wonlt  dasr 
eeoen  molen,  de  Spiegelmolen  genaamd,  op  de  Veeht,  vaa  hst 
overtollige  water  ontlast.  Het  land  ligt  0.42  all.  onder  A.  P«  ld 
polder  bestuur  bestaat  oit  twee  Poldermeesters  en  eenen  Secretaris. 

SPIEGELRUST,  voorm.  buit.  in  Gooiland,  prov.  JVoörd-ffoOaod, 
arr.  en  5  n.  Z.  O.  van  Jmtterdam,  kant.  en  1^  o.  Z.  van  Jfmmrdm, 
gem.  *«  Qrooeland»    Dit  boit.  is  gesloopt. 

SPIEK  ,  lustpl.  in  het  graaft.  Zutpken ,  proT.  Gildtriünd.     ZieSfdi. 

SPIER,  geh.  in  BeiUr-diagwpü ,  prov.  JhtnUki,  arr.  en  4  a.  Z.  iet 
W.  van  jÊuen,  kant.  en  2  n.  II .  ten  W.  tan  Hooaoootn,  gem.  ci 
1  u.  Z.  W.  tan  BetUn;  met  17  h.  en  140  inw.  —  Men  beeft  eroeai 
trinter-byschool ,  die  ongeveer  20  leerlingen  telt. 

SPIERDIJK,  d.,  gedeelteiyk  in  Drtgterlmnd ,  onder  de  Fem&if, 
gedeelteiyk  in  do  Fier^Noorder^koggen ,  prov.  Noord^OoUand ,  arr., 
kant.  en  2  n.  W.  ten  N.  tan  Hoorn,  gedeeltelyk  gem.  Berkkaai'etf 
Baarsdorp  ^  gedeelteiyk  gem.  Obdam^  gedeelteiyk  gem.  iSJptm^fefè, 
1  n.  W.  ten  N.  tan  Berkhout ,  1  o.  Z.  O.  van  Obdam  en  |  u.  Z.  taa 
Spanbroek.  Men  telt  er  84  h.  en  450  inw.,  als:  44  h.  en  230 inw. 
onder  BerkhOut-en^Baarsdorp  ^  12  h.  en  90  inw.  onder  Obdam,  28  k. 
en  130  inw.   onder  Spanbroek, 

Hier  staat,  onder  Spanbroek,  de  R.  K.  kerk  van  de  stat. 
Spierdijk-en' Zuidermeer ,  welke  aan  den  H.  Gaaaoaiiis  ii  toegewijd. 
Deze  kerk  is  een  net  houten  gebouw,  met  eenen  toren,  en  van  eea 
orgel  toonien.  Ook  hebben  de  II.  K.  er  eene  eigene  begraafplaats. 
De  pastorie  en  tuin  «yn  by  uitstek  fraai. 

Men  heeft  in  dit  d.  eene  school ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  tan 
130  leerlingen  bezocht  wordt,  staande  in  de  H^ogmeer,  gem.  Obdam, 
en  bchoorende  aan  Obdam ,  Berkhout  en  Spanbroek. 

SPIERDIJK-EN-ZUIDERMEER ,  R.  K.sUtie,  welke  tot  het  aartspr. 
tan  Holland-en-Zeeland,  dek.  van  f  F  est- Friesland,  behoort ,  meteene 
kerk  te  Spierdyk. 

Deze  stat.  wordt  door  eenen  Pastoor  bediend ,  men  telt  er  620  Gom- 
munikantcn. 

SPIERDIJKER-BRAAK,  polderwater  in  de  Fior-Noorder-koggtn ,  pret. 
Noord- Holland  j  gem.  en  \  u.  O.  van   Ursem, 

SPIERDIJKER-LANDEN  (DE  LAGE-AFGEKADE-) ,  pold.  in  de  Fmt- 
Jf oorder-koggen ^  prov.  Noord-Holland,  arr.  en  kant.  Hoorn ^  ge- 
deeltelyk  gem.  Spanbroek,  gedeeltelijk  gem.  Wognum-en-Wadway; 
palende  N.  aan  wadway  en  Spanbroek,  O.  aan  Wognom  en  Berkboat, 
Z.  aan  Berkhout  en  Spierdijk ,  W.  aan  Spierdijk  en  Spanbroek. 


SPI. 


Sew  ptU.,  di»  ki  Kei  Jur  1810  lMd|kl  of  Mtw  aMiMl  H, 
Mt,  vviMt  ImI  kadkster,  «m  oppmbkU  ¥m  m6  baad.» 


tlMt,  vvhwt  ImI  kadkster,  «m  oppcrtlakU  ¥M  i48  baad.»  «lla» 
Mr  iMd.  als  996  bond.  iméwSpmiikrÊÊk  «n  990  b«Dd«  ondtr 
Wtfmmm  wm-Wmém^  t  tdi  18  h»,  wMiMkr  14  boQrdttQM.  Hal  ofW>- 
toily  «atar  wardl  ia  des  wiatar  af  ia  aatta  jaargaiydao  door  Iwea 
mokatf  ap  ImI  gemeeiia  walar  dar  Yier-Noordar-kofgea,  iiit|feaialeB. 
Haft  battow  batlaal  ml  aoaaa  Dijkfraaf  au  Ivaa  Gcsi 


gPIBRDUKER-MSBE  (aET),  Toonn.  naaar  io  Dnöiêrltmd^  prov. 
ifaani-ffalfaiiif,  datin  hal  jaar  1808  badykl  k,  au  Ibant  aaaea  pol- 
dar  «tnaakl,  wdka  tal  hel  arr.  an  kaaU  B^mm,  gedadlalyk  f^na. 
BmMmmi  m  gaawdwy,   gadaaltdyk  gan.  QUmm,  (radadleiyk  ftin. 


SnBaDUUR-TAART  (DE),  walar- in  da  W^mëêt-Eo^^  pro¥. 
JfêÊii'EMmd^  U>opeiide  irao  kal  SpierdDker-Terlaal  of  de  tlaii  af, 
dan  BafaeUl^ar-wM  laa^ .  tol  aan  dan  dam  toa. 

SPIERDuKER-YEaLAAT,  tlois  in  de  WuUr-Emêf  dtot.  N^né- 
BMmif  gam.  en  1  n.  W.  van  B§MmU,  ^  da  Spiérdyker-Taarl , 
diananda  voor  da  gemeenichap  mei  da  tlad  Hoorn. 

8PIERIB ,  naam  ,  'Welken  de  Neaert  geien  aan  da  koffijplant.  Srn- 
uaataon ,  in  Ntdêriandt-Gmiana  ,  kol.  Sartwawif.     2Ue  SpitiuoinouL. 
8PIKRIBN ,  naam ,  weikan  de  Negert  geven  aan  de  kofl^plant.  Goiaa- 
ftaaffi ,  in  NeiirlamdÊ'GmÜMmp  kid.  AirliMNnf.    Zie  GaAaBLaupa*  ' 

8PIBEI1IGEE-SL00T  (DE),  walar,  prov.  Ffiulmd,  op  hel  m\. 
Am^êud,  dat  door  ImI  loogeiiaanide  Sehallepad  naar  hal  waeldyk 
MMfal  va*  Ameland  loopl.  Hal  draagidén  naam  naar  da  manigta  tpSk 
ffingaK   dia  in  dat  water  worden  gevangen. 

ëPIBaiMGHOaN,   geh.    ia  rtmiaaifflamf,  pro?.  NêatFi-B^Omi, 
air.  en  kaaU  Jwuttrdam,  aem.  Sloim^hUrAjh'ikiÊrp  mdê^Vfijf^  ' 
4X0ffr,  lin.  N.lan  W.  van  Sloten,  aan  dan  SpaamdamM^a-dyk ;  met 
11  h*  en  mim  SO  inw. 

Ia  den  nacht  tottchen  96  en  97  Haart  1833  it  aldaar  aaaa  baeraawo* 
aiuf  geheel  a%ebmnd,  waarby  tien  koeyen,  een  paard  aa  aaaa  piak 
■tta  omgekomen. 

SnEEINGUORNER-BINMEN-POLDER  (DE) ,  pold.  ia  JTaaafMar. 
land ,  prov.  N oord-B oUand ,  arr.  en  kant.  jémittrJam ,  gem.  SUêtm  Sto» 
imdifk^OlÊdofp'^m'dê-Vrijê'Oters  palende  N.  aan  den  opaamdamiehe» 
dgk,  O.  aan  de  Eleine-Braak ,  Z.  aan  de  Haarlemmer-vaart  ,^  dia  hem 
vaa  daa  Osdorper- binnen- polder  scheidt,  W.  aan  de  Groota-Braak* 

Dna  paUar  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene  oppervlakto  van 
481  hnnd.  41  v.  r.  38  v.  ell.,  en  wordt  door  eenen  molen,  op  da 
Haarlemmer  vaart ,  van  hel  overtollige  water  ontlast.  Hel  hiervoor 
aaaoemda  gdinoht,  mei  11  h.  is  daarin  gelegen.  Hel  polderboitmir 
totaal  nit  drie  L»len. 

SPIERINGUORNER-BUITEN-POLDER ,  pold.  in  Emm€merUmd, 
prov.  Beord-BoUand ,  arr.  en  kant.  j^miteraam ,  gem.  Sloiem^hêer' 
dük^Otdon-em-^ê-FriH'Geer  i  palende  W.,  N.  en  O.  aan  bet  U ,  Z. 
naadden  Spaamdamscbe-dyk. 

Deia  pold.  heeft  sleehu  eene  somerkade ,  beslaal ,  volgens  hel  ka- 
daster,  eene  oppen>lakta  van  99  bond.  86  v.  r.  10  v.  dl.  en  heeft  gaea 
bestnor. 


SPIERMGHEER  (HET),   mear  in  JTt imemrrlafid ,  prov.  Boord- 

MéÜÊMdm 

Hal  is*  de  noordelykste  inham  van  het  Haarlemmer-meer ,  en  byna 
lebari  in  de  bedykiog  van  dat  meer  begrepen. 


624  SPI. 

In  dê  \l)(liende  eeuw  was  dit  meer  nog  onfereenigd  mei  aaderaoMm 
en  Sn  1531  werd  de  oppervlakte  gerekend  op  850  morgen ,  doch  dt 
f ele  stornien  en  vloeden  in  de  laatste  helft  der  leitiende  eeaw  ifiwil 
den  de  landscheiding  van  de  andere  nieren  ,  soodai  men  in  1000  dil 
meer  met  de  andere  drie  meren ,  het  Oude-meer ,  hel  Kag  er -neer 
en  het  Lejdsche-meer  vereenigd  vindt. 

SPIERINGPLAAT  of  Bloemplaat  ,  met  Oonkerenhoek  in  de  idfik 
bedijking  ,  pold.  in  den  Bieihosch ,  prov.  Noord-Braband ,  Tweede  ókLt^ 
arr.  *f  Hertogenbosch ,  kant.  Heusden ,  gedeeltelyk  gem.  DuMsett-MMmekf' 
en-JÊuilkerk,  gedeeltelijk  gem.  /f  eribeni^m /palende  N.  en  O.  aaft  hUt 
Sletirgat ,  Z.  aan  het  Gaatje- van- de-R uigt ,  W.  aan  bet  Acblertie-Git 

Dese  pold.  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  S9hmmL 
18  v.  r.  80  V.  ell.,  als  ouder  Jf^erkendam,  volgens  het  kadaster,  Tv.r. 
40  V.  ell.,  en  onder  Duuen-Mumter-en-Muilkerk  ^  39  bund.  19  v.  r. 
80  V.  ell.,  waaronde  35  bund.  1  v.  r.  80  v.  ell.  hooiland ,  2  bund.  48  v.r. 
wilgc  bosch  ,  1  bund.  69  v.  r.  rietgors.  Hij  vrordt  door  iviee  ImniCmi 
duikers  aan  de  xuid-  en  vrestzijde  des  polders,  wijd  0.82  ea  0.0S, 
beide  met  een  drijfdeurtje  en  de  laatste  ook  met  eene  achaif  vooniaB, 
op  het  Steurgat  en  op  het  Achterste-Gat ,  van  het  overtollige  water 
ontlast.  De  hoogte  van  het  zomerpeil  is  0.50  ell.,  die  der  dijkci 
2.20  ell.  en  2.25  ell.,  boven  A.  P.  De  polder  wordt  bestu  o  rd  door  eoMa 
Ontvanger  van  het  Domein ,  als  behoorende  geheel  aan  hei  Domeia. 
De  kaden  sijn  in  het  jaar  1830  of  daar  omstreeks,  0.45  k  0.55  elL 
verhoogd  geworden.  De  pold.  staat  voor  zoover  by  ooder  Dusmb 
ligt  bekend ,  bij  bet  kadaster ,  teo  name  van  Sopiu  Jagoba  ea  Msi- 
«▲aiTaA  Ahma  CAaiiia. 

SPIERINGPLAAT  (DE) ,  plaat  in  den  Bieshodck^  ipro^j.  JVoord^BriAeed, 
Tweede  distr.,  arr.  'i  Herlogenboich  ^  kant.  Heutden^  gem*  ^erkemdam; 

Ellende  W.  en  N.  aan  de  Groole-Hel  of  WesLkil ,  O.  aan  het  Gat  van  dei 
ardenhoek,  Z.  aan  de  Ruiternlaat. 

SPIERINGSROEK  (HET  HUIS-TE-) ,  Toorro.  kast.  in  Delfland,  piev. 
Zuid' Holland  f  arr.  en  3  u.  N.  W.  van  Rotterdam^  kant.  en  |  u. 
Z.  \V.  van  Schiedam  ,  gem  N ieuwland- Kortland- en- 1  Graeeland,  aaa 
de   Poldervaart. 

Dit  kast.  was  het  stamhuis  van  het  adellijke  geslacht  van  dien  naam. 
Het  werd,  in  het  jaar  14!26,  door  Willem  Nagel,  Baljuw  van  Zoid- 
Holland  ,  die  de  zijde  van  Vrouw  Jacoba  hield  ,  in  brfind  gestoken  ,  ver* 
moedelijk  om  dat  de  toenmalige  bezitter  tot  de  andere  partij  behoorde. 
Sedert  dien  tijd  was  er  dus  niets  meer  dan  eene  boerenwoning  van 
over ,  die  in  het  midden  der  zestiende  eeuw  toebehoord  heefl  aan  dea 
Thesaurier-Generaal  Mr.  Vircert  GonnELis  vm  CiBAVvr ,  overleden  te 
Brussel  in  1550.  In  het  begin  der  vorige  eeuw  werd  aldaar  echter 
weder  een  fraai  hcerenhuis  gebouwd ,  hetwelk  er  nog  staat  en  thans , 
met  de  daartoe  behoorende  gronden  ,  eene  oppervlakte  beslaande  van 
24  bund.  76  v.  r.  55  v.  ell.,  het  eigendom  is  van  den  Heer  UiEaoaxHi» 
VAR  Dsa  Bdbgh  van  Spierligsboek  ,  woonachtig  te  *s  Gravenhage. 

SPIERINGblIOEK ,  kofTijplant.  in  Nederlands-Guiana  ,  kol.  5iiri- 
name ,  aan  de  Beneden-Commewijne ,  ter  linkerzijde  m  het  afvaren; 
palende  bovenwaarts  aan  de  verl.  plant.  Tbyronne ,  benedeowaarts  aan 
de  küffijplant.  Vriendscbaps-beleid  en  Ouderenzorg;  516  akk.  groot; 
met  135  slaven.     De  Negers  noemen   haar  Nepved  of   Nivb  cu   bpBaiB. 

SPIERINGSHOF  ,  voorm.  buit.  in  hel  Land-iusschen-M aas-en- Waal, 
prov.  Gelderland  f  dislr.,  arr.  en  5^  u.  W.  van  JVijmegen ,  kant.  en 
1|  u.  Z.  W.  van  Bruten ^  gem<  en  in  de  kom  van  het  d.  DreumeL 


SPI.  «5 

Ter  pUatMj  waar  bei  gestaan  beeft ,  dei  men  tbans  de  pastorie  en 
kerk  der  R,  K.  gemeente.  De  daartoe  behoorende  gronden ,  beslaan 
eene  opfi^nrlakte  Tan  69  ▼.  r.  4  ▼.  ell.,  en  worden  in  eigendom  bo* 
Beten  door  de  R.  K.  gemeente  te  DrtutneL 

SPIERIKGSKLOOSTER ,  foorm.  noDnenkloost.  in  Delfland,  by 
Delft.    Zie  AemfKLoosria  (Sr.)* 

SPIEBINGSZORG ,  verl.  koffijplant.  in  Ifederlandt-Guiana,  kol.  Suri- 
name f  aan  de  Matappiea-kreek ,  ter  regteniide  in  bet  afvaren  ;  palende 
bovenwaarts  aan  de  katoenplant.  LeideDS-Hoop-en-Jacobt-Luftt ,  bene- 
denwaarts  aan  de  ferl.  plant.  Bij-Geluk ,  635  akk.  groot.  De  Negers 
noemen  haar  Yalois.  ^ 

SPIERNE ,  folgeos  sommigen  de  onde  naam  Tan  de  Ht.  bet  SriAasiy 
proT.  Ifoard-Holland,     Zie  SrAAam  (Het) 

SPIERNERWOUD  ,  Toormalig  boscb  ,  ter  plaatse  ,  waar  nu  Spaarn- 
woade  ligt. 

Gansch  niet  onwaarscbynlijk  is  bet ,  dat  dit  boscb ,  doormengd  Tan 
rietspieren  en  dus  geheeteo ,  den  naam  aan  bet  daar  langs  stroomend 
water  bet  Spaame  gegeven  beei^ ,  of  om  omgekeerd  bet  water  aan  bet 
boscb,  soo  men  vinden  kon  y  dat  dit  waler  vroeger  bet  Spieren  gebee- 
ten  beeft. 

SPIERVLIET,  Toorm.  beerl.  in  bet  eil.  ZiitcMTeee/ani^,  waar  tbans 
het  Terdronken  Zaid-Bevelaod  is. 

Deie  beerl.,  welke  slechts  eene  oppervlakte  besloeg  Tan  86  gem. 
284  roeden  (39  buod.  29  t.  r.  10  v.  ell.)  is  met  den  vloed  van  1356 
te  gronde  gegaan  en  later  nimmer  weder  boven  gekomen. 

SPIESAMT  ,  Toorm.  eil.,  prov.  Zeeland,  hetwelk  men  vermeld  vindt 
onder  de  goederen  waarvan  zekere  aaosieniyke  dochter  Risioacis  af- 
stand deed ,  en  welke  de  erfenis  van  de  H.  GnaTBUiD  uilgemaakt 
hadden.  Vermoedelyk  nioet  men  daar  onder  het  voorm.  eiland  Smv 
TUANDB  verstaan  ,  dat   later  by  Znid-Beveland  aang[edykt'is. 

SPIJK,  beerl.,  gedeelteiyk  in  het  graafs.  Lef  rcbm ,  prov.  Z«uf-J/of- 
ïand,  arr.  en  kant.  Gormchem,  gedeeltelijk  in  den  Tie/enoaari/ ,  prov. 
Gelderland^  arr.  Tiel ,  kant.  GeldermaUcn ;  palende  W.  en  N.  aan  de 
Linge  ,  die  haar  van  Arkel  en  Rietveld  scheidt ,  O.  en  Z.  aan  de  beerl. 
Vuren-cn-Dalem. 

Dese  heerlykheid  is  in  twee  dcelcn  gescheiden  ,  zynde  gehecten  bet 
Overeinde-van-Spyk,  dat  tot  het  graafs.  Leerdam  en  by  gevolg 
tot  bet  graafschap  Holland,  en  het  Ncdercinde-van-Spijk,  dat 
in  den  TieUrwaard  ligt   en  dus  onder  Gelderland  behoort. 

De  beerl.  van  het  Nederei  ndc- van -Spijk  is  op  den  SI  April 
1611  door  Jonkheer  Gbsabd  van  Rbnot  verkocht  aan  Jonkheer  Cobrbus 
VAR  Abbssbr  ,  GrifBer  van  de  Iloogmogendc  Heeren  Staten-Generaal 
der  Vereenigde  Nederlanden. 

De  beerl.  van  het  Overcinde  van  Spijk  is,  den  17  Oct  ober  1613, 
in  zuivere  gifle  afgestaan  en  gegeven  door  Filips Willem  ,  Prins  ra/i  Oranje 
l^atsau ,  als  Graaf  van  Leerdam  ,  aan  genielden  Jonkheer  Cobrblis  v ah 
Abbssbr  ,  Heer  van  het  riedereinde  van  Spijk.  Sedert  zijn  déze  beide 
heerl.  vereenigd  gebleven  ,  \i-ordendc  thans  in  eigendom  bezeten  door 
de  erfgenamen  van  wylcn  den  Heer  Baron  Sweebts  deLardas  ,  woon- 
achtig op  onderscheidene  plaatsen. 

Het  w^en  dezer  heerl.  beslaat  uit  een  schild  van  sabel  met  tweege- 
bretesseerde  fascen  van  zilver. 

SPIJK,  gem.,  gedeeltelyk  in  den  Jie^criraarJ ,  ffedecltclyk  in  bet 
graafs.  Leerdam ,  prov.  Zuid-Holland ,  arr.  en  kant.  CrofincAem  (10  k.  d., 

X.  Dbrl.  40 


6S6  S  P  L 

9  m.  k.y  4  s.  d.)i  paleoda  W.  ^n  If.  aao  de  Liog«,    óm  Inar  m 
d«  gem*  Arktl-en-jEli<U«ld  teheidi,   O.  en  Z.  aan    Voren. 

Deie  gem.  bevat  het  d.  Spyk^  benereDt  eeniga  TentnMnd  UmIi 
hatien.  zy  beslaat,  volgeni  het  kadaster  eene  opperrUkU  Tan  ISOhnd. 
50  T.  r.  7  v.ell.,  waaronder  117  band.  56  ▼.  r.  71  t.  ^.  bÜMltiir 
land.  Men  telt  er  72  h.,  bewoond  door  84  haisges.»  aitmakeodc ew 
bevolking  van  ruim  410  inw.,  die  meest  in  den  landboaw  hnq  bc4iv 
Tinden.    Ook  heeft  men  er  eene  sleenbakkery  en  eeneb  koreniaolai. 

De  inw.,  die  er  op  één  na  allen  Her?,  lün,  onder  welke  110  Is- 
dematen ,  maken  eene  gem.  uit  welke  tot  de  klass.  van  DorJnAf 
ring  van  Gorinehem^  behoort.  De  eerste,  die  in  deie  gem.  hetletr> 
aararabt  heeft  waargenomen  is  geweest  niBHiHios  NAcasaioi  •  dit  ii 
het  jaar  1614  herwaarts  kwam  f  en  in  het  jaar  1648  OTerleed.  Bd 
beroep  is  eene  collatie  van  den   Yr\jbeer« 

De  2  R,  K.,  die  men  er  aantreft ,  behooren  tot  da  stat.  ^aa  fir- 
riftTnein. 

Men  heeft  hi  deze  gem*  eene  sehool. 

Het  d.  Spije  ligt  1  n.  N.  O.  van  Gorincbem ,  aan  den   Zoider-Lii- 

ge-dyk.    Er  is  hier  een  pontveer  over  de  Linge,  het  G  r  o  o  ^t^I^* 

sch  e- veer  genoemd.  Men  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  50  h.  en.280iov. 

De  kerk ,  is  een  klein  gebouw ,  welks  toren  met  een  don  spitsie  fer* 

sierd  is.     Men  heeft  in  dese  kerk  geen  orgel.     Even  als  de  Predikaiti' 

woning  in  diep  verval  sijnde,  is  tij  in  het  jaar  1858  hersteld,  ww- 

toe  nit  bet  fonds  der  noodlijdende  kerken  800  gold.  verttrekt  is. 

Ook  had  men  er  vroeger  een  kasteel ,  het  H  n  i  s- 1  e  -  S  p  y  k  gehwtpa» 

Den  SQFebruarU  1784  steeg  het  waUr  byna  8  ell.  boog,  tot  »di 

kruin  van  den  Schaardyk ,  waardoor  eene  wyde  doorbraak  ootstm» 

By  den  water^loed  van  Janoary  1809  heeft  ditd.  aanmerkeiyk|S- 
leden.  Det  water  stond  hier  op  de  landen,  ruim  6  ell.  hoog  eB|iiC 
met  leer  swaar  ys  vergezeld ,  waardoor  eene  groote  Terwoestiog  wen 
aangerigt.  Behalve  de  sehade  aan  vrucht-  en  andere  boomen  tocge- 
hragt ,  werden  er  vier  huizen  geheel  en  al  weggespoeld  ,  soodat  neo 
de  plaats ,  Vaar  die  geslaan  hadden ,  naauweiyks  meer  winden  kas. 
Acht  andere  huizen  bleven  slechts  voor  een  gedeelte  op  de  gebiadtes 
hangen  ,  terwyl  de  overige  acht  en  veertig ,  waaruit  het  gehede  dsrp 
bestond ,  alle  zwaar  beschadigd  en  vele  onbewoonbaar  gemaakt  wer- 
den. Voornamelyk  moest  dit  worden  toegeschreven  aan  do  doorhrask 
by  Redichem  ,  tegen  over  dit  dorp ,  waardoor  het  water  nit  de  bis- 
nenlanden  met  groot  geweld  tegen  de  huizen  aanstroomde  ,  aoodat  selfr 
sommigen  door  het  ingebrokcne  gat  tyn  weggedreven.  Gelukkig  ver- 
loor echter  in  dit  dorp  geen  enkel  mensch  net  leven  en  verdronk  er 
slechts  negen  stuks  vee ,  hetwelk  men  middeliyk  te  danken  bad  aaa 
den  bijstand  en  de  mcnschlievendheid  van  hen  wier  vroningen  hooger 
gelegen  waren. 

Het  wapen  dezer  gem.  is  het  iclfde  als  dat  van  de  heerl.  Srua. 
SPIJK  ,  d.  in  Fivelgo,  prov.  Groningen  ,  arr.,  kant.  en  2i  a.  N.  ten 
\V.  van   Jpptngedam,   gem.  en  J  u.  N.  W.   van  Bierum ,    aan  den 
Ouden-Kenisdyk  ,  op  eene  wierde,  en  rond  om  de  kerkgracht  gebouwd. 
Het  is  het  derde  dorp  der  Vierburen. 

Men  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  62  h.  en  440  inw.  en  met  de 
daartoe  kerkelijk  behoorende  geh.  Tweehuisen,  YierbuiseBt 
Dekkershuizen,  Oost-polder  en  omliggende  boerderyen  en  h., 
te  zamen  157  h.  en  780  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  hun  be- 
slaan vinden.    Van    de   boerderyen,   waarvan  cenige   op  terpen  zijs 


SPL  627 


Mlerai.  alMii  94  bolUodijkt ,  fli  op  den  OoU-poldir  ea  8  bimiao  dea 
Omtbm'Èemêdijk.  Hel  achter  dit  dorp  gelcgeii  Kwelderland  it  in  hei 
jaar  1840  ingedykt  en  voert  den  oaani  van  Oott-poldar  (lie  dat  art.). 


Aehter  deien  polder  worden  vele  en  bette  garnalen  en  eenige  bot  go- 
Yangen.  De  loogenaamde  Middeldyk ,  dat  it  die ,  gelegen  tnttcben  de 
bnitendyktcfae  landen  en  den  iogedijkten  Oott-polder  wordt,  binnen 
de  Tjargl,  door  de  boitendyktcbe  landen  van  't  Zandt,  Godlinxe, 
Lofdorp,  Sn»  en  Bieruni  onderhouden,  en  de  nieowe  ieed|jk  door  bet 
bettunr  van  den  Oott-polder.  De  Bierumer-  en  Spijkttertlult  it  reeds 
aedert  1754  gedempt ;  tbant  loeten  de  bnitendyktcne  landen  het  water 
door  twee  ponipen ,  welke  in  den  gexegden  Middeldijk ,  waarop  de  Groote- 
en Klaine-Tjarijt ,  die  deie  landen  doortnijden ,  uiiloopen  ,  wordende 
Tenrolgent  het  water,  langt  den  builenberm  fan  dien  dyk,  op  den 
Oott-nolder  in  een  kanaal  door  eene  duikertluit  in  den  niéuwen  in  1840 
gelegden  teedyk  ^  in  den  Eemi  ontlatt. 

In  1844  it  fan  dit  dorp  door  gezegde  buitendyktcbe  landen  een 
nienwe  weg  gelegd ,  licb  uitttrekkeo'de  naar  den  kooiweg  op  de  Meed* 
ttergreede  en  too  naar  üilhuiicrmceden  ,  waardoor  de  too  gewenschte 
commonicatie  met  laatitgemeld  dorp  en  verder  roet  uithuizen  it  tot 
ttand  gekomen.  Intustcben  it  bet  «en  afffelegen  dorp ,  omgeven  van 
ainalle  kleiwegen  ,  welke  by  den  winter  bijna  niet  door  Ie  komen  zyn  ; 
terwijl  er  ook  geen  vaarwater  it ,  waaraan  men  aldaar  even  alt  aan  eene 
Terbelerde  waterleiding  groote  behoefte  keefl. 

De  inw.y  die  er  op  11  na,  allen  Berv.  lijn,  onder  welke  00  Le- 
dematen ,  maken  eene  gem.  uit ,  welke  tot  de  klatt.  van  Jppingedam  , 
ring  van  Delftijl,  behoort.  De  eertte,  die  hier  het  leeraarambt  heeft 
waargenomen ,  it  gewectt  RDooLrot  Hbbsb  ,  die  voorheen  Roomtch  Priet* 
ter  was  en  ,  in  het  jaar  1595,  bier  alt  Hervormd  Leeraar  ttond.  Hy 
werd,  in  1610,  opgevolgd  door  LBrreBDot  IlARTineK.  Het  primaire col- 
latieregt  ttaat  hier  thant  bij  de  Kerkvoogden )  Notabelen  en  Kerkeraad 
der  Hervormden  te  Spuk  ,  zynde  dit  regt  in  1846  door  de  gem.  aan- 
gekocht* De  kerk  is  in  het  jaar  1676  gesticht,  in  plaaU  van  eene, 
welke  eenige  jaren  vroeger,  met  eenige  buizen,  it  afgebrand.  De 
tegenwoordige  kerk  prykt  met  een  klein  spilt  torentje,  dat  in  het  jaar 
1711  gebouwd  is;  doch  zy  is  van  geen  orgel  voorzien.  Er  it  eene 
groote  pastorie,  waarbij  veel  uitmuntend  vruchtbare  kleigrond  behoort, 
echter  beeft  men  aldaar  ook  ,  ten  gevolge ,  van  de  oogunttige  vlakke 
liggjngt  met  hoogo  wende-akkers,  veel  verkleumde  en  pekrige  knipklei. 

De  O  Dooptgez.,  die  men  er  aantreft,  beboorcn  tot  de  gem.  van 
Leermens,  —  De  8  H.  K.,  die  er  wonen,  worden  tot  de  ttat.  van 
jéppingedam  gerekend.  —  De  dorp^cbool  wordt  gemiddeld  door  een 
getal  van  ruim  100  leerlingen  bezocht. 

Tuttcben  Losdorp  en  Spijk  ligt  eene  plaatt ,  behoorende  tot  laattt- 
gemeld  dorp,  op  welke  een  oude  vermaarde  burg  gettaan  heeft, 
waarop ,  vóór  eenige  jaren  nog ,  een  aantal  familieportretten  hingen. 
In  de  nabijheid  beeft  men  eenen  aardheuvel  afgegraven,  waarin  men 
brokken  van  urnen  en  andere  voorwerpen  beeH^  gevonden.  Nog  ziet 
men  ter  zijde  van  het  dorp  de  grachten  en  singelt  van  oenen  anderen 
burg.     Een  dier   burgen  behoorde  lang  aan  de  UbbihA. 

Maaco  tchrijft,  dat  er  in  den  watervloed  van  St.  Lncat,  in  bet 
jaar  1346,  een  groot  schip ,  hetwelk  die  van  liceuwarden  tpebehoorde, 
tegen  het  strand  by  Spijk  is  annjjedrevcn  en  dat  InJ  dit  schip  gekocht  heeft. 

In  bet  jaar  1580,  leed  dil  dorp  grooleu  last  van  eenen  ttrooptogt , 
vielken  het  Staattche  volk  in  de  Ommelanden  deed. 


$9S  SFI. 

!•  S«TcidUr  18»,  wmé  ka  4m  Svuk  éam 
lUfujl  hoA  kaddca ,  TveoMlijk  grptaadcvd ;  terwijl  aj 
«aa  bcUofriike  «aarde  vcfveerdca. 

SPIJK ,  bonrs.  op  de  I«>Kfs ,  prer.  CMerlmmd^ 
M-ZcvcMwr,    geni«   ^frwn-ev-^erdir ,    }   ■•    Z.    v; 
pbatie  waer  de  Ryo  en  de  Waal  ^aa  elkaiider  ffchcidea 

Deie  boon.  komt  onder  dca  naam  Tao  Hntsnc  b|j  ik 
▼er  BiEcuo  op  bet  jaar  885  Toor.  Uci  loade  ook 
waar  de  Vddbeer  der  Noormannea ,  Gooivbw,  die  Fri 
seer  wreede  ^eweldeuaryen  <irokle ,  dca  Geuaten  Taa  KAaa&  4bb  ÊÊk 
ging  ontmoetten  ;  ea  waar  die  lelfde  Geiaatea ,  het  p^hnl^df  a^ 
misbrof  kende ,  beo  dood  staken ,  bet  welk  bQ  Rauno  ,  op  Iwt  gHM 
jaar  breeder  staat  vernield. 

SPUK  ,  bi^stede  in  de  Meijtrijvam  *f  HeH9fiuhatrk ,  kw.  ( 
proT.    Noofd-BnAmmi.    Zie  Sms. 

SPIJK  ,  pold.  ia  den  TUlerwaard,  pror.  GMerhmtL    Zia  ; 
ma  (Her).  • 

SPIJK  of  Snn,  lottpl.  in  bet  |rraafs.  Zuipkem,  proT.  GeféthJ^ 
distr.y  arr.,  kant.  en  55  min.  Z.  O.  tan  Zuipkem^  gem.  eo  55  ■■• 
Z.  O.  Tan  Cantel,  aan  den  straatweg  van  Zulpbêa  op  Oereatcr. 

Dese  lostpl.  beslaat ,  met  do  daartoe  beboorende  groodca ,  eeat  ip* 
pervlakte  fan  7  bond.  26  t.  r.,  en  wordt  in  cigendoiii  beaelca  dnr 
den  Heer  E.  J.  WoLTtas,  woonacbtig  te  Zotpbea. 

SPUK  (HET),  pold.  in  bet  Land-wam-Hemtden ^  proT.  ifaop^lrr 
hamd,  Tweede  AiiiT.^  arr.  'ê  Uertogenhotek,  kant.  Beusden,  geaa*  Ai|i- 
eu-Bem  ;  palende  W.  en  N.  aan  den  Uooge-Maasdyk ,  O.  aaa  de  Maiy 
Z.  aan  het  Heleind. 

Dese  polder  beslaat ,  volgens  bet  kadaster ,  cene  oppervlakle  wi 
6  bund.  35  ▼.  r.  66  v.  elL,  en  wordt  door  een  booten  doiker,  w|i 
0.20  ell.y  voorzien  van  oene  schuif,  op  de  rivier  de  Maaa  ▼aa  bk 
overtollige  water  ontlast.  De  hoogte  van  bet  xomerpeil  ia  1.70  dL 
boven  A.  P.,  die  der  dgken  4.05  ell.  boven  A.  P.  Het  polderbestav 
beslaat  uit  de  eigenaren. 

SPIJK  (HET  HUIS  TE) ,  voorm.  odell.  h.  io  het  graafs.  Leerdêm, 
arr.,  kant.  en  1  u.  N.  O.  van   Gorinchem  ,  gem.  Spijk,  aan  deLinge. 

Het  was  een  oud  slot ,  gebouwd  door  Jia  II ,  Heer  vo»  jdrkei,  da 
in  het  jaar  1077  overleed. 

Ter  plaatse  ,  waar  liel  gestaan  heeft ,  siet  men  thans  boot  en  wa* 
ter  ,  omringd  door  eenen  onbeplanten  dijk  ,  wordende  dexe  oppervlakte, 
met  twee  stukken  bouwgrond  en  de  beplanting  van  een  gedeelte  vaa 
deo  Zuidor  Linffcdyk ,  thans  in  eigendom  bezeten  door  de  Ueercn  Giuis, 
woonachtig  te  Leerdam. 

SPIJK  (IIËT  11UIS.TE-),  voorm.  buit.  in  het  balj.  van  Brederode, 
prov.  Noord'iloUand  ,  arr.  en  1  u.  N.  van  I/aarlem,  kant.  en  1  u. Z.  vaa 
Bepentfjk^  gem.  en  l  u.  Z.  van  beften,  in  F  eiserbroek ,  aan  het  eiadc 
van  den   llofgcestcrueg ,  nabij  het  Wijkermeer. 

Het  huis  lug  op  ecnen  verheven  grond ,  omgeven  door  eene  vr^ 
breede  gracht.  Voor  het  voorpoorlje  las  men  Bcni  901  latoit  ,  nsi 
vixiT,  (d.  i.  Iiy  leeft  met  lust  ,  die  somtijds  rust).  Het  xeskante 
torentje ,  op  ccn  vierhoekig  grondsluk ,  bijkans  te  midden  uit  bet 
doorgesneden  dak  opgehaald ,  en  mcl  ecne  sierlijke  kocpelkap ,  waar- 
uit reu  fraoije  \lind^ ijzer  opree5,  gedekt,  had  deze  hofstede  alom  ht- 
le^d  gemaakt  onder  de  benaming  von  het  Tobbrtjb.  Het  huis  was 
!prbiM«d  omstreeks  10(50,    vermocdel^k    door   ecnen  jongeren   aoon » 


SPI.  (|t9 

nii  Jb0|  gatkehl  der  Heeren  var  8mik,  io  het  graafè.  Leerdam.  B(j 
gebrek  aao  aaoteekeoiiiffen  weet  men  niet  wie  het  mo  de  RegaUeren 
▼nn  HeUoo  geachonken  heeft ,  die  het  naderband  bene? ens  andere  goe- 
deren hier  omtrent  gelegen ,  Terkocht  hebben.  De  oodfte  naam  fan 
dat  hnb ,  soo  verre  die  tot  nog  toe  in  seer  onde  briefen  en  opdraglen 
is  Toorgekomen,  wat  EHoiLann,  het  geene  laaUteiyk  befettigd  wordt, 
by  eenen  opdragtbrief,  gedagteekend  29  JanuarU  1605 ,  wanneer  dit 
haii  beieten  werd  by  de  Heeren  Haliwijh  Rast,  en  de  beiden  nit  Toor- 
name  HolUndsche  getUchten  en  fan  wie  het  overgegaan  ii  aan  den 
Heer  Nioolaas  Hout,  in  wiena  familie,  die  men  met  regt  onder  de 
aaniienlykfte  fan  Amsterdam  mag  tellen,  het  bijna  honderd  jaren 
verbleren   is;    sijnde  het  ook  naar  deio  het  Uois  tb  Holtt  genoemd 

Eiweest*    In    het  begin    der   Torige  eeuw   was  het  in  het  beiit  van 
r.  JoAi  TAi  oia  Pol,  Bargemecsler  Yan  Amsterdam. 
Dit  h.y  is  in  het  jaar  1834  gesloopt.     De  daartoe  behoord  hebbende 
gronden,  eene  oppertlakte  beslaande,  yan  6  bund.  7  ▼.  r.  90  t.  ell  , 
worden  thans  geoesigd  tot  eene  tuiodery ,  loebeboorende  aan  P.  jam 
wêk  NinrwBSBor. 

SPIJK  (GRüOTE.€N.KLEIN£-) ,  gcb.  op  de  Over^Feluwe,  pror. 
Gelderland ,  distr.  Feluwe ,  arr.  en  6^  u.  N.  N.  W.  Tan  Amkem,  kant. 
en' 2^  o.  Z.  O.  yan  Harderwijk  ^  gem.  en  j  a.  W.  ten  N.  van  Èrmflo. 
Het  is -een  groot  gedeelte  der  buars.  Horst. 

SPIJK  (U8T  NËDEREINDE.VAN) ,    dat  gedeelte  der  heerl.  Spijk 
hetwelk  in  den   Tielerwaard  ligt ,  en  tot  de  prov.  Gelderland  behoort. 
SPIJK  (HET  OVEREINDE-VAN-);    dat  gedeelte  der   heerl.  Spijk 
hetwelk  tot  het  graafs.  Leerdam  ^  prov.  Zuid^Ilollandf  behoort. 

SPIJKDORP,  geh.  op  bet  eil.  Texel,  pro?.  Pf oord-Holland^  arr.  en 
11  u.  N.  Tan  Alkmaar,  kant.  eo  3  u,  N.  van  den  Helder,  gem. 
Texel  f  ^  n.  W.  Tan  bet  dorp  OosUreind,  naartoe  bet  behoort;  met 
5  h.  en  30  inw. 

SPUKENISSB,  d.  in  hti  Land-van^Pattenf  proT.  Z uid- Holland , 
arr.,  kant.  en  3{  u.  O.  Z.  O.  van  Brieile,  gciu.  Spijkemue-en-Brtthand, 
Dit  dorp  IS  van  zeer  hooiden  otiderüoiu.  Het  was  in  bet  jaar  1309 
niet  alleen  bekend ,  maar  toen  reeds  niet  geestelijke  goederen  bescbon- 
ken.  Men  telt  erlOib.  en  1100  inw.,  die  luecst  iu  den  landbo'.iw  en 
graanteelt  bun  bestaan  TJnden. 

Het  dorp  bestaat  uit  eene  dubbele  ry  aan  elkander  gebouwde  huizen  , 
▼an  eene  aanzienlyke  lengte.  Het  beeft  door  eene  baven  gemeenschap 
iiMt  de  Oude-Haas  ,  waarover  bier  een  pontveer  is  op  Hougvliet. 

De  inw.,  die  er ,  op  11  na ,  allen  Herv.  zyn ,  maken ,  met  de  overige  uit 
de  burg.  gem.  Spykenissc-en»Braband,  eenegem.uit,  welke  tot 
de  klass.  Tan  Brielle,  ring  van  Geervliet,  behoort.  De  eerste,  die 
in  dexe  gem.  bet  leeraarambt  beel^  waargenomen  ,  is  geweest  All4BDus 
TflBODOBi,  die  in  het  jaar  1574  ,  ter  leen  van  Monster  herwaarts  kwam  , 
en  in  het  jaar  1577  opgevolgd  werd  door  Tueudobus  Robstius.  Hot  be« 
roep  geschiedt  door  den  kerkeraad. 

Vóór  de  Reformatie  beeft  hier  eene  paroehiekerk  gestaan  ,  welke  in 
het  kapittel  van  Geervliet  was  ingelyfd  en  door  den  Deken  van  Geer- 
TÜet  werd  begeven ,  waarvau  een  brief  onder  de  papieren  van  dat  ka- 
pittel gevonden  werd.  Aan  deze  parochiekerk  was  ook  eene  vikary 
gesticht,  waaraan  by  erfenis  26  morgen  (22  bund.  14  f.  r.  7  v.  ell.) 
lands ,  daar  omstreeks  gelegen ,  gemaakt  waren.  Dit  land  bragt  den 
bezitter  der  vikarH  ,  indien  hy  buiten  de  parochie  woonde,  jaarlyks 
drie  gulden  op.     Of  de  tegenwoordige  kerk  de  zelfde  is ,  die  er  reeds 


030 


SPI. 


tóór  do  Ueiormalic  ijcilaan  heeft ,  dun  vel  of  i^  lalir  gocliohttq^ 
oven  mlfi  lö  Wpilen  ,  tls  aan  wkn  xj  vroeger  wa*  loc^fvwyd.  Di  li* 
gciiwoordigo  kerk  U  cco  oud,  doch  ruim  en  luchtig  gebouw  ,  bilwtli 
van  hiitleo  cencn  fra&ycti  ktipgcvol  huefl ,  docb  gscn  orgel.  Do  lAm 
rflsl  van  onderen  af  viorknnt  op,  tot  Lo¥cn  bet  kerkdak ,  Le«ft  virvo^ 
geni  eeno  vierkanto  ilonipo  «pUi,  en  ii  van  ean  uunterk  to  litMUokr- 
ken  voonion. 

Vroeger  had  men  bier  ook  ecne  Doopi^etindo  gom*,  doch  deia  ii  d 
niet  gegaan.     Do'tooriu.  kerk  dier  gcni*  bestaat  niet  m«er* 

De  5  R,  K»,  die  men  or  aanlraf^  ,  bcbooren  tot  do  «lat.  van  BrkUi- 
Be  8  Isr^i  dto  er  wonen  ,  worden  tot  do  rïiigiynogoga  \aa  Htem^ 
gerekend,  —  De  dorpschool ,  welke ,  oven  aLi  de  onderwyzénwooiflff 
in  184lf  gebouwd  u,  wordt  gemiddeld  door  oen  getal  van  12ïl  leerlir 
gen  bezodit. 

Uit  eenigo  oude  papieren  tn  gescbriftirn  ,  f  ar^  bet  jaar  1509  |  vitt 
men ,  dat  ook  voorbeen  op  dit  dorp  een  Beggtjnbof  tonde  hebb«D  gntyi, 
dan  birrviin  xljn  geeno  oTerbtijFscten  hoegenaamd  meer  to  vinden. 

SPUKÊNISSE  (NlEÜWE-POLöKR-VAN-)  ,  onbebui»d*i  pobl,  iobet 
Land^mit'^PatUn  j  prov.  Zuid-IJoUand ,  arr.  eo'kant.  BrielU ^  gtn. 
Spijktnisu-en-Braband ;  palende  N.  O.  aan  do  Btiiung ronden  en  «1» 
Bernisloot  langs  bet  llaarlcUcbe-gat  ea  do  Oudo-Maat  ,  Z.  W.  ui 
NieuW'Ooitbrock  en  den  Boreelspoldcr. 

Deio  pold..  welke  in  het  jaar  1800  htdykl  ii ,  beslaat  folgfiM  M 
kadailer,  ecne  opt)ervlakto  van  3^  bund.  04  v,  r.  63  v.  ell.,  «iif> 
onder  S5  bund.  8  v«r.  55  f .  elL  scbolbaar  lind  ^  «n  wordt  door  n^ 
«luis  op  bet  flaartuUcbe-gat  van  bol  overtolligu  water  ontlait,  IkMê 
pold.  particulier  eigendom  zijnde  ^  beeft  geen  bestuur  en  ie  ticndvrQ» 
SPIJRENISSE  (PÜLDEIl-VAN  ) ,  poïd*  in  h^i  Land-tan^Puttn^^ 
prov.  Zttid'fioltand,  nrr*  en  kant.  BrielU^  g^'^*  Spijltrniste'€n'Bf** 
bond;  pnlendo  N.  W.  aan  I^ieitw-Markenburg,  N«  nan  d«  bckad< 
gorien  ,  N.  O.  aan  Nicuw-OoilbroaL  ,  0«  aan  Üud-Oostbroek  ,  Z,  aia 
firaband ,  Z.  W.  aan  Scbickamp  ,  waarmede  i^  eeno  getnoetMi  bod|^ 
king  uitmaakt ,  W.   aan  den  GeervlieUcbe-polder. 

Dczcpold.,  welke  een  gedeelte  van  de  d^kaadje  van  Spijkemitié^Sr^ 
band-en-Schiekamp  lUlmQaki  f  bejitaat,  tolgeoi  bet  kadaster  ,  cent  ep- 
pervlakla  vao  437  bund.  84  v,  r.  97v.  ell.^  waaronder  434  bund.  4$  v.  r« 
55  V.  ell.  fcboihaar  land  ;  telt  15  h,,  waaronder  (J  boerderijen  ,  en  wordl 
met  ecnen  Acbepradwalcrmolen  op  den  Vier-ambacblen-boesem  en  T«r- 
Tolgens  door  eeno  groolo  dnii  van  dien  boesem  in  de  Oude-Maas,  taa 
bet  oTerlollige  water  onllaAt.  liet  polderbcstunr  beslaat  uit  vior  Met 
en  oenen  Secrelarii. 

SPIJKENISSE-BBARAND-EN-SCOIEKAMP,  dijkaadje  in  hel  I**»^ 
wm'Putietif  prov*  Zuid*/fotlnndf  arr.  en  kant.  If nette  j  gcTU.  Spijkt- 
nisse-cn-Bfahand i  palende  N.  aan  Piicnw-Markünburg  en  de  bckadc 
goricn  ,  O.  aan  Nicuw-Ooslbrock ,  Oiid-Oottbroükeii  Ond-IInngerlaiidf 
2.  aan  don  dijk  van  nekelingen-Vriesland-cn''Ktctn'Scbiiddebrur» ,  0. 
aan  den  Simonsbavcnicbo-polder «  den  Vier-ambacbts-bucicm  en  des 
Gecrvliitscbe-poldL^r* 

DciG  dykaadjo  bevat  de  pold.  van  Sp'^konisse,  Brabaod  oo 
Scbiekaiijp,  en  beslaat,  lolgeni  het  kadaster ,  ec  n  e  oppervlakte 'vtn 
820  bund.  I  lelt  28  h.,  waaronder  8  boerderijen  ,  en  wordt  door  twet 
icbeprad  watermolens,  van  het  overtollige  waler  ontlast,  door  doo  eeooo 
molen  op  den  Vier-arabachtsbocacm  en  door  den  anderen  op  hel  SfNK» 
liet  poldcrbeflinir  bestaat  uit  vier  Leden  en  eeucD  Secretaris. 


SPI.  «61 

SPIJKENUSB-BN-IIEABAIID ,  gem.  iohei£aiNi.«mi-JPiillefi,  prot. 
Zmi^UolUmd,  «rr.  ea  kuit.  Brieiiê  (17  k.  d.,  11  m.  k.,  7  t.  d.) ; 
]nlend«  N.  «an  d«  Nitawe-lbM,  O,  aan  de  Oade-Kaas,  Z.  aan  de 
gun.  ^keUnMn-fn-Yritilattd ,  W.  aan  Simons  ha?  en-en-Sohuddabeurt 
eo  aan  Gctrvfiet* 

Deia  fem.  bestaat  «it  da  pold^  Spijktnitte,  de  Welplaai,  de 
Jagariplaat,  da  Vaartigmorgen  of  de  Nieuwe- Welplaat , 
Oad«0oetbroeky  Nieaw^Ooitbroek  met  Boreelt-polder- 
tje,den  Nieawe-polder,  Ond-Uongerland,  NleowHon- 
gerland  en  Braband  met  Klein-Hekelingen. 

Zy  betlaat,  Tolgent  bet  kadaiter,  18S3  bimd.  50  ▼.  r.  60  ▼.all., 
waaronder  1588  bond.  49  t.  r.  56  ▼.  ell.  l>elastbaar  land.  Men  telt  er 
175  b..  bewoond  door  2S0  boisgea.,  aitmakende  eene  boTolking  fan  1150 
inw.,  die BMOit  in  den  landbouw,  feeteelt  en  flatsery  bon  betlaan  binden. 

De  inw«  die  er,  op  11  na  ,  allen  HerT.  ilJn,  maken  de  gem.  Tan 
Spijkanitee  uit.  —  Do  5  R.  K.,  die  men  er  aantreft  ,  behooren  tot 
do  etat,  Tan  BrielU,  —  De  8  Israëlieien,  die  er  wonen,  worden  tot 
do  ringtjnagoge  Tan  Hêenvlüt  gerekend.  -*  Men  heeft  in  deio  gem. 
eene  ediool  te  Spykenisie. 

Den  gem.  is  eene  beerl.,  die  in  bet  midden  der  Torige  eeuw  beie- 
ten  werd  door  den  Heer  Mr.  Hebdbik  Bba4Ts.  Daarna  scbynt  sy  in  het 
geilaeht  Tan  RirELAEa  te.  tijn  gekomen  ,  all  hans  in  bet  laalst  dier  eeuw 
wat  tij  een  eigendom  van  Vrouwe  BAcasas ,  wed.  P.  RmLAia ,  lerwyi  ly 
tol  nn  toe  in  dat  geslaeht  gebleten  is,  synde  thans  Heeryan  Sruai- 
■ista  Jonkheer  Mr.  P.  Rbpelabbtar  SrtJKnissB,  woonacbliff  te  Dordrecht. 

Deia gem.  beeft  herhaalde  reiten,  en  byzonder  in  15oüt,  Teel  door 
OTortt roomingen  geleden. 

SPIJKER ,  Toorm.  adell.  b.  In  het  Land-wan-ilaaS'en'  fFaal^  proT. 
Qtlierland.     Zie  Pollbhstbib. 

SPIJKER  (DE),  h.  in  deu  Bommelerwaard,  proT.  Gelderhndf  F#- 
nedendüirikt,  arr.  en  5|  n.  Z.  van  Tiel,  kanl.  en  fi  n.  W.  Tan  Zali- 
Bommel  f  gem.  en  in  de  kom  vao  het  d.  B  rakel  ^  naby  do  kerk,  op 
eene  hoogte,  welke  door  eene  gracht  is  omrin^rd. 

Het  is  gedeelleiyk  zeer  ood ,  luct  ccn  dik  torcntjo ;  beslaat  met  den 
singel  eene  oppervlaku  van  eenen  halven  band.,  cu  wordt  in  eigendom 
betelen  door  den  Heer  Wiloelbus  tab  Dah  taü  Bbabel  ,  die  in  de  ka- 
mers en  cellen  eeiiige  oudheden  Tcrzameld  beeft.  Na  in  1318  van 
bel  kasteel  en  de  heerlijkheid  afgescheiden  te  «yn,  kwam  hel  met  om- 
liggenda  landeryen  by  opTolging  aan  de  geslachten  Tan  tab  Bbabbk  , 

TAB   GiBSSEB  ,    TAB 'GeRT  ,    Y  EB  BOLT  ,    VAB  MlBRIBCEÜ,    JbABHBTTA    TAB  EtEB- 

vibobb  en  in  1857  aan  den  tegenwoordige  eigenaar. 

SPIJKER  (DE) ,  f  oorm.  klein  hcerenhuis ,  thans  ceno  boerdery  ,  in 
bet  dingspil  Noordenveld^  proT.  Drenthe  ^  arr.,  adm.,  judic.  kant.  en 
4  u.  N.  W.  Tan  Auen^  gem.  en   midden  in  held.  Roden, 

SPIJKER  (DE  ROODE-),  Toorm.  havez.  in  belgraafs.  Zutphen,  beerl. 
Bredetoori  ^  proT.  Gelderland^  dlslr.,  arr.  en 8  u.Z.  O.  Tan  ^tifpAen, 
kant.,  gem.  en  |  u.  N.  O.  van  Aalten ,  waarvan  men  thans  do  plaats , 
waar  ty  gestaan  heeft,  niet  meer  weet  aan  te  wyzen. 

SPIJKERBOOR ,  duinvallei  in  Kennemerland ,  prov.  Noord- Holland , 
arr,  en  kanU  Alkmaar  ^  gem.  Schoor l-Groet-et^ Kamp ,  SOmin.  Z.  W. 
Tan  SehoorL 

Dezo  Tallei  beslaat  eene  opperTlakte  van  ongeveer  1  bund.  50  t.  r. 
ZQ  is  aanroerkeiyk  Terkleind  door  het  overstuiven  Tan  tand.  Meo 
Tindt  er  berken-  on  wilgenboat.     De  grond  is  er  laag  en  waterachtig. 


05d  SPI. 

SPIJKERBOOR,  geb.  in  Ooitermoerderdmgspii,  proT.  JDrctifJb,  air^ 

iudio.  en  adm.  kant.  en  5}  u.  N.  O.  van  Aisem,  gem.  eo  1|  ■• 
f.  O.  van  Jnloo,  i  a.  W.  van  Annerteen  ,  waartoe  hei  bekoort,  if 
de  grenxen  der  prov.  Groningen ;  met  ecnen  korenoDoleo  ,  4  li«  « 
ongeveer  30  inw. 

liet  Annenreentcbe-kanaal  of  diep  begint  by  de  Spijkbhbooe  eo  eb- 
digt  by  Barreveld,  naby  welk  buis  bel  Stads-kanaal  eenea  aaavaii 
•neemt ,  dat  scbier  de  zelfde  rigting  beeft. 

Er  wordt  bier  nog  al  bout  en  kleisleenen  aangeToerd ,  en  twaeaaka 
in  het  jaar  in  Mei  en  September  varkenmarkt  gehouden  ,  op  wdb 
byna  geen  ander  vee  wordt  gezien. 

SPIJKERBOOR,  vaarwater  in  Rijnland,  prov.  Zuid^HoUamd,  air. 
Leydenf  kant.  fFoubruggef  gem.  Alkemade,  dat,  tosschen  de  Kaïgia 
den  Zevenbnizer-polder  door ,  van  de  Eimerpaal ,  io  de  K€r9er  loofC 

SPIJKERBOOR  (DE),  breed  water  in  bet  Bergteke-peld ,  pror,  Nomd- 
Brahandf  by  de  vereeniging  van  bet  Steurgat  met  <ie  Ootikü  bcgii- 
nende  en  zuidwaarts  in  den  Amer  uitloopende. 

SPIJKERBOOR  (HET) ,  vroeger  een  wateitie  in  de  f^nn.  Jisp,  piet. 
noord-Holland ,  gelegen  by  bet  Kamerbop ,  dat  gevormd  werd  door  dt 
vereeniging  van  de  S  t  a  r  ra  e|e  r  -  R  i  n  g  s  1  o  o  t ,  die  vao  het  Zuiden  ea 
Westen  kwam;  van  de  Beemster-Ringsloot ,  die  teo  Oosten  liep 
•n  da  Ringsloot«vao-den-£ilands-polder,  dia  sic^  Noord- 
waarts uitstrekte. 

DoQr  de  graving  van  het  Groot-Noordbollandscb-kauaal  is  kient 
eene  aanmerkeiyke  verandering  ontstaan ,  doch  wordt  het  yereenigiafi- 
punt  van  het  Groot-NoordbolIandsch-kanaal  met  de  Starnmeer-HingslMt 
en  de  Ringsloot-van-den -Eiland s-polder,  nog  met  dien  naam  bestempeld. 

SPIJKERBOOR  (HET) ,  voorm.  boerenwoning  in  fFaterland^  piov. 
JVoord' Holland ,  nrr.  en  4  u.  Z.  W.  van  Hoorn,  kant.  eo  1^  a.  W.  via 
Purmerende ,  gem.  en  1  u.  N.  W.  van  Jisp ,  op  den  noordeiykca 
hoek  van  bet  Wormerveld ,  op  welk  gebouw  de  naam  SpiiKiaaoea  mei 
groole  letters  te  lezen  stond ,  doch  hetwelk  by  de  graving  van  het 
Groot-Noordbollandsch-kanaal ,  in  1819  tot  1824,  is  weggebroken. 

SPIJKERBOOR  (HET),  gch.  in  ffaterland,  prov.  JVoord- Holland, 
arr.  en  4  u*  Z.  W.  van  Hoorn,  kant.  en  H  u.  W.  van  Purmerendi, 
gem.  en  1  u.  N.  W.  van  Jisp,  aan  den  noordoostelyken  hoek  vaa 
het  Starmeer,  ter  plaatse,  waar  de  Knollendammer-vaart  en  het  Spü* 
kerboor  zich  met  net  Groot-NoordboUandsch-kanaal  vereenigen,  fles 
telt  er  thans  7  h.,  bewoond  door  50  zielen. 

Op  dit  punt  is  een  viersprong  van  vaarten ,  leidende  genoemd  ka* 
naai  oostwaarts  naar  Purmerende  en  westwaarts  naar  AUgmaar ;  terwgl 
do  overige  vaarten  noordwaarts  naar  de  Ryp  en  zuidwaarts  naar  de 
Zaan  voeren  ,  hetwelk  bier  vry  wat  levendigheid  en  beweging  geeft* 
Ook  zyn  er  een  watermolen  en ,  ten  O.  vao  den  Knollendammer- 
vaart  op  den  Kanaaldyk,  een  tolboom. 

SPIJRERBOSCH ,  b.  in  Zalland,  prov.  Overijssel,  arr,,  kant.  en 
2  u.  N.  van  Deventer,  gem.  Olsf, 

SPIJRERHOFSTEDË ,  bofst.  in  bet  Tf e</eritirar/t'er  der  prov.  ütreeJU, 
arr.  en  4  u.  Z.  van  Utrecht,  kant.  en  H  u.  W.  van  IJuelstein,  gem. 

SPIJKERPLAAT  (DE),  plaat  in  de  fF ester-Schelde ,  N.  van  de 
Hoofdplaat. 

SPIJKSCHE-DIJK  (DE  BENEDEN-),  dyk  op  de  Lymers,  prov.  Gel- 
derland, in  eene  oosteiyke  rigting,  van  Spyk  langs  de  Boven-Ryn  oaar 


SPI.  055 

Stokmaii  looMDde.  —  Deie  dyk  ii  in  1745  gelegd  eo  in  1784  door 
•enen  inlaagclyk  verbeterd. 

SPIJKSGHE-POLDER  (DE),  pold.  In  het  grM&.  iMrJam ,  proT. 
Zmid' Holland,    Zie  Spijbsoii-vcld  (Hr). 

SPIJKSCHE-AGHTERDUR  (DE),  djjk  in  den  TieUrwoard,  gem. 
Vurmk-^m'Dakm  f  lich  in  eene  ootteiyke  rigting  van  den  Lingedyk 
lot  den  Spyksebe-teevang  nitstrekkende. 

SPURSCHE-VEER  (HET  GROOT-),  pontveer  tutsehen  het  Land- 
mut^Jrkei  en  hetgraafs.  Leerdam  f  pro?.  Zuid- Uolland ,  gem.  en  W.  Tan 
het  d.  Spijk  j  Of  er  do  Linge,  waar  men  van  Rietveld  op  Spyk  wordt 
overgetet.  Dit  veer  behoort  aan  J.  Mutlwijx,  die  er  woont.  -*  Er 
•taan  daarhy  8  h.  met  10  inw. 

SPIJKSGHE-YEER  (HET  KLEIN-) ,  voetveer  tutsehen  het  Lamd^m- 
Arkel^  prov.  Zuid^ffoUand  en  den  Ttelerwaardf  prov.  Gelderland, 
gem.  en  2  n.  Z.van^yib,  waar  men  van  Arkel  op  Klein-Spyk  wordt 
overgeiet,  en  aan  dat  gedeelte  van  den  Zuider-Lingedyk ,  in  welkt 
nabyheid  eene  tluis ,  tot  aitwatering  van  den  pold.  Spyk  in  bet  ka- 
naal ,  gelegen  is.  Dit  veer  behoort  nan  de  erfgenamen  van  den  Aaron 
SwiKBTS  BI  Lahdas.     Er  staan  daarby  2  h.,    roet  10  inw. 

SPIJKSGHE-VëLD  (HET),  onbebuisde  pold.  in  den  Tielerwaard, 
gedeelteiyk  prov.  Gelderland,  arr.  Tiel,  kant.  Geldermalsen ,  gem. 
Vuren^eU'Dalem  ^  gedeelteiyk  prov.  Zuid-Uolland ,  arr.  en  kant.  Iro- 
rnukem;  palende  W«  en  N.  aan  den  Lingedyk,  O.  aan  het  Ueake- 
lunitche-broek ,  Z.  aan  Laag-Dalem. 

Deia  polder  beslaat ,  volgens  het  kadaster ,  eene  oppervlakte  van 
488  band.:  alt:  onder  Furen-en-Dalem ,  ruim  410  bund.,  en  onder 
Spijk,  14  bnnd. 

SPUKSGHE-ZEEVANG  (DE)  ,  dyk  in  den  TieUrwaard,  prov.  Gel- 
derland ,  gem.  Furen-en-Dalem  ,  in  eene  noordelyke  rigting  tostcben 
het  Spykscho  veld  en  bet  Heukelnmscbe-brock  door ,  leopende  van 
den  Spykscbe-Achterdyk  ,  naar  den  Linge-dyk. 

SPIÏK-SLENK,  vaarwater  in  de  Noordzee ,  ten  Z.  van  heteil.  Texel  f. 
tnttcben  de  Zoiderhaaks-  en  de  Keizersplaal  \  ten  W .  van  het  Martdiep. 

SPIJKSTEK-SLUIS ,  voorm.  sluis  in  Fivelgo,  pro^.  Groningen^ 
10  min.  N.  O.  van  Spijk  ^  gedempt  in  1734. 

SPIJKSTER-UITERDIJK,  uilptrekte  pold.  in  fivelgo^  prov.  Gro- 
mingen,  arr.  en  kant.  Appingcdam  ^  gem.  Bierum;  palende  N.  W. 
Mn  het  Losdorper-Uilerdyk ,  O.  aan  de  Wadden ,  Z.  O.  aan  het  Bie- 
mmer-Uiterdyk,  Z.  W.  aan  den  ouden  Zeedyk. 

Deso  pold.  watert  door  eene  sluis  op  de  Wadden  uit ;  doch  ten  ge- 
volge van  eene  gebrekkige  waterloxing  beeft  dit  vlakke  land  eene  on- 
gnntlige  ligging,  boewei  dit ,  sedert  de  bedyking  van  den  Oost-polder  , 
oanmerkelyk  verbeterd  is.     Men  heeft  er  regtloopende  kleiwegen. 

SPIJTENBURG  ,  voorm.  slot  ,  in  de  bar.  van  Breda  ,  prov.  /foord" 
Braband ,  arr.  en  Ij  u.  N.  O.  van  Breda ,  kant.,  en  gem.  Ootierkoui» 

Van  dit  slot  wordt  gezegd  de  stichter  te  zyn  geweest  Jab  HBaaaiK. 
Abbuab  Ubtüoobeü.  Het  is  zeker  dat  hy  bet  bezeten  heefl  en  dat 
het  vroeger  geroeenlyk  Jab  Oobsslotjb  genoemd  werd.  De  stichter 
heeft  het  echter  Spijterbobg  gebeeten ,  volgens  oferlerering  omdat  hy 
een  ryk  man  zynde ,  een  der  hier  liggende  slotjes  wilde  koopen ,  ten 
einde  er  in  stilte  tyne  dagen  te  eindigen ,  hetgeen  hem  niet  mogt  ge- 
beuren ,  waarom  hy  dit  slot  deed  bonwen ,  booger  dan  alle  andere 
en  het  met  het  achterste  daarnaar  toe  plaatste ,  tot  spijt  lyner  gebo- 
ren.  Daarna  it  het  gekoekt  door  Matvbim  f  ab  GLoorwriis  ,  Renimoetter 


SPI. 


van  Ooiterhftutf  >wicnfl  nvoduwc  bel,  deo  10  Februari i  IG^G  *  ver- 
kocht beeft  anti  ikj  Vcbuoevcm  I'ietcrbiooti  ,  iNfnarDa  bel  btj  versterf  en 
düclinj  15  gekomcD  aan  bet  ^cstncbt  ?au  SnEtte^  ,  door  «rctk  bel  tuiii- 
Oóslerded,  dat  tö  voren  msiQ  o}>cn  pbati  wu^  ^  is  opf^obouwd.  Nadal 
d«  laatste  eigenaar  uit  dat  gcsLicbt,  Mcvroaw  dn  Gravin  tii  DiiJ 
i^eb«  Skellbbi  ,  in  18t6  in  boogeo  ondcrdom  overleiiun  was ,  la  bet  ffi 
kocht  en  ijeslecht,  t\|nda  bot  erf  cd  tuinen  by  bet  westwaarts  | 
gcö  iloljc  gevoejjd* 

SPIJTIB ,  naam  «  wclkeo  da  N«gGrt  g«Ten  aan  da  koHijfitant.  19tJ»«l 
eA'Spijt  f    ifi    PfedertttHtfi'Guiana  f    kol.  SurmafM,     Zia   Nuo-in-Spd 
SPlKiKRSnEËK  (ÜE)^  rivicrijo  in  rtrcnf/k» ,  pro?.  OveriJ tsel ,f;m 
Wterteto  ^  dat  m  bi!t  gcb.  Limselo  tiit  Lunet  komt,  door  Duider  \ 
ca    lich  by  bet  Loo  in   de  MoUnhek  werpt, 

SPINUOVËN  of  Sphdoeveh  ,    pold.  in   do    Fijf-IIterenhmdetê,  pro< 
Zuid' Holland  f  arr.   Gorinchem  f  Lint,    F  tanen  f  ^m,  Lektmoud^Atk 
ho9tn'€n-Laker9eld ;    palende    N.  a.tn  den  Lckdyk  ^    O*   «aa  do  He»i 
Z*  aan   de   I^ksmondei -wetering;  ,  W.    aan   Achtboven. 

SPINHÜISGRACUT,  wyk  in  Oost-lndiè,  op  hei  Snmhsch^  tlLJam 
Ilct  is   ecuc  der  vier  en  twintig  wykün  van  da  ilnd    Hataria, 

SPINOLASCUANS  (DE),  fort  in  da  bar«  Tan  trtda,  prov.  Vfo* 
Bmhand*     Zie  Gaoore  scdahs  (Me)* 

SPION  (DE)  ,Toorm.  batterfj,  behoord  bcbbcnda  lot  d«  oud«  //o 
tchc-ttaterltMie,     Thans  ligt  daar  ter  plantio  cene  aarden  redoitt«| 
{Tt*mclse1d   verdedigbaar    wachlbuis  ,    bcboorcndo    tot    do  Linictan 
F  echt ,  bij  welke  rivii-r  dcta    sterkie  op   de  lUoklanii  gelegen   is* 

SPlllNEWALT  en  SPIRNEREWAI/r,  oode  namen  vnn  bet  d.  Sr*- 
i^voUDE  ,  in  bet  b^lj.  v*iti  Hlüis  ^   prov*  Pioord-Uolland,  Zie  SrA*aMi 
SPÜlTWIJKp  voorui.  pold.  in  bot  eil.  Duittlandf    prov*  Zm 
Z\e  SreÏTWijK. 

SPIT  (HET) ,  moeras  in  da  boida  in  da  Jffetjenj  pan  '$  fin 
lotih^  kw*  Kempenlaud  j  prov.  Pi  oord- Bruiand  f  i  u.  M,  O.  irta  : 
hemwMrd. 

SPITAL  (T)^  Toorna.  kloott.,  pro?*   Frietlattd,  kw.  Ztt€nm 
g-rict.    Gaatierland,     Zro  Hospitaal. 

SPITS  (DE),  pold,  in  den  Biesbosck  ,  prov.  Nnord^Braband^ 
*g  fiertnge  ti  botch  ,  kunt.  f  leusden  f  gem .  Dkiten  •  91  am  ter-  en-MmU 
palende  N*  aan  de  Kerkstraat  en  daarover  de  Ilennip ,  O,  aan  de  ~ 
gaauw  ,  Z.  ünn  de  Nieuwe-  of  Wcsikil ,  W,  aan  bel  gaalje  Bekaf. 
DciQ  pold.,  welke  in  bet  jaar  1816  of  1817  bedijkt  is  ,  besla 
Tolgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  16  bund,  8  n*  f,,  waaroii^ 
der  1'2  hund.  ^3  v,  r.  ÏSÜ  v,  etl,  hooibnd  en  4  bund<  14  ▼.  r.  ISO 
y*  clL  rietgors ,  en  wordt  door  twee  houten  duikers,  wyd  0.57  en  0.38 
clL,  ieder  voorxicn  mci  een  drijtdeuitjc ,  op  de  gaten  Kcrkiiraat  en 
Bekaf,  van  bet  overtoliige  water  ontlast.  De  hoo^rie  van  het  zonieqit'il 
16  Ö  palm  boven  A.  P,,  die  der  dijken  in  2*00  cll.  h  9,Ö0  cll.  boTca 
A.  P.     Het  bestuur  berust  hij  bel  Domein  ,  aan  wie  de    polder  !»< ' 

SPITSBERGEN  ,  voorm*  iccr  nelle  bocreiibofsledc  ,  in  de  Dt' 
proT.  Noord'ihlhndf  arr.  //ooni ,  kant.  Purmcrendv^  gem.  i/rrmiirr, 
ann  de  ooürdxyde  van  den  Scberuierhorner-weg,  op  10  min*  afstand  van 
Schermerhoin ,  legen  over  do  nog  aanwezige  boei  en  hofstede  Grütnlamé, 
Dcie  boerderij  is  in  1856  afgebroken,  en  het  daarby  liehoorcnd  land, 
groot  ruim  16  btind,,  aan  ecne  anderu  boerenplaats  getrokken.  Zy  lag 
nagenoeg  in  het  middelpunt  \au  den  driehoek ,  welke  door  df  lArk 
teden  Alkmaar ,  Ibiora  en  Purmerende  gevormd  wordl ,  v«ü  iwler  rtn 


SPI.  005 

welke  ttedcfi  hel  raim  %  a.  geleden  wai ,  namelyk  0.  Z.  O.  fao  Alk» 
Bunr »  Z.  W.  Ttn  Hoorn  tm  N«  N.  W.  fan  Purtnerende. 

SPITSBERGEN,  toom.  ^dall.  h.  in  do  Meiferij  nm  UHêfUgm^ 
houh ,  kw.  Mdtukmdf  i^rov^ffoord-Brahand,  Eerti9  distr.,  arr.  en  4  u, 
!!•  O.  Tan  '«  Uêrtoftubomh  ^  kant.,  gein.  en  J  n.  N.    ten  O.  van  Ou» 

Ter  plMlie,-waar  dit  a4ell.  h.  getlaan  beeft,  tiet  men  thans  eeno 
hoerenwoning.  De  daartoe  heboord  hebbende  gronden,  beslaande  ecne 
oppervlakte  van  S  bond.  S6  v.  r.  74  ▼•  ell.,  worden  in  eigendom 
beaeten  door  den  Heer  Faiecis  BoaiBaTt ,  woonaehtig  te  Ou. 

SPITSBEEGEN  ,  geh.  in  den  Toorm.  regtstoel  van  Sappemeetf  pro?. 
C7r#ttfiiyeis  f  gedeeltelijk  arr.  en  3}  a.  O.  Z.  O.  fan  Oronmgen ,  kant. 
en  1  «•  O.  fan  Hoogtsand^  gem.  en  |n.  N.  ^nn  Sappemter  i  gedeol- 
teiyk,  arr.  en  5^  n.  W.  N.  W.  van  l^tiMcAole»,  kant.,  gem.  en 
1  o.  ^.  Tan  Zuulbnekf  met  4  h.  en  16  inw.,  als:  9  h.  en  7  inw. 
onder  &MMMefr ,  S  h.  én  9  inw.  onder  ZuMroek, 

SPITSBaOEK,  voorm.  fort  in  Staats-Flaanderen ,  in  het  Frn#- 
Mfi-^lM^,  proT.  Zeeland,  distr.  SUit,  dat  op  kaarten,  tQdens  bet 
twaalfjarig  bestand  gemaakt ,  op  ongeveer  80  min.  Z.  O.  ran  Aarden- 
hurg ,  aan  de  Eecloosche-watergang,  gevonden  wordt,  en  vandeielfdo 
ffroolU  sebynt  geweest  te  zU»  «'t*  ^*  Olijpot  ten  N.  W.  Het  had 
denkeiyk  lyn  naam  naar  de  hofstede  en  hecriykboid  van  dien  naam. 
Zie  het  volgende  art. 

'  SPITSBBOEK,  hofst.  in  Slaatt-Fhanderen,  hu  het  rrije^vmt-Sluit , 
prov.  Zeeland  f  ajr.  Middelburg ,  kant.  en  distr.  SUm,  gedeelteiyk  gem. 
St^^Knns ,  gedeelteiyk  gem.  Eede ,  omtrent  1  u.  Z.  ü.  van  ^anfm- 
ftwr^y  ongeveer  i  n.  Z.  van  Si.Kruü,  nagenoeg  1  u.  N.0.  van  Bede; 
ralende  N.  aan  den  Lange-«eg,  O.  aan  de  Vleiseh-  (of  Valeyes)  kreek , 
Z.  aan  Doopers-dyk ,  W.  aan  den  Groene-weg,  groot  95  bnnd.  49  v.  r. 
27  V.  ell.  De  Eecloosche-watergang  loopt  er  door :  de  gebouwen ,  thans 
eeno  aanzieniyke  boerdery ,  staan  op  St.  Kruis.  Van  daar  loopen  N. 
en  W.  aanzieniyke  lanen  en  Z,  aan  eencn  kronkelenden  landweg  |  met 
eene  brug  over  gemelden  watergang. 

Oodtyds  waren  aan  dit  goed  hecrlyke  regten  verbonden ;  maar  deze 
waren  in  1794  reeds  lang  verTallen.  De  hofstede  behoort  thans  in 
eigendom  aan  den  Heer  Jobas  Andbiis  Blanbbbt,  te  Sluis. 

SPITSEN BËllG ,  of  naar  bet  geb.,  alwaar  bet  gelegen  heeft,  ook 
wel  de  Zahdbbbo  genoemd,  voorni.  fort  in  Staati- F  laanderen ,  prov. 
Ze^mndf  arr.  Goet ,  kant.  en  distr.  Hulst  ^  gem.  Graauw-en^Langen* 
dÊtm,  waarmede  de  verdedigings-linie  van  Hulster-Ambacht,  vrelke 
sich  van  de  vesting  Holst  langs  de  Moerschans  en  bet  fort  do  Raap 
uitstrekte ,  gesloten  werd. 

Dit  fort  j  ook  wel  eens  onder  den  naam  van  de  Gbootb-Raav  voor- 
komende ,  lag  aan  den  noordoosteUjken  hoek  van  den  Polder-vcn-Lan- 
gendam  en  aan  de  zuidciyke  punt  van  den  Willem -llendriks-polder, 
juist  tegen  de  Saftinger-schorren.  Het  was  door  eene  gebastionneerde 
linie  vcreenigd  met  bet  fortje  ,  genaamd  het  Boercnma ga zyn  (zie 
dat  woord),  alwaar  eene  geretraucbeerde  battery  was  opgeworpen. 

Nadat  hy  het  beleg  van  Hulst,  door  de  Franschen  \n  1747,  in 
den  nacht  tusschen  den  28  en  29  April ,  de  Franscbe  Generaal  Hertog 
DB  BaoGLio  ,  de  beide  schansen  do  Groote-  en  de  Kleine-Kykoit  ingenomen 
had ,  was  de  vyand  in  de  gelegenheid  om  uit  die  schansen  en  uit  da 
daar  opgeworpen  battery  het  lort  Spitsen bbbo  ,  door  den  Luitenant- 
Kolonel  Do  Roc9  verdedigd  ,  acht  dagen  achtereen ,  nit  niet  minder 
dan  dB  tlukke»  geschut,  mtt  de  groottte  hevigheid,  te  beschieten.    Vier 


SPI. 


MBvallcn  wdrdeo  wel  door  de  beseUipg  tcikent  maobafliff  afgoJagen; 
het  rcjyimcnt  van  den  Kolonel  TniRniiT  kweet  lich  wel  voorbeeldig  ,  laö  ili 
ook  de  Scbotlcn  onder  BaAca ,  tnaar  cindelyk  itioe^t  de  dapp«rc  betel- 
tin^  licb  ,  bij  gebrek  aan  lecflogt  en  krg gï voorraad  ,  deö  tü  Meiotcr-i 
geven  ,    waardoor  de   vyand  nu  gebeel  mccsLcr  werd    van    de  gcte|t(l«  | 
linie ,    welke  de  vesting  Ijolst  moeft  verdedigen  ,   xoodat  dati  ook  diej 
vesting  ,  reeds  den  volgenden  dag  ,  Bcfaier  zonder  slag  of  ttool ,  door  bd 
lafhartig  en  verradelyk  bestaan  van  den  Bevelhebber ,  den  Luitenant- 
Generaal  db  la  Kocqoes  »  io  'i  vijanda  banden  viel. 

Sedert   de  bexetting  van  Staats* Vlaanderen  ,   door  de  Franschen  iftl 
1794  ,  is  het  fort  Spitsehkro,  even  aU  de  overige  aan  die  linie  gclr^ 
verdedi^^iDgswerken  ,  van  lievertcdc  vervallen  en  de  daarin  bestaan  Uub 
l»ende  militaire  gebouwen,  na  verloop  van  tijd,   verko<;lit  eii  gesloopt, 
Gedurende  de  Belgische  onlusten  is  dit  ptint  nog  door  inilitairen  heied 
geweest ,   ten  einde  tegen  overrompeling  des  vijand»  ,    door  de  pfttriffl 
aan  België   palende^    te   waken.     Van    dit    fort  lijn   nog   o^r 
der  vrij  booge  wallen  en  borst weriugrn  en  gedeelten  der  natl« 
aanwezig  ,  xoodat  de  uiterlijke  gedaante  dezer  sterkte  duidelijk   te  uo 
derken nen  is.    Van  de  overblijfselen  van  eene  voormalige  %iacht  i»  i 
wonin[r  gebouwd  in   het    forl,    welke   bewoond   wordt  door  JonAaaes  I 
8yiT.     Het  terrein,  v^ctke  het  fort  en  de  builenwcrken  bettocg ,  makei 
de  landcr^en  uit  tot  gezegd  hoefje  beboorende,  te  zamen   cenc  uitg 
streklbcid  hebbende  van  5  bund.  86  v.  r.  40  Vp  elL,  in  eigendom 
l>ehoorendo  aan  den  Ueer  FaEosaiK  Jan  Faiacii  van  WAisaanfittB,  wooiN 
achtig  te   IJnht. 

SPITTAAL,  voorm.  klooft,  to  Zulphenj  h\j  do  Bimitm-iloêpiUukk» 
poort ^    in  de  PelUkaan-itraai, 

Dit  klof>st«  reeds  in  12(i8  bekend  ,  bevatte  twaalf  Nonnen  ,  die  aao« 
vankelijk  lich  ^an  zieken  verpleging  wadden  in  hel  Hospitaal  buiten  de 
stad  en  bet  oude  gasthuis  ^  doch  later  den  regel  van  de  derde  otde 
van  St,  Franciscus  aannamen.  Het  bestond  tot  bet  begin  van  deo  It^ 
derlandscben  opsland  tegen  Spanje,  en  bad  toL  Lalste  Kloostcrva  ' 
Vrouwe  GeLninA  ScataiELPEA^incK  ,  die  in  het  jaar  VSl'i  nog  *' 
In  het  jaar  1Ü07  waren  nog  cenige  Nonnen  in  dit  kloosler  aanwetïf«- 
Het  ninakt  nu  een  gedeelte  nit  van  bet  Bornhof  en  |>elende  buiiieo , 
blijkens    eene  ondc    kaart    bij    SLicitTEnuonsT  voortianden. 

SPITTELUOFF,  groole  hoeve  in  bet  balj.  van  Grevëumacker ^  groolL 
Ltaremburg f   kw.  en  rntm  1   u.  Z.    W.  van   Grevetimacher ,  arr.,   kaol^H 
en  3   u.  O.    N.  O.  van  Luj-ttihbar^  ^   en  tt>  min.  Z,  Ü,   van  Fiax^ed^Ê 
ler^  aan  den  oorsprang   van  den  Ober-Don  we nucrbacb.   -*  In   da  na- 
bijheid  zijn  eene  menigte  Eomeinscbe  oudheden  gevonden. 

Sl'lTZÊNBDRG  ,  voorm,  state  ^  prov,  /Viei/rtW,  kw.  2evefttpoM«j!riit 
griet.  I/aikerland,  arn,  kunt.  en  1^  u.  M,  teo  \V«  van  iiecrttmwm^ 
bij  Ifaskerdtjken ,  waartoe  lij  behoorde. 

SPLEET  (Ï)E),  vaarwater  in  de  tnond  der  Afao* ,  tusscbeu  d«  We 
plaat  en  de  Zeehondeuplaat  ,   uitlüopende  in  de  Pit,     Uei  t»  niet 
ea  heeft  icn  minste   17  palm.  diepte. 

SPLEET  (DE),  vaarwater  m  den  mond  der  Uotd  of  Jre*ttr-S€heUi ^M 
lusschen  de  Rjian  en  de  Sebooiieveld^cbe-bauk  ten  N*  eo  de  VValviscb^| 
staart  en  het  Rifiand  ten  Z,    doorloopend  e.  • 

Dit  vaarwater  is  smal,  doch  loopt  breed  ia  lee  uil ,  en  hondi  t$0 
lot  80  palm  water.  ^m 

SPLL'^TEaËNBURG,  landg.  in  bel  Ov€rkn>arti€r  der  prov.  UtrêcUJM 
arr.,  kant.  eo  3  it.  W.  van  ^mer^ri,  gem.  en  1|  u.  N.  van  dt  BUéi* 


Wei^ 

breed 


SP  o.  657 


Dit  liodf  •  wordl  to  fligraéom  beieten  door  don  Heor  Mr.  RmniB 
LoMwui  HnuMT  Jak  Boscb  tar  DiAEBmiir,  wooaacbtig  to  Anifterdaiii. 

8PLITMAAR  (HlA),  watertje  in  Fiptlgo^  prov.  Grommgen^  gero» 
Sloehieren ,  •  in  eene  tuideiyke  riping  loopcnde  van  het  Moorden  naar 
het  Znidooaten  in  het  Wolt-maar  ,  en  Zuid-toidi^est  naar  de  Dyktloot ; 
alle  drie  waterleidingen  van  het  OoftwoIder-tyWett ,  onder  Siddeburen  , 
die  sieh  ontlasten ,  door  de  Eelwerder-iyi ,  in  de  Fifel  of  het  Dam« 
•terdiep. 

SPOEL  (HET),  geh.  in  de  Fijf^HetnulomUn ,  piov.  Zmid-Holhnd, 
arr.  en  4}  u.  N.  N.  O.  van  Gormehem,  kant.  en  IJ  n.  O.  Z.  O.  van 
Vianen,   gein.  Eterdingiit'eH'Zijdeneld  ^   |  n.  O.  ten  Z.  van  Etw» 

SPOELSGHE-SLUIS  (DE),  miliuire  inandatietluis  met  oenen  dyk- 
pofty  in  de  f^ijf^Heerenlanilen,  prov.  Zuid^Uoüandf  gelegen  in  den 
ZniJer-EiMijk ,  ^  u.  W.  van  Gulenborg ,  i  u.  O.  Z.  O.  van  het  fort 
Everdingen,    en  behoorende  tot  de    loogenaamde  Linie-mm-de'Fichi, 

In  het  jaar  1701  werd  daar  ter  plaatse  eene  uitwateringtluii  aan- 
gelegd y  om  de  lage  landen  tiisschen  de  Lek  en  de  Lioge  van  water 
te  bevryden,  aangesien  de  Waal  en  de  Herwede  en  ook  by  gevolg 
de  Linge,  wegens  het  ventenden  van  den  Ryn,  by  Sehenkenschans , 
altoos  leer  hoog  en  vol  water  waren ;  waartoe  aldaar  de  noodige  wa* 
terraolens  geplaatst  en  eene  wyde  molenvliet  gegraven  werd.  Toen 
later  het  Pannerdensebe-kanaal  gegraven  is,  veranderde  dete  toestand, 
da  riab  werd  gedempt ,  en  men  moest  weder ,  even  ab  te  voren , 
deze  landen  door  molens ,  naby  den  Braadaal ,  op  de  Oode-Vliet  uit- 
malen  en  soo  door  den  Horn  op  de  laag  gestelde  Linge  doen  nit* 
wateren. 

In  de  jaren  1816  en  1817  is  deze  sluis  weder  hersteld,  doch  «y  wordt 
nn  in  eenen  tegengestelden  zin  gebezigd ,  om  nameiyk  in  oorlogstyd  de 
landen  tusschen  Lek  en  Waal  te  inunderen.  Reeds  in  1796  lag  hier 
eene  dykpost  of  battery  ,  welke  tbans  veranderd  en  verbeterd  is. 

SPOELWUK  ,  pold.  in  nijnland ,  prov.  Zuid-Holland^  arr.  Lêyden^ 
kant.  jélphen,  gem.  Middelburg ;  palende  N.  aan  den  Steekter-polder 
en  den  Zwammerdammer-polder ,  O.  aan  Wyk,  Z.  aan  Reyerskoop, 
W.  aan   Rynland. 

SPOELWUK,  geh.  in  Rijnland ^  prov.  Zuid-Bolland^  arr.  en 
4i  a.  Z.  O.  van  Leyden,  kant.  en  2  u.  Z.  ten  O.  van  Alphm,  gem. 
MuUUÜmra^ 

SPOOLDE  of  Spobldb,  bnurs.  in  ZaUand^  prov.  Oterijigeif  arr., 
kant.  en  {  n.  W.  van  Zwolle ,  gem.  Zwollerkenpel ,  1^  u.  N.  W.  van 
tFindetkHm ;  met  SOO  inw. 

SPOOLDERBERG  ,  berg  of  bcnvel  in  Zalland,  prov.  0wriju9l, 
in  bet  geh.  5/9oo/c2e^  gem.  Zwollerkerspel ,  tusschen  de  fFilUmtvaart , 
die  half  cirkelsgewyze  om  den  berg  heenloopt  en  den  weg  naar  het  Kater- 
weer  ruim  i  u.  Z.  W.  van  Zwolle  gelegen.  —  Men  beeft  van  dezen  , 
in  18i29  met  smaak  beplanten  en  tot  openbaren  wandeling  aangeleg- 
den,   berg,  een  heerUjk  nilzigt  op   de  stad  en  de  omstreken. 

Deze  berg  of  de  daarnaast  gelegene  weide ,  die  vroeger  ook  henvdach- 
tig  pbgt  te  wezen  ,  maar  van  tyd  tot  tyd  afgcgra? en  en  effen  gemaakt 
is  ,  dient  tcTens  tot  ezercitieveld.  Daarop  wordt  mede  op  Paasch  Maan- 
dag een  soort  van  kermis  gevierd ,  bestaande  in  het  schieten  en  werpen 
met  eyeren  en  Oranjeappclen  en  andere  kinder«  of  volksspelen  en  ver- 
maakiykheden ,  die  by  goed  weder  eene  groote  Hienigte  jonge  en  oude 
inwonen  der  stad  en  omstreken  herwaarts  lokt.    lo  vroegere  eeuwen 


SP  o. 


nuiHca  da  laoddAgco  lUr  Stalen  of  Bcituurders  van  Ovcr)|«ft(^  ap  < 
l^erf  gobotiden ,  waar  do  bevolking ,  even  als  in  nabun^t  gc^eslcn ,  humt 
SUatsvergaderingcn ,  ia  de  open  tacbt  hielden,  uelk»  leden,  kort* 
sloodig  en  ofdoende  beraadsbjfende  en  «terkvan  gestel  aijnde^  gecne 
prachtige  en  Loslb.irt3  «Ulenxabni  bclioefden.  —  Voor  too  vertntnbc- 
rigL  vindij  badden  dt^xc  vergndoritigen  aldaar  van  bei  l^egïn  der  vcerliendt 
lot  in  di»n  aantang  der  leslM^ndu  eeuw  (löOÜ)  plaals ;  echter  Yergtder* 
den  de  Sialen  danr  niet  iiil»1iiilend  maar  ook  eldcri.  De  Bisscbo|»|»ra 
onl?mgen  er  mede  bntina  huldiging,  «oo  aU  Ftonts  v^ïi  WavEtiaa^oTci, 
dl!  vgfti(;Kic  Bisschop,  in  1378  en  BietDAiE  via  B&iJEKia ,  de  acbl  «a 
v^fliji^tL-   lllii.^chnp,    nog  in  15^4, 

SPOORDONK,  geb.  in  de  JUdjertj  ran  't  llerlogenhoseh,  kw.  l>ii* 
pttilnndf  proT.  iy&ord-Ufahandj  Derdt  distr.,  arr.  en  3^  n.  N.  W.  %n 
JiindJioprn,  kant.,  gcni.  en  Ij  ii*  N.  VV.  van  Oi'nchot ,  aan  de  Bhtu^ 
met  ccnen  koren-  en  olic-walermoleQ  op  die  rivier.  Men  teil  er  tOO  k, 
en  ruim  850  inw.  Ook  ii  er  eenc  school ,  nelke  gemiddeld  dix  ~ 
getal  Tan  80  Iccilingcn  bezocht  nordt.  Yroej^er  ftond  er  een 
den   Burg   gehcelcn» 

SVOOBUONK,    Toorm,  kaït.  in  de   Keijtrij  «ati  '$  ïïeriogt 
kw,    Kempchland,  pro?.  Nofird^Brahnnd*     Zie    Buaa   (Oca). 

SPOBKSGIFT»  koflijplaiit,  in  Piedrrhndi-auiüna  y    kol.  Sufi^ 
aan  de  M^tuppica-kTttk ,  ter  linkerzijde  in  bet  ar*>aren  f  palende 
iwaartA  aan  de  fluikerploDt.  J^odew^k&hiirg  ,  beriedeni».aarl»  aan  de  i 
ticdcn-Cömiucw^ne ;  tSOO  akk.  gr(K>t  |  met  154  sUvea.     De  üeg^n  J 
men  haar  Maknib. 

SPORKSGlt  T  (LAND  VAN) ,  vorl  koilgr.  in  Ntderlandg-Gman 
kol.   Suriname  f  aan  de  Beneden-Commewijnc  f    ter  rrjTlcrEyde    in 
afvaren  j  palende  boven waarta  aan  de  koilijplant.  de  Jongi^Bycnkorl 
Irenedenwaarls  aan  den  mond  der  Mallappiea-kreck. 

ëPBiVNG ,    gem.  io  de  Lunfftiraatf  prov.  Nt^ord-Brahand  ^  Tm 
dislr.,  arr.  *s  Hertogenhosch ^  kant.  if^aatwak  (O  k.  d.,  5  m.  k.^  9  s, 
palende  N,  aan  de  gem.  Besoyen,  O.  en  Z.  aan  Loon-op-Zand,  W*  i 
Vr[ihoevcn-Capellft ,  N.  W.  voor  een  klein  gedeelte  aan   CapelU, 

Zij  bevat  bot  d.  Sprang  en  hel  ^iu  Sprangschcf  aart^  en 
slaat,  volgens  het  kadaster,  eene oppervlakte  van  457  buod.y  «a 
420  blind,  ÜB  ?.  r.  67  V.  i'IU  bda<ithaar  land. 

Men  telt  er  208  Ik,  bL'wüund  door  5^3  huisgez.,  uitmakeode  eene] 
volkifjg  van  ruim  1710  inw.,  die  meest  hun  beslaan  vinden  in  bei  i 
ken  van  loogenaamde    LangestraaUche    f^cbocncn*     Men   beeft  er 
I   Vrindkoren*  en   1  ros-oliemolcn. 

Dü  llcrv*,  die  er  ISHO  in  gotal  xijn ,  onder  welke  öOO  Ledenjaleo , 
tuakcn  eene  gem.  nit  ,  ^tclke  lot  de  kla&s.  vto  Üeusdem  ,  rin|f  tao  Gn- 
telduitt-Capetle  behoort. 

De  eerste ,  die  in  dcic  gemeente  hel  leeraarambt  beeft  waArgenomto  , 
nadat  SrR4!ic  in  1015  van  Besoyen  was  afgenomen  ,  is  geweest  Com* 
uiis  HAii£CQnci,  die  tn  bet  jaar  1015  herwaarts  kffoai  en  in  bel  ^ 
161G  naar  Breda  vertrok.     Het  beroep  gesehiedt  door  den  kcHLcr« 

Men  treft  er  70  Christelyk  Afgc^cbeiden  aan. 

De  3  Ëvang.  Luth.,  die  er  wonen ,  bchooren  tol  de  gem*  f»a 
't  Ueriogetthiitch.  —  De  K.  K.,  die  er  540  in  getal  tijn,  bcbooreo  tal 
de  par.  van  den  KaatxheuveL  —  De  20  i$r.,  die  er  wonen  ,  gaan  la 
Bttoijen  of  te  ffaalwijk  hunne  godsdienst  waarnemen. 

Men  heeft  in  deze  gem.  ceno  school ,  ^elkc  gemiddeld  door  oeo  fttol 
ran  150  leerlingen  beiocbl  wordu 


SPE.  630 

Dim  §Mi*  is  mm  htnrL,  welke  In  liet  midden  der  irorige  eMw 
beMlen  wefd  door  Doo  Mncnee  Joemioi  n  Yiluom  .  Beenderkeor  mhi 
Pêllêmbêrm^  BmotU ,  cm.  Tbaoi  if  ly  bet  ei|[eDdoiii  ^rao  den  HMr 
K.-TAV  Heowimilea,  woooachtic  te  Goriocbem. 
-  Het  d.  SwAie  liet  4  o.  W.  ten  Z.  van  *s  Uertogenboecb ,  i  ii.  Z.  Z.  W. 
▼an  Waalwyk.  Het  is  een  groot  in  het  geboomte  liggende  dorp ,  dat 
▼an  kei  O.  naar  bet  W.  1  n.  gMoi  ticb  nitstrekt ,  welke  beide  einde 
dMrom  bet  Ooateind  en  net  Wetteind  genoemd  weiden.  De  provinciale 
straatweg  ran  Tilbnrg  Mar  WMUyk  doorsnUdt  dete  pUaU.  Men  telt 
er  197  II.  en  mini  1690  inw. 

De  Herv^  kerk ,  is  vry  rnim  en  keeft  eenen  toren  Tan  swMr  oraor- 
werk,  met  eene  Tierkanie,  korte  spits  gedekt,  welke  toren  in  den  Fran- 
scben  t|id  tot  telegraaf  gediend  braft.  Aan  den  tuidwesthoek  is  desa 
toren  Tan  aeM  aanxieniyko  booTeelbeid  muurwerk  beroofd  Tan  boToa 
tot  onder  tM  \  bet  scbynt  niet  bekend  te  tyn  wanneer  of  by  welke 
gelegenbeid  dóe  ramp  onisUan  is ,  en  Treemd  kwam  het  ten  alle  tyde 
Toor,  dat  Mn  de  berstelliog  nooit  de  hand  gelegd  b  geworden  t  op- 
perriakkif  sou  men  seggen  dat  de  toren  de  herstelling  Tan  de  bedoelde 
bres  wel  noodig  beeft.  In  bet  jaar  1807  is  oyereenkomstig  de  begeerte 
Tan  wyie  Vrouwe  Joiarra  tab  Oirata ,  door  baren  nagelaten  echtgenoot 
en  kinderen ,  den  Heer  F.  var  db  Wiaan ;  de  Heeren  C.  tab  ds  Wia- 
SM  an  J.  B.  TAS  na  WsaBss  Zwaai  ,  benevens  Mej.  H.  W.  tah  Dossbl- 
nanv ,  gd>.  tar  m  Wsatn ,  Mn  dm  gemeente  een  kostbaar  en  fraai 
kerkoTfel  ten  geschenk  gegoTen. 

Da  dorpschool  is  in  net  jaar  1836  gesticht. 

Da  kermis  te  SraAse  Talt  in  den  eersten  Zondag  na  17  September. 

In  het  iMtst  Tan  het  jaar  1839  stond  desa  gem.  onderscheidene  ma- 
len ten  prooi  aan  rooedwillige  brandstichting  ,  onder  anderen  had  dit 
plaats  in  den  nacht  tutschen  15  en  14  December  Tan  dat  JMr,  ab  wan- 
neer daardoor  twee  hiiixen  werden  in  do  asch  gelegd ;  nadat  eekter 
drie  jongelingen  ,  welke  sich  daaraan  badden  schuldig  gemaakt,  te 
*s  Uertogenbosch ,  wegens  dit  hun  bedryf  ter  dood  Teroordeeld  waren  , 
wdke  straf  door  Z.  H.  veranderd  werd  in  geesscling  en  brandmerk  |  en 
90  jaren  tuchthoisstraf ,  heeft  dit  opgehouden. 

Het  wapen  dexer  gem.  bestaat  uit  een  Teld  van  aÜTer,  met  drie 
kussens  Tan  keel  (rood). 

SPRANG  (HET  HU1S-TE-) ,  voorm.  tolhnis  der  GraTon  Tan  Jnm^ 
htrpj  in  de  beerl.  lioogc'tn'Lage-Zwaluwe  f  proT.  Noofd^Bféhand'f 
Vttri»  distr.,  arr.  en  3  n.  N.  van  Brtda ,  kant.  en  9  n.  N.  O.  Tan 
Z€9tmherg9n ,  gem.  IIooae-en^Lage-Zwaluwe ,  1  n.  W.  N.  W.  Tan 
Hooge-Zwalowe ,  op  de   Vliet. 

Dit  Toorm.  tolhub  b  nu  eene  pachthoeve ,  de  Blaaowe-alais  ge- 
naamd. 

SPRANG  (BINNEN-POLDER-VAN-),  pold.in  de  Langntftmi ,  prov. 
Noord-Braband  f  Tweed!?  dittr.,  arr.  't  Htrioffenbotch ,  kant.  Wmalmiih^ 
gedeelteiyk  gem.  Sprang  en  voor  een  klein  gedeelte  ook  gem.  Cafiïlê  ; 
palende  N.  aan  den  Kapitalen  of  Winterdyk  en  de  Heer-  of  Merksloot 
gem.  Besoyen,  O.  aan  Sprangsloot  en  den  Eikendyk,  gemeente  Besoijen 
en  Loon-op-Zand ,  Z.  aan  den  Loonschendyk  tegen  de  gemeente  Loon- 
op-Zandf  W.  aan  de  gemeente  Vryhoeven<-Capelle. 

Van  desen  pold.b  de  tyd  van  bedyking  onbekend ,  doek  da  Winter* 
dyk  in  1897  verhoogd  en  TerswMrd.  Hij  besUat,  TolgOM  bet  kadas- 
ter, eene  onpenrlakte  Tan  494  bund.  71  t.  r.  5  t.  ell.,  wMrOndcr 
nagenoeg  980  bnnd.   schotbaar  land,   als  :  onder  Sprang ^  Tolgens  bet 


StE. 


laai.  98  V.  r.  €17  v,  cil.  ca  daArooder  aagODo^  980 
r  imé^  M^cr  QipclEi,  ««kteoM  kek  bida^t^r,  i  baodiï 
L    Mm  UU  tr  SW  b.|  vumder  87  boerderyeo ,  ali  \ 
Mf  lu^SSkoerdirrUeii,  oaéerC^pdUr  2  li.en  II 
il  4nr  ccDc  ftleraco  »ltm  op  SpraojpJoot ,    wijd  ia  dcj 
LJSdL  ^  W«f  t.60  elL,  ^cM>nica  taa  titec  iloeddearen  ,  opi 
^mtétt  Op  bel   Oude-MoAsjc    ?Afi    kcl  overloUt^ 
li  ksifir  lan   liet    somcrpeii  U  0*50  eü.    bo?ea  A.  P., 
4»10eU.  DvM  pnld.,  Mraartn  ook  bel  dorp   Sprang  »L 
I  éa    Ilio^dyk   van    de   Lan(^eslra3Ucbe   Binnen  polden,  i 
»«ardtfltjk   drcl  teer  laag  en   in  licl  zoideiyke  bgog  g«tr|etj| 
9  ^rtvMigt  f  art  water  van    de  geni.    Loon-op<Zatid  ,    door    LaagUa 
)  ètm  Lowpfcben  dyk,    hcUclk  echlcr,    tot    groot  nadeel  raii  desen 
wiier,    wederregld^k   xrJiiJnt    plaats  te  hebben.  —   De  sluif    wonlL 
«Mr  dett  polder,  en  du  dgk   door  de  ondcrschcideDC  dijkge^laagden  oo- 
itden*     Hrt  gedeelte  van  dcien  pold.  hetwelk  onderde  gem.  CaptlU 
orl ,  en  K 1  o  p  p  c  n  -  A  lu  b  a  c  b  t  genaamd  wordt  ,   ligt  nan  den  Zee» 
«f  Wintcrdijk  ,  trgeii  Sprntig- sloot,     fint  polderbestuur  be&tond  Troeger 
ail  bet  grnit?entebe»tuur  v.in  Sprang.     Later  h  daaroter  eeo  afsooder- 
.  lyk  polderliefttiinr  aangesteld,   bü&laandc  uil  cenco  President ,  IweeLe* 
'den  en   ctjien   SrcrelAri*-Vcnnini^mccstiT. 

SlUVAvNü  tllF.TOUSTELNDEVAS),  ha  oostelijke  gedeelte  Tan  brt 
d,  Srftfc^»  .  in  de  Lautjatr^rftt  ^  prov*  Diocrtl-Brtihand^  Tveedc  dttlr,,afr. 
ea  4  u*  \V,  \an  %  Ut  /'  ,  kauL  en  |  u.  Z,  Z,  W.  tan  f^aulmtfl 

SPIUNG  (ÜET  \M  K  VAN')  ,  bet  westelijke  gedeelte  van  f 

^.  SfnAi^A  ,  in  de  Lap  (jat  raat ,  pror,  Pfoord'Brahand  f    Titttde  distr*,  i 
I  cii  4j[  u.  W.  vuu  *f  //ertoffeutfotchf  kant.  en  40  min*  Z.  Z«  W.  vao  M'a 

SPRAXGSCIlE-VAAllT,  geb.  in  de  lan^estraat,  prov.  Noord^Bfa^ 
hand,  Tureetie  di»tr.»  arr,  en  4  n»  W.tcn  Z.  van  's  fhrtoffenbotck ,  kant 
«n  i  II.  Z.  ten  \V,  van  ff'aalvijk^  gem.  en  i>  min.  Z.  van  Sprang;  «et 
ë  h.  en  ruim  40  inw.  Vroeger  liep  de  vaart  van  Sprang  naar  •«llcrto* 
gvobosch  hierdoor. 

SPaANG-SLQüT  (D£)  of  de  SpRAfii»CBB>siooT ,   water  in  de  2^^H 
ff/uaj  f    prov.  JSoord-Brabond ,  in  ecne  noord  westelijke  rïgting  van  d|^| 
Mecrsloot    nuar  de  Gantel  loopeii'de  en  de   grensscbeidiDg  tusscbeo  dt 
|«ai.  Bcfoijeo  en  Ca  pel  Ie  uilmakende. 

SPREElJWEfSBLIKG,  voorm.  slot  in  bet  markgr*  van  Ber^en^M- 
ZéOMf  prov.  ^oord-Brahand  f  Fivrde  di&tr«j  arr.  en  6  u.  \Y.  teo  Z» 
\  Breda  f  kant*  en  t^  u.  N..  O.  san  Ber^eti-op-Zoontf  gem<,eD|iz* 
W.  van  ff'ouWj  in  bet  geb.  Motntmten. 
Ter  plaatse  waar  bet  geslaan  bcefl  siet  men  thans  cene  bouwma 
woning.  De  daürtue  behuord  bcbbcndc  grondf  n  ,  bfi^laan  Je  eene  opp 
^takte  van  lli^^bund.  18  v.  r.  !^i^  v.  ell.  uorden  iu  ei{Tcndoni  beaetd 
door  den  Heer  Apuv^Titii}»  AcGioits  Ilos&CBAGnts ,  woonachtig  te  Autwcr^ 
iüPUEEÜWENUllVG,  buiten,  in  de  JUtiJcrtJ  van  't  UcrtOf/enhüM 
k^*  Maailand,  prov»  A' oord- Braband,  Tweede  dï&tr.,  arr.,  kant.  en|l 
U.  ten  N.  van  ^s  iiertogenbüsch  ^  fjcm,  en  4  u.  Z.  ten  O,  iran  Aoji 
km  f  iu  denahijhctd   ^an  den  klinkerweg  op  Veghel. 

\}%\  buit  besbnt  ,  tnet    de  daartoe  buhoorende  gronden  ,  eene  opper- 
aJ^Uf  van   1   blind,    8«>  v.  ell.^    en  wordt  in  eigendom   beccten    door 
B,  A,   UüLüTEii ,  woumichtig  te  'i  llertogciiboicb. 
tl  een  eenvoudi;|  gebouw  ,  voorzien  van  een  hoekig  torenlja 
iligQ  spttft  j  daartoe  behoort  nog  ceoe  daarb\;  gekgea  bocrdery? 


^ 


SPR.  641 

SPREEUWENBURG ,  ▼oorm.bnh.  io  de  Mtiferllmn  'g  ütHogmihoÊoh , 
kw.  OitUrmk,  arr.,  kant.  en  |  a.  Z.  Tan  ^g  Hertogenhosdk ,  gem. 
co  8  min.  Bu  van   Vugkt. 

Dit  bnit*  waieertyds  hei  eigeDdom  van  den  Heer  Wimutnis,  Xa- 
ïoor  der  Hotaren ,  doeh  is  reedt  in  het  jaar  1810  afgebroken.  Nn  bet  taal 
kei  oit  platten  grond  en  Tindt  men  oog  in  de  nabyheid  eenen  teer  grooten 
stal ,  met  eene  nniiinge ,  welke  eertyds  tot  melkhuis  heeft  gediend ,  nit- 
komenda  aan  den  straatweg ,  naast  welk  bais  nog  een  seer  fraaye  koepel 
staat ,  die  roet  bet  bais  toebehoort  aan  J.  VnaBTDEü ,  en  den  stal  met  den 
platten  grond  aan  de  Wed.  J.  F.  Vbbibtdb!i.  Ook  is  dese  koepel  teer  fraai 
gelegen  ,  als  hebbende  het  uitsigt  op  Sionsburg  en  de  vereenigiog  Tan  den 
straatweg  van  *s  Hertogenbosch  op  Eindhoven  en  Breda.  —  liet  geheel 
is  groot,  %  bnnd*  21  ▼.  r.  60  ▼.  cll.,  het  melkhnis^  thans  heeren- 
buisje, met  koepel  en  tuin  ,  13  t.  r.  80  v.  ell. 

SPREEUWENDIJK  (DE),  dyk  in  Ktnnemwland,  pror.  Noord^HoU 
iand,  gem.  PtUen-en'Plolmerban ,  in  eene  oostelyke  rigting ,  loopende 
▼an  de  Pettemer-Zeewering  naar  den  Zypcrdyk  en  dienende  om  het  water 
io  de  duinen  af  te  sluiten.  —  Dese  dyk  werd  aanbesteed  in  JuUj  1691. 

SPREEUWENSTEIN ,  voorm.  kast.  io  bet  Land-tan^Oveffakkee , 
roT.  Zuid- Holland,  arr.  en  4|  u.  Z.  Tan  BrielUp  kant.  en  3  n. 
V.  ten  N.  van  Sommeltdijk  ^  ff5™*  Ouddorp, 

Het  was  gesticht  door  den  Heer  van  Yoobhb  tot  een  xomenrerbiy f . 
en  stond  op  eene  hoogte ,  die  welligt  in  vroegere  eeowen  tot  eene 
schnilplaats  beeft  gediend  om  roet  vee  de  wanende  vloeden  te  ont- 
vingten.  In  dit  bergje  vond  men  tekeren  rooden  steen ,  met  welken 
sommige  bnisen  in  Ooddorp  lyn  opgehaald.  Het  draagt  heden  den 
naam  van  den  BLAAOvrBRSTSBs ,  wyi  aldaar ,  tot  het  jaar  1791  ,  op 
eenen  Uaauwen  steen  de  ban  werd  gebonden  over  bnrgeriyke  'en  pol* 
dersiaken.  In  bet  jaar  17i$2  lag  men  van  dit  oude  slot  nog  de 
overbiyfselen  der  grachten ,  benevens  eene  hoogte ,  dan  dit  alles  is 
■aderband  op  last  van  den  eigenaar ,  den  Heer  Yvot  ,  geslecht ,  bQ 
welke  gelegenheid  groote  kamers  en  onderaardsche  gangen  syn  ont- 
dekt ,  die  waarscbyDlyk ,  in  tyden  van  oorlog ,  tot  schuilplaatsen  of 
ter  ontvlugting  gediend  hebben. 

Dit  buis  was  ecnigen  tyd  in  het  beiit  van  eenen  tak  van  het  aanzien* 
lijk  geslacht  der  Bobssblb,  waarin  het  den  20  December  1313  geko" 
men  was ,  door  het  buwelyk  van  Wolferd  var  Bossselb  met  Jonk- 
vrouwe  Mabtirb  tab  dbb  Hoogrb  ,  dochter  van  Joos  van  dbb  HooaxB , 
Heer  ms»  der  iiooghe ,  Klevertkerke  en  Spreenwenstein ,  die  hem  dit 
hois  ter  leen  aanbragt,  naar  hetwelk  zich  die  tak  vaü  Bobssbib  vau 
SpaBBDWERSTBiii  nocniüc  ,  doch  in  het  laatst  der  zestiende  eeuw  werd 
het  door  Adolp  var  Robsselb  verkocht  aan  Adolf  var  Bodbgordib, 
waarna  die  tak  der  Bobsseler  het  byvoegsel  var  Spbbbüwbrstbih  weder 
beeft  achtergelaten. 

SPRIEL,  h.  in  de  Oeer-Fehiwe ,  prov.  Gelderland,  distr.  Feluwe, 
kw.,  arr.  en  6^  u.  ten  N.  N.  W.  van  Arnhem,  kant.  Harderwijk, 
end  u.  Z.  O.  van  Harderwijk^  gem.  en  |  n.  Z.  O.  van  Putten,  dat 
op  sommige  kaarten  verkeenleÜjk  als  een  gch.  voorkomt. 

SPRIKLDERBOSGH,  bosch  op  de  Over-Veluwe  ^  prov.  Gelderland, 
gem.  Putten,  —  Het  beslaat  eene  oppervlakte  van  334  bund.  33  ▼•  r. 
46  V.  ell.,  men  vindt  er  meest  eikenbout. 

SPRIENS,  geh.,  prov.  Friesland^  kw.  Oostergoo ,  griel."  ^e*f-Don- 
geradeel,  arr.  en  4  ii  N.  O.  van  Lpeuwurden ,  kant.  en  Ij  n.  Z.  Z.  O. 
van  Holwerd,  J  u.  W.  N.  W.  van  Bornwerd, 

X.  Dbel.  41 


Ü40 

*«'"''•  .    :irin1.è',i,    prov.   ium-:  ;>'• 

J."';  .1  lic    \*  arckcr-L::   i.. 

'-  '  ,A  met  }iL*t   Svcijl:.m,-  :.-:. 

'■'  -.  ;i  uitloopt. 

*t'  •.  l'ireUjo ,    prov.   Crr*  :  :-i .  :•: 

'  -.;•  i .  jjeni.  en  i  u.  N.  O.  vi:  «  •.a.-.« 

.-   ..-f.:i,  xiel  iiifn  thans  er-  .•..-.- 
-j  jrondcn  ,   ccne  oppers  .i^. :  ^-.■ 

'  ^-.nvan  held.  SpnnkiMGt^ .  .1  :'... 

•••:vr7.     Zie  SpRi^Kükur^i. 
-/fïi/it",  in  het  eil.  iVa/iu  ,  een  c  •  i    • 
•  .    ..  van  het  eiland  ,  aUaar  cci.t  .:.:•. 

.  ?.-.'Kle  £.indplaat ,  nitinakeude  het  i   :«'*■ 

....  77 ,    e  i  i .   (focdcrecdc'cn  -  Or  f  .7? : » * .  f .  I . 

.  :  j;.^dcoïldïjk  ho\cn  ;   (yreuj-t   n.'.\-w«i:*.: 

rJijk  oi  SpriiKjilijk  (wi  Ike    Le»    %ès;i  i- 

j  r.;;) ;  en  uordt  o\eri;jen»   dc»or  l.rt  >:•:• 

..     ■•::dd. 

•.-^,  plaat  in  den    Bi'e^bcsch  .    prrv.  Z.  i- 

.    .  . -:>tf/i/,  (Tfirn.  Dubbeldam:   paUntic  >.  t: 

.:?.  het  Gat   \an    de   rutlen>teek  ,  Z.  U.  r. 

,    ..:   Middel-Elsslcek,    W.  aan  Lel  Gat  «s  cc 

...    .-.2  Zuidütcek. 

...A»,  phiat    in  den    Bieslosch  ^    prcv.  ZvL- 

l'rdricht ,  rrpm.  Dubbeldam  ;   j. alen  Je  N.  £-". 

..     cenZuidsteck,  Z.  ü.  aan    Let  KcKi'i'al.  Vl 

•..  -kfLMiurl. 

.;    "platen  in  de  I/ont-  of  freiler-Schtlae,  N. 

^'  :x!.:rtJf  onderscjiciden  in  de  II 00  t^ e-  Sprii  Jt: 

-:r  .    vaarwater,  prov.   Zuid-IIoIland ,   i-jci 

-..     :.:«frt  ,  lüoponde  tnsschen   de    Sprin»7ers  tn   i* 

•  N  ,   en  den  Hompclvoet  en  de  Paarde-Piaat .  tii 

..   ..v;tT  op  den  IIais    (jenoemd.      De   diepte  is  If? 

':T\  om  der  killen  %an  den   Biesbosch,  pn.». 
.    lan-je-Damdivp  uitkomende  en   in    eene  VtV-cr- 
*    lïiiilenffroruh'n  en  den  Noord-Spriij.Tor,  Cav: 
i  J:fj  AoordtT  I'Jlx  uitloopcnde. 
_.ï  '.  >an  \cr>chillende  vaterloopen  in  Let  cil.  /Tü; 
Zoo  als  de  Zou  tei au  dscLe  Sprinke.  A 
'^    -Mik  e   en/. 
-     N..  ^iki'^tr.i  of  Spnl^GI^^.^^,  in  het  Fransch  >pei^  • 
..'.1  Litxanfmrtj ,  re-l^jrcb.  van  Kuutziij ^  ;jr'-.cll«. 
.  -.  u.  \\  .  Z.   \V.  van  Luwtnbunj ,   kant.  en  J  -  l. 
*-"•?  ïï^'u.    en  l  u.  Z.   W.   vau    Dijipacfi, 
.    s.el  ruim  iüü  inw.  on  heelt  er  eene  U.  K.  keriv. 
':jL  \i(;.   oen.  van  f.urvmhurfj    behoort  ,    en  iio:-r 
..   .:    uurdl.     Tot  deze    par.   behoort   lotus    de  k::- 

...    •*   poïd.   in  hel    ri'.   Duirclavd ,  prov.     Zolr.y, 


\ 


SPR.  «M 


USLBOSCH,  h.  il  de  «e^'  wam  *$  UnUêmhóÊA ,  kw. 
1ITOT.  Noori^SHéaud ,  Tmmw  ^^u^m  wr*«  unt.  #■  1(  ii, 
H.  0«  ¥ao  'ff  ArIifMioidb,  mni.  en  |  o*  N.  O.  ten  O.  y«d  ffmiin 
Urn,  1MD  gtdaillt  irai»  bti  gili.  Bwmgfem'SprokkêBoiA'^m^MuUthimp ^ 
aitmakendt.  ^ 

SneKKELENBÜBa,  fgA.  iB  het  miii.  On/mu^,  prov.  C?eM^ 
ImmI^  JtfiidbiNitffrflf,  arr.  «a  4  o.  N.  W.  twi  Tiiifi,  kant.,  gun.  es 

SFaOtKEUNBVRG ,  gth.  in  ée  Owtr-BétmÊê,  fror.  GtUwMmd, 
^rr.,  distr.  to  |  a.  N.  faa  Nijmegen ,  kant.  en  1{  o.  £•  tao  MIêê  ^ 
gem.  «i  I  tt.  £•  Tan  B§mmtl;  OMt  d  k.  ea  IS  inw. 

SPROUUIIiBlIBUEG ,  k.  od  den  ZmMd-Lingt^jk ,  pror.  Zuii-Hol' 
Immd,  atv.,  kaat.,  gem*  ea  10  niia«  N.  0.  van  GarinekÊmf  met  cea 
Tcer  Toor  faetaangeti  over  de  Lïn^  ^^  Vroeger  lag  kier  eeae  tlait. 
Zie  ket  Tolgeade  art. 

SPROinLENBDEGSCHB- SLUIS  of  TnLtmwAAiMcai.HuuiLiii  , 
▼oorm.  alnit  tn  den  Zuut-limffi'dijk ,  piov.  Xuid-HoOamd,  10  nua. 
N.  O*  vao  Gorinckera. 

Beae  sloif  it  ky  het  gra^ea  van  het  Kanaal-Tao-Steeneahoek ,  in  de 
jaren  1B18  en  1819,  gelegd,  en  diende  ter  ontUsling  van  het  water 
IB  de  Betuwe )  ingeval  van  watervloed. 

BQ  dea  watervloed  vaa  1820  b  dexe  slnia ,  dea  B6  Jaanary  ,  gedeel- 
telyk  weggespoeld,  en|  na  herbouwd  te  tya,  if  ly  in  1846  geheel 
wcnebroken  en  door  eeaea  dyk  vervaagea. 

SPRONG  (DB)y  voorm.  tUte,  prov.  Friêêlmni^  kw.  WmUrgoo^ 
ffiet.  BmmrdrrmJêêi,  arr.  en  S|  o.  Z.  W.  vaa  Leenmêrim,  kaat.  ea 
m  o.  N.^.  vaa  RauwM ,  K  raio.  Z.  W.  vaa  OoiUrUtUnM ,  waartoe 
t^  bekoorde. 

Ter  plaatse,    waar  zy  gestaaa  beeft,   aiet  aiea  Ihaas  eeaa  boere^ 


plaats*  De  daartoe  behoord  hebbende  gronden ,  beslaande  aeae  opper» 
vlakte  van  51  bond.  60  v.  r.^  worden  in  eigendom  besetea  door  Avkjv 
Baens  Speoscsha,  huisvrouw  van  J.  G.   Hovstra,   aldaar  wooaachtw. 

SPRONK(0£),  ook  wel,  hoewel  verkeerdelyk  de  Snoae  gopeld, 
^k.  op  de  Ower-Feluwe ,  prov.  Gelderland,  distr.  Felutee,  kw.,  arr. 
ea  11  u.  N.  van  jénthem^  kant.  en  1}  u.  O.  van  Elburg,  gem.  ea 
I  o.   O.  van  Oldehroek ;  met  tt  h.  en  40  inw. 

SPRUITENBOSCH,  buit.  in  Kennemerland,  prov.  Naon^HoOandf 
arr.,  kant.  en  |  n.  Z.  van  Uaarlemf  gem.  en  }  u.  li.  W.  vaa  HtmêUde» 

Dit  buit.  beslaat,  met  de  daartoe  behoorcnde  gronden,  eene  opper- 
vlakte van  90  v.  r.  45  v.  elL,  en  wordt  in  eigendom  besetea  door  dea 
Heer  A.  D.  WiiimL  var  Bciiiikbbobk  ,  woonachtig  te  Amsterdam. 

SPRUITENDONKSCHE-BEER  (DE) ,  beek  in  bet  markgr.  van  Herytis- 
^p-Zoom,  prov.  NtHttd-Brahand. 

zy  ontspringt  uit  de  9f' fmweehe'keide ,  loopt  noordwaarts  aaa  ea 
vereenigt  lich ,  tiisschen  Wonw  en  Roosendaal ,  met  de  iïat'akf  eke- 
heekf  alzoo  de  Bnge-heek  vormende. 

5PRUITSTR00M  (DE),  water  in  de  Meijerij  ffan  'gHertogenkoeek, 
kw.Oitterwijk,  prov.  Noord-Brabandf  gem.  Bilvartmheek^  dat  uit  het 
Groot'ven  voortkomende,  met  eene  oost-noordoostelyke  rigting,  om- 
trent i  n.  N.  O.  van  het  vlek  Hilvarenbeek  ,    in  de  Hüvir  «itloopt. 

8PRÜNDEL,  d.  in  do  bar.  van  Breda,  prov.  tfoord-Brabomd ,  arr. 
en  Si  u.  W.  Z.  W.  van  Breda,  kant.  en  2  n.  Z.  O.  vaa  Omdeth' 
'hoMth^  gem.  Rucphen-yorenseimie  en-Sprundelf' k  n.  O.  tea  N.  van 
Rucphen. 


SPR. 

ift«fttf  ?m-kfa^iwhHd.  73h. enSSOinw.,  canMtdtdaiftoe 
miim '^^  taiftO»*t«iady  de  Ileikaot,  Manaikebeidt, 
«"•««wMis^tt  cBdfe¥i»clieiiberg,  222  h.  en  niim  1200  inw^ 
«»  i«nÉk  kift  bnlMB  «aidn  in*  den  landboaw.  Ook  heeft  mMi  er 
;  mt  CMB  hierbroawery. 

r  CMS  ImtI.,  die  yn  1S87  door  Joasiia,  HcffogiaMi 

i,  «ft  Sm  mm  H^uam ,  Heer  «os  dir  Leeft  t»  Bfwém,  ia  pend- 

p  die  wyie  aan  bet  LaBd-vaB-Bredafeheebtirerd, 

■o  9  betwelk  tot  bet  markgmafii.  vao  "^ 


Db  :««(^  dèo  «■»  R.  K«  iQn  ,  maken  ecao  par.  oit,  die  door  oeMi 
tannr  ea  «Haa  lipiWaan  bediend  wordt  en  eene  eigen  bcgraa%laati 
■dL    Ifc  hak«  oia  den   H.  Joa*initt  ditm  Dooper  toegewÜd,  b  ii 
rJMia%ibcaBd,  doch,  later  weder  opgebouwd  syade,  tbm 
set  eenen  fraatjen  toren  en  van  een  orgel  voeniak 
"  Ie  Sranou.  ook  eene  Herv.  gem.,  welke  tol  eerfift 
tVnnAiioi  Hooav,  die  er  in  1648  kwam  en  in  1654 
hit  j*r  1810 ,   na  het  overiyden   ^an   den   Predikaal 
■oerAaea,  werd  echter  dese  gem.,  uithoofde  Taa  kek 
I,  met  dio  van  Btten  vereeoigd;  thans  is  sy  gcked 

«ordt  gemiddeld  door  een  getal  van  130  leeiliiftB 

«b  ia  des  Zondsgs  voor  Pinksteren* 

1611  verkodit  Fium  Wulu  ,  Prins  f»»  Ormmjê  «  aas 

ftda  ia  dea  Wilder! ,  by  het  dorp  Spbosbsl  een  blik  sf 

de  Ketel;  en  nog  een  ander* nlik,  nevens  de  Gsil- 

h(|  ém  Kiappenberg ,  met  het  rcgt,  om  die  door  des  Ues- 

wanAt  ta  wateren  af  te  mogen  brengen,  op  Toorwaarde,  dat 

.  aa  911  jasca  aan  den  Heer  soude  wederkomen. 


^«iar  hai  jaar  1810  behoorde  Spburdbl  tot  de  burg.  gem.  ffffea-ts- 
Aawrea  ^sfVèicfaAefc,  doch  werd  toen  met  Rucphen  en  Vor9n9-' 
c<A«e  «wae  afroaderiyke  gem. 
;int  MIlSLHElM  «  Toorm.  kast.  in  de  bar.  van  Breda ,  proT.  ifoord- 
\y,  arr.  ca  2^  u.  W.  Z.  W.  van  Brtdaj  kant.  en  2  u.  Z.  Z.  O.  fss 
gem.  Bmtphen^Vofttnuindt-tU'Sprundelf  nabySpmndcli 
te  Booffwatcr. 
QÉ;  hathltl  werd ,  den  eersten  Tan  Zomermaand  992,  door  Hiuossu , 
«■ft  jtrtj^ «  aan    de  abdy  Tan  Thoor  ten  geschenke  geget es. 
eahsageiyke  jaren  is  het  niet  meer  in  wezen  ,  hoewel  de  grond* 
\m  hti  sudden  der  Torige  eeuw  nog  te  sien  waren ,  thans  Tindt 
eaift  ter  alÉrtse,  waar  het  gestaan  heeft,   niets  dan  plantsoen. 

5tlff?mLSCHE.AKKKR6  (DE),  b.  in  de  har.  Tan  Breda,  prof. 
Mwi  fcièiiiir>  air.  en  2^  u.  W.  Z.  W.  tou  Breda,  kant.  en  2b. 
%i.  ^  tk  Mft  CMfn^oseft  ,  gem.  Rvephen-VorenMeinde-en-'SprwiM  ^ 
tteaft^l^  eweSarandel,  een  gedeelte  Tan  het  geh.  Forenseinde  uit- 
iwlaadll^  lail  T  h.  en  ongcTeer  40  inw. 

SttU^iDUSUIKEN ,  b.  in  de  bar.  van  Breda  ,  proT.  Ffoord'Srü' 
kmL^  Mw  «I  i|  a«  W.  Z.  W.  van  Breda ,  kant.  en  Ij  u.  Z.  Z.  O.  Tsn 
iildha&Mj^flik.XacpJ^-ForenjetWe-eti-iSprfiiic/e/,  i  u.  N.  N.  W.  tsd 
Ip^ilj^  M  de  wfik  Sprundel  behoorende ;  met  7  h.  en  40  inw. 
%l^  ie.  ^Hk  Mèmie  ^eo  het  geh.  het  Heiken ,  dat  onder   het  dorp 
~  '^IhA  adUeid*    Het  is  thans  dat  gedeelte  van  de  nieuw  opge* 
rf,  waarin  de  R,  K»  kerk  staat. 


S  f  U.  Cis 

SPRUTTfiRBURGH ,  buil.  in  het  IftêÊfkmÊrtier  ém  jproT.  ÜUèeki, 
•rr.  ca  1|  «•  R.  W,  van  CTlredU^  kanU*  gwn*  tn  8  min.  W.  van 
JfnofiMf».  Dit  bnlt.  wordl  thans  in  mendom  baaua  door  den  Heer 
J.  H.  YaiHnumio. 

SPUI  (HET^,  waler  in  de  etad  Amrterdam ,  proT.  JToor^EoUand, 
looponde  oit  nH  Roktn  door  de  OBJessloii  in  eene  westeiyke  rigtiog , 
tot  het  li^  de  'oode  Lnthenehe  kerk  sich  met  het  Sioael  Tereenigl. 
SPUI  (HET)  of  de  BanMTAAar,  tak  Tan  de  Oadb-JVaat,  die  een 
weinif  beooeten  het  d.  Oad-Beijcrland  die  rifier  ▼erUat,  om,  met  cenen 
anidwesteiyken  loop ,  eentde  hedykte  phuit  de  Beer ,  daarna  bet  Land- 
▼an*¥oofae  ea  Putten  van  den  Hoeksche-waard  te  scheiden  en  lich  ver- 
Tolgene  ia  bet  Hmrinylut  te  ontUiten.  —  Hit  water  it  in  de  lettiende 
eeow  doorgegraven. 

Over  dit  water  syn  veren;  alt  het  Brak  el  iohe  voet-veer,  tegen- 
over Hekeliagen,  eenpontveer  by  Nienw-Beijerland  en  een  voet- 
veer  by  Goudi waard. 

8PDI(HST),  ook  wel  het  Zoon-sm  genoemd  ,  geb.  in  SiaaU-Flaam' 
dtfwm,  in  jixtler-awbaclu  ^  prov.  Zeeland  j  arr.  Gou  f  kant.  jixel, 
dtftr.  Hukt  f  gedeeiteiyk  gem.  en  l  u.  N.  W,  van  Axel^  gedeelleiyk 
gem.  en  ^  o.  Z,  ten  W.   van  ittamslay. 

Behalve  een  wiodkorenmolen ,  onder  Axel ,  ttaan  er  In  dit  geb. 
11  h.,  bewoond  door  15  haisges.  en  ongeveer  60  xielen ,  onder  die  gem., 
aoo  mede  een  gelyk  getal  b.,  bewoond  door  15  haitges.  en  ongeveer  70 
aielen  ,  onder  ZoanuA^.  Langt  dit  geh.  loopt  bet  ootteiyk  tlroomka- 
iiiuil  tot  afvoer  van  de  Belgische  wateren  ,  ten  welke  einde  onder  'den 
dyk  bier  twee  kokert  voor  het  doorlaten  van  bet  water  tyn  gelegd. 

|a  de  vorige  eeuw  moet  in  dit  geb.  eene  tpuisluis  hebben  gelegen  ,  tot 
uitwateriog  van  het  Zoutewater  uit  Zaamslag ,  van  waar  dit  gen.  aynen 
naam  schynt  ontleend  te  hebben. 

SPUI  (HET)  of  de  BBEioB-vAAaT ,  watertje  in  de  heerl.  Irterlmt- 
dmherg ,  prov.  Noord-Braband ,  dat  by  Oud-Drimmelen  sKnen  oor- 
aprong  neemt ,  en  noordoostwaarts  aanloopende  ,  zich  by  Drtmmelen 
ia  den  Amer  ontlast. 

SPUI-DIJK  (D£)of  obSputdijk  ,  dyk  in  den  U oektche- waard  ^  balj. 
]^9tieriand  ^  prov.  Zuid-Holland, 

Dese  dyk  maakt  de  noorder  waterkeering  van  de  bcdyking  van  Nieuw - 
Beyerland  uit ,  loopt  van  den  Nieuw-Piersbilschc-dyk  lot  aan  den  Zink- 
vptgiche-dyk  en  dient  om  den  Nieuw-Beyerlaodsahe-polder  tegen  bet 
Spoiwater  te  beveiligen. 

SPUI'KREIR  (DE) ,  of  de  NiEOW-BsijEaLAiioscHB.KaBBK  ,  waUrtje  in 
den  HotkêdkÊ-^taard y  balj.  Beijerland,  prov.  Zuid' Holland  ^  in  den 
•Jfteuw-Beijerlandsche-polder, 

Het  komt  uit  de  Sloot-kreek  ;  loopt  in  eene  westeiyke  rtgting  den  Nieuw- 
Beyerlandsche-polder  door,  en  vloeit  voorts  noordwaarts,  tusschen  degem. 
Nieuw-Beijerland  en  Piersbil  door,  tot  dat  xg  xich  by  het  d*  Nieuw- 
Beyerlaod  ,  waar  zy  een  haventje  vormt ,  in  het  Spui  ontlast* 

SPDITWIJK,  Spbitwuk  of  SpiarwuK,  voorm.  pold.  in  bet  eil.  P«t- 
veland  f  prov.  Zeeland,  onder  Oosterland,  welke  nog  onder  den  laat- 
tten  naam  bekend  staat  in  de  stecnrolle  van  Zeeland  Beoosten-Schelde , 
van  het  jaar  1692,  als  groot  zynde  geweest  70  gemeten  (reimSihund.) 
lands ;  by  is  op  E|fduizendmaagden-avond  des  jaart  1467  ingevloeid , 
en  sedert  nooit  herdykt. 

.  SPÜITWIJK  (DE  SLÜIS-VAN-)  of  on  Stüis-VAvSi^JAa8LAiip-A*!»-D<- 
SiAAav,  sluis  in  hot  cil.  Duiveland,  prov.  Zeeland,  onderen  10  kuin. 


Sn 
'm 


•S  8  FC. 

1.  W.  van  éfr-JaiuUnd,  «aardoor  de  Potden-vao-Ootlcrlud  m  no 
ëff-JjulaBd  op  hei  Dfjivalcr  van  liet  overtollige  water  «oUasI  muèim, 

SPUIT  WUK  (UET  VEEA-OF),  toot»,  ^mr  in  iMi  cil.  DmMmi, 
proT.  Ztelamd,  io  bet  ooordwestclijke  gedcelto  vaa  0«WcUad,  va 
vraar  men  Troeger  op  Uerkingcn  overvoer. 

SPUIVELDEN  (DE),  velden  ia  den  Hoeksekt  waarJt^  prov.  Zmè- 
HaUand,  arr.  Dordrecki  ,  kaot.  Beijerlmnd,  gem.  Bememouri,  1| 
maien  ces  gedeelte  uit  van  den  ZomerlaMdatke-poldgr  ,  ca  qi 
gelegeo  ,  tegeaover  de  Molen-kade  eo  Ncgeaboeren-gorxen  ,  en  bovai  ImI 
iloisje  van  KooinaiiilaDd ,  mede  tot  dica  polder  bebooreade. 

SPULL  ,  geb.  op  do  Over-Felmwe,  prov.  Geldtrlamé.     Zia  Sta» 

8PTK,  geb.,  proT.  Friesland,  kw.  ATciltryoo,  griet.  Hemmmté- 
radeelf  arr,  en  2(  u.  N.  ten  W.  vao  Smeek,  kant.  en  9  a.  N.  O.vh 
Bohwardf  5  o.  O.  van  £den« ,  waartoe  bet  behoort  ^  aaa  da  vaart  vh 
Leeowarden  naar  BoU%iard,  waarover  bier  ctae  brog  ligt^  da  Spyi- 
tille  frenaamd. 

SPYKEft    (ÜE),   voorm.  ttini,   prov.    Frie$lmmd,  kvr.    Wetterfsê, 

tïct.  Uemeluwner'Oldepkaert'tm'jloordmolde  ,  arr.  ea   tt  o*   Z.  W.  vm 
neek^    kant.  co  S  o.   Z.  Z.  ü.  van  //üdciMpcn ,  ten   Z.  vaa  It- 
melum. 

Zy  werd ,    in  1442 ,  door  de  Vetkoopcn  iogeaomcn ,  nadat  if  kl 

febeelo  dorp  vernield  en  verbrand  hadden.  De  Scbieringcra  bcnuaai 
aarop  den  tpyker  en  verdreven  of  versloegen  de  Vcikoopcra  ,  tcr«|l 
moer  dan  twee  honderd  gevangen  genoniea  vrerden. 

Tor  plaatfo  p  waar  het  gettaan  beeft ,  aiet  man  er  neg  «anigc  ip^ 
reu   van. 

SPYKER(DE),  voorm. state,  onw . Friesland ,  kw.  Oacferyaa,  griet 
West'thngeradeel^  arr.  en  6  n.  N.  O.  van  Leeumardm  ,  kanU  ca  Sia. 
O.  van  ilolwerd  ^  nahy  Ternaard. 

SPYKERBOOR,  gch.,  prov.  Friesland ,  kw.  Ocstergoo,  griet.  Jdd- 
karspelen ,  arr.  en  6  u.  O.  van  Leeuwarden ,  kant.  en  3  u.  O.  vis 
Beryttm  y  i  u.  O.  van  Surhnisen,  op  de  grenxen  van  Groningen. 

Si'lJKËUHOOR,  benaming  van  een  gedeelte  der  vaart  eU  Geem», 
l«i  O.  van  Groiiw ,  prov.  Friesland,  kw.  Oostergoo,  griet.  Idaarderadtd, 

SP\KERÜ00R,  benaming  van  een  krommend  gedeelte  der  Dïept- 
slcK>t ,  ton  Z.  van  het  d.  Akkrum ,  prov.  Friesland,  kw.  ZeoenHamfai, 
grirl.  Vtinaemdeel, 

i^r^KTlLLE,  brug,  prov.  Friesland,  kw.  Westtrgao ,  griet  Hem- 
maardfradeel f  \S  uiin.  O.  van  Edent ,  over  de  vaart  van  BoUwardep 
Leen  Marden. 

8RAVAN,  naam,  welken  de  Negers  geven  aan  de  kofEjplant  La 
ria>É\iaA!fCB,  in  /Yedcrlands-Guiana^  kol.  Surifionie.  Zio  Piaiiv*- 
BISCB  (La). 

SRIE-GONTJB  (DE),  riv.  in  Oost-Jndie,  op  bet  5aai2aicAs  eil. 
BaliS'Kambanff, 

SRI U AT ,  oude  en  waarscbynlyk  de  oonpronkeiykc  naam  van  bei 
Sitndiuehe  eil.  Soiatra  ,   in   Oost-lndië.     Zie  Sohatba. 

SttlNDlNG,  d.  in  Oott-Indië,  op  het  Sundasche  cil.  Jaoo ,  rcsid. 
^jfueuirang.  —  Aldaar  Hoont  ceii   Pakhuismeeslcr  van  het  aoul. 

SRLMiAT,  distr.  in  Oost-Indië ,  op  ha  Sundasche  eil.  Jawj,  rcsiJ. 
^  reg-  Kediric.  —  Dit  dislr.,  hetwelk  nog  op  sich  eelve  staat,  bevat 
ilpo^tDeUngrykc  oudheden. 

i^UiSüAT ,  d.  in  Oost-Indië,  op  hel  Sundusvke  eil.  Jara  ,  rc»id.  en 
^  ---     diilr.  Sringnt» 


STA.  .  MT 


OimlKoks  dit  d.  madi  ■!«  mme  groole  meowtt  mkaas;  naar  bUioo- 
der  morkwaardif  it  er  da  TUodi-Goday,  die  van  gebakkeo  iteea, 
mei  poole  kanal  ^ebeawd  u. 

SROTO  (DE) ,  riT.  in  Oott^IniÜ,  In  hel  Smmêoicke  eil.  Jom  ,  raid. 
SMfdharto,  ia  den  Bamgmwmm  oiüoopende. 

Deae  riv.  ii  b  «len  Oestmoetoo  byna  droog ,  docb  letert  Id  den  regen- 
tyd  eenen  over? loed  van  witer  op.  Zy  is  voor  den  lindboaw  leer  nul- 
tig,  flMar  Toor  Taartuigen  ontoegankeiyk. 

SRTSORTE/d.  in  Ooti-lndiS ,  op  hel  JmbtmselU  ett.  Uommoa, 
een  der  ÜUauin, 

STAAI  (DE)  of  ai  Staat  ,  Teerhuis  in  Ofper^Gtldtr ^  proT.  Lteièvfv, 
genu  en  1|  ■•  tan  Mmtukrtêj  van  waar  men  otêr  de  Maat  op  VeDlo 
OTerzet. 

STAAI  (DB)  of  VB  Staat  ,  Teer  In  het  Land^tan-Rafettein .  proT. 
Jfoord-Bnimid ,  over  de  Maai.  -—  liet  is  een  ToetTeer  Tan  Neerloon  op 
Miftrik »  waarran  het  Teerhnb  builen  den  dyk  op  den  Uiterwaard  slaat. 

STAAI  (BEEREE-) ,  Teerhuis  in  het  (?veraiii6r  tan  het  Lamd-tan- 
Cuykf  proT.  Noord-Braband  f  by  hetwelk  een  pontveer  eter  de  Maas , 
Tao  Vierlinnbeek  op  Bergen  ,  prov.  Limburg. 

STAAKENBEEG,  hoogte  of  duin  op  de  Over-FeluM ,  prov.  Oeider- 
f^^f  getn.  en  1  o.  N.  O.  Tan  ErmilOf    onder  de  buurs.  Leutenum. 

STAALBRINK,  Stablibiiie  of  Stalsbink  ,  plaats  in  ZaUand,  prov. 
€>wnVfitly\geni.  jiimbt  tiardenb^rgh,  1  u.  Z.  O.  van  de  plattelandit. 
BarJenbergh,  aan  de  grenzen  van  Uannover,  waar  den  17  Juny  1780 
een  geTecht  ToorTiel  tusscben  deStaatschen  onder  Uoibrlo  en  de  Span- 
jaarden onder  ScnacE ,  waarin  de  eerste  geheel  geslagen  werden  en  al 
bun  geschut  verloren. 

STAALDUINEN  (DE),  pold.  in  Delfland,  prov.  Zuid- Holland,  wr. 
^tOravenhage,  kant.  lYaaldwijk^  geni.  *t  Gravtzande'tn'Zand" Ambacht ; 
palendo  N.  aan  *%  Gravesande -buiten ,  O.  aan  den  Oranje-polder ,  Z. 
aan  de  Lange- Bon nen ,  W.  aan  den  Nleuwlandsche-polder. 

Dese  pold.  ontleent  lynen  naam  van  belangrijke  daarby  gelegen  dui- 
nen, welke  dicu  noam  voeren.  ' 

STAALWIJK,  buit.  in  Eemland ,  prov.  utrecht ,  arr.,  kant.  en 
5^  u.  W.  van  Amersfoort,  gem.  en  1  u.  W.  van  Soest ,  aan  den  straat- 
weff  van  Soestdyk   naar  de  Bildt. 

INt  buit.  beslaat ,  met  bet  daartoe  behoorende  wei-  en  bouwland  , 
boasehen  en  heidevelden ,  mitsgaders  drie  daghourdcrswoningen ,  eene 
oppervlakte  van  44  bund.,  en  wordt  in  eigendom  bemeten  ,  door  den 
Heer  J.  A.  Sta4l  ,  woonachtig  te  Soest. 

STAALWIJK,  voorm.  buit.  In  Ayra/atiil,  proY.  Zuid- IJ oliand,  arr., 
kant.  en  tt  min.  Z.  van  Leyden,  geni.  en  1  u.  N.  van  Soeterwoudê,  aan 
den  weg  van  Leyden  naar  Schans-Lammen. 

De  gebouwen  van  dit  buiten  syn  gesloopt ,  en  do  gronden  tot  war- 
moessiersland  gemaakt.  Zy  beslaan  eene  oppervlakte  van  8  buud. 
G5  V.  r.  92  v.  ell.,  en  worden  in  eigendom  bezeten ,  door  do  wed. 
UeaDBiK  vau  des  Hobji,  woon.ichlig  te  Leyden. 

STikART  (DE)  of  obStebbt,  geh.  op  het  eil.  Duiweland,  prov. 
Zeeland,  distr.,  arr.,  kant.  en  2  u.  O.  ten  N.  van  Zierikzee ,  gem. 
OosterUnd-en^Sir-Jansland ,  ^  n.  N.  W.  van  Oosterland. 

STAART  (DE),  onbedykt  buitengors  weiland  in  den  Uoeksche-waanl , 
inhethalj.  Beijerland ,  prov.  ZuidrUoUand,  arr.  Dordrecht,  kant.  r\\ 
gem.  Oud- Beijerland ,  palende  W.  en  N.  aan  bet  Spui ,  O.  aan  d«n  Bü*- 
schen-polder ,  Z.  aan  de  Oostersche- Gorzen. 


H 

i 


M 

^•\.'^:    *      %Ail    %it '"  rr    ïrf  ?•--»•*•. 

ii»r    ■•«ir'»ti*K'  "»i.'i     ■j^ïT'.^^iliei.i^rT .    £>iiil«"      ie    3«iT#^— "F- 

fc.-*rrf       Z.*»   r>v«uv«T    --'•.lT->-l'_3-.a-''»J-  . 

la«^,   ^f',^.   Zf.liijé,  «C.ar..  ar  f.  n  i-  i.  Z.  ~  V. 

«tA  12  ^4.  Z.  Um  W.  ifta  iitimieiuzAMd ,   psiu  ZV-^n 

1/.  «i*  fc^^rï,  O/uéUr^tf  l  Z.   Z,   W.  na  L»^iM»«rj». 

^lAAf'.1Vh>i  ,  «a!cr  ia  6t  ka/,  «an   £«««1..  pnv    Tmi-^ 

{^«•ni.  ^yH^irre-ci»- M'enU^/M/ I    Ij  o.  !ï.    W.    van    Ixtmc  Za 
j^.    ■  4*!  ttrt»tm*tf%'fnfftrtn, 

\\  STAAT  tA  d«  STA*Tf-«TB«*T,  gcK.  b  Let  jraaS.  Stm^m  .  : 

;j[  '"  ''"^Sff  «rr«  «n  ^  u*  W,  ten  N.  tsio  Rotrwyamd.  kasc  ca    t  i;. 

:'^*-i:  *Ari    H^Mft,  ^fut,  tn  |{rcnuii<i«  N.  O.  ua  keC  ^r^  J*'ctte-H 

>£  4i  »i.  ril  ^1»  ifiw, 

-*  '  .STAATS  HHAHAM» ,  rfat  fftdrelu  der  CtmtnLieÜMUmdem 

^rurnnr  l'it  hirl  hf rl .  ItmlHina  Kclioordt.     Zie  Bl*xaX3  ■  2»z«yk] 
,  Sf  AA JSUMI-VAN-OVKKUA/K,  U&iiUtek,   p«cv.  /.« 

V^^  hl  A ATS- VLA A.NDKftKN ,  dat  jri^leclte  der  GememlUtüumm 

■ti^'t  wrilk  vro«gi:r   üit   liet   frraaf».  yiaamdtrtu   beLooni*.       Z^  Y 

•STAllUhd',  Terkrrrdc  ipellin;;  %an  SraiBmitT  ,  b.  cf  fSras 
:  i     . -;  fl     iirr.r ,    'm  dn   Mt-ijirij  tan   't  Iltrtogemboêok ,  kw.   PetLat 

;  •■    •;  iyitttnl-  llruhand,     lAr  Sf  iaiiut. 

•  STAAY,    %cer    ia   Let   Land-^am-Ravtstein ,   pror.  Ifoord- 

;■     '  Zii»  Hta4|  (I)»). 

\\\%  hTAII,  b.  in  de  9leijerij  tan    '§  fJertogtnbouh  ,  kw.  ff* 

I;    (  liniv.  ISoord'ltrahaudf   Dtrdê  diiir.,  arr.,  kant.  eo  2  a.  Z.  v 

'  ioiTM  ,   gi*iii.   rn    J    II.   O.  Z.  O.  Tau    Falkensttaard. 

•STAM,  II.  'in  dt  Meijfrij  van  *s  fJertogenboseh,  kw.  P€tllan 
JVüiird-Uraband.     /1«;  STAD-TAS-GeaTrEü. 

STAD  (llK  MKÜ'WE),  poM.  io  bet  cil.  Coedereede^n^Ort 
\truv.  Zuid- Uoliiind ,  arr.  UrielU,  k^ni,  Sommebd ijk ,  gedeelte 
Slad-aan-liêt'llarinQtlir.t  ^  f][edecUelijk  ;;vm.  Middelhamit;  palea 
<le  i;orxcn  trgen  bi:t  Harin>;%liet,  ü.  aao  de  gorzen  tegen  be 
«liei  en  Atn  IJitslag ,  Z.  aan  den  St.  Sebastiaans -polder ,  W, 
t  ;A  Ni«-»iwe-Oüilnioer  en  den  Oudc-Üotlinocr. 

I  ]•  Ileie  pold.,  «elke  in  liel jaar  1549  bcdykt  is,  beslaat,   tg 

i«Uftier,  cene  üppcrvlnkti!  \an  98  bund.  1  v.  r.,  waaronder  \ 
%1  V.  r.  !S7  V.  (-11.  kcbotltaar  land.  Men  telt  er  2  b.,  zynde  boe 
\0sA^.  onder  Siad-twn'het'llarinarliLt.  Ily  uordt  door  eene 
'm£  KUringf liet ,  \un  bet  ovrrlolli(rc  ^lalcr  ontl.ist.  Het  noldi 
W««ft  oil  cenen  IHJkgranf,  twco  Gctviorencn  ,  eencn  Secn 
Vniwimwitcr. 


STA. 


Üi0 


STAD  (DE  OÖDB*),  pM,  in  hel  cil  aoedtf»^de>en-Owifflnkkêe , 
prov.  Zttid'Uoiland  ^  atrv,  liridk  ,  kant,  üommvhdtjk  ^  (f cm.  A'fa4-fi«i»- 
nti^Ifarifigvh'i't  ^  en  voor  ceii  klpin  jjedcclle  ^jiiiti,  M idthfharnk ;  paUiide 
N,  aan  den  Brif  n*:riS'püUl«r ,  N.  O.  nnn  dt»  (jonen  Ic^jcn  bel  Haringvliet , 
O.  aon  dea  |io1d,  de  Nicumr-Slad ,  Z.  aan  du  Nieuwc'-üusLiiioor , 
Z*  W.  aan  het  Oiidelaiid  van  MiddelhaTnis  ,  W,  aan  den  Johannes-polder* 

Dcie  puld.^  uelke  in  hel  jasir  VS^ll  liedijkt  ts ,  bijstaat,  Tolgcns  bet 
kadaster,  ccne  oppervlakte  %an  3:^^  buod,  82  v,  r,  b8  v.  ell.,  naarou- 
der  ^98  bnnd.  47  v.  r.  51  t.  dl.  icbolbaar  tand  ,  als  :  onder  StaH-aan' 
hH- Haringvliet ^  2t>3  bitiid.  47  t.  r.  34  v.  dl.,  waaronder  t255  bimd. 
48  T*  r.  48  V.  eti.  «cholhaar  1;ind ,  onder  Jffiddtlharnit ,  64  bnod.  5^  v.  r. 
24  V.  cll.,  waaroudtT  4  bund.  ÜS  v.  r.  89  v.  idt.  ticholbaar  bind  ^  telt 
69  h,,  waaronder  5  bocrdcryen  ,  (jciamenUjk  het  dorp  Stad*ann  het* 
Haringvlift  uitmakciidü  ^  en  wordt  door  eenc  sluis  ,  op  bet  Harinfjvbet 
van  bel  overtollige  water  onllast,  liet  polderbe&tuur  besLaaL  utt  ecnen 
Dijkjyrnaf,   fvnen  Secret nri^-l-'ciinSnunneea ter  co  drie  Gexworenera. 

bTAD-AAN-T-llAHÏNGVJ.lliT,  gem.  op  bel  ciL  Goede reedt-en- 
(htrflakkee^  prtiv,  Zuid-Hvliandf  arr.  Brielle  ^  kant.  Somtnetidtjk 
(15  k.  d.f  12  m.  k.,  G  s.  d  )  ^  palende  N.  en  >\  0^  ann  het  llarinj- 
vliet,  O.  aan  de  [rem.  den   Bonitnel ,   Z.   en    W.  aan  Middelharnb. 

Deze  gein.  beslaat  uit  degrootikte  ^cdeehen  van  den  polder  de  Ou  do- 
ft ad  en  de  N  leii  westad  ,  bcneveni  den  gebeden  Brienens-polder. 
Zij  bevat  het  d.  Stad-aan'b(rl-Uariji|Tvliet,  en  beslaat ,  volgeqs 
btl  kadaster,  eene  oppertlakte  van  605  buud.  ^2  v.  r.  42  v.  ell  , 
waaronder  tS98  hnnd*  82  t.  r.  47  v,  clK^  belastbaar  land.  Men  telt  er 
f  01  h.,  beifoond  door  190  hiiisget.,  uitmakende  ceue  bevolking  van  980 
zielen  ,  die  allen  ïn  den  landbtniw  bnn  beslaan  vinden.  Hel  land  is  ta* 
lorlijk  boog  en  vruchtbaar  <,  bcbalvc  de  Kcwrone  landvruchtco  kweekt  uien 
bier  ook  :  ajuin ,  aardakers  cci  bovenal  meekrap. 

De  Hcrv.,  die  er  940  in  getal  lijn,  onder  welke  3Ü0  Ledcinatiïn , 
maken  eene  geiii,  uit,  welke  tot  de  klass.  vanllrielle  f  nngf  van  Som- 
wnelidijk  behoort,  —  De  eerste,  die  bier  bel  leeraarambt  heeft  waarge- 
nomen,  vati  ArnioLCDs  Gille&ï.  TivvünsAti ,  die  in  bet  jaar  1586  her- 
waarts kwam «  en  in  1595  opi^evoig^d  werd  door  PuiLippoa  Lowics»  On- 
der de  hier  gestaan  hebbende  Predikanten  verdient  melding  Sicisdebtus 
Havehk^iIip  van  1710—1720,  in  welk  laatste  jaar  bij  als  Lector  in  de 
Grieksche  taal  naar  de  Hoo^reschool  te  Leyden  wertl  beroepen  ,  waar  bij 
oaderband  Hoo<^Ieeraar  tn  de  {reschiedt;nis  ,  welsprekendheid  en  Grieksche 
taal  werd  en  den  2ti  April  1742  overleed^  Het  beraep  js  ecno  collaüevan 
den  Anibachtsbeer. 

De  40  R.  K.,  die  men  er  aantreft,  worden  lot  de  stat,  van  Ifiiddel' 
karnis'en'Sommehdijh  gerekend.  —  Men  heeft  in  dcio  g^cm,  cenc  school , 
wetke  (reniiddeld  door  een  getal  van  90  leerlingen  htüocht  wordt. 

In  bet  jaar  1591Ï  heeft  Aleii»,  Vrouw  m»  Patten  cni«,  verkocht 
aan  J*5  V4if  Hüesvliet  ,  haren  neef^  lot  een  eigen  vrij  |j«cd  ,  cene  uit- 
gor»,  gelegen  in  het  l.ind  \an  Fnttfn  en  gebcetcn  dü  Stat,  UetQ  gors 
werd  'm  het  Jnar  1410,  door  Ja;*  «  ilidder  ,  Ueer  r^ri  lleentiiet  en  van 
tier  Capetieu  j  ten  geschenke  gegeven  aan  den  Prior  en  het  konvent 
van  hel   re[Tiilii!rc  klooster  te  ïl*J;jge,   bij  Üriclle ,   voor  bun  eigen  vrij 

Ï^oed  ,  puyrlikcn  om  Goids  wiUcn  in  rechter  aetmiaen  emle  om  6a> 
ieheyt  onser  Zielen  en  alle  o»ze  onderM  enz.  Jlet  klooster  van  Kng'jt» 
werd  in  dit  beiit  gebandbaaid  door  eenen  hevesliipugibriel'  van  Jacub, 
Heer  frj»  Gatubeek  ,  Puilen  eni.^  in  het  jaar  1  S^O.  Met  \ergunnin^ 
van  Keiser   IIaxixiuaap  werd  deze  gorü  in  1527  bedekt ,  door  Aümuks 


il-i. 


mi  lid. 


STAD-AARDaBTU  (OCDE-).  stak  l»d 

rw  ,  ia  Jrr^jimr^  JwêU^,  pr«s-  Irrlmmd.  mrr.MitUethmrf^  kaat. 
CB  «izütr.  Sbus .  5<-m.  JtrétaÊSmrf  ;  paLfdeX.  aaa  d«  sUd  Aardeaborg 
ca  dea  IxaSeiie-pcider ,  O.  aaa  dea  Iiabcile-poftdcr  ca*Beooster-Eedt, 
Z.  &2a  Uaïit^eaMBeaiëea  pQUer .  W.  aaa  de  Écder-Taart ,  die  b^  vao 
d«a  Pnat-poider .  cca  eaderderl  vaa  Bevcster-Eedc-beuiidcn ,  fefaódt 
ca  ock  aaa  de  sUd  Asrdcabarr  ;  lervtjl  nj  die  sud  aU  ceac  halTe  maan 
iaUast ,  ca  de  bakeav^k  durraa  aitauakl. 

De  k>i»lnle  paoite  i»,  loader  den  Eflc>cesclie->aalgrgaay  ^  5S  Iniim!. 
30  f.  r.  70  T.  dL.  asaraader  50  Iraod.  86  ▼.  r.  40  ▼.  ell.  bebstluar 
laad.  lealdt  er  6  h.,  «aaroaderd  boerderiicB.  Heiland  onilasl  bet 
OTertolli^  valer  gedeellelijk  ia  Beowler-Eede ,  gedcellelijk  ia  den  Iia- 
beile- polder. 

Deze  groad  vordl  beheerd  door  bet  stedelijk  beslour  Tan  Aardenbarg 
en  behoorde  ondUjds  tol  bel  bebooade  gedeelte  dier  stad.  Daaria  slood 
de  pracblj^  Manakerk ,  taet  marmeren  pilaren ,  in  de  seTeade  eeuw 
door  Eiiacs  ^licbl;  op  bet  einde  der  negende  eeow  door  de  Noor- 
mannen Tervoesl ;  in  bel  begin  der  liende  eeow  berboavd  ^  in  de  der- 
tiende Yemieuvd ,  hebbende  een  kapiltel  van  16  Kanunniken  '  io  de 
xestiende  eeaw  zeer  geschonden  en  in  de  zcTenüendc  eeuw  afgebroken. 
Ook  vond  men  er ,  in  de  dertiende  eeov ,  op  de  Pest  weide  een  gaslhais , 
aan  den  11.  Joiaüüzs  gewijd,  bet  Si.  Jausbuis  genoemd  (1);  daar 
naast  was  een  klooster ,  later  hel  Beggynbof,    dat  io  1499  veranderd 


(1)    IM  l«(«fc  St  J«bthDis  Umi  bioon  de  tr(;envoofdi|e  «tad,  of  dm  heek  der  Omtt-Ktr^' 

ttraat. 


STA.  Ml 

mmrd  in  «nu  Uootler  Tan  Soften  tid  den  derden  r«^  van  den  H.  Ftui- 

In  ISm  wOTd  da  onda  itad  mei  eenen  dobbelen  wal  omringd ,  an 
in  IMK  vard  da  Zoidpoorl  door  deo  Graaf  nog  Tortterkl  t^gen  de 
aan^atien  der  Gentenaars.  In  1580  besloot  bet  Vr^fe,  toen  nog  ie 
Brngge ,  da  stad  Aanfenborff  en  das  ook  dit  gedeelte  te  oniniantelen ; 
docb  Print  Hsoane,  den  1i  Mei  1604,  te  Aardenbnrg  gelLomen ,  liei 
do  wallen  weder  herttellen.  Tegen  bet  einde  van  bei  bestand  ^  in 
1690 ,  begreep  men  eteowel ,  dai  de  Testing  te  nitgebreid  was  en  werd 
da  ttad  Aardenbnrg  op  bare  tegenwoordige  grootte  versterkt ,  waardoor 
dü  ded  bnlten  de  wallen  viel.  Den  II  Mei  16i5  werd  bei  bevel  ont- 
vangen, aa  da  Mariakerk,  waarvao  nog  een  gedeelte  door  de  Her- 
vormden gtbmtki  werd ,  met  bare  beide  torens  en  overig  mnnrwerii , 
af  ia  bn&en ,  vermits  sfj  voor  de  nieuwe  wallen  gelegen  was ;  terwyi , 
den  5  Oetabar  van  dat  jaar ,  de  Algemeeoe  Staten  de  Aegering  der  stad 
magtigden ,  om ,  (jfedurende  vQf  jaren ,  eene  belasting  op  bet  bier  te  beffen 
toi  bei  hertlellen  der  vervallen ,  thans  nog  bestaande ,  St.  Baafkerk , 
binnen  do  nienwe  vesting  gelegen  ,  tot  vervanging  der  Mariakerk.  Bin- 
nen den  omtrek  der  oude  stad  waren  toen   twee  forten  gelegen ,   het 

)7S  bek 


aene  aenaamd  Kykuit,  hy  de,  in  den  aanval  van  167S  bekende , 
Smeedjesbrug .  en  bet  fort  Grootendorsi,  aan  de  Eeder-vaart,  die 
nog  op  aena  kaart  van  1674  gevonden  worden.  Van  de  onde  wallen 
an  da 'later  daarin  bestaan  bobbende  forten  xyn  de  sporen  en  ofer- 
biy6alen  nog  te  lien.  Van  de  straten ,  dia  de  oude  stad  doorsneden 
habben,  kent  men  nog  de  Vleescbbonwarssiraat,  ook  bei  Man* 
ritsdTaafja  genoemd,  de  Bogerdstraai,  de  Akkerstraai  en 
da  Haerenweg;  van  de  pleinen  weet  men  alleen  nog  aan  te  wysen 
da  Paardenmarkt  en  het  Mariakerkhof. 

STADBROEK ,  geh.,  voorheen  toi  het  bert.  Gulkk  behoord  bab- 
bande,  thans  pro v.  Limbura^  arr.  en  4  n.  N.  N.  O.  fan  MaMstrkki, 
kant.,  gero.  en  8  min.  N.  O.  van  Sütard;  met  38  h.  en  180  inw« 

STAD-DER-BATAVIEREN  ,  plaaU ,  welke  men  by  Tiavos  vermeld 
vindi,  en  volgens  bet  meest  algemeene  gevoelen  gelegen  was,  ter 
plaatse,  waar  nu  Nijbbgbii  gevonden  wordt. 

STAD-EN-LANDE,  prov.  van  het  voormalig  gemeenebesi  der  Ftr^ 
ttmgéê  Nederlanden  f  welke  nu  GaoiisGni  heet.    Kie  Gaoaman. 

STADHUIS ,  wyk  in  Oost-Indië ,  op  het  Sundasche  eil.  Jam.    Hei 

de 


ia  aana  der  vier  en  twintig  wyken  der  stad  Batavia, 

8TADL0HNSGHE-BEER  (DE) ,  beek ,  welke  bij  Stadbhn  In  do 
Vmbsische  prov.  iltjn^ine^  ontspringt ,  westwaarts  loopende ,  bij  Odink 
in  de  prov.  Geideriand  komt ,  en  zich  in  de  Slink  ontlast. 

STADSBOSGU  (HET),  dennenbosch  op  den  Feluwensoom^  piov.CTfl. 
dêrland,  gem.  jÉmkem.  eene  oppervlakte  beslaande  van  98  bond. 

STADS-EN.GODSHUIS.POLDÉR(D£),  pold.  ia  AmtteUanê,  prov. 
Noord-Uoiland^  arr.,  kant.  en  gem.  AmiUrdam;  palende  N.  aan  bet 
Toinpad  en  het  Rwakersdgkje ,  O.  aan  de  itad  Amsterdam ,  Z,  aan  do 
Overtoomsche-vaart ,  W.  aan  de  Koilverioren-vaart. 

Dese  pold.  wordt  door  ecnen  molen ,  op  de  Rost  verloren-vaart ,  van 
bei  overtoUi^o  water  ontlast.  Het  polderbeitnnr  bestaat  uit  vyf  Pol- 
dermeesters en  cenen  Secretaris ,  die  tevens  Penningmeester  u» 

STADS-HAMRIR  (OOSTER-EN-WESTER-) ,  waarvan  bet  luid-  en 
westelyk  gedeelte  ondtijds  heette  SoiwaaoBawoLDt ,  streek  gronds,  ge- 
deeltelijk onder  de  stad  en  gcdccltelyk  in  het  ff^etUirhwoHier,  gedeel- 
tel^k  in  HuntingOf  prov.  Groningen» 


m% 


iTA. 


Om  sïcb  eoo  ju  Ut  denkbeeld  te  vormen  van  üeic  beide  U^k&i&kex 
lUöct  mun  zicb  vtrplaaUcD  in  den  lyd ,  toca  de  Hunse  ao^  biin 
üloudcn  loop  bad,  üu  alioo  van  het  puut ,  vaar  zy  titans  in  bel  Wïi 
«diutcr-dit^p  kotiitf  om5lre4.'kii  do  Boode-baan,  tol  aan  Wieriini «  op  tel 
ren  afstand  ten  U.  en  N.  om  do  stad  Gronio^eD  bcenvtuGtda  :  ^iittld< 
ÜAiAiKkEn,  bet  OüSTtn  j^ebccl ,  en  bet  Westea  ten  deele  ,  badi 
umie  aruatcrin^  in  de  Ilunse ,  die  do  oo&t*  en  noordelijke  gren; 
uitmaakte ,  cu   in  welke  ook  do  toen  oostelijk  van    dien  strooni  gel 

Sen  GoorcQlcr  dorpen,  En|jelhcrty  Middelhcrt  en  Noorddijk  ^  afstrooi 
en.     Toen  ecbtcr  de  stad  de  Hnnsc  baren  ouden  loop  on l nam  en  tao^ 
de  sladsnmrcn    bragt ,  waarscbijnlyk  in   bet  laatste  gedcclle   der  leer- 
tiende  of  in  de  ecrsle  jaren  der  vijftiende  eeuw  ,  geraakten,  zoo  wel 
beide  Haibikkea  ,   ab  do   ^cnoeiudc  dorpen  bunae  afwatering   kityt 
mochten   daarnicdü   een  ^ocd    been  komen  xocken.     Dit  {|af  aanleid  in[ 
dat  En|;iïlbert  eu  Middelbert  in  I37Ü  in  bet  lylvest  der  üric-lJclfiylej 
T^oorddijk    in  1408   in   bet  Wiüsunier'xljKeit ,    bet  OüSThB-STAOs*H 
turn  in  1421  en   bet  WESTEA-STADs-UiiaTK  in    1454  in  bet  SeharnK 
aiïjKcst  der  Diic-üelftijlcn  werden  iiijjctalcn ,  alsmede ,  len  N.  der  »la( 
Sclwcrd  en  de  Paddepoct   in  1430^    en  bet  Wierunter-Uamrik    tn 
Aduarder^jiijlvrst   (1)* 

De  OosTCB'  en  \VESTEn'STADS'HA«iits.KE!r  xijn  van  cenen  hooien 
derdom  en  komen  reedii  in  de  vtoe^jste  cbartcrs  %an  de  stad  Gronio] 
eu  bai'cu  omtrek  voor.  Ieder  Uanjrik  slond  onder  een  eigen  beslni 
^cl ,  volden»  een  cbartcr  van  138G,  onder  Oldcrman»  en  Dijkre|^t<! 
un  die  door  de  bnrcii  of  inf^clandeii  werden  g^ekoxen  j  naderband  om 
Scheppers.  Deie  beide  Scheppers  werden,  ieder  in  een  liamrik ,  d 
de  buren  (hebbende  elke  xcs  {jraten  ééne  fttcm)  tot  in  182^,  xoo 
mcencn ,  /clvc  aanj^csleld  ,  waar  sijo  sedert ,  op  hunne  voordraj^ 
door  deu  Kuiiin^  benoemd.  Hei  is  moelji-tljk  uÏL  de  inlalingïbrievi 
op  te  maken  ,  waar  de  scheiding  tu^schcn  de  beido  lUaniKKes  •crtyi 
gcleijen  was,  dmb  bet  komt  ons,  naar  aanleidiou  van  den  brief  *l 
1451,  waartieliijnljjk  voor,  dut  de  Aa,  ibans  bet  11  oor  nscb  e-dieJ 
genaamd,  oudtijds  len  N.  dtt  stad  bij  hel  Korlin^sbnis ,  dat  digt 
bet  klooster  van  Seïwerd  beeft  gcjiaao,  oostelijk  langs  üep ,  en  d, 
omstreeks  in  de  Htinse  viel,  uiimakende  alxoo  de  Aa  de  natmirljj] 
icheidiog  tusscben  de  beide  HAfliii££Eff ;  g<^Iyl^  de  xclfdc  rivier  da  Aa," 
len  Z.  der  stad  ,  er  ook  steeds  de  scheiding  van  tsblyven  uilmakeo*  In 
de  jiilatingïbrieven  sebijut  de  Aa  voor  te  komen  onder  den  naam  ^ 
We£terdiep  en  do  IItiu»e  onder  dien  van  Oosterdiep.  Uit  dezen  l 
der  Aa  ,  len  N.  der  »tad  ,  scbijnl  te  volgen  ,  dat  bel  werd  en  de  Pi 
depoel ,  westelijk  van  dien  loop  gelegivn ,  moesten  nitwateren  naar  Adu* 
ardcr-xijl  en  door  de  verlegjjini;  der  Hunsc  ,  destijd»  door  middel  van  eei 
grondpotrip  bet  water  derwaarts  moesten  brengen.  Ten  aantien  van 
iukting  van  bet  WE^rBü-STuis-ïlAaiifiL  naar  de  Drie-Delfxijlen  ^' onUi 
er  grootere  zwarigheid,  maar,  boe  dit  ook  zij,  zeker  is  bet,  dat  out 
tijds  een  gedeelte  van  dit  Il.%ittiK.,  onzeker  dan  welk  gedeelte ^  mi 
fcbien  het  tand  om  Adurp  gelegen  ,  uitwaterde  in  de  Uunse  ,  en  i' 
dit  tol  de  inlating  aanleiJing  gegeven  beeft*  Thans  crbter  loopen 
grenzen  van  bet  Wi^TEB-STAn^-lljiiaiK  aldus:  teti  N.  der  stad  Ui 
den  dijk  T?an  bet  Reitdiop  lot  op  een  half  nnr  van  de  stad,  ter  plaai 
alwaar  hel  xuogrüiaamde  Zijlve&iur'Sehul  »taal ;  len  Z*  der  stad  ,  lanj 
den  JJoornsche  dijk  ,    lot  aan  l'alerwolde,  waar  bet  buii  van  den  U^ 


»a^^ 


[I)    AÜi  <3c   blM  flcaMOAe  fiilatUiglItltte»  iUtft  te  dt  Won,  Cran    fii  piiiiüJt ,    hU  Ul*»k 


STA.  *  ass 

•taal ;  en  ten  W.  van  da  itad  tot  aaa  het  Molao-maari  dat 
van  da  twaede  rondpaal  tot  aan  de  Yiokhaiien  loopt,  en  tot  aan  den 
Lwavetf*  DenStwaterinf  van  betgeheele  Watna-SrABe-HAsaiK  ie  thau 
in  net  Peiier-diep  en  het  Adaarder-diep ,  en  ontlast  lieh  dot  in  het 
Adoarder-iijlvatt ,  muder  dat  er  eenia  water  meer  afttraomt  naar  da 
Drie-Mfrijlan. 
Ba  freman  Tan  het  Oeena-SvAM-HAnaiK  loopen  hniten  da  Kraan- 


S 


poort,  ^^Ofp  den  regtaroerer  van  het  Reitdiep  tot  aan  leker  tehoaw- 
baar  haadmija  tan  N.  van  de  stad ,  dat  de  teheidinji  nitmaakt  tustehen  da 
gameenta  uroninfen  en  Adorp ;  Toortt  langi  dat  dijkje  en  w  ydert  langt  da 
freaien  van  Noorddijk  tot  (loiter-*Hoogerbrug,  van  daar  langt  den  aa- 
ien Hnntedyk  tot  het  trekpad ;  verder  langt  de  grenten  van  het  Hcl- 
per-Hanirik  naar  het  Hoomsehe-diep ,  xoo  echter,  dat  de  landen  tni- 
•chen  da  Meanwert  en  het  Hoomtche-diep ,  hoeseer  oudtijds  waarschijn- 
lijk wel  tot  bet  OosTBa-Srias-PAaBiK  hebbeode  behoora,  geen  schot 
betalen,  omdat  lii  nit wateren  in  de  stadsgracht  en  het  Hoornsche-diep, 
en  niet  naarde  Dne-Delfsijlen.  Van  dien  aard  sijn  er  ook  gronden  ten 
Z.  Tan  den  Meeuwert,  die  geen  schot  betalen,  omdat  stj  afwateren 
in  het  WiuMhoter-diep ,  misschien  wel  ten  gevolge  van  den  aanleg  der 
nienwe  werken. 

STADSRAMP,  Teld  in  het  Gooiland^  proT.  JVoard-HoUand^  5 mm. 
N.  1¥.  Tan  Iftuurdêm, 

Het  behoorde  Troeger  aan  de  stad  Naarden ,  doch  is  Toor  Tale  jaren 
pobliek  Tcrkocht  en  thans  particulier  eigendom. 

STADS-KANAAL  (HET) ,  kanaal  in  het  OUbrnhi  en  WnUmMê, 
proT»  GfütUHOtWm 

De  stads  Regering  besloot,  in  1765,  om  een  kanaal  te  laten  gra- 
ven ,  te  beainnen  omstreeks  bet  verlaat  van  de  Boven-Wildervank  ^  in 
de  nabybeid  van  Bai eveld  ,  dat  op  de  grenxen  vaa  en  in  Drenthe  u  ge- 
legen en  wel  in  ee ne  suidoosteiyke  rigting ,  niet  ver  van  en  parallel 
met  da  Semslinie.  Het  doel  was  alleen ,  om  het  veen ,  dat  nog  onder 
da  Wildenrank  en  de  Pekela  lag,  te  vergraven  eu  de  landen  te  ont- 

S'nnen,  en  misschien  ook  om  aan  de  eigenaren  der  aangrenienda 
renlhsche  veenen  van  Gieten ,  Bonnen  en  Gasselte  mede  eene  gelegen- 
heid daartoe  aan  te  bieden,  en  te  leiden  door  de  stads  wateren  naar 
da  stad.  In  verband  met  Ter-Apel  en  den  handel ,  langs  dien  weg  , ' 
met  Munsterland ,  schynt  het  ons  toe ,  dat  de  onderneming  niet  ge- 
staan heeft  I  hoeseer  het  oog  der  vroegere  stads  Regering  van  Gronin- 
oen  gewoon  was  eeoen  schrandcren  blik  in  de  toekomst  te  werpen ,  en 
bet  baar  nimmer  ontbrak  aan  die  levenskracht ,  welke  tot  het  uitvoe- 
ren van  groole  ondernemingen  vereischt  wordt.  Men  begon  het  kanaal 
in  het  jaar  1766  of  1767,  sUakle  den  verderen  aanleg  in  1800,  maar 
hervatte  dien  weder  in  1818 ,  ten  gevolge  van  een  convenant  van  den 
17  Mei  1817 ,  aangegaan  tntschen  de  stad  Groningen  en  eenige  Drenth- 
sche  markten  van  bet  Oostcrmoer  en  Zuiden  veld ,  synde  die  van 
£ext.  Gieten,  Bonnen,  Gasseltcr- Boer  veen  ,  Gasselter-Ny  veen ,  Dron- 
wen,  Buinen,  Exloo  en  YaUbe,  welke  markten  eene  onafsienbara  uit- 
gestrektheid veenen  aldaar  hadden  liggen,  en  desen  niet  aan  deineè 
konden  brengen ,  noch  baren  turf  en  goederen  afvoeren ,  dan  langt  dit 
kanaal.  Was  het  eerste  plan  om  bet  kanaal  te  graven  tot  waar  da 
Barkela-sloot  op  de  Semslinie  valt ,  soo  werd  nu ,  met  verlating  van 
de  rigting  der  Semslinie ,  op  de  graving  veel  verder  voortgeset.  Immars 
moeten  er  thans  jaariyks  nu  75  oude  roeden  of  ongeveer  31  Ned.  roe- 
den verder  worden  opgegraven ,  soo  dat  ^  van  de  Boven-WildarTankster 


OM 

brng  'i'  ..  ..1.»  >^j  kerkelijk  oaik:  Fm 
160Ü  > 

d%  |;ri-  I,     oor  rekening  der  gem.,  eer 

lyn  ,   :  ..k  ra  on-polder,  beide  in  ver- 

raid\^  «va;u  naarde  Hannoversche grenuL 

om  7.  .1   lexen  polder  door  de  Regeiii* 

tifif; .  .   L  .leioop  der  bedykiogskostes  ui: 

F.i  mÈ-eoj ,  door  Toor  ei^ne  rekenio- 

ecrst  .^iMi  uar  Amiterdam  en  Rolterdiei 

hei  wi»pea  .  viodt  men  het  naauwkeumi: 

den!  j  .    ie  Groninger  Bekiemregt ,  D.  11.. 

twf-  "iomi,  proT.  Zuid- Holland  ^  arr.  e 

bui/  .  ^r 

vci :  ..    >-,^ïUi;^-OP-ZOOM  (HET) ,  onbeboBfr 

1-  ym^r:3"£-Jom  ,  pror.  Noord' Braband,  ar. 

brl  «.^^^Jifjut;  palende  N.  aan  de  haveii  w 

icl>  -r-^inir  Tan  Der(jren'Op-Zoom  ,    Z.  aas  de 

n.':  ,    ur  '. /'ST  brdijktis,  bestaat,  toI^tbi  bs 
^^     •»   f  icnJ.  19  V.  r.  20  v.  elK,   «.sm»- 

d  -       il.  «caolbaar  land ;    wordt    door   eexE 
_  .sy  11  ri^i«Qrtje  voorzien,  wijd  in  dea  daf 

i-  ^.^    4  X   UTï«  Tia   Berjen-op-Zoom  ,  van  btf 

i  .^    0   üBi  ixc  siidiel  van  een   sluisje  ffeinia- 

,  ^  «xr  c*:  ïf  Z:-ate-gfacht  der  vesting  BergcB- 
Tiris  ciïgeoefeod  door  Bur(reQieeFter  ea 


V. 


^_-  a  bet  (Hdambt ,  prov.  Groningen ,  ges. 
j_  ^_    «oeïde  om  den  Stads-polder  op  den  Oot- 
•--r»-  «  TL tï asten. 
"■^^     j   n  .   ;•*  hooglc  van  den  clagbalk  is  2.4ÖtÜ. 

_^.     -^  »  TtsS'Jndië,  op  beteil.  Curacao ,    W.vïb 

,     ^'^T^^     TT      vater   in    bet   Nederkirartier  der  prev. 
^.^4.-'^  ^^.T^uuïi   «an  de  Vccbt ,    i^estwaarts   naar  den 

. ^,gpe~*P^^-j  ^  ,  ?i=vrfxrDiics ,  voorm.  beerl.  in  bet  hfri. 
'>,fam***^^,^i„jaijii  tel  bet  groolh.  Luxemburg  bcbooreode. 
^  _j^    ■•■^  •         ^uuc  hel  balj.  van   Bemich-en-Grerenmackfr 

\\..  *  ■  ^'  *  **r  lift  voorm.  keurvorslendom  T'rter  bepaald. 
j^^r^  »***  *   .  ^  IuckI  in  twee  dcelcn  jpschcidi'n  ,  vraarrao 

^  j9ft-  ■••*■'  ^g^  ,ti  het  ijroolh.  Luxemburg  en  dat  op  deo 
ji  .*-!*  '^^^^I^^Uk  «^'■-  fiijni^nd,  regerinjsdistr.  Trier  jere- 

!•••*"  »  »<  *•  Stadlbredimus  ,    niels  dan  enkele 

'  H  .c--^-  *"    ^— K  «i  ^a*  in  vroegere  eeuwen  een  leen  xan 
'"-"^         '    r  bel  Oosten  rij  kschc  bestuur  over  Luxenibiirj 
8  den.  aangeslagen  op  elke    1000  flor. 
^^  _    ihet  balj.  van  Rewich-en-GrereHmttcher , 

«I  "^^^^i^jfc*^^   *     iMiemburg ,    arr.  Luxemburg ,   kant.  ^f- 

ni  ^^^  *•*•  j«ff«de  N.  aan  de  gem.  LtMiningen ,  O.  aan 

Df  ^^Z^im^^f^  J   V,  aan  Bons  en  Wald-bredinius. 


STA.  Gtfa 

of  dallandao  wordeo  mei  tladMtraalf  uHnU  tot  TnichtlMUir  bouw-  en 
weiUnd  bereid.  Meo  hoodt  dit  oord  Yoor  bysondcr  geiond.  0e  kolo- 
oie  is  scer  beiienswaardig.  De  inwoners  vinden  meest  in  de  veto- 
derf}  eo  den  landbouw  bun  bestaan.  Ook  heefi  men  er  5  scheepstim- 
merwerten ,  1  steenfabriek ,  2  bierbrouweryen ,  1  aardappelen-mool- 
wynsiokery ,  8  lynbanen ,  1  boulsaag-  en  rogmolen  en  1  rog-  en  olie- 
molen* 

Be  Herr.,  die  ér  StSOO  in  getal  syn  ,  onder  welke  550  Ledematen  , 
beboordea  vroeger  tot  de  gem,  Omstwtddi  en  fFilderwank,  maar  ma- 
ken ,  sedert  het  jaar  1830 1  eeoe  afsonderlyke  gem.  uit,  welke  toi  de 
klass.  en  ring  van  9Fimscholen^  beboorl.  De  eerste,  die  in  deie  gem* 
het  leeraarambt  beefl  waargenomen ,  is  geweest  Jam  Sokios  SwAsaaAii , 
die  in  bet  jaar  1851  herwaarts  kwam ,  en  er  nog  in  dienst  is.  De  kerk , 
lynde  een  eenvoudig  en  net  gebouw ,  sonder  toren  of  orgel ,  is ,  even 
als  de  pastory ,  met  ecne  stads  bydrage  van  4000  gold.  gebouwd  en  werd 
den  51  Oeiober  van  dat  jaar  ingewyd  door  den  Consulent  AnAies  Oom- 
inis,  Predikaot  te  Onstweddr,  by  welke  gelegenheid  ook  de  eerste  ker- 
keraad  deier  nieuwe  genteente  bcfestigd  werd.  Op  de  school,  by  de 
kerk  ,  is  de  klok  geplaats  van  Ter-Apel,  gegoten  in  1805  ,  en  vandaar 
ovefgebragt  in  1816. 

De  Ghristelyke  Afgescheidene  gemeente,  meest  bestaande  uit  leden 
van  de  naburige  Drentsche  veenkolonicn ,  heeft  in  het  jaar  1844  aldaar 
eene  kerk  en  leeraarswooing  gesticht. 

De  R.  K.,  van  welke  men  er  S20  aantreft  ^  behooren  tot  de  stat.  tan 
Pajfcffia  en  SdkaQpsbtrg. 

Men  heeft  er  drie  scholen ,  waarvan  de  eene  in  1816 ,  door  de  stad 
Groningen;  de  tweede  in  184S,  door  de  gem.  Onstwcdde,  met  eena 
stads  hydrage  van  1000  giild.,  en  de  derde  in  1845,  door  de  gem. 
Wildervank,  met  eene  stads  hydrage  van  400  guld.,  gesticht  syn. 
Dexe  scholen  worden  gcsameaiyk  gemiddeld  door  •  een  getal  van 
400  leerlingen  bezocht. 

STADS-POLDER,  pold.  in  N oord-B ewtland^  prov.  Zeeland^  arr. 
Ivoei,  kant.  en  gem.  Aorf^efie;  palende  N.  O.  aan  den  Oud-Kortgene» 
polder,  O.  aan  den  Adriaan-polder ,  Z.  aan  het  haventje  van  Kortgene , 
Z.  W.  aan  den  Willem- Adriaan-polder ,  W.  aan  den  West-polder. 

Dom  pold.,  welke  in  het  jaar  1681  bedykt  is,  beslaat,  volsfens  het 
kadaster ,  ecne  oppervlakte  van  44  bund.  54  v.  r.  90  v.  ell.,  alles 
schotbaar  land:  telt  5  h.,  zyode  alle  boerdcryen,  en  wordt  door  twea 
sluisen,  in  de  haven  van  Kortgene,  van  het  overtollige  water  ontlast. 
Het  polderbestunr  bestaat  uit  eenen  Dgkgraaf ,  eenen  Gesworene  en 
eenen  Penningmeester. 

STADS-POLDER  (DE),  pold.  in  den  Bietbosch^  prov.  Zuid-HoUtnuL 
Zie  DoaDBECBT  (Stads-poldib-vas-). 

STADSPOLDER  (D£)  of  GaoRissin-POLDia ,   pold.  in  bel  Oldatnht, 

Srov.  Groningen  y  arr«  en  kant.  f^inschotenj  gem.  BeerUi ;  palende 
ï.  W.,  N.  eii  ^.  O.  aan  de  biiilcnlnnden  legen  den  Dollart,  O.  aan 
het  Wymeerster-diep ,  dat  dcsen  polder  %an  Uannover  scheidt ,  Z.  W. 
aan  den  Kroon-polder. 

Deie  pold.,  welke  in  het  jaar  1740  bedykt  is ,  beslaat,  volgens  het 
kadaster,  eene  oppervlakte  van  4S7  bund.  77  v.  r.  60  v.  ell.,  waar- 
onder 4S5  bund.  10  v.  cll.  schotbaar  land;  telt  10  b.,  waaronder 
8  bocrderyen ,  en  wordt  met  eenen  molen ,  door  de  Stadspolder-xyt , 
naar  den  Dollart  van  het  overtollige  water  ontlast.  De  polder  ligt  ge- 
middeld op  0.44  ell.   beneden   volzee.     Het  polderbestunr   bestaat  uil 


058  STA. 

STikF-ARONS  ,  Toorm.  houtgr.  io  NtitrlmtuU-Ommmm ,  ktL  Smi- 
name  f  aan  de  Swriname ,  ter  tinkenyde  in  bei  afwareii ;  paloidt  k»- 
vcnwaarts  aan  den  houtgr.  Goede-Vrade  en  G»,  benedenwaarU  êbêê  dn 
Tcri.  houtgr.  Egypte,  waarmede  hQ  thans  Tereeoigd  it$  Troq^  »*Aiiii 
gehcetcn.»    De  Negers  noemen  hem  Toikaka. 

STAF-ARONS,  cbir.  etablissement  in  NederUndg-Gmmna ,  }uA.Sm 
rinamu,  aan  de  ff^arappa-lreek ,  ter  linhenyde  in  hei  afTarcn;  f^ 
lende  bovenwaarts  aan  de  koflijpUnt.  Kei kshoven ,  beoedeoirmarli  tm 
de  Matappica-kreek ;  500  akk.  groot ;  met  5  slaven.  De  Rqpen  wm- 
men  boar  Polakker. 

STAF-ARONS  (KLEINE-),  vroegere  naam  tm  den  koatgr.YnH»- 
LOST,  in  Ifederlands'Guiana,  kol.  Smrmame»     Zie  Varowiawm. 

STAF-ARONS  (PIKIEN-),  naam,  welken  de  Nrgen  geirea  &mè 
kaloenplant.  Abicablslost  ,  in  Nedêrlands-€ruÜÊma ,  kol»  Ssstsmmm.    Si 

AaiOAELSLIIST. 

STAF-ARONS-EN-EGYPTE,  houtg.  In  Nederlamdê-Guiama  ,  koL&- 
riname^  aan  de  Suriname,  ter  linkersyde  in  het  afvaren  ;  paleadths- 
venwaarts  aan  den  houtgr.  Florentia ,  benedenwaarU  aan  den  bMIp. 
de  Goede-Vrede-en-Go.;  met  tt  slaven. 

STAGHORST  ,  h.  in  de  MeHerijwau  *f  nertogembosek  ,  kw.  Oèkh 
wijk^  prov.   I¥oord-Braband.     Zie  HAAoaoasT. 

STAKENBEKE  (DE),  nviertje  in  Twetühe,  prov.  Over^Mfl^dAii 
Berghuizen,  onder  Louer,  ontstaat,  onder  den  straatweg  Tan  " 
naar  Oldenzaal  heen ,  in  de  gem.  WtenéU  loopt ,  en  aldaar 
■■LKKasEBK  genoemd  wordt. 

STAKENBERG,  heuvel  op  de  Over-FeUtwe,  prov.  é^eldM^nd,  m. ai 
1  u.  N.  O.  van  Ermelo,  in  de  buurs.  Lewtenum,  toatehen  bet  Cietli 
water  en  het  Huis-Leuvenum ,  in  welke  men  onderscbeidene  vaa 
hcefk  opgedolven. 

STALBRINK  ,  plaaU  ,  in  Zalland,  prov.  (herijueL    ZteSraauHH. 

STALLINGWEER ,  oude  naam  van  het  lands.  SrcLuafiwiav ,  pftv* 
friesland,  kw.  Zevenwouden.     Zie  STiLuaawtaf, 

STAMMER-DIJK  (DE),  dijkje  in  ^msleitanil,  prov.  ifoer^fre&iid, 
gem.  Diemen-en^Diemerdam ,  van  de  Vinkenhruff ,  in  eene  suidoosleiyke 
en  oosteiykc  rigling ,  naar  Wcesp  loopende.  Het  is  de  westeiyke  djjk 
van  den  Stammer-polder, 

Dit  dijkje  dient  om  deo  Oiide-Stammer-polder,  den  Onde-KIeka- 
polder ,  den  Oude-Gaasper-polder  en  den  Lage- Wei-polder  te  bevak- 
gen ,  en  is  mede  de  rijweg  naar  Weesn. 

STAMMER.POLDËR  (DE  OUDE)  of  de  OuDa-STAunLAirMHai-ttuBs, 
pold.  in  Amstelland,  prov.  IVoord-flolland ,  arr.  Anuterdam^  k^t. 
ff^eetp,  Qem,  Diemen-en-Diemerdam ;  palende  N.  aan  den  Hnidler-we}, 
O.  aan  den  Oude-Sinnigveldscbe-polder ,  Z.  O.  aan  den  Oude-Kiekei- 
uoldcr ,  Z.  W.  aan  de  Weesper-vaart ,  W.  aan  de  bebouwingen  der 
korte-Dieni. 

STAMPERS-GAT ,  ook  wel  Stoctees-oat  genoemd  ,  geb.  ia  het 
ma rkgr.  van  ^erjren-op-/oom ,  prov.  Noord-Braband ,  Ften/e  distr.,  arr. 
en  4  u.  W.  ten  N.  van  Breda,  kant.  en  1(  u.  N.  W.  ten  W.  vis 
Oudenbosch,  gem.  Oud-en-Nieuw-Gastelj  i  u.  N.  N.  W.  van  Oud-GésuL 

Hier  ter  plaatse  gaat  de  r^wcg  van  Roosendaal  naar  de  RInndert  ei 
Willemstad  over  de  Dinlel,  door  een  pontveer,  behoorende  aan  bet 
Domein.     Ook  is  hier  een   haventje  op  geuoemdc  rivier. 

STAMPËRSHOEK-POLDER  (DE),  pold.  in  Staats- Flaanderen^'iM 
het  FriJe-van-Sluis ,    prov.   Zeeland,   dislr.  Sluis,    arr.   Middelbm^ 


STA. 


05d 


knnt.  rn  (jeni.  Ooxtburg ;  potende  N,  A«n  dci»  Gfoolc-Henricus-pöldcr , 
O.  aan  de  oude  vaart  van  Oostburg,  div  kei  vati  htjt  Tweede  drel  lan 
Prins* Wil Icjiis-potdcr  scheidt,  Z.  aan  het  geslcchlp  lort  SUkkcoUur^ , 
W,  iiiiii  den  Grcmle-lU-nrictiï-polder. 

Dcic  pold.f  welke  in  het  jaar  1l$34  bcniQkt  u^  beslaat^  volj^ciis  bet 
kadaster,  eene  oppcrvlaklc  van  59  bund.  5  v»  r.  57  v.  dl.,  ttttaroiidcr 
echter  ruim  O  hund.,  dic  verkeerdelijk  tea  titel  van  SvAarEntaocE  ge* 
«teld  s^n  I  en  «elke  eigenlijk  lot  het  geslechte  lort  SUkkenburtj  he- 
hooren  of  een  deel  djn  der  bijna  [jedeinpte  grnchicn  en  con treseba rps 
v^an  den  Huiijjcndtjk  vnn  den  Ueuncus-polder,  diu  oudlijds  eene  bdrst* 
wering  had.  De  scholbjire  [[rootte  is  slecht*  2H  bund.  8S  v.  r.  71  ▼,  oM. 
Men  telt  er  1^  h.^  wdaronder  t  boerdery  ,  sijnde  levens  bet  buitenverblijf 
van  den  Kantonregier  Jacobus  Hisskeitw  ,  en  wordt  dooreene  buis,  op  den 
Ilenncus-poldcr,  van  het  ovcrtoUigc  water  ontlast.  Uet  polderbc«titor 
bestaat  nit  cc  o  on  Beheerder. 

Dit  Stactëbsiioek  moei  niet  verward  worden  met  SiamptrhoeL  ^ 
dat  in  de  gesehiedenis  van  bet  beleg  van  Sluis,  door  ^rins  MAomr»^ 
van  1604,  vuorkoitji ;  want  dit  lag  naar  den  kant  van  Damme  ,  m 
99^eêt*Vtaan*l€r€n  j  tbans   België^ 

STAMPROy,  genj,  in  het  vorst.  Tkorrt ,  prov,  Limhnrtj  ^  arr.  Roer- 
mond, kant.  if't€ri  (B  k,  d.,  14  m.  k.,  4  s,  d.);  palende  W,  en  N. 
aan  de  geni.  Weert,  N.  O.  en  O.  aan  £11  en  Uunsel,  Z.  O.  aan  de 
Belgische  geni.  Molen- Deersel ,    Z.  W*  aan  de  gem.  fieck  en  Bocholt. 

lïexe  gciu*  is  verdeebl  in  v\jf  geh.  of  rothen,  als:  Torenroth  o£ 
Dorprotli,  zijnde  de  kom  der  gem.,  Bergerroth,  Bryventroth, 
lleyerroth  en  Molen  broek  rol  h.  Zy  beslaat,  volgens  het  kadas- 
ter ,  eene  oppervlakte  van  1134  bund.  55  v.  r.  65  v.  elL;  telt  2^9  b., 
bewoond  door  S59  hiiis[^ez,^  uitmakende  «ene  bevolking  van  12S0  tnw., 
die  meost  iu  den  landbouw  hun  bestaan   vinden. 

De  Inw.,  die  allen  K,  K,  iiju,  ouder  welke  9^0  Communikanten , 
maken  ecne  par,  nit,  welke  tot  bet  apost.  vtc.  van  Limburg j  dek.  van 
9Feertp  behoort,  en  door  ecnen  Pastoor  eo  eeocn  Kapel  laan  bediend 
wordt. 

Er  is  in  de^e  Qctn>  eenc  school ,  welke  tomcrs  gemiddeld  door 
een  getal  van  70,   's  winters  door  150  leerlingen  betocbt  wordt. 

Vóór  de  Fransche  omwenteling  behoordn  dea«  gem.  aan  de  Vorstin 
WAM  Tnoftü  ,  die  de  kerk  voor  bet  grootste  gedeelte  moest  onderhouden. 

Hel  d«>rp  STA*paov  ligt  4  u,  W.  ten  Z*  van  Roermond,  IJ  u.  Z. 
ten  O.  van  Weert  en  zeer  nab\)  de  Belgische  grenzen  ,  too  dat  xelfs 
een  gedeelte  der  daartoe  behoord  hebbende  landen  thans  op  Belgiseheo 
bodem  ligt  ^  iqq  als  het  broek  voor  weiding  der  beesten,  en  Tur> 
ven^  met  2  huizen.  Vuór  den  Franschen  tijd  schreef  men  den  naam 
iran  dit  d.  altijd  Stkaxpbot,  toen  is  de  m  er  abusiveltjk  uitgelaten  en 
nu  scbryit  men  algemeen  Stamfiiov.  Meu  telt  er,  tn  de  kom  van 
bet  d.,  68  h.  en  580  inw. 

De  kerk,  aan  den  If.  WiLLtaaonnus  loegeviijd  ,  is  een  balt  oud  en 
in  1790,  door  ile  Vorstin  v»«  TjJOA.t ,  haif  vernieuwd  gebouw,  met 
veuen   hooj^i^n  spilsen  loreo  er»  vau  «en  orgi*l  voorxten. 

D«  kcnriii^  v^It  in  de  mAtind  Uctober,  Zondags  vóóc  St*  Lav- 
»<Mts. 

del    wapen   deier  gem,   l»e#laiit    tul    «vn    beeld    van    den    IL    Wil- 

STANDAAÏlBL!ITE^i  ,  ijeui.  lu  het  markgr.  van  Beffen'op-Zanm, 
prtiv.   Pi^unl'tifiilmnd ^    Vittdc  di»lr.,   arr.   ofttlut    kant.  Ztt^nbcrgtrt 


<i$H 


STA, 


STAF-AHONS  ,  Toonn.  botitgr*   io  Nedertandt-GtiiaHa ,  kdU 
uame  ^  aon  ilc  Stiri*i«<imr ,  ter  linkenijde  in  bel  afvaren  ;  palenile 
vcnwaarls  aan  den  boiilgr*  (lairde^ Vrede  en  Co^  beneden waarU  aan  i 
TcrK  houtgr  Efrrpte,  waarrnctlts  hy  than«  vereen tgrd  b|  irrovg«r  »^il 
Ijebculen.     I>c  Negers  ooeracn   hcni  ToiaiaA. 

STAF-AllQNSt  4*Lir*  clablissenient  ïn  Pltderlands^Quiana  ,  lol.Sïr 
ntuxme ,  aan  de  ifarapiMi-kreek  ,  Ier  tinkenijdc  in  bel  afvaren  j  p»* 
Icndé  boven waarU  aan  de  koHijplant.  fici ksboven ,  bencdenvaArti  uo 
de  Ma tj)|ipica- kreek ;  500  akk.  graot ;  met  3  slaven.  De  Neger»  ikoe> 
nicn  baar  Folakkcü» 

STAF-ARüNS  (KLEIISË-),  vroegere  naam  vanden  koster. Vaui- 
LVST,  in    IScfUrlandt'Guiaim  f  kol.  Suriname,     Zie  ViEBfifu&üBt* 

STAF-AÏIONS  (FIKJEN-),  naain,  welken  de  Negers  geven  aao  è 
kaloertplant*  AiicASULOSTy   '\n  NedêriaHdt-Guiana  ,  koU  Sufinami,    Zk 

AilfiAKtSLCST. 

STAF-ARONS-KN-ECYPTE,  houtg.  in  Nederlandt-Guiana ,  koLSi- 
rtVtawr,  aan  de  SunttUfne  f  Ier  riokerzijde  in  bet  af  f  aren  ^  palende  bo« 
\eniirnarU  aan  den  hout  gr.  Florenlia  ,  benedcnwaarU  aan  deo  boalgr. 
de  Güedc-Vrede-c«-Co.;  met  5  slaven. 

STAGHüRST  ,  b.  iu  de  Meijffrij  van  V  rfertifffenbotch  ,  Itvr.  OiHlw 
«'f/it ,   prov.    Noord^Brtilmnd^     Zie  HAAniioKST* 

STAKENBEKE  (DE),  riviertje  in  Tttenihe^  prov.  0^trij$tel^  dat  io 
ffer^huizen,  onder  Louer^  onUlaat ,  onder  den  ^traalvreg  van  Heogdo 
naar  Otdenxaal  heen  ,  in  de  gcm,  if'tersnh  loopt ,  en  aldaair  de  Ci«>- 
■tiKvaiKfeK  genoemd  wordt. 

STAKENEERG,  beuvel  op  de  Orer-FeMiPt,  prov.  Gelderland,  gent^ 

1  u.  N.  O,  van  Ermelo,  in  de  buurs*  Z«fit*fii«iii|  losfchcn  bet  Gr    

water    en  het   Uu  is- Leuven  urn ,    in    welke    men  ondcrscbcidctie  urmê 
beeft  op|Tedolvcn. 

STALÓniNK  ,  plaat!  ,  in  Zalland,  prov.  OverijsseL    ZieSv4At 

STALLIMjVVEEU^  oude  naam   van  het  landa.  STCLuacwnif , 
I*  rietland  f  kvr.  ZevetittöHden*     Zie  Stellihoweiv. 

bTAMMÊft-DIJK  (ÜE),  è\iV\^\n  Jmtielland,  pro^,  If oord- HolUml, 
geni.  Diemen-en'Diemerdam  f  van  de  Vinkeubrng  ,  in  eene  anidoo^ieiyU 
en  oosteiykc  rigting ,  naar  Wcesp  loopende.  üet  is  de  westeiyke  d^k 
van  den   Stammtr'polder, 

Dit  dijkje  dient  om  den  Oude  Stommcr-polder,  dca  Oode-Kiekofl* 
polder ,  den  Oudc-Gaa*per-pol«KT  en  den  Lage- Wei- polder  te  bffedt- 
gen ,  en  is  mede  de  rywcg  naar  Wcesp. 

STAMMER.POLÜEil  (DE  ÜilDE  )  of  de  OüOE^STAiMEaL^NascaifouiJ , 
pold.  in  Auxsiellandf  prov.  Pitytifd^lloUand^  arr.  jémtterflnm ,  kaï^U 
ff*eeip  f  ^t:m*  Diemen-en-Diemenlam;  palende  N.  aan  den  Muider-i  ^^ 
O.  aan  den  Oude-Sinnigvcldscbc-polder ,  Z.  O.  aan  den  Oudc-Kiel 
polder,  Z,  W.  aan  de  Wcesper-vaart ,  W*  aan  de  bebouwingen 
Korte-DÏL'nu 

STAMPEllS-GAT ,  ook  wel  Stootbrs'&at  jrcnoemd ,  geh*  in  krt 
markgr.  van  B  erg  en -op- Z  oom  ^  prov,  Jfoord-Brultand,  FterJe  di&tr.,  sji- 
en  4  u.  W.  ten  N.  v.in  Brtda ^  kant.  en  IJ  u.  N.  W,  ten  W. 
Oiidenbosch,  gem.  Oad^en- lY ienw-Giutel ^  Ju.  N.  N.  W.  van  Oud-i 

Uier  ter  plaatse  gaat  de  r^wc^  van  Roosendaal  naar  de  KlundertJ 
Willemstad    over   de    Dintel,    door  een   pünlvccr,    beboorendc 
Donieto.     Ook  is  hier  een    bavcnije  op  genoemde  rivier. 

STAMPERSHOEK-POLDER  (DE),  pold.  in  SlaaU-Fianndefw»,^ 
bet  Vrijt^vün-Sluit  ^    prov.    Zeeknd^   distr.  Sluut^   arr.  Middtlkmf* 


STA.  659 

kant.  en  gem.  (htibur^s  palende  N.  aan  den  Groote-Henricus-polder , 
O.  MO  de  oude  ▼aart-  van  Oostburg,  die  hei  van  het  Tweede  deel  van 
PrinfWillemS'poldcr  icheidt ,  Z.  aan  bet  getleeliie  fort  Slikkeabnrg , 
W.  aan  den  Groote-Henricut-polder. 

Deia  pold.,  welke  in  het  jaar  1634  bedekt  is,  beslaat,  volgens  bet 
kadaster  y  eene  oppervlakte  van  59  bond.  tt  v.  r.  57  v.ell.,  waaronder 
echter  roim  6  bond.,  die  verkeerdel\jk  teo  tilel  van  SrAariisBoiK  ge- 
steld iQn  I  en  welke  eigenlek  tot  het  geslechte  fort  SUkktnburg  be- 
hooren  of  een  deel  i^n  der  bfjna  gedempte  grachten  en  contrescharps 
van  den  Hoogendyk  van  den  Henricus-polder,  die  oodtydseene  bdrst- 
wering  bad.  De  schotbare  grootte  is  slechts  88  band.  85  v.  r.  7l  ▼•  ell. 
Men  telt  er  13  h.,  waaronder  1  boerdery,  ly  ode  tevens  het  boitenverbiy  f 
van  den  Kaalenregter  Jagoios  Rissatow ,  en  wordt  door  eene  bois ,  op  den 
IIenrieo»-polder,  van  het  overtollige  water  ontlast.  Het  polderbettnor 
bestaat  nit  oenen  Beheerder. 

Dit  STAnnasaoiK  moei  niet  verward  worden  mei  Siampêrkotk, 
dat  in  de  geschiedenis  van  het  beleg  van  Sluis ,  door  Prins  MAeans » 
van  1604 ,  voorkomt ;  want  dit  lag  naar  den  kant  van  Damme ,  in 
9F99i^Vlmtmd9r€n  ^  thans  België. 

8TAMPE0Y,  gem.  in  het  vorst.  Tkom^  prov.  Limhurq^  tLtt,  Roer- 
momd^  kant.  ff'eert  (9  k.  d.,  14  m.  k.,  4  s.  d.);  palende  W.  en  N. 
aan  de  gem.  Weert,  N.  O.  en  O.  aan  EU  en  Uunsel,  Z.  O.  aan  de 
Belnsdie  gem.  Molen-Beersd ,   Z.  W.  aan  de  gem.  Beek  en  Bocholt. 

lisae  gem.  is  verdeeld  in  vyf  geh.  of  rotben,  als:  Torenroth  of 
Dorproth,  syndede  komdergem.,  Bergerroth,  Bryvensroth, 
Hayerroth  en  Molenbrockroth.  Zybeslaat,  volgens  hei  kadas- 
ter, eene  oppervlakte  van  1134  bund.  33  v.  r.  65  v.  elL;  telt  SÜ9h., 
beweend  door  S39  buisgez.,  uitmakende  eene  bevolking  van  1880  inw», 
die  meest  in  den  landbouw  bun  bestaan  vinden. 

De  inw.,  die  allen  E.  K.  zyn,  onder  iwelke  950  Commnnikanten , 
maken  eene  par.  uit,  welke  tot  bet  apost.  vic.  van  Limkury,  dek.  van 
¥^€trif  behoort,  en  door  eenen  Pastoor  en  eencn  Rapellaan  bediend 
vrordt. 

fir  is  in  dese  gem.  eene  school ,  welke  somers  gemiddeld  door 
een  getal  van  70,  *s  winters  door  130  leerlingen  besocbt  wordt. 

Vóór  de  Franscbe  omwenteling  behoorde  deze  gem.  aan  do  Vorstin 
VAff  Taoaii ,  die  de  kerk  voor  het  grootste  gedeelte  moest  onderhouden. 

Het  dorp  SrAaraov  ligt  4  n.  W.  ten  Z.  van  Roermond,  1^  n.  Z. 
teo  O.  van  Weert  en  zeer  naby  de  Belgische  grenzen ,  zoo  dat  zelfs 
een  gedeelte  der  daartoe  behoord  hebbende  landen  thans  op  Bdgisehen 
bodem  ligt;  zoo  als  het  broek  voor  weiding  der  beesten,  en  Tur- 
ven, met  8  huizen.  Vóór  den  Franschcn  tyd schreef  menden  naam 
▼an  dit  d.  altyd  Strabphot,  toen  is  de  a  erabusiveiyk  uitgelatenen 
nu  schryfi  men  algemeen  STABPaov.  Men  telt  er,  in  de  kom  van 
het  d.,  68  h.  en  380  inw. 

De  kerk,  aan  den  II.  WiLLisaonDus  tocgewyd  ,  is  een  half  oud^en 
in  1790,  door  de  Vorstin  vaü  Tuob.^  ,  half  vernicuvrd  gebouw,  met 
venen   boooen  spitsen  toren  en  van  een  orjri^l  voorzien. 

De    kennis    valt    in    de    maand    üctober,    Zondags    vóór    Sv.  Lab- 

SIBTCS. 

Het   wapen  dezer  (jcni.   bestaat    uil    een   beeld  van   den    H.    Wil- 

LISBOBDVS. 

STANDAAR  BUITEN  ,  )<cm.  in  liet  markgr.  van  Beryen-op-Zoom, 
pruv.   PSoonl'ttrnband ,    Fierde  distr.,   arr.   Bnda,    kant.  Ztvenber^rt 


STA. 


(1li  k,  d.,  17  m.  k.,  5V  s.  d.);  pulcndo  N*  en  O.  fl.in  de  (jt^i.  Kla 
tiert,    ii.  O,  rti    Z.  ann  d»?  Mflrk,  dic  haar  van  OiidentK>sch  cq  ^ 
i'n-Mi«iiw-Cin!ilrl  ürhndt ,   W-   n«n  de   Kcco  ,  waardoor  tij  van  de  | 
l'*ljnaarl-rn-llrjriiiijvcri  (rr'srluMclrn   wordt, 

Urtc    gcm.    iM^üInnt  iiit    tU    pold.:    hnt    Ou  dela  n  d- Tatt  -  Stas 
daarbuiten,   Imt  Nieuw  1  o  nd-'van-iila  u  d  aa  rhii  i  ten  of  M«< 
ria-\%inlr!r-polder,  den   Prini*Hciidrik  of  Mancia-Zottii 
polder,    den  Croolc-Granf- F  redrriks-polde  r  ,    den   KLcia| 
tiraaf-Frcdcriks- polder  en  den  Maria- An  na -po  ld  er, 
%eni  oen  gedeelte  van  de  Kcenichc:  gorsen  ten  Züidei)   van 
KI  Mildert,   ei*   bevat   bet  d,  Standaarbuit  en  ,  beneveni  de 
d(*  Kreek,    Molendijk  en   Noord  boek*.    Men  telt  er  1U6  b*, 
uooimI   door   207    bn'tsijrï.,  iiitniakende  eenc    bevolkingf    van    ongefi 
lOIiO  inw.^  die  mee»t  in  den  landbouw  bun  iKïstaan  vmdcn  j   ook  beeft 
njen  er  1    mccstoof ,    1  bierbrouwerij  en  1  korenmolen. 

Üe  Herv,,  die  er  80  in  ^clal  liJTi ,  onder  welke  iïï  Ledematen, 
maken  f  ene  gem.  uit,  welke  lot  de  klass.  van  Breda  ^  ring  \aa  *ij^ 
ietnitad ,  beboort.  De  eerste,  die  in  drie  (p'"i>  bet  leeraarareibt  \ 
waarjTenonjen  ,  ii  freweest  DAnitt  Kkteiaab  ,  die  in  bet  jaar  16S7  [ 
waart»  kwam  ,  en  in  het  jaar  1640  naar  Putlea  vertrok.  Hel  berofp 
^fe?icbiedt  door  den   kerkeraad. 

iJe  R.  K.,  van  welke  men  er  060  aantreft,  onder  welke  830  Com* 
niunikanlen  ,  maken  cene  par.  uit,  welke  toi  het  vic.  apoftt.  van  Brmh, 
tU'k.  van  iiptffett'op-Z^om  f  beboort,  en  door  eenen  Pa&toor  bedieod  wofdt. 

Men  beeft  in  dcic  (jeni.  cene  scbool. 

Het  d,  STAiiD/LAnfeiirrËif ,  nok  wel  ^t  ZA^ooAABitiTiff  en  STAaDii4*tionO 
f[**4pcld  ,  lijjt  ^i  u.  W.lcn  N.  van  Breda,  H  u.  W.  van  Zevenbergen, 
aan  de  Mark,  waarOTi-r  bier  een  punlveer  is,  toebeboorende  aao  bet 
IbmcMu,  inden  ryweg  van  de  Kbindert  op  Oudenboscb  gdegeu.  OoA 
beeJl  dit   dorp  ecue   ba  ven  op  {jenoenide  rivier, 

J>e  Hcrv.  kerk  ,  welke  dvn  17  Junij   18 10  i»  ingewijd  ,  il  eeti  klga 
url   gebouw ,    met    eenen  kleinen  toren ,    docb    tonder  orgel.      In 
jaar    1838  werd  door   eenen  onjycnoemde    aan  dete  kerk  een   fraai 
veren  doopliekkeii   ^c&elionken* 

Üe  R,   K.  kerk  ,  aan  den   H,  JüBiaau  Jen  Dooper  tneg«wijd ,  htA 
eencn  toren  en  is  van  een  org^el  voorxicn.     Ook  bebben  de  li»  IL. 
ccnc  eigen  begraafplaats. 

De  kertniü  valt  in  den  eersten  Zondag  in   September. 

STAN  DAARBUITEN  (fIKT  iMKOW-LANU-VAN),  onbebuifde  poW. 
in  bet  markjrr.  van  Beryen-op'd&ootn  f  prov.  ty'oord'Brahand.  ZieMAJCii- 
VVnTKn-POLfJia. 

STAMUARBDITEN  <HET  OUDE-LAND-VAN*)  ,  pold.  in  kt 
markgr.  van //pr^en-o/>-^O0Trt  ,  ^law  A  ootd-Brahand  ^  ar r,  Breda  f  kant, 
Ber^en-op-Zoom  f  gcm,  Standaürhniten ;  palende  N.  en  O.  aan  dfo 
Bloemendaalsebe-polder ,  Z.  aan  de  %oor|rroiuleu  tegen  de  Mark  i*n 
PnnA-Hrndnk-polder,  W.  aan  Prinü-Hendrik-poldcr  cii  bet  Nieuwtanil 
M\n  Sla ndaarb uilen  of  Maiicia- Win  Ier  polder. 

lieie  pold.,  welke  in  bel  jaar  1.131  bedykt  is,  beslaat,  volgeni  M 
kadiiHier  ^  eeue  oppervlakte  van  850  bond,  70  v,  r.  37  v.  elK,  waafoo- 
lier  Hin  boud,  01  v,  r,  ^  v.  elb  »cbolbaar  land.  In  1791  beeft  OMMI, 
ten  einde  door  den  Prins-Hendiik*polder  ojiuiiddellijk  op  de  Mark  tekua* 
nen  uitwateren  ^  aan  bef  benedeneinde  van  dcien  en  vau  den  oiidi 
vigen  polder  do  1efp!nwofirdi|y  aldaar  nog  besiiaande  slecnen  ftUiiaenJ 
legd  j  al)  :   die  iii  den  dijk  van  Prins-IIcndrik*polder  »  aao  de  Barlat 


STA.  CGl 

wyd  S.90  eU.«  eo  die  io  deo.  ciyk  van  het  Oude-Land-van-Sundaar- 
builen  ,  liy  Jlageot ,  wyd  S.07  elL,  beide  vooriien  vao  eene  dryfdeur  , 
welke  echter  van  weiuig  nut  syn,  en  vernioedeiyk  ineer  tot  iulatiuj 
vao  water  by  nadeeli^  droogten  dau  wel  tot  iiitwatering  dienen.  Even 
boven  liet  dorp  ligt  in  den  dyk  een  iuwaterend  slaisje«  vooraieii 
van  eeae  schuif,  -wyd  0.tf7  ell.  en  eindelgk  liggen  in  den  Hark- 
dyk ,  beooslen  Slandaarbuiten ,  nog  twee  oude ,  van  lyd  tot  tyd  bui- 
ten gebruik  geraakte  en  daarna  in  1756  en  179^  respectiveiyk  gü- 
demple ,  tluisen 

Door  de  verlamniiug  van  de  Mark,  werd  men  in  1758  reeds  ge- 
Doodaaakt  eenen  watermolen  te  bouwen  j  wtlke  uog  bestaat ,  en  aU 
benedenmolen  werksaam  biyfl.  De  toenemeude  verlioogiiig  van  den 
waterstand y  i»  gemelde  rivier,  deed  in  1817  besluileu  tot  bet  plaatsen 
Tan  eenen  tweeden  of  hoven-watermolen,  welke  ook  ibans  nog  iu  wer- 
king IS,  doch  ter  syde  van  descn  is  een  kanaaltje  gegraven,  waarin 
eeu  wachter,  wyd  1.47  ell.  en  vooralen  van  eene  dryfdeur,  ligt,  omdat 
by  lagen  Markstand ,  wanueer  het  werkeu  van  den  benedeumolen  alleen 
voldoende  is,  het  water  soude  kunnen  ailoopeu.  De  bovenmoleu  heelt 
25^  eli.  en  de  benedenmolen  i25(  ell.  vlugt ,  terwyl  vau  de  schepradeu 
welke  respectiveiyk  tf.70  en  tt.40  ell.  over  het  kruis  groot  syn  ,  de 
schoepen  breed  xyn  0.40  en  0.41  ell.  Vóór  bet  bouten  vuu  den  tweeden 
molen  heeft  men  de  uitwatering  van  deseu  polder  trachten  te  verlieteren  , 
door  aan  den  noorderhoek  eene  sluis  te  leggen  ,  waardoor  het  water  , 
volgens  voorafgegane  overeenkomst  met  de  directie  der  polders  oiidur 
de  Klondert,  langs  die  plaats  soude  worden  on llast.  In  het  jaar  1800 
werd  deie  sluis  gelegd  en  men  betaalde  jaarlyks  GOO  guld.  vuor  door- 
watering,  doch  veriuits  het  peil  van  doorluoiing  ras  bleek  onvol- 
doende te  wexen  ,  moest  men ,  hoewel  dit  middel  aauxienlijke  kosten 
veroorxaakt  had ,  in  1818  daarvan  reeds  afsicn  en  gemelde  sluis  bui- 
teu  gebruik  stellen.  Thans  wordt  het  water  van  desen  polder  twee  hoog 
opgemaleo  en  door  bovcnmolen  ,  welke  digtaan  de  rivier  de  Mark  staat, 
onmiddellijk  in  dien  stroom  overgebragt.  Soinlijds  echter  is  de  bene- 
denmolen alleen  voldoende ,  welke  alsdan  het  water  door  eenen ,  ter 
ayde  van  den  boven-  ui'  buitenmolen  geplaatsten,  houten  wachter  op 
de  Mark  afvoert.  De  hoogte  van  het  xoiuerpeil  is  0.40  ell.  ouder  A.  P., 
die  vau  het  maalpeil  1.55  ell.  van  den  boveumolen  en  0.45  ell.  vun 
den  benedenmolen.  Het  polderbestuur  bestaat  uiteen  Dy  kgraaf,  tevens 
Penningmeester  en  Boekhouder,  en  twee Gesworencn. 

In  desen  polder,  aan  de  suidsyde,  ligt  het  dorp  Standaarbui  ten. 

Aan  bet  boveneinde  des  polders ,  tegen  de  rivier  de  Mark ,  ligt  het 
in  1770  bekade  polderlje  Zandbergen,  groot  O  bund.  24  v.  r. 
80  V.  ell.,  mitsgaders  de  Groote  en  Kleine,  groot  29bund.  51  v.r., 
benevens  de  in  1780  bekade  Plaat,  groot  19' bund.  10  v.  ell.  en 
eiudelyk  by  het  dorp  de,  in  1770  bekade,  Molen -polder,  groot 
10  boud.  08  V.  r.  O  v.  ell. 

In  1837  werd  de  weg  van  Standaarbui  ten  naar  Zevenbergen ,  als- 
mede die  naar  de  Klundert,  over  den  dijk  vau  deseu  polder  strek- 
kende ,  aaniuerkelyk  verbreed  en  verbeterd. 

STAND  II  AlLE ,  voorni.  d.  of  plaats  in  den  Groote- Zuidholiandtchc- 
waard  f  naby  en  Z.  O.  van  hel  oude  Drimmelcu  ,  «elke  by  den  hl. 
Ëlisabetbs vloed  van  1421  ondergeloopen  is,  en  waarschyulyk  gelegen 
beeft ,  waar  men  thau!»  het  geb.  Stanilhaxe  xiet. 

STANDUAZE,  geb.  in  de  heerl.  DrimmtUn  ^  prov.  lYoonl-Brabanti , 
Vierde   distr.,    arr.    en  3  u.  N.  ten  ü.  van  Uieda  ^    kant.  co   U  u. 


664  STA. 

rondfee,  schapen  (maar  dete  alleen  te  libortl)  eo  Toond  varkcm  «ar- 
den aangefokt.  Geen  anderen  liandel  wordt  er  gedrcTco  daa  n  de 
Tooribrengselen  van  den  grond.  Hen  hceR  er  ook  eeoe  calieotafidbi^ 
en  eenen  saagmolen.  £eu  £ibrykmalig  Yoorlbrengiel  sifn  ,  indie»  bmb 
xe  daaronder  kan  begrypen ,  de  klompen ,  welke  des  wisten  Yeel  ««^ 
den  gemaakt ,  daar  bel  menigtoldig  wilgenkput  de  slof  daartoe  aaa  di 
band  geeft.  Ook  b  er  vertier  io  boter ,  die  op  de  weekmarkt  te  In- 
pel  Terkocbt  wordt,  tbans  xeer  gesocbt  is  en  in  den  hoogaten  prf|s  wJl 

De  UerT.,  die  er  ruim  39iO  in  getal  xijn,  maken  de  beide  gem.  Sta^ 
borst  en  Rouveen  uit  en  behooren  gedeeltelyk  toi  de  geut.  IJkmtt- 
en^tie-ff^ijk.  —  De  GbristelijLe  Afgescbeideoen ,  dit  er,  130  io  eelal  wjjê, 
maken  de  gem.  ¥an  Stapborst  en'  Ronveen  nit.. —  De  S  E.  E*,  da 
men  er  aantreft,  worden  tot  de  stat.  van  hoiteU  gerekend.  — >  Ik 
10  Isr.,  die  er  wonen,  behooren  tol  de  rings^uiagoge  vaa  ffmueüm 

Men  beeft  in  dese  gem.  7  scholen  ,  ab :  twee  te  Stap'horsl,  Iwm 
te  Rouveen,  éóne  te  IJborst,  ééoe  te  Ramingen  ,  en  éèae  tt 
Uesselingen,  welke  gesameulijk  gemiddeld  door  een  getal  van  6S0  kcr- 
lingen  bexocbt  worden. 

Uct  d.  Stapborst  ,  in  den  dagelykscben  wandel  SvArvBaar  geaoead, 
ligt  3  a.  N.  O.  van  Zwolle  ,  i  u.  Z.  van  bet  Drealsebe  aUMije  Itp» 
pel  en  gedeellelyk  aan  den  straatweg  van  Zwolle  ep  Leeuwardea  a 
Groningen,  welk  gedeelte  na  bet  aanleggen  van  dien  simaiweg  eca 
aanmerkeiyk  beier  en  netter  aanzien  verkregen  beeft.  ¥oor  vyfUg  jaiei 
vraren  bier  de  meeste  woningen  nog  zonder  schoorsteen. 

Men  telt  er  in  de  kom  van  bet  d.  250  h.  en  370  inw.  en  met  de 
.  buurs.  Hesselingeo,  Ramingen   en   01de*Ding.stede,  wdit 
er  kerkelyk  toe  behooren,  288  b.  eu  VSeO  inw. 

De  buisen  van  dit  d.  schynen  driemaal  van  plaats  ie  mn  TrnntirM 
In  de  vroegste  tyden,  tot  voor  ruim  400  jaren ,  stonden  zy  in  ^  kooi- 
land,  digt  by  Olde-Slapborst ,  *t  welk  hedendaags  nog  flaauwreiyk  sift- 
baar  is  aan  eene  boo{;te,  het  Hooidykje  genaamd;  eenen  oudeaw^ 
van  Oldc-Staphorst  daarop  aanschietende,  de,  Munnlken weg  gefaee- 
ten;  een  heuveltje,  bekend  onder  den  naum  van  Moleiibeli  ,  euecae 
dergelyke,  iets  grootere,  verhc\eiiheid,  het  Oude  kerkbo-f  genoemd. 
Voor  de  tweedcmaal  werden  zy  gezel  vooraan  in  bet  bosck ,.  waarvan  de 
teekenen  duidelyk  zyn  door  verlatene  oude  huissteden  en  eeuc  hoogte, 
tol  weg  gediend  hebbende ,  nog  bekend  ouder  den  naam  van  (XLdedyk, 
en  bel  Kerkhof,  rotidom  uiel  hoonien  beplant  en  aaooierkelyk  hoo- 
-  ger  dan  bet  vorige  land.  Deze  verplaatsing  moei  men  niet  vroi^er  dou 
tot  bet  begin  der  vyftiende  eeuw  brengen  ,  alioo  men  nog ,  in  voorbandea 
iQnde  keuren  van  1588,  leest  van  Ülde,  Gebroken  en  Nye-dyk. 
Tbans  slaan  de  buizen  hyna  allen  langs  den  groolen  weg.  Ruiteoge- 
meen  lang  en  smal  zyn  de  erven  ,  zoodat  een  gemiddeld  erf,  dat  ihaai 
uit  niet  minder  dan  15  bunders  beslaat,  geene  10  roeden  breedte  heeft. 

De  landboeve  Olde-Slaphorsl  is  io  onheugelyke  lyden  het  begin  van 
bet  dorp  geweest.  In  lalere  dagen  heeft  zich  ifi  hel  Icgeuoveriiggeade 
veld  ,  dat  eene  woestenij  was  ,  eene  volkplanting  uedergeslagen  ,  waar- 
uit de  buurt  en  vervolgeus  hel  dorp  SiAPEoasi  onUlaan  is.  VVaoaeer 
dit  heeft  plaats  gehad  is  onbekend,  doch  hel  schynl  voor  de  invoe- 
ring der  Christelijke  godsdienst  geweest  te  zyn.  Ouk  weet  men  de  af- 
komst der  StaphorsLer  volkplanting  uiel,  evenwel  gcluofl  meii ,  ommeer 
%iSa  eeue  reden ,  dal  zy   uil  Friezen  bestond. 

IW  lierv.,  die  er  ruim  1500  in  (^ulal  zyn  ,  onder  welko  ongeveer 
)c^  Lcdouatcn ;  maken  ccue  {jem.   uit ,  v^clke  Lul  de  kla^.  vaii  ZwaiU, 


STA 


6o;i 


iuiittiMltf  KeJtOfirl.  Dl'  eerste,  dte  in  detc  (^cm,  bet  JeeranrambL 
liecft  wnarfrciioRicn ^  u  gewcüni  A»Tii»itb  SMiTTtui,  die  ni  Ijtl  j^iar  ]ti9ti 
LtTMtiarts  kwoirj  ,  en  ïti  bel  jaar  tU98  naar  Zi^artsliiis  vertrok.  Hel 
beroep  gei^cbiLdl  door  den  kerLerniid.  Onder  de  bier  gesUan  beb- 
Wnde  Predikanten  %erdicnl  iiiüldjiii^  ÜAPiiti  Faaktiids  ,  di«  er  \an 
170S — 170Ü  tlüoil  ^  en  la  Ier  Hoogleerji^r  Ic  Groningen   was. 

tJci  dorp  schy  nt  retjda  in  de  nnddeneeuwen  besUiiin  eti  een«  kerk  be- 
xelen  Ie  hebben.  Men  vtucit  bel  reedit  in  lï£]7  vermeld.  Immers  , 
het  is  tbani  reed»  de  derde  innal ,  dal  kennelijk  de  kerk  i$  ver- 
(ilaatsi.  Vroejyer,  doch  lünder  dal  meti  kau  bepalen  wanneer,  »tond 
n^  buiten  iti  hel  booibnd ,  kort  bij  de  vermakcltjke  bndhocvc 
Olde-Slaphor^t.  tn  hel  midden  der  vijftii'nde  ecuit  was  t\i  reedji 
in  bet  husch  vcrplautsl^  ïijndc  deie,  vul|[ens  cene  delooTwaardifrn 
•lanleekening  iu  een  oud  kerkboek  Ie  vinden,  (jeboiiwd  in  lioCJ,  zooaU 
dit  n-iik  op  een  [^cdcnkslfen  v^ordi  nii gedrukt.  Die  kerk  viai  aun  den 
H»  NicoLA4»  loejje«ijd.  V  iH»r  de  Itervunning  »lond  de  bej^eviiig  van  hel 
lViej>leranibi  in  deie  kerk  aan  hei  kapiliel  van  den  H.  Lfcioi:iiu9  te 
Devenler,  De  tejfenwüürdige  kerk  Ie  Staphorst  is  een  kn<ip  kruis(Tc- 
Louw  ,  dat  in  ti'>!2  ,  toen  de  kerk  In  bel  bo^eb  ge&loopt  werd,  hier 
gekitiwd  en  den  St$  Jiinij  van  dat  jaar  in^rewijd  is.  In  de  kerk  wor« 
den  fjetondcn  vijf  kerkkroonen ,  w;i»rvaii  de  urooUlc  door  de  ingcieto- 
iien  van  de  bnki'nkwarlieren  (geschonken  ïa.  Bij  den  Ihiiiw  der  kerk 
werden  de  Iwee  kink  kin  in  een  kwpellje  op  het  midden  van  de  kerk- 
kiip  gcban|^en.  Umi  de  kap  te  ic^ak  bevonden  xtjnde,  werd  in  17(15  du 
toren  |;ehonwd.  Jn  dexe  ha  rijden  nn  de  t^ee  klokken  ,  die  van  booi^eii 
onderduni  zyn  en  up  een  van  viclki!  men  leeil  :  Gimhaad  BhaüdT  fne  ftcU 
Antm  l^l^O.  Deie  klukken  hebben  ,  om  haren  helderen  klank  ,  eenigc 
Terniaardheid.  ^e  overlevering  wil^  dal  die  van  Kampen,  vo<}r  den 
rud  der  jjroote  klok  ^  die  een  mecslerstuk  van  fatsoen  aU  anderiins  moet 
stjn  ,  loo  veel  dtibb^lijc»  wdden  jjeven ,  ais  duariii  koudci]  geborjjcu 
worden. 

De  Christelijke  Afgescheidenen  ,  die  er  t^O  in  {^ctjil  zijn  ^  onder  welke 
«K)  LudeuMlen  ,  niuken  eene  geni>  nit  ,  welke  in  bet  j«iar  1840  erkend 
ii^  en  een  net  kerkje  ge>LÏ€ht  beeft,  zonder  toren  of  orgel.  De  eer- 
ste ,  die  in  Attn  jjem*  bet  keraaran^bt  heeft  waargenomen  ,  is  ge*eest 
K,  VAiv  GooB  ,  die  in  het  juar  1840  hcrwaarU  kwam  en  naur  Frieiland 
vertrokken   it« 

Het  gemeentehuis,  in  1H11  gchüuwd  ,  ütnal  ooistelijk  van  de  kerk. 
Daar  worden  de  genieeii Lelijke  ürehieven  Inïwaard,  üok  vindi  nieu  er 
eene  veriiiinelinij  van  boektMi,  iiilsluileiid  ten  dienste  der  Scbotilonder- 
vnyiers  binnen  de  geniet;nte..  No^j  i»  hexienswaaidig  eene  groote  vbg, 
haar  aitnweteii  Ie  ilaiikeii  hebbende  aan  de  onrustige  dagen  ^an  17K7, 
Up  bet  dtik  is  een  klokje,  waarbij  men  iiootneincn»  l&  een  slaguurweik 
Ie  pbiaUtfn» 

Men  heett  in  hel  d.  Iweetebolenj  aU :  eene  dorpfehoul ,  die  200  leer- 
lingen teil,  en  eene  tweede  school,  die  gemiddeld  door  een  getal  vao 
100  teerlingen  be£ue!il  woidt. 
'**  Bni^  jaarmarktt^n  woiden  er  gelioudcn  ,  do  eerste  valt  in  di-o  tweeden 
Ditigadag  iu  Aprit  j  desu  \i,  tue  riemende  en  hel  i«  nn^t  vreemd  ^  d.tt 
iiien  daarop  8ÜtJ  m  UOO  »liik*  luiiüi/ec  ual^lrt^ft,  De  tweede  wonll  {j«- 
liondeii  di^Ji  ceiiten  DiiigsdiJg  iii  Alei*  De  derde  den  turfden  Umgs- 
düg  in  üctober.  Deze  heide  iaat^ten  be>iaafi  metjir  in  naam  dan  in- 
derdaad.  —  Üuk  !iceft  meu  er  een  di^tijbutiekanloor  %an  de  ll*'it*\eu* 
postel  ij. 


STA  ms 

vittf  van  HmtatUf  behoort.  Do  eonte ,  dio  In  doM  fem,  bel  leenyirambt 
IÓmA  wuipeBomen,  b  goweeii  AnToaiiis  Saimos,  die  ia  beijoar  IttlNS 
Wrwaartt  kwam ,  en  in  bet  jaar  1K08  oaar  Zvartfluu  vertrok*  Het 
iNinop  fCflchiedt  door  den  kerLeraad.  Ouder  de  bier  fettaan  bcb- 
1>— do  Predikaolen  verdient  melding  Doiu.  FaAiivtioe,  die  er  van 
)708 — 1706  stond ,  en  later  lloogiceraar  Ie  Groningen  wat. 

Hei  dorp  acbynt  reeds  io  de  luiddeneeuwen  bestaan  en  eene  kerk  be- 
.■■Uiii  Ie  bobben.  Men  vindt  bet  reeds  in  1S17  vermeld.  Immers , 
bel  »  tlians  reeds  de  derde  maal,  dat  kenneiyk  de  kerk  is  ver- 
pUnlal.  Vroeger,  docb  sonder  dat  men  kan  bepalen  wanneer,  stond 
1)1  buiten  in  bet  booiland ,  kort  by  de  vermakeiyke  landboeve 
Oldc-Slapborst.  In  bet  midden  der  vyfliende  eeuw  was  ly  reeds 
in  bei  boieb  verplaatst,  syode  dese,  volgens  eene  geloofwaardige 
nanteekening  in  een  oud  kerkboek  te  vinden ,  gebouwd  in  1436 ,  looals 
dii  ook  op  oen  gedenksteen  wordt  nilgedrukt.  Die  kerk  was  aan  den 
U.  NioaiAsa  toegewijd.  Vóór  de  Hervorming  stond  de  begeving  van  bet 
PriealerambI  in  dese  kerk  aan  bet  kapittel  van  den  U.  Lssoiaus  te 
Deventer.  De  tegenwoordige  kerk  te  bvApaoatT  is  een  knap  kruisge- 
beuw  «  dat  in  1798  ,  toen  de  kerk  iu  bet  bosch  gesloopt  werd,  bier 
gebouwd  en  den  SIS  Junij  van  dat  jaar  ingewijd  is.  In  de  kerk  wor* 
oen  gevonden  vijf  kerkkroonen ,  waarvan  de  grootste  door  de  ingesete- 
aen  van  de  builenkwarlieren  geichoiiken  is.  fiij  den  bouw  der  kerk 
«erdee  de  twee  klokken  in  eeu  koepellje  op  bet  midden  van  de  kerk- 
kap  gebangen.  Dan  de  kap  Ie  i«>ak  bevonden  «ynde,  werd  in  17G3  de 
toren  gebouwd.  In  dexe  Langen  nu  de  twee  klokken ,  die  van  boogeii 
onderdom  syn  en  op  een  van  nelke  men  leest:  Gbbbabo  Rbahbt  mtftcU 
^irao  MM.  Dese  klokken  hebben ,  om  baren  belderen  klank ,  eenige 
Tcrmaardbeid.  ^  overlevering  'wil ,  dat  die  van  Kampen ,  voor  den 
ruil  der  groole  klok,  die  een  meesterstuk  van  fatsoen  als  andersios  moet 
syn,  100  veel  dubbeltjes  wÜdun  geven,  als  daarin  konden  geborgen 
worden. 

De  Chrisleiyke  Afjjeschcideneo ,  die  er  KO  in  getal  syn ,  onder  welko 
SO  Ledematen,  maken  eene  gem.  uit,  welke  in  het  jaar  1840  erkend 
is,  en  een  net  kerkje  gesticht  heeft,  sonder  toren  of  orgel.  De  eer^ 
tie  ,  die  iu  deie  gem.  hel  leeraaraiubl  heeft  waargenomen  ,  is  geveest 
K.  VAji  GooB ,  die  in  het  juar  1840  herwaarts  kwam  en  naar  Frielland 
vertrokken  is. 

Het  gemeentehuis,  in  1811  gebouwd,  staat  oostelijk  van  de  kerk. 
Daar  worden  de  geuieentclyke  aruhicven  bewaard.  Ook  vindt  mea  er 
eeno  versameling  van  boeken,  uitsluitend  teu  dienste  der  Schoolonder- 
wyiert  binnen  de  gemeente.  Nog  is  heiieuswaardig  eeue  groote  vhg, 
baar  aanweseu  te  clanken  hebbende  aan  de  onrustige  dagen  van  1787. 
Op  bet  dak  is  een  klokje ,  waarhy  men  voorneuiens  is  een  slaguurwerk 
te  plaatsen. 

Men  beeft  in  het  d.  twee  scholen,  als  :  eene  dorpschoul ,  die  200  leer- 
lingen telt,  en  eene  tweede  sehool,  die  gemiddeld  door  een  getal  van 
100  leerlingen  bexucut  wordt. 

Drie  jaarmarkten  morden  er  gehouden,  de  eerste  valt  iu  dfU  tweeden 
Dingsdag  in  April;. dese  is  toenemende  en  hel  is  niet  vreemd,  dat 
nieu  daarop  800  a  000  sluks  lundvee  aai^trcft.  De  tweede  wordt  ge- 
houden den  eersten  Din{][»da^  iu  Mei.  De  derde  den  tweeden  Dings- 
dag iu  October.  Deze  beide  laatslen  bestaan  meer  in  uaaiu  dan  m- 
derdaad.  —  Ouk  heeft  uieu  er  eeu  dislributiekauloor  van  de  UHeveu- 
postery. 


s^ 


<f||toi4o 
laed  StAffMut  vui  de 

io^esetonen  deo  mud  Dïel  onlfM 

Zïj  DIS  akte  tl  ücns  ^emecno  «aak 
BottEikO  lcg£n  hen  Ie  rddc  Irckh 
Lalcr  i^ing  nica  met  deïen  hcH>p  , 
eon  vaandel  met  itch  voerden  ,  wi 
l^erdra^;  ann.  Frini  Maihiiti  ioog^ 
Koevordcn  cQ  biold  si  eb  met  x^Q 
loos  x^n  Tcrbtyf  in  ée  kerk* 

Den  13  JuoEJ  d<;s  jears  167S 
tekaai  door  de  bezetting  vcrtüt 
}{  0  tl  9  e  c  n  I  ofscbooR  reeds  oodef 
irtgeitomen.  De  landUêden  vLuf^te 
naar  bdt  iveï-  en  boolland ,  hunna 
lyk  mudeneniende.  Ëeti  j^rniimi 
hiM  liïer  Imb  als  in  vïjatids  Ui 
inct  lijoe  Keorïorstel\jk«  DoorliH 
Genade  tan  Munster  gccapttuieerd 
den  vcrsriode  in  gereten  en  w«rden  ^ 
meOf  en  in  h^%  bc^tt  der  ocbltj 
dat  eindo  opgenomen,  kapitalen 

fi|i  den  wuterïoood  van  Febful 
een  cnkd  biiw  ,  alles  onderwater* 
)juixeni  Vele  woningen  «i^rden  m 
spoelden  half  weg.  liet  meeste 
goederen  raakten  verloren.  Tol 
omgekoni  en.  Deo  vcrï  ^tn  had  den  | 
pel  ,  de  Wyk  en  Hasscll  van  leveA 

Het  wapen  de*cr  {^e  meen  ie  beti 
ianienpvoeBiJe  toren»  van  goud 

STAFHOlVST  (ÜLOE') ,  land  • 
kant*    en    5  u,  N.  O*  van  Za 
20  min*  van  het  Drenlst:bc  i 

Dexe  landbócTc  belioorde  i 
Ha»ke  JQ  Friesland^  lalcr  y 
bet  midden   der   achttiende 
van  bet   landsehap  Orenth 
met  de  daartoe  bu hoorend 
en  ivordb   tn  eigen  dom  b 
ach  tig  te  Meppel,  ^t 

Zij  is  in  onlienfi^l^kf^ 
plaats  ^  waar  do  eerste  ' 
den  eertiteu  miitix^k  x: 

STAriiOllST£ll-> 
prov.    Overijssel ,    l  i. 

De^e sluis  waf,  in 
ker  in  den  Z^arto 
Mei  161^  is  dese  d 
«inde  van  HouveËO 


STA. 


087 


,  gekwl  om  Biel,  alleen  aietoilkeemg  vin  eene  haUe  «ani 
«Qo ,  en  beding  voor  de  erfgenamen  Tan  SUphonl ,  IJbonit 
aan,  Tan  eene  TrUe  doorvaart  door  die  ayi,  indien  deie 
bekwaam  werd  gemaakt ,  van  hunne  goederen ,  larf  iiitgeton* 
arU  Tan  vrUe  watergang  en  afleiding ,  geiyk  sy  voorheen  ge- 
len, en  als  de  tloit  met  tehutting  werd  gemaakt,  dat  dan, 
■nia  der  vorige  eigenaren ,  zekere  peilingen  loudeu  moeten  wor- 
imd  f  daar  men  de  schutting  naar  doen  londe ,  opdat  niemand 
of  hooi  binnen  of  buiten  stouws  mogt  worden  beschadigd. 
Bwn  eigenaren  vormden  lich  tot  eene  maatschappy ,  toen  en 
bokend  onder  den  naam  van  Participanlen  van  de  groote  Stap- 
BiTSLOis  ,  die  ,  weinig  tyds  na  den  overdragt ,  octrooi  van  de 
en  steden  veraochlen  en  erlangden ,  tegen  genot  tan  sekere 
voorwaarde ,  dat  de  oude  stuit  door  eene  vao  steen  loude 
-^^■M  ««>w»d  vervangen,  wyder  moest  syn  en  even  alt  voorheen  aan 
^^^Saaaehe^Sehouw  onderworpen.  Ook  werd  daarby  het  peil  bepaald 
^^^    hol  alnisffeld.     Sedert  dien  tUd  heeft  de  nerinir  en  welvaart  aan 


ieoira  sluis  soodanig  toegenomen ,    dat  de  plnals ,    waar  vroeger 
dan  eenige  hutten  stonden  ,  nu  een  aausienlyL  vlek  uitmaakt  onder 
jaam  van  Nieawe-slois, 
^^J^TAPHRüM  y  Friesche  naam  van  de  st.  SvAVoaia ,  prov.  FrisdaHd, 
^^»   Wntmoo,    Zie  Stavobih. 

Star  (NIEUWE-),  suikerplant.  in   Nederlandi-Guiaita  ^  kol.  5iir>- 
ie,  aan  de  ^urtname,  ter  linkenyde  in  het  afvaren  ^  palende  bo- 
vaarta  aan  de  verl.  plant.  Welbedacht ,  beneden waarts  aan  de  vcrl. 
t.  Oraojestein;  910  akk.  groot;  met  133  slaven.     Zy  wordt  met 
^iMn  watermolen  bewerkt.     Voorheen  heette  sy  SvaiLA-NovA. 

STARCKENBURGS-HUIS,  oud  adell.  h.  prov.  Friesland,  te  Leew 
^nnCns.     Zie  MAaTiiA-auu. 

8TARGAST,  vroegere  naam  van  de  plant.  NiBuwrsoaa,  in  IfederkÊnds" 
Qhmhio,  kol.  Suriname,     Zie  Zono  (Nieow-). 

STARINGBAAI,  baai  \n  Oott-Indië ,  'm  de  Straat-dir-Molukkem ^  aan 
dn  Oostkust  van  het  Sundauhê  eil.  CeUbes, 

STARKENBORG,  naam,  welke  op  sommige  kaarten  weleens,  naar 
den  laatsten  bewoner  en  eigenaar ,  by  den  voorm.  burg  Boaewaaa  ,  in 
BumingOy  prov.  Groningen  ^  vermeld  staat.     Zie  Bosowiia. 

STARKËNBDRG,  voorm.  burg  in  flunsingo,  prov,  Groningen,  arr. 
en  6  n.  W.  ten  N.  van  jipphigedamy  kant.  en  1^  u.  W.  ten  N.  van 
Onderdendam ,  ^em.  en  i  u.  W.  van  Baflo ,  35  min.  W,  van  Tioallingc. 
Deie  burg  is  m  het  laatst  der  voorgaande  eeuw  gesloopt.  Ter  plaatse , 
«nar  hy  gestaan  heeft,  ziet  men  thans  cenc  boerdery.  De  daartoe 
aog  behoorende  gronden  beslaan  eene  oppervlakte  van  16  bund  75 
V.  r.  70  V.  ell.,  en  worden  in  eigendom  bezeten  door  den  Heer  Mr. 
Aavaoaios  BicaEaiiiGB,  Kantoorcgler  van  het  kant.  Onderdendam. 

STARKENBCJRG  ,  kast.  iu  het  (herkwariier  der  prov.  Utrtekt,  Zie 
Stbrkisbiibo. 

STARMEËR  (UET) ,  bet  Stabnbebb  ,  bet  Stebbbeb  of  bbi  Stbbbb- 
nBBB,  voormalig  meer,  gedecltelyk  in  Keimemerland^  gedcelteiyk  in 
bet  balj.  der  I^'ieu%oburgen  ,  prov.  JV oord- Holland, 

Op  klagtc  van  de  bestuurders  van  de  Ryp  aan  de  Staten  over  het 
gering  inkomen  hunner  kerk,  Mc.rd  hun  in  1632 octrooi  verleend  ,  tot 
bet  bedyken  van  het  Sianneer  ,  om  dit  in  vier  jaren  tyds  lot  stand 
te  brengen.  Alzoo  dit  werk  geen  doorgang  kreeg ,  werd  het  octrooi 
op  aanzoek  ,  in   1659  vernieuwd  en  kwam   de  bedyking  in    1645  t<»t 


STA. 
U  »  JkJiékim^^^ZLM^ttOIèmmJJL  fSO  UW.  SSv.  r. 

«flA  kei  vr.  ^ffr— r,  gn.  Akmimt^  ffihilraül   taC  Wft  ^ 
Migf.  Itt  4«W  fni.  •^*  Wa  4e<fe  pa.   ^^crwr. 


L.  Z.  U.  a»  J«p  cm  Wmkt  ,  Z.  aoa  Wwiinii,  W.  mVa- 

icai-UiMHie.     Z^i  hwhil,  iiltia  Wft  ka^Hlcr,  cm 

«W',  ^•IfiOM  het  lji» 

r«  171»  boaé.  XS  V.  r.  80  ¥.  cU^  ca  M^cr  JTotmct,  ««kcw  kK 

*  71  boW.  41  V.  r.  fti  V.  ciL^  tm  émtmmmétM  66  h— d,  Tft.r. 

«  V.  clL  fcküboor  laa^     Xca  teil  er  Milcr  Cm/I  8  k.,  «ainaécr 

S  b^nkriics  ,  CB  M4cr   #  cr«cr.  3  k.,  a&W  U^éciycB, 

Hei  «apKs  4raaft  c«bc  itcr  cb  I«cc  ¥«yU  ,  i||Bd 

«cU«  Bck  is  4e  yelcB  cb  awaMigc  gtilnlii^ 


:?IAA.A££A  iaST  H£EUQIEnS-TA5-B£T.),  k.  ib  ba  UI 
««B  4t  jr.iBBi  „ij„^  pvc.  iltm^Mmilmmd^  «r.  cb  4  b.  Z.  W.  f» 
Ifcerm,   komt.  cb  1^  b.  W.  ^aa  ^iwMmA  ,  gcai.    es   1  b.  M-  W. 

llci  BCCB  nfceiB  MmgkamÊ,  gcfciwr ,  op4eB  M«ra«MlelykcB  ImcIlvw 
kti  kniiikte  Sbrnr^mnr^  kg  ketvalcr,  W  SpijkerboBr  ,  cb  oadcr  ki 
gek.  vaB  <ÜKB  maam  genekcBd  ;  kei  k  kei  cifeBdooi  vao  kei  meeroiik 
vcfgOikipUtfi  naB  kei  «lykMcvUcgie  ea  kei  pAlcrbesiBOf  ;  teveat  éKai 
Si  gekMw  Ui  cesie  kerkng  ea  b  pkislerpUaU  der  ifeksckoitca,  die 
xam  AoMtcniuB  ca  PunBMvaile  ,  aaar  AlkoiMr  «area. 

STABÜffiO^CU  ,  kjAch  in  de  M  rijer  ij  taa  *m  üerto^miatck^  kw. 
|Xs/«rvv^«  pn>«.  JMn^iTraia»^,  arr.  ^md^koMa,  kaai.  Oinekoi, 
geot.  ituMTtmttni,  ia  hei  g«k.  Corp, 

Ua  b«a\  evoe  uit|r«sirrkLketa  \aa  6  buotl.  5i  t.  r.;  ia  kei  niiddeo 
«iirtil  ««oe  sckmae  ^ucn«y«cr  geioiuleo,  op  welke  alle  de  aaadeldre- 
^KO  atiUM(Mea. 

SlAllt^SüOEK «  gek.  io  Rijn!amdf  pn>¥.  Zuid-IIoUmnd^  arr.  n 
Si  li.  ^.  ^.  W.  Taa  Uydeu,  kant.  yoordmijk ,  gem.  Ifoardwijk-Biif 
^itm-4n^Bm»itm'LMmfnttd'm'0ffcm, 

STARBl£>&l-&G  «  buit.  io  Ueifiamd,  prov.  ZuuLUolland^  arr.  en  2  o. 
Z.  O.  «aa  's  <*ntf<nikiycy  kaut.  gem.  en  ^  u.  Z.  \Y.  vau  f^oorkny, 
mI^i  tk  G««abnig. 

Iht  Uut.  be»iaai,  met  de  daaitoe  beboorendc  gronden  ,  eeue  opper- 
vlakte Tan  16  V.  r.  13  v.  elL,  en  «ordt  iii  eigendom  bexelcu  door 
den  Heer   Aütvm  Uiuu    Polak  ,  woonachtig  te  *s  Gravenbagc. 

STARRENBUUG  o(  Snaauattafi,  voorni.  slot  in  Schielaud^  prov. 
Zmid'HoUamd ^  arr.  en  ^  u.  ten  \V.  van  Rotterdam^  kaut.  en  i  a. 
ten  O.  %an  6cAirda« ,  gem.   Owerukie^H'/ioogcbatè, 

Dit  slot  is  in  bet  jaar  1516  gebouwd  door  den  Heer  IIugu  ¥aii  Kia- 
Li»6»  ,  uit  «ifus  geslacbt  bet  door  bet  buMelijk  vau  eene  erfdocbleris 
overgegaan  in  bet  bui»  %au  >\  ASbüHJkEa-DoifL^vooiioK  ;  terwijl  eene  tak 
uit  dat  buis  later  naar  dit  buis  dcu  naam  WASSEiiAEa  STABaE!«aoB6  beefl 
aangenomen.  I)en  1  Mei  1409  droeg  Aaesd  ta?i  Duivexvooroe  lijnc 
eigene  hofstede  Stabbehbcrc,  gclegt-n  nahy  bet  slot  vau  Spangen  ,  met 
alle  lochehooren  en  Iwiulij  morgen  (17  buud.  3  t.  r.  13  v.  cll.)  lands, 


STA.  669 

ain  den  Gnaf  op ,  die  hel  wrder  in  crfelyk ,  loo  mannciyk  ab  ▼roti*' 
weiyk ,  leen  aan  gciegden  fleer  Aibro,  en  na  dient  dood  aan  synen  <Oon 
Ja^  ens.  gaf,  den  17  April  1414. 

Deo  4  December  148o  viel  er  in  de  nabyheid  van  dit  tlot  een  scherp 
Ipevecbi  voor ,  tnsschen  de  Hoekschen ,  die  Rotterdam  beiet  hadden  ^ 
eo  de  Schiedammers ,  waarin  de  laatste  geslagen  werden. 

Ter  plaatse ,  waar  het  gestaan  heeA ,  liet  men  thans  eene  tninmans- 
woning  ,  welke  nog  deo  naam  van  SrARREiiaoRO  heeft  behouden  en  met 
daartoe  behoorende  gronden ,    bcsinande  eene  oppervlakte  van  8  bund. 

11  V,  r.  55  V.  ell.y  in  eigendom  beietcn  wordt  door  den  Heer  Wil« 
i.ra  LooiwiJK  WoRBEST ,  Graaf  var  'WASsniAia-STARiBiiBcao ,  woonachtig 
te  Haarlem, 

STARRENBURG ER-POLDER ,  pold.  in  Rijnland,  prov.  Zuid-Hol- 
land^ arr.  en  kant.  Leyden ,  gem.   Voortchottn. 

Dese  pold.  beslaat ,  volgens  bet  kadaster ,  eene  oppervlakte  van  47 
bnnd.,  en  wordt  door  eencn  molen  ,  van  het  overtollige  water  ontlast. 

STARBEVAARTS  POLDER  (DE  GRGOTE-),  pold.  in  Rijnland,  prov. 
Znid-HoUand  ^  arr.  *t  Gravenhage ,  kant.  Foorhurg,  gem.  Stompwijk- 
f^flsveen-'Leydiehendam'en'Tedingerbroek, 

STARREVAARTS-POLDER  (DE  KLEINE-) ,  pold.  in  Ayn^ni^ ^prov. 
Zuid-Holland,  arr.  *t  Graven  hage  j  kant.  F  oorburg,  gem.  Stompwijk- 
fFiltvfen-Leudtehendam-en"  Tedingerbroek, 

START  (DE),  gfh.  in  de  heerl.  Loosdrecht ^  voorheen  prov.  Hol- 
land, ihtiM  prov.  utrecht,  arr.  en  3^  n.  N.  ten  W.  van  Utrecht,  kant. 
en  1{  n.  O.  Z.  O.  van  boenen,  gem.  Oude  en-Nieuwe^Loosdrechi ^  ^  u. 
N.  van  Nieuwe- Lootdrecht  waartoe  bet  behoort. 

STARTEN  HUIZEN  of  Startikoercizbii  ,  streek  laoderyen  in  Humingo^ 
prov.   Groningen^  arr.  en    5   u.   N.  W.    van  Jmnngedam^   kant.  en 

12  u.  N.  O.  van  Onderdendam,  gem.  en  1  n.  N.  O.  fan  Kantent  ^  £  n. 
Z.  van  Eppenhuiten y  waartoe  deze  streek  in  het  bnrgeriyke  behoort, 
terwyi  in  liet  kerkelijke  alleen  het  westelijke  gedeelte  tot  dat  dorp  ,  en 
het  overige  tot  Garslhiiizen  behoort ;  met  16  h.  en  100  inw. 

STARTERIJ ,  b.,  prov.  Drenthe  ^  arr.,  adm.  en  jndic.  kant.  en 
gem.  Hoogeveen  ,  waarvan  zy  hel  noordelyke  niteinde  is ,  synde  van 
bet  middelpunt  l  u.  verwijderd. 

STARThUIZER-MAAR  ,  water  in  Fivelgo  en  Hunnngo^  prov.  Gro- 
ningen*    Zie  Hooobpaudsterhaar. 

bTARTlNGy  b.  in  Kennemerland ^  prov.  Noord- Holland^  arr.,  kant» 
en  2  n.   Z.  van   Alkmaar,  gem.  Akertloot, 

STATENDAM,  ook  wel  de  OosTBRnoirrscoB- dab  genoemd,  geb.  inde 
hcerl.  Geertruidenberg ^  prov.  Noord- Kraband^  arr.  en  3  u.  N.  N.  O. 
van  Breda  ,  kant.  en  1  u.  N.  ten  W.  van  Oosterhout ,  gem.  en  20  min. 
Z.   Z.  W.   van    Geertmidenberg ;  met  3  b.  en   ruim  20  inw. 

Dit  geb.  ontleent  ignen  uaam  van  eenen  dam,  waardoor  deDongo, 
in  1746  of  1747,  ten  dienste  der  militaire  inundatie  ,  afgesloten  werd. 
De  scheepvaart  bleef  echter  gaande  door  dr  toenmaals,  even  ten  westen 
Man  den  dam,  aanwezige  schutsluis,  welke  daarna  buiten  werking  ge- 
raakt,  en  in  1825,  mei  uitzondering  van  de  fondering ,  geheel  weg- 
gebroken is.  De  slagbalken  van  dit  sat  liggen  1  61  ell.  en  de  vloer 
1.90  ell.  onder  A.  P.  Het  bovenvlak  der  rollaag  ligt  2,662  ell.  boven 
A.   P.  —  Er  is  bier  een  voetveertje  over  de  Donge. 

STATENDAM  (DE) ,  dyk  in  bet  eil.  Goedereede^en-Overflakkee ,  in 
eene  znidoosteUjke  rigting  van  ruim  een  uur  gaans ,  regtstreeks  van 
den    Groote- Zuiderpolder   lot   den  polder   van    Kraaijenitse  loopende. 


19»  STA. 


dam  werd  door  de  Suteii  vao  Holland  io  1751  gelegd  ea  daar* 

éam  ét  dlaodcn  Goedereede  en  Overflakkee  Tereenigd  (aie  verder  dne 
hóét  «oorden).     In  1765  werd  hy  Terboogd. 

STATENDAM  (FPLOERTJE-TEN-OOSTEN-VAN.) ,  pold.  b  de 
beerl.  CetHruidemhery ,  pro^,  Jfoord-BMamd^  arr.  Brtda  ^  kaoUdM- 
ierhout ,  grin.  Getrinu'Jembera ;  palende  N.  en  O.  aan  de  Kartboiaer-pol- 
der,  Z.  aan  bet  Kieuwe-polderlje |  W.  aan  de  Donge  en  hei  pwUm 
den  Oiiden-Suiendam. 

Deze  pold.,  welke  in  bet  jaar  1835  bcdykt  is,  beslaat,  volgens kd 
kadaster  ,  eene  oppervlakte  van  5  biind.  19  ▼.  r.  00  ▼.  ell.  met  de  kadea, 
schotbaar  land  ;  en  wordt  door  eencn  duiker «  wyd  in  den  dag  O.SMI., 
Toorsien  Tan  eene  klep  op  de  Dongc  van  het  overtollige  water  w  ' 
De  hoogte  van  bet  somerpeil  is  0.45  ell.  boven  A.  P»,  die  der  < 
1.70  ell.  Het  polJerbestuur  bestaat  nit  twee  Poldermeesters  ,  wra 
de  oudste  tevens  Penningmeester  is.  Aan  de  westsyde  van  dit  poldcrije 
ligt  de  Statendam  (lie  het  vorige  art.),  waarvan  het  syoeo  naua 
ontleent. 

STATENDIJK  (DE),  binnendyk ,  prov.  Frieslamd ,  kw.  Ztm- 
wouden  f  griet.  Stellingwerf- ff  eiteindê  tn  Lemsteriamd ,  loopenda  vai 
Sterkenburg  over  Otide-Scbotersyi  noordwestwaarlt  naar  deo  Zcedyl 
in  Lemsterlaod ,  in  1702  aangelegd. 

STATENDIJR  (DE),  dyk,  prov.  Friesland,  km.  Oosieraoo ,  welb 
met  de  daarin  liggende  Dockumer-IVieMwe'tiilen  (lie  dat  woord)  in  17S9, 
onder  bet  beleid  van  den  Mathematicus  Willem  Loai ,  op  laat  der  Sta* 
tca ,  werd  aangelegd  ,  ter  overdyking  en  aCiluiting  van  het  grooteadeds 
Terlande  Dockomer-diep ,  dat  eeriyds  met  eenen  breeden  mond  in  de 
Lenwers-iee  viel.  Ter  gedachtenis  van  bet  belangryk  werk  is  op  dien  (Qk 
eene  gedenk  naald  opgerigt. 

STATENDIJR,  dyk  in  Staats-Flaanderen ,  in  het  Frije-vmn^hus, 
prov.  Zeeland,  Vierde  distr.,  welke  het  Tweede  deel  van  Prina- Willen»- 
polder  en  den  Oranje-polder  van  deo  Maurils-polder  scheidt.  Het  schyot 
de  selfde  dyk  te  zyo,  die  oudtyds  de  IJvewateriog  ten  Z.  beschermde, 
tegen  het  water ,  dat  haar  van  de  heerl.  Waterland  scheidde ,  nader- 
hand sal  hg  hersteld  zyn ,  om  den  opgewassen  grond  te  beachermen, 
toco  die  onder  den  naara  van  MAuaiTS-POLaBA  bedykt  werd  en  aynen 
tegenwoordige  naam  bekomen  hebben. 

STATEN-GEREGT  of  Uiterhais-geregt  ,  voorm.  heerl.  io  het  Neder- 
kmmriier ,  der  prov.  Utrecht,  arr.  utrecht,  kant.  Jfoarisen |  gem.  Crer- 
vcrsiop.     Zie  voorts  op  GaavBRSKOP. 

STATENHDIS  (HET),  h.  te  Maastricïu,  aan  de  noordxyde  van  de 
Ffifikof  oi  de  Paradeplaat». 

Uit  gebouw  draagt  dien  naam  ,  vermits  het  tot  1794  als  hotel  beeft 
gediena  voor  de  Gommbsarisscn-Dcciseors  ,  welke  jaarlyks  uit  het  mid- 
dtn  der  Slatcn-Gcncraal  ,  ter  regeling  der  regeringsaangelegenheden  wer- 
dm  afgesondcn.  —  Het  werd  later  voor  de  uegtbank  van  eersten  aaolej 
gtbetigd  eu  is  in  1828  aan  Mevrouw  de  wed.  van  Halen  ,  door  de  Pro- 
vincie verkocht ;  thans  is  de  Heer  J.  Bosch  daarvan  eigenaar. 

STATEN-OUDËMAN ,  onder  dezen  naam  komt  voor  het  Nedcrlandsch 
deel  van  den  OoDBnANS-POLDcn-BEoosTEN-DEN-KaAKBEL-poLDEa,  in  StaaU- 
FkÈÊMderen  ,m  het  Vrije-van-Sluis ,  firov,  Zeeland,  Zie  OoDEnA]i«-FOLOEB. 

STATENZUIj  (DE)  of  Generaliteits-zijl  ,  geh.  in  hel  Oldambt ,  prov. 
^tmunffen,  arr.,  kant.  en  1|  u.  N.  O.  van  JV inschoten ,  gem.  fn 
:i  n.  N.  O.  van  Beerta  ,  2  u.  N.  O.  van  I^ieuw-Becrta  ,  waartoe  het  bc- 
h«ii»rt;  uct  S  h.  en  H  iuw. 


STA.  071 

Dil  yeh.  ontlcral  syiwn  iMam  fan  eeiM  aldaar  liggende  sluif-,  wyd 
^.80  elL  0e  tiagbalk  ligt  3.1tt  dl.  beoedcn  volsee.  Hel  boTeopeil , 
lot  hetwelk  de  Zyiwaarder  a&trooint ,  it  0.95  eli.  beneden  ToUee.  Het 
ploeginstrument  beeft  de  wQdte  der  tluit  en  daarmede  wordt  tot  aan 
de  grenaao  totscben  den  aanwas  en  den  siykgrond  geploegd. 

De  Statissul  heeft  eerst  gelegen  hy  de  Nieuwe-scnans ,  alwaar  sy 
in  het  jaar  1628  werd  gebouwd  ,  toen  de  lyi  by  de  Bellingewolder- 
schans,  door  de  gestadige  aansiyking  uit  den  Dollart,  onbruikbaar 
was  geworden.  Doch  dit  werd  naderhand ,  uit  de  selfde  oonaak , 
ook  het  gefal  met  de  lyi  of  sluis  by  de  Nieuweschans ,  too  dat  men 
haar  ? erl^de  in  1706  naar,  de  plaats ,  waar  ^y  thans  ligt.  Dese  Sta- 
Tsasm,  door  welke  de  Westerwoldsche-Aa  en  een  gedeelte  Tan  Wj|- 
meer  nitslroomt,  is  na  ook  reeds  weder  door  de  steeds  voortdurende 
aansiyking  byna  geheel  verlamd ,  aoodat  sy  wel  een  uur  en  meer  ver- 
der naar  dan  Dollart  moet  worden  verlegd.  Zy  was  voorheen  ten  laste 
der  Generaliteit ,  sedert  van  het  Rgk ,  hetwelk  vóór  eenige  jaren  reeds 
getracht  heeft  haar  over  to  dragen  aan  de  provincie ,  wier  btaten  ech- 
ter geweigerd  hebben  dit  beswarend  geschenk  aan  te  nemen. 

De  dyk  tnsschen  Svatbii-xijl  en  Reide  is  in  de  laatste  jaren  Terhoogd  ; 
dit  werk  was  in  1837  voltooid. 

STATUM,  voorm.  b.,  proY,  Frieêlandf  kw.  ^etUrgoOf  griet.  XFoii- 
sermdtêl^  arr.  en  4  u.  W.  ten  N.  van  Sneek^  kant.  en  S  o.  W.  van 
Bolswmré^  Z.  van  Makkom ,  welke  door  aanbouwing  van  eene  ry  huisen , 
scer  groot  in  aanxien  b  geworden ,  en  eindeiyk  mot  Makkom  vereeaigd , 
waarvan  xn  thans  nog  een  gedeelte  uitmaakt. 

STAURLII9  ondenaam  van  de  stad  STAvoan ,  próv.  FnUUmd^  kw. 
WêUmoo.     Zie  SvAVoaia. 

STAVENISSE,  gem.  op  het  eil.  ThoUny  pro^t.  Zeeland^  Tweede diêir.^ 
nrr.  Zierikzee^  kant.  ThoUn  (8  k.  d.,  6  ra.  k»,  3  s.  d.)$  palende  Vi. 
en  N.  aan  bet  Keeten ,  O.  aan  de  gem.  St.  Annaland  en  St.  Haar  tent* 
<lyk ,  Z.  aan  de  Oosler-Scbelde. 

Dese  gem.  bestaat  uit  de  heerl.  Stavenisse  en  Kempenshof- 
aiede,  en  bevat  den  Stavenisse-polder ,  den  pold.  Oud-Kem- 
denshofstede  ,  den  pold.  Nieuw  -  Kempenshofstede  ,  den 
Nienwe-polder,  den  Zuidrooer-polder,  den  Margaretha-pol- 
der  en  den  Nieuwe-Zuidmoer-polder.  Zy  beslaat ,  volgens  het 
kadaster  y  eene  oppervlakte  van  1209  bund.,  waaronder  1189  hund. 
M  V.  r.  84  V.  ell.  belastbaar  land.  Hen  telt  er  158  h.,  bewoond 
door  234  huisgei.,  uitmakende  eeoe  bevolking  van  ruim  1200  inw.^ 
die  meest  in  den  landbouw  hun  bestaan  vinden.  Ook  beeft  men  er 
eene  meestoof ,  eenen  steenen  wind-korcnmolen  en  eene  scheepstimmer- 
werf.     Vroeger  had  men  er  ook  eene  bierbrouwery. 

De  inw.,  die  op  3  na  allen  Herv.  syn,  maken  eene  gem.  uit,  welke 
tot  de  klass.  van  Zierikzee,  ring  van  ThoUn^  behoort.  De  eerste,  die 
in  dexe  gem.  het  leeraarainbt  heeft  waargenomen,  is  geweest  David 
AaoHttAüLx ,  die  in  het  jaar  1G16  herwaarts  kwam  en  in  het  jaar  1638 
hier  overleden  is.  Het  beroep  van  den  Predikant  geschied  door  den 
kerkeraad  in  mcdcstenauiing  met  den  Ambachtsheeri  uitmakenden  met 
den  kerkeraad  een  colUgium  qualificatum. 

De  3  R.  K.,  die  er  wonen ,  worden  tot  de  stat.  van  Tholefn  gere- 
kend. — .  Men  heeft  in  dese  gem.  céue  school. 

Ook  bestaat  er  een  departement  der  Maalschappy  :  Tot  Nnt  van 
U  Algemeen,  dat  den  1  Juny  1841  opgerSgt  is  en  16  Leden  telt. 

Ilot  wapen  beslaat  uit  een  schild  van  xilver,  meteen  hoofdstuk  van  keel. 


S^Tk. 


STAVERf S(%R «  Wrl.  <vp  het  c\\,  Thefm,   prov.  JS«el«fi«f,    F*^ 
fliilr.,  «iT.  Zitrikzre^  kanl.    Thoff»,  ^eni.  Stnrenhir;    pnteiiile    N,  i'  ~ 
luü  de  ticcrl*  Kempetttibofstetli* ,  O.  Aiiri  de  befrL  St«  Maartensdijk, 
MI1  «Je  DorUmnnspUnl »    W-    rn   N.   ann  bet   Keeleo. 

Di'ic  btTrL  lK?t«iiiit  iiildcn   Stavcfiiissc-potder«  den  Ni«iiwf 
polder-viB-Sla  venUsc,  den  Zti  ld  moer-polder,  den  Nieni 
/utdmocr-polder  en  den  M  <i  fff  a  re  t  b  a  -  polder*     Zy  bcTAt  I 
d.  Staveitiite»   bmcrent  ccniQt  verttrooid   liggende  huizen ;   beslMll 
vdg^»  bet  kadaiter,  ccnc  appervlaktt*  van  8ot$  bund.  55  v.  r*  6  v,  etL 
waaronder  808  btind.  67  v.  r.  99  v.  ell.    belastbaar  land  {  lelt  146  hJ 
ImwooihI  door  919  buUj^ai.,  uititiakfnde  eene  bevolkiii|;  van   1190  inv^ 
die  meest  in  ifrrt  Lindbotm  bitti   beslaan  vindeti* 

0e  inw.,  welke  op  5  na  ,  nïU'ii  ïlcrv.  »yn  ,  niakeo  met    dio  ▼•«  da 
boorl.    Ktmpeni'ilofitede  ecne  kerk,   genu    int.   —  Men   beeft 
dcM  beeri,   eene  «cbool  te  Stavcoisfc  ,    welke  geitiiddeld   door 
gvtlal  van  60  leerlingen  beiocbt  wordt, 

fn  de  «Lnentieudc  eeuw  was  deie  beeri*  een  ergendoiti  VAO  het  g»Ueli| 
VA«  TtiLL  V41I  SiaooKi^EKiLe  ,  latrr  van  de  Graven  tan  Flodorf-W autik 
l^Kitü*  Tbflii»  wordt  lij  in  eiijendttm  betelen  door  den  Heer  ftlr.  €oi 
HUI»  TAi  »>ii  Lkk  Dl  Cluiic^,  Advokaat  en  Nolari»  te  Zierikxee  ,  dl 
iban»  ook  leven»  tleer  van  Ri^npen^baJklede  is.  Jn  bet  midden  di 
voriije  efiii*  ^erd  lij  verkm'bl  aan  ilrïe  onderscheidene  Hceren  namety 
den  lieer  pb  Cteiic^,  Uüljiiw  van  8laveniy»e  ,  den  Heer  vak  tiii  Uv 
SecrtUrtA  «an  Staienis«e  en  den  lieer  WtLLU  Baeie^ot  ,  Prokiirctfrl 
Zicriitiee. 

Jlet  d.  SrAVEiiitst ,  ligt  op  den  utterslen  noordwesteiykeo  itithnek  i 
het  eil*  Tbolen  ,  Sn.   Z.  0«  ten   Z,  \mi  Zieriktee ,  5^  u,  N.  W.  ffl 
ïholeo,^ 

tiet  U   eene  niet  groote  ,    maar  rrna^e  plnatf ,  hestnande    iiii 
le^jte  en   breedc  dorpstrnal »    niet  booinen  beplant,    titaande  de  o*erï/y^ 
bitiien  verspreid  om    de    kcTk.      Men    telt   er  in    de  kom  van  bet  d, 
140  h,  en  ongeveer  lUOO  inw. 

Men  beeft  er  eene  leer  bekwame  haven  ,  die  ter  lengte  van  «imtftnl 
eeci  kiaartrcr  nnrs  regt  uit ,  noordwest  aan  ,  in  het  Keeten  uitloopt.  Ook 
b  er  een  overtetveer  op  Vianen  rn  Duiveland.  Op  den  Noordef*hi- 
tffl^^k  staat  een   lainpticbt ,  ii||lbaar  op   1|  rnljL 

JkiQ    bet   einde    van    voornoemde    dorpstraal ,     slaat    de    kerk , 
«ills  in#ft   bet  jfiartat   167^   leest,    z^nde   vermoedelijk   bet   jaar 
éê  ilklllifif  *     11^*^  is  ^^^  i^ict  groot  gebouw  ,  mei  eenen   vierkanleo 
f^m^  ydikt  door  een   kocpcldnk  ,  met  pcervormigc  tpït».      ïn  dcic  kerl" 
«iMfttifv'l*     Aan  de  oo&tïtjde  is  liet  xeer  fraaije  wit  marmeren   praaU 
mni  PÊÊ  liaikKrer  HiEno?iTaDS  VA!f  Tutll  vau   SERoosKtnKi ,    in   tevi 
||««r  «■n^ÏM«tii»ftB  ,    ovrrk'den    te    Verc  ,    den  Si   April    1669;  i^fl 
«vl  wMÊmÊÊtm  febarnastfl  beetdienis  ligt  uilgesirekt,  met  bet  hoofd  i 
f^m  wr^^ÊÊk  knssen  ;  -~  di;  bijsieradeii  lyn  mede  leer  i»c!ioon.      in  h 
JMT  lltttjl*  door  Vronme  AtiniA^A  Wadde  «  weilu^e  den  Heer  Zali< 
MMWfe  Aan   de  kerk  atbter  geschonken  ^  zilveren  bekers  (en  | 
|tt  ét  bediening  van  bet  H.  Avondmaal ,   en  in  1712  S  tilv^ 


>  MsfiOAiF.n4    llt»:4its,   weduwe   JoAn    Diest 


Wijders  è}A 


Êfm%m 


tMi   lielmeve  opgcineld   5   lihcrcn  schotels  van  \er»chiUeii< 

j^  Uejiirvrouiv  Caaisii!**   KArftLB  ^  bnisvronw   van  den  lU 

%aljiiw  A«T»«iitnE  (,aEac9,  overUden'in  bet  jaar  1747.  In  t8'>0  wi 
ë«>te  keri  ia  ^*«^  ^^^^^  gesteld  van  een  fraai  lilveren  doopbekken  i\ 
«Itkltli  •Mfckwbt  uit  de  opbrengst  van  \ijf  honderd  gnldcn  k.ipiia«lt 


STA. 


675 


door  Iwcc  haiYr  leden  »  Hcüebt  t&h  Roiscm  en  tyne  ecbt^eooot  Jacohiha 
EcRLAüD  f  tot  dat  einde  gelegateerd. 

Mrn  bcefi  t£  STAvenutas  een  distributie  kantoor  vod  de  briefen  poiterU* 

Vroeger  beeft  aLbier  «eo  ilot  bestaan,  bet  Slot*te-Btavet)isio 
(rebeei«n  (Zie  bier  acbli^r), 

Ucl  d.  8t4vf^im«  is  de  ^el>oo  riep  laats  van  den  door  zijne  «cbriften 
l>ekeDil<*n  BtitDswtiN  Uoknivs,  ^b*  deo  W  February  16^4,  f  1  Oc- 
lober  1719. 

Het  wapen  dci«r  heerl.  bestaat ,  even  ali  dat  der  ^m.,  uit  een  sekiid 
van  litver,   meteen  boofdstuk  van  keel  (rood)« 

STAVEMSSE  {mJKAADJE-VAN),  dtjkaadje  in  bet  eiK  Thotm^ 
prov.  Zeeland j  Tweede  distr.,  arr.  Zierikzee^  kant.  Tkolen;  palende 
W.  en  N.  aao  het  Kceten  ,  N.  O.  aan  Oud-Kempensbofstcde ,  O.  aao 
de  Pol(ler«-vao-St. 'Maartensdijk,  Z,  aao  dca  I^ieuwe^polder  annex  Sia- 
Yenitse  en  de  Borstmans-ptaat. 

Dete  dijkaadJG  ,  welke  in  het  jaar  1($9P  bedykt  ig ,  bestaat  uit  den 
Oude- polder- va  n-5t  ave  niise  ,  den  M  ar^ar  e  tba- polder, 
den  polei .  Nieuw-Kempensbofitede  en  dun  Z  u  i  d  m  o  e  r-p  o  1  d  e  r« 
Zij  beslaat  eene  oppervlakte  van  759  bund,  7  v.  r.  10  ▼.  elL,  waar- 
onder 6K1S  blind.  55  V,  r,  99  v.  elL  lebotbaar  land  j  telt  47  b.,  waar- 
onder 9  boerderijen  ,  en  wordt  door  eene  iltiii ,  in  bet  Uavea-kanaal 
uitwatrrende^  van  het  overtollige  water  ontlast.  Het  dijkbestuur  bestaat 
ttJt  eencn   Diili|{raar,  eencn  Gciworeoe  en  eenen  Ootvangcr-GriÖier. 

STAVEMSi?E  (DENlEüWE-POLDER-VAN-),  poid,  in  beteil,  TJlo- 
Un  t  pro^.  Zeeland  f  Tweede  dhlr.f  arr  *  Zierikzee,  kant.  Tholen^^em» 
Stawnitte ;  palf^rtde  N.  aan  den  Ouden-poIder-van-Stavenisse ,  O.  aan 
den  Nteuwe-Z nidinoer-polder  ,  Z.  O.  aan  den  ^joo^d-poldcr  ^  Z.  en  Z.  W. 
aan  de  schorren  tegen   de  Oostcr-Schclde. 

Deze  pold.,  welke  in  hei  jaar  1751  bedykt  is  j  bestaat,*  volgens  hot 
kadaster,  eene  oppervlakte  van  154  bund.  78  v.  r.  ö6  v.  clL,  waaron- 
der 12i  band.  IH  v,  r.  79  v.  elL  sübutbaar  land  ;  telt  twee  boerderyen 
en  wordt  door  eene  sluis,  in  de  bedijking  van  den  Stavcniise-poldcr, 
van  bet  overtolligo  water  ontlast.  Het  polderbestnur  bestaat  uit  ccoeii 
Dykgraaf,  eenen  ticzworene  en  eencn  Ontvanger-Griflier, 

STAVENISSE  (DE  OUÜE-PüLüER^VAN),  ook  wel  enkel  de  Stavi- 
■isse-poLOea  gebeclcn  ,  pold,  inbeteil.  Tholen ,  prov.  Zeeland,  Tweede 
distr.,  arr.  Zterikzee  ,  kant.  Tholen  f  gem.  S/o reriuje ;  palende  W.  en  N. 
aan  bet  Keelen ,  N.  O.  aan  de  Haven-vaii-Slavcnissc ,  die  beni  vanden 
Margaretha^polder  scheidt,  O.  aan  den  polder  Zitidraoer «  W.  aan  do 
Dorstinans-pbat ,  die  h«*ni  van  den  Zuid  moer- pol  der  scheidt,  Z*  aan 
den  Nieuwe-poldiT-van-Siavenbse  en  aan  de  Dorstmans-plaat. 

In  bet  jaar  1301  werd  bet  ÜDDE-LiiiD-TJüi-STAyenissE,  door  Hertog 
ALintcaT  VAS  Heueiieei  uiLgf|revcn  ^  om  beilykt  te  worden «  aan  Baotn* 
STEiM ,  Heer  tan  Uerwijneuy  en  aan  bcni  tergiind  ,  aldaar  Baljuw, 
Schout,  Dykgroaf  en  Gezworenen  te  leltt-n  ^  volgens  den  uitgifthricf 
d«jarvan  nog  voorhatideu.  Toeu  Ik'rlog  Alsrecat  dexen  BaciTiSTstii ,  Heer 
9an  Herteijnen  f  in  bet  jaar  1590,  van  alle  z^uc  tanden  en  goederen 
ontzet  en  die  den  Graaf  ran  Zeeland  toegewezüU  bad,  verkocht  bjj  aan 
Heer  Jah  tAji  Hëemvlist,  hel  land  van  Statemissb,  hem  onder  andereu 
gunnende^  dat  al  te  de  genen  ^  die  binnen  Staveaissb  woonden  of  wo- 
nen zouden,  voortaan  tolvry  mogtcn  varen  en  keren  voorhy  alle  Gra- 
ven tollen  in  Holland  eu  Zeeland.  Deze  koop  in  het  vervolg  door 
*s  Hertogs  zoon  Willem  vas  BBU£E£ir,  Graaf  ran  Oastervantf  bevestigd 
z^nde,  werd  door  hem,  nu  Graaf  van  i/c/(e^oiitren  geworden,  in  bet 

X.  Deel.  43 


STA* 

jnnr  1407  ,  pu^den  Hcor  Iah  Xkn  Hckrtuvi  taji  KAmjimiK^t  eci  tt|a  _ 
tiftkomdiRCcn  toegculoan  ,  vrij  te  hchhen  en  kouden  ien  eeuwigen  daff^ 
die  hooffe  n»  laaije  heerlijkheden^  mmentUjk  alle  den  dingen  Immlen 
iHin  Starmitte  f  al  soit  ah  't  gelegen  ii  buiien  en  binnett  dijks*  In  hei 
jftftr  1Ï300,  lUn  deic  bcdyklc  baden  door  «Iroomcn  otcrwcldigd 
tiobbeti  ccïi  pruimen  tijd  oli  opcoe  sUjkcn  gedreven,  lot  xy  ten  laai 
in  het  jaar  1599,  wederom  werden  bctiykl»  Dcte  pold»  wa«  ocrtijdt  ^ 
rilaiid ,  dal  door  de  bedyking  van  dco  Ziiidmoer  cox.  nact  het  oxc 
P'Aethn  der  dljkaailje  %-crecui|]^d  is,  Üp  t>a[(.  06  der  Chroiiijk 
lUYCEitsBenfi  1ee»l  men  de  volf^ende  raeldenswaardijre  regebj  % 
fchijticn   Ie  doelen  op  den  Bi,  Catltarijneniiloed  ïn    1104: 

i/ct  e^landekrn  ofte  pohterktm  ran  Staienüte  (ntit   dui    die  9»mm^p 
jc/iryrfrj)   itordt  teet  ijhctnindtrt  tnde  bmjten  gfn^dyckt ,    *i  tttteke  d^u 
#<H?   t^rxtni  Hfüi  ihtM   btjkani  orer  Ifoordtherehndt ,    end§  aen  'I  ' 
ran   Catt  plach  te  streükene  ^    ende  oter  Duyvelandi, 

l)ii  Oi]De'Poti>Et-i?*ii-STJiV£stssB  beslaat^    sol^^ens  bel  kadaster,    eem 
ofifiervUkte  tan  49S  burid.  tS^   t»  r,  70  v.  cIL,  waaronder  470  baad. 
kcboibaar  land}  tdl  24  b.,  waaronder  9  boerderijen »   en    wordt 
«tnc  sluia,  uilwatercnde  iii  bet  ïlavcnkanaal ,  %an  bet  oi^ertoUig'e 
ter  otitlast*     Uel  polderbestnur  beHUal  uit  eciien  Dijkgraaf,  ^tata 
t vorens  en  ecnen  O[itvan0cr*Grifrier. 

STAVEN15SE  (SLOT-VAN),  Toorni*  kast,  op  htsl  «n,  Thok%, 
proT,  Zcehndf  Tweede  dislr,,  arr.  en  2  u.  O.  ten  Z«  van  Ztefihetf 
kant.  en  ^\  ii.  N.W.  ?aQ  T kolen ,   {[cm*  en  5  min.  O.  Tan  ^rareficMt. 

Dit  kasteel  was  in  de  ievenliend«  eeuw  g^esticbt,  door  tiitR«ïT«Qi 
V4H  TiiYLL  VAM  SERooiKtnKE.  Hct  was  e«n  oud  kasteel ,  teer  regelmatig 
gebouwd  PU  rondom  in  tfjne  woleren  (jelefjcn.  Het  is  gesloopt  en  daar- 
aan is  ihans  niets  meer  oanwezij|  dan  de  sLecncn  raniir  ,  wefk^  roodaiB 
tn  bet  Wöler  itaat  en  d€  ijrond  waarop  bet  frcboaw  gestaan  beeft,  af- 
slnil,  aU  mede  Iwee  steenenpalen  Tan  hH  bek  op  ieder  van  welke  eea 
Her  co  les -boe  ld  je  geplaalsl  is.  De  daartoe  beboord  bebbendc  ^nd«D, 
bdlaande  ecne  oppervlakte  van  ^1  v.  r*  10  v,  elL,  worden  in  eigeiM^ 
Iwvetrn  door  den  Heer  Ur.  Coanuis  taü  nra  Lca  oi  Citac^  ,  AdfQ 
te  Zierikiee. 

8TAVKHA  ,  Lat*  nanni  Tan  de  »tad  StiTOftEfT ,  prov,  Frkstand,  k«« 
ff'etferffoo.     Xtc  Stavouk]!* 

STAVERDEN^  mccsjtal  SrATK&tTi  genoemd,  buurt,  op  de  Orer^f^eh 

rpo*\  Gelderland,  dislr*  Vcht^e^  kw.,  arr.  en  7|  u*  N.  W,  van  y#ml 
ant,  en  J  ti.  Z.  O,  van  Harderwijk  ^  freni.  eci  J  u.  O,  ?an  Ermek 
Deze  buurs.  toude  ,  naar  men  wil ,  de  plaats  zijn  ,  waar  \uórde  ia 
rinjj  van  beiribfiilrndomopdc  Vduwc  ,  de  jjodheid  Slavo  (bediend 
Oudtijds  beette  tij  STBveneH  en  komt  onder  dien  naam  voor  ifi 
(^iftbrief  van  1040  ,  gegeven  door  Keizer  Ucni»iii&  IH  ,  waarbij  belj 
dienste  van  de  kerk  Tan  Utrcebt  wordt  gevoegd  bij  het  g^raafs.  Amelli 
om  ic  zijn  ven  nieuw  gebied  van  Ikventer  ,  binnen  zijne  ci^eoc  palcol 
sloten.  Na  deinvoerirïg  van  bet  Christendom  verrees  aldaar  een  e  kaf 
Dvn  O  Jnnij  1£90  bcbonk  de  kapittelkerk  te  Zutphen  aao  Udviu, 
(«raaf  tan  Gclre  ,  bet  leenfigendoni  van  do  belfl  der  gruil  aldaar  ia 
ori|>acbl.  Aangezien  om  dien  tijd  op,  da  Vel  uw  o  vele  heideTelden  tot 
bDii\i)afid  aangelegd  werden  ,  bad  gemelde  Graaf  bet  plan  gevormd  |^ 
bij  zijne  hofiïtede  Staveroew  cene  stad  te  slichten  ^  waartuc  Koning 
rotF  bera  den  16  Julij  11^1  de  vergunning  verleende,  alsmede  OCD  < 
dien$lniannen ,  voogdmannen  en  allerlei  toort  van  cigeDlicden  ^ 
nomen  die  aan  bet  Efjk  Uoorig  waren,  te  ootvingtin.   Deic  brirf^ 


STA.  675 

in  1205  door  Adolv,  Roomtch  Ki>ning ,  beveiligd.  Ruiialo,  Graaf  von 
GtUtf  ftchonk,  dm  45  Deeeinberl895,  aan  de  kapel  te  STATtiBia,  tot 
onderhoud  van  eenige  Geestelijken,  eenige  iokomslen  uit  de  gruit  te 
Harderwijk.  De  «geiegde  Kbiralo  verklaarde  den  S5  Maart  1298  8ta- 
vBBsia  wel  tot  eene  atad  (oppidnm)  en  verleende  daarby  eenin  vry be- 
den aan  hare  ingetetonen,  doch  dit  bad  geen  gevolg  en  bTAviaaui 
bleef  eene  hoftteda.  Den  25  September  1299  ontsloeg  de  Hertog  van 
Braband  ,  als  Leenheer  van  de  Velu  we ,  Staviioih  van  allen  Icenband , 
onder  afwachting  der  toestemming  van  den  Bisschop  van  Utrecht,  als 
Opperleenbeer,  en  van  den  Keizer. 

In  1507  gaf  Riuiald,  Graaf  van  Gelre,  aan  de  orde  van  bet  tfbspi- 
taal  van  St.  Jan  van  Jeraialem  eene  jaarrente  uit  den  bof  en  den  mo- 
len ie  STAvnsia  van  twintig  pond  (20guld.),  waarvoor  do  orde  aldaar 
twee  Priesters  en  eenen  leekbroeder  loude  onderhouden. 

Nadat  ia  1511  do  Veluwe  door  de  Gelderscbe  Graven  registreeks 
van  den  Bisschop  van  Utrecht  ter  leen  gebonden  werd,  trad  Graaf 
Hbipald,  in  1526,  aan  het  bestuur,  en  by  gelegenheid  dat  hij  met  do 
ridderiyke  waardigheid  bekleed  geworden  is,  schijnt  bet ,  dat  dexe ,  Toor 
het  eerst,  m  het  segel  een  waaijer  van  paauwvederen  heefl  opgeoo- 
cnen,  toodanig  als  de  Kruisvaarders  dien  als  eene  krijgsbuit  uit  bet  Oos- 
ten naar  Europa  hebben  ovcrgebragt ;  liij  is  van  dien  tijd  af  het  helm- 
teeken  der  Gelderscbe  Vorsten  gebleven.  De  waaijers  van  natuurlyke 
paaawvederen ,  welke  bij  tournooi  en  ridderspelen  als  helm  versiersel 
«aa  bat  hoofdstel  des  paards  moest  dienen  en  welke  het  schildje  met 
eenen  leeuw  naet  twee  staarten  omringden,  werden  in  Stavebobii  ver- 
vaardigd en  aldaar  geleverd,  waartoe  de  bouwman  op  Statbboeii  of 
wel  de  besitters  van  dat  goed ,  tot  aan  de  dood  van  Hertog  AaaoLo 
TAV  EanoB»  |  in  1475 ,  bestendig  witte  paauwen  heeft  moeten  onder- 
bonden. —  Men  telt  in  deze  Uiurs.  thans  9  h.  en  70  inw. 

STA  VERDEN  of  Stavebe^.,  voorm.  kast.  op  de  Over-Veluwe ,  prov. 
Gekhrtmnd,  dislr.  Veluwe  f  kw.,  arr.  en  72  u.  N.  W.  van  Jmhem,  kant. 
en  (  n.  Z.  O.  van  Harderwijk ,  gcm.  en  }  u.  O.  van  Ermelo» 

Het  was  een  zeer  deflig  gebouw;  men  naderde  het  huis  langs  eene  breede 
lange  laan,  met  opgaand  geboomte.  Rondom  zag  men  welige  beplantin- 
gen en  uitgestrekte  boschaadje.  Het  buis  zelf  werd  omringd  van  eenen 
vrijden  vyver  of  gracht.  De  toegang  tot  den  voorhof  was  over  eene  steenen 
brug,  die  op  drie  bogen  riisltc,  en  vier  grootc  en  zes  kleine  pilaren  had. 
Waanofayniyk  was  dit  huis  reeds  een  gcslicntvan  de  dertiende  eeuw. 

In  bet  jaar  1521 ,  werd  Stavb|ide!«  oan  Hertog  Kabel  opgedragen  , 
en  naderhand  wederom  ter  leen  ontvangen  by  den  Erfvoogdtot  ErkiUenlt 
Haaftiai  oii  Gbobvv,  om  het  te  bezitten  vrij  van  aller  kommer  en  te 
verheergewaden  met  eene  pluimstaart  van  twee  witte  paauwen. 

Het  behoorde  later  aan  den  Heer  Baroh  van  Habbsoltb  ,  die  bet  groo- 
tendeets  heeft  laten  sloopen.  De  Heep  Jar  Rddolf  Kehpeb  beeft  Sta- 
vbrdbs  in  1855  van  de  erfgenamen  van  den  Heer  var  Habbsoltb  in 
het  openbaar  gekocht ,  daarop  een  modern  huis  gesticht  en  het  goed 
aanmerkelyk    laten   verfraaycn. 

Bg  SvAVEBDBR  slrooml  een  loopend  water,  hetwelk  zich  uit  de  Leu- 
ven umsche-velden  in  eene  beek  vergaderd ,  de  Leuvenummer  en  lager 
de  Hierderbeek  genaamd ,  aan  hetwelk  men  eenige  papiermolens  heeft 
aangelegd,  waarm  leer  goed  scliryf-  en  ook  ander  papier  gemaakt  wordt. 

STAVEREN,    st.,  prov.  Friesland ,  kw.    fVestergoo.     Zie  Stavobbr. 

STAVEREN,  voorm.  buit.  in  Twenthe ,  prov.  Orerijssel,  arr.,  kant. 
CQ  9  a.  W.  van  Aimeh,  gem.  en  \^  u.  Z«  van  Wierden,  bg  Enter* 


•a»      «     '.&«t«&.xk.   JoiftS   Jk5  deh   San  de  , 
^  .      ^«a«jw.    ^!v:   BuXklen  iD  den  Uove  van  Fr 
•     ^  ^-..r»  ««rd  over(vedaan.    Voor  f 
^■^       i      ^1   r*^Y-.r=a  «e&e  froede  som  gel  ds  ,    i 

-  v^     !=a«^.4c  &  Tïtda  ;  ook  namen  de  nieuwe  < 

•  •  .-f     ^u    ^LiTonsn   naar  de  Warnserslo< 
^   ••>-    ::.      en    Ier  diepte   Tan  4  to« 
.     .1*    .-.*x  Ji.'«-;r,  om  Lij  tegenwind  tot  een 
•.i«   M»  leue  «urt  van  Sla\oren  naar  Scha 
.  .iw    -^k .    .t:*iti«-;gi  ooj  eeue  andere  vaart  van  i 
„       .«M    u  .  7'j  jU  voren.     Deze  OTerdraj^t  (jesc 
^       M   JCL  ^T4¥0ftD»-MEEl  werd  ,    door 
—     i     *  •m-s.T-ilöot ,    in  tweeën  gedeeld  , 
.     ^^A    JU  ^  j  ?rder-meer  en  bet  andere  r 
^-n*-     -•«?  --    be:Je  Tol^rnde  artikelen. 
..oll-lfEr»  ..HET  NOÜRDER-)  of  het  S 
'•r*».    F'T-iiljud,  kw.  ff'estergoo ,  arr.  < 
_    -        T^i.-'.'.e.ijï  ^-im.  Siaeoren  ,    gedeeltelijk 
^^  .  .  «^  *    -  'ixv«<A^  f  onder  Molkwerum ;  palen 

-  .«->>->. i^a  .  N.  en  O.  aan  het  behoor  va 
.«.•    -^r  ^Vi:ns  ,    die  hem  van    het   Zuii 

.ao  ii  itjd  Stavoren. 

w      ....  «ctk.' .  i=»To1ge  octrooi  van  19  Mei  161  i 

^.  «laai .   .'sJer  Staroren,   volgens  bet  kaï 

^     .  .-li  .   «a3:onder  115    buud.  24  v.  r. 

^       ..      ..:  d  J  .  lijode  alle  boerderijen  ,  van  we 

uutfr    V.k'^ireriim.     Hij  wordt  door  eencn 

««^^•.«s.4  .    ^a  ruim  2.b0  ell.  «lugt,  droog  gi 

.  a»^«..     KssOMb    jit  Heemradrn  en  cenen  Penning 

.ji .    ati'Cii  X ÏER  (HET  ZU1DER-)  of  het  Stavo 

,4      *mMiiMna,  kw.  fFettergoo^  arr,  Sneek,  k 

..»..«W^^*-»-  >>ii»iffr«,  gedeeltelijk  griet.  I/emelun 

^  ^1,^»^ ,    M  .AJi  'O  ten  deel  e  onder  9Farns ,  ten  di 

«^    .    «M  ^  «sMTt  naar  Warus,  die  hem  van  h( 

__    ^-ami.  0«  A>n  hel  beboor  van  Warns  en  sa 

«'t     laa  den  kIoksbi<|  van  Stavoren. 


STA. 


677 


iajifexicn  Kct  ZoidbA'Stavoideb-xieii  ,  wegens  z{{nc  diepte,  vcd  maeyc- 
lijkcr  viel  tlroog  te  houden,  é^n  bet  NoorJcT-Slavordcrmcer ,  ptaaUlo 
men  daarin  twee  groole  acblLitilc  watermolens  «  -van  ruini!^.50  cIL  %tti^t , 
döcli  ccii  ihier  niulens  oaderhand  a^ebrand  xijnde  ,  was  de  andere  nitl 
in  staal  om  atttteii  den  polder  droo^  te  bonden.  Het  bonwt'ii  %nn  cenrij 
nieuwen  molen  was  diis  van  de  g'rootile  noodiaïtclljlbf  ïd  ,  te  nirer  ,  dit» 
vijl  de  nog;  ovcrjjeblevenc  niolun  ook  reeds  aanincrketïjk  ïn  verbal  wn<* 
De  eigenaars  ondertuiscbcn  ,  tegen  de  kosten  opftertde  ,  droegen  bun  re<ii 
OTer  aan  den  Heer  ÜEaüAiiDi^f  ScJiuTA?itrs  è  STEajnciL ,  Med,  Dr,,  en  drxe  vond 
eecie  nieuwe  soort  van  watermolens  uit,  welke,  orscboün  kleiner  dan  de 
vorige,  als  brbbeiide  slecbls  l.SSelL  s\nrr\ ,  eclilcr  veel  meer  water  dau 
die  iwce  van  ruim  S.Sd  elL  vlugt  konde  uiltnalen.  Inmiddels  bemoei. 
den  lich  de  Staten  fan  Friesland  ook  mei  dit  werk  ,  want  overwejjcnde  , 
boe  gevaartijk,  b^  ecue  doorbrnak  vun  den  teedijk ,  leii  Zutdootten  van 
titatoren  dit  Zuidernieer  ioii  kunnen  lijn  ,  indien  bet  «cewalcr  danr  in- 
ganjr  kree^,  moedigden  £y  den  voornoemden  llet'r  aan  ,  om  bet  meer 
swaar  te  bcdykeu  en  droo^  te  malen  ,  met  belnfle  van  vrijheid  %m\ 
lasten  icn  eeuwigen  dage  en  eeiie  jaarlyksehe  giftc  van  101}  gulden  , 
Koo  lang  bet  meer  werd  droog  geboudcn.  Ook  betoorde  men  hem  ,  dal  ^ 
indien  bet  tueer,  door  iubieuk  van  den  Zeedijk,  onderliep  ^  en  by' het 
flan  weder  droog  maaklc  ,  Kiilks  mcL  een  jaarlijL^cb  geschenk  van  200  gnl- 
<lcn  lou  worden  erkend  ,  zoo  lang  bij  bet  meer  droog  loude  liouden* 
Dit  regt  door  evcngeinelde  Stalen,  aan  Dr.  Sciiotakus  k  StKut^c»  toege- 
•taan  ,  werd  wederom  door  hem  voor  de  belfl  overgedragen  aan  Jonk- 
beer  ËftHST  MoLi^cmA  Ytn  HARi^ixaik  tbob  Stoors^  ,  Griet mau  van  fUarde- 
radcel  en  kleiniuon  van  bovengetnchic  Ëhnst  vau  HjiiinKiJi «  oni  dit 
werk  gczanicniyk  uit  te  voeren  ,  en  bate  en  scbadü  met  elkander  iii 
gelijke  deelen  Ie  genieten  pri  te  dragen» 

STAVORöEIl-ZÜL  (DE),  sluis,  ^tow,  Frieitandf  kw.  fFeiUr^09 , 
gem.  en  aan  de  «lad   Slaooren. 

Dete  sluif,  welke  breed  is  7.ÖÏÏ  elL,  en  diep  3,70  elL,  ontvangt 
veel  toeroer  van  water  uit  de  onigelegene  meren,  U'r>«yi  xlj  ook  door 
groote  sebepen  kan  gebruikt  worden. 

STAVOREN^  ge*"  *  prov.  Friestaiut,  kw.  ffestcrgoo  j  tirt.  Sntek  , 
kant.  Uindeloopeti  Hó  ni.  k*,  7  s.  d  );  palende  Z.,  W*  en  N.  aan  de 
Zuidertee ,   O.  aan  de  griet.   Uenielunier-Oldepbaert-en-Dfoordwolde, 

Bciegein.  l>eval  de  si.  Sla  voren  en  den  Klok^lag-van'Sla- 
voren.  Zij  beslaat,  volgens  het  kndasler,  eene  oppervlakte  van 
573  bond.  ^%  v.  r.  \%  v.  elL,  waaronder  5G7  bund.  07  >,  r*  ^5  v.  ell, 
belastbaar  land*  Men  lelt  er  112  h.,  bewoond  door  1 12  buisgei,,  uitma- 
kende eene  bevolking  van  ongeveer  570  ioiv.,  die  nieesi  in  de  zeevaarteen 
gering  bestaan  vinden.  Ook  treft  men  er  lan  de  vroeger  hier  gebloeid 
liebbeude  iahrgken  en  Iraljjkcni  van  welke  hier  voor  vijftig  j^rt;n  nog 
1  poUebakkerij  ,  S  loutkelen  ,  2  jcneferstokcrijen ,  S  brouwerijen, 
S  mast- en  blokmakerijen  ,  3  icilraakerijcn  »  en  4  i»cbeepslim  uier  werven 
aanwezig  waren  ,  nog  sleebls  eene  lynbaan  en  e  enen  korenmolen  aan. 
De  Hervormden,  dje  er  470  in  gelal  lyn  ,  onder  welke  110  Le- 
dematen, maken  eene  gem.  uit,  welke  lot  de  klass.  v.in  Sncck j  ring 
'•an  ff^orkum ,  beliooit^  en  vroeger  door  l wee ,  dofh  lban«  door  écnen 
I^redikanl  bediend  wordt.  De  eerste,  die  in  deic  gem.  hel  l€eraar*imbt 
lieeft  waargenomen  ,  is  gewceil  Joiiji^?ies  Micppul  ,  die  in  het  jaar  1581 
hier  was  en  in  het  jaar  11580  reeds  was  veri rokken.  De  eerste  tweede 
Predikant,  die  in  deze  gein.  gestaan  heeft,  is  geweekt  'fittuooivs  Moonn- 
«uc£fi ,    die   in  het  jaar  1007  herwaarts   kwam    en  in  het  Jaar  1081 


n 


STA. 


imff.m^,  >A  i**  v'rtr^  ^aa  den  Prcdik^Ql  Joauai»  IluBtco  Rkb- 
va .  utweik  io  k«c  j^ar  1T!77  pli.ti  bad  ,  i>  STA¥0&m>  door  tlcckti 
«eni-a'Prsdikant  bcdUnd  re^ordm.  ÜnJer  de  fawr  geslaao  bcUmae 
p-.^-taaien  Tcrdicnen  h:jju:nl<f  ^erni-?l.j  Ie  «ordeo  Wilhcuics  a  Biaiii, 
il*  wonjTer  van  de  Re  de  Uj  te  GoHidieiit ,  die  er  in  1665  kwam  ca  m 
ïiJT  )  oaar  Harlinjj^en  vcrlrok  :  Iilco  Ti»4*  Tao  1786 — 1791  bkf  m 
iiüsst ,  later  Hoogleeraar  Ie  Gronicj-n  en  aldaar  o^erledeD  ,  ea  qi 
lo^qtAV  Jmassu  llnBiccs  Rece^ixu  ^:in  1T91-'1797,  die  lalrr  Haif- 
leerur  te  Fruekcr  en  te  Leydcn  i«  geveesl.  D«  tweede  PredikulM 
«Mniies  hier  mistijd»  aan  hel  boofc  der  Latijnsche  school.  Hei  hem? 
mi:iii<dt  door  den  kerkcraad. 

Dt  Doops  j^ciinden  ,  van  weike  men  rr  90  aantrcfk ,  nakB 
Bede  eenc  gem.  uit ,  «ctke  door  ccn  geordend  Lecraar  bediend  wordt. - 
Dei  EYangelitcli-Lutberschen,  nelke  er  wonen  ,  bckooreatH 
de  gem.  «an  Worlum.  —  De  Rooinscb-Katholijken,  diev 
6  in  gclal  lijn,  worden  tol  de  stal.  van  Bakkuisem   gerekend. 

Men  hrefl  in  deze  gem.  S  scbolen  ,  «elke  gezamenlijk  gemiddeld  dm 
een  gclal  ▼nn  l$0   leerlingen  bexocbt  «orden. 

Du  sUd  Statorsü  of  Statebw  ,  in  hel  I^ttjn  SrATsaa ,  in  bet  né 
FrifPch  STAriKfH  oï  Stacboi  ,  zoo  als  zij  ook  nog  tegenwoordig  bg  kt 
roeculr  landvolk  licpt ,  ligt  10  u.  Z.  W.  van  Leeuwarden,  6  u.  Z.  W. 
Tan  Snrck,  Ü  ii.  Z.  Z.  \V.  ^an  llindelot.pen ,  5i*  5i'  57*  2«,  B.. 
SV  r  51"  o.  li.     Mimi  IpU  er  binnen  de  muren  109  b.  en    S90  ii«. 

Omirrnt  don  nnnnisoorsprong  der  stad  is  men  in  hel  onsekere.  i>oaai- 
l^n  mrcnrn,  dat  Stavo  banr  slichlcr  en  naamgever  toude  geweest  !()■, 
anderen  datStAKava,  Steebhei  ,  Sterci  of  STccrx,  is  afgelrid  vaa  bet 
woord  ArvRii,  en  willen,  dat  zg  nnar  zekere  onde  votkpUnling,  StcbiIm 
gebeelcn ,  wier  oude  woonplaats  men  uu  in  de  Zuiderzee  loode  mcetci 
soeken ,  dus  ge nocmd  zy.  Zeker  genoeg  is  bet ,  dal  deze  oode  Tslk- 
planting  wcrkel^k  bestaan  beeft,  doch  dat  de  naam  daaryan  zonde  sijs 
afgeleid,  is  twyrelacbtig,  omdat  men  in  oude  gedcnkscbriften  van  deit 
plaats,  onder  dien  i)<nam,  byna  norgonj:  gewag  vindt  gemaakt.  Vcilipt 
IS  hel  derhalve  de  zaak   onlM'»Iisl   te  Inlcn. 

SrAvoncit  is  builen  iMiJfcl  de  oudste  en  was  weleer  de  grootste  fs 
▼ermogcndsle  stad  van  Friesland.  Wal  baren  oorsprong  aacgaat; 
volgens  de  oudftlc  Kronijkschrijvcrs  zou  zij  wel  drie  honderd  jarco 
lóur  Christus  geboorte  gebouwd  zijn  ,  doch  bun  verbaal  is  met  no 
vele  versierselen  cuizviachleld  ,  dat  men  er  volstrekt  niet  op  kan  ver> 
trouwen.  Dit  ts  zeker,  dat  de  Friesciic  Koiiiugca  bier  hunnen  iflel 
hebben  gehad  ;  dat  Stavober  cenc  zeer  mngtige  koopstad  is  geveest  t 
co  hare  haven  in  oude  tijden  ,  cone  der  diepste  en  veiligste  was  ,  waardoor 
de  ingezetenen  gelegenheid  badden,  om  groote  schatten  te  Terxameleo, 
die  ,  fvlijk  alommc  ,  ook  bier  de  bronaders  waren  van  pracht  en  weeldst 
welke  de  oude  schrijvertt ,  bij  vergrooling ,  zoodanig  uitmeten ,  dat  vj 
■iet  Khroomcn  Ic  vertellen  ,  dat  men  te  Stavübeh  de  sloepen  endren- 
iieis  met  goud  en  zilver  besloeg,  waarvan  hel  spreekwoord  kwam- 
it  terweitf/e  kinderen  ran  Stavore?!. 

Üoch  gelijk  vele;  voorname  kcopslcdcn ,  dortr  het  opslijkcn  harrr 
vaarvatert ,  vervallen  zijn,  zoo  trof  ook  Stavorer  het  zelfde  lol,  de» 
^^  «eae  zandbank,  liet  Vrouwen  zand  genaamd,  allengs  voor 
m  wea  opschoot  en  de  nadering  van  zonaar  geladen  schepen  beleoi* 
-■■«».  Dit  toeval,  wordt  door  de  Kronljkschi  ij  vers  toegeschreven  aaa 
IK  lafteflicid  Tan  e<^nc  rykc  weduwe.     Dc^c  kreeg  een  schip  uit  Paot- 

w(  tt  mm .  bclwelk  door  haar  was  uitgezonden  met  uildnikkeiyk  bcvrl. 


STA.  677 

Aanifexien  het  Zoidii-Statorbii-miii  ,  wegeni  s^ne  diepte ,  veel  moeye- 
lyker  viel  droog  te  houden,  dan  bet  Noorder-Stayorderroeor ,  plaatslc 
men  daarin  twee  groote  aehtkante  watermolens ,  van  ruim  2.50  ell.  vlagt , 
doch  een  deier  molens  naderhand  afgebrand  synde ,  was  de  sudere  ni«t 
in  staat  om  alleen  den  polder  droog  te  honden.  Het  bouwen  van  ecnni 
nieawen  molen  was  dus  van  de  grootste  noodzakeiykbcid  ,  te  meer  ,  dc- 
wyi  de  nog  overgeblevene  molen  ook  reeds  aanmerkclyk  in  verval  wnn. 
De  eigenaars  ondertusschen ,  tegen  de  kosten  opziende ,  droegen'hun  rt'^t 
over  aan  den  Heer  BiaiuBDUs  Schotasds  k  Stbbiii«a  ,  Med.  Dr.,  en  dcxe  vond 
cene  nienwe  soort  van  watermolens  uit ,  welke ,  ofschoon  kleiner  dan  de 
vorige,  als  hebbende  slechts  1.88  ell.  vlugt ,  echter  veel  meer  water  dau 
die  twee  van  ruim  S.ttO  ell.  vlugt  konde  uitmalen.  Inmiddels  bemoei- 
den ticb  de  Staten  van  Friesland  ook  met  dit  werk ,  want  overwegende  , 
hoe  gevaariyk ,  by  eeue  doorbraak  van  den  leedyk ,  ten  Zuidoosten  van 
Stavoren  dit  Znidermeer  zou  kunnen  zyn  ,  indien  het  zeewater  daaf  in- 
gang kreeg,  moedigden  ly  den  voornoemden  Heer  aan  ,  om  het  meer 
zwaar  te  hedyken  en  droog  te  malen  ,  met  belofte  van  vrybeid  van 
lasten  ten  eeuwigen  dage  en  eene  jaariyksche  gifle  van  100  gulden , 
Eoo  lang  het  meer  werd  droog  gehouden.  Ook  beloofde  men  hem  ,  dat , 
indien  het  mter^  door  inbreuk  van  den  Zecdyk ,  onderliep ,  en  hy*  het 
dan  weder  droog  maakte ,  zulks  met  een  jaarlgkM^h  geschenk  vaii  200  gul- 
den zou  worden  erkend  ,  zoo  lang  hy  het  meer  droog  zoude  houden. 
Dit  regt  door  evengemeldc  Staten ,  aan  Dr.  Scrotaiiüs  k  Stebisga  toege- 
staan ,  werd  wederom  door  hem  voor  de  helft  overgedragen  aan  Jonk- 
heer Ebist  Mobbeha  vab  Uabiszma  tbob  Slootbs  ,  Grietman  van  Baarde- 
radeel  en  kleinzoon  van  bovengemelde  Ebrst  var  Habiiizia  ,  om  dit 
werk  gezameniyk  uit  te  voeren  ,  en  bate  en  schade  met  elkander  iii 
gelijke  deelen  te  genieten  rn  Ic  dragen^^ 

STAVORDER-ZIJL  (DE),  sluis,  ^roir.  F  netland,  kw.  fFeslergoo , 
gem.  en  aan  de  slad  Stavoren. 

Deze  sluis,  welke  breed  is  7.65  ell.,  en  diep  5.70  ell.,  ontvangt 
▼eel  toeroei  van  water  uit  de  onigelegene  meren,  tcrwyi  zg  ook  door 
groote  schepen  kan  gebruikt  worden. 

STAVOREN,  geiu.,  prov.  Friesland,  kw.  JFcstergoo ,  arr.  Sneek  , 
kant.  iHndeloopen  Ü5  m.  k.,  7s.  d.);  palende  Z.,  W.  en  N.  aun  de 
Zuiderzee,  O.  aan  de  griet.  Hemelunier-Oldephaert-cn-Noordwolde. 

Deze  gem.  beval  de  st.  Stavoren  en  den  Klokslag-van-Sta- 
▼  oren.  Zij  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van 
575  hund.  25  v.  r.  19  v.  ell.,  waaronder  367  bund.  67  v.  r.  25  v.  ell. 
belastbaar  land*  Jffen  telt  er  112  h.,  bewoond  dour  112  huisgez.,  uitma- 
kende eene  bevolking  van  ongeveer  570  iow.,  die  meest  in  de  zeevaarteen 
[ering  bestaan  vinden.  Ook  treft  ^len  er  van  de  vroeger  hier  gebloeid 
lebbende  fabryken  en  trafykcn,  van  welke  bier  voor  vijftig  jar(;n  nog 

1  pottebakkery  ,    5  zoutketeo  ,    2  jeneverstokeryen ,    2  brouwcryen  , 

2  mast-  en  blokmakeryen  ,  5  zeilmakerycn  ,  en  4  schcepstimuierwerven 
aanwezig  waren ,  nog  slechts  eene  lynbaan  en  eeuen  korenmolen  aan. 

De  Hervormden,  die  er  470  in  getal  zyn  ,  onder  welke  110  Le-> 
dematen ,  maken  eene  gem.  uit ,  welke  tot  de  klass.  van  Sneek,  ring 
'^ttn  Workuin ,  behooit,  en  vroeger  door  twee ,  doch  thans  door  éénen 
Predikant  bediend  wordt.  De  eerste,  die  in  deze  gem.  Iict  Iceraaramht 
beeft  waargenomen,  is  geweest  Johashes  Meppel  ,  die  in  het  jaar  158i 
hier  was  en  in  bet  jaar  1586  reeds  was  vertrokken.  De  eerste  tweede 
Predikant,  die  in  deze  gem.  gestaan  heeft,  is  geweckt  Theodobos  Noodd- 
«B16BB,   die  in  het  jaar  1667  herwaarU  kwam   en  in  bet  Jaar  1681 


i 


i:0  5  TA. 

^nueii  1-^,7:9  ■  'iie  er  op  de  oitrrie  te  felijk  met  hun  gckomoi 
rsrni.  Tl  ^r&cntenis  van  dit  \oorregt  loadeo  ly  jaariyks  eeo  itok 
lrf.TTU€n  .aken  met  bet  ecrsle  schip  naar  de  Sood  .,  tot  een  geschenk 
.aa  :en  Ivoninv  van  Denemarken.  De  Kooio^n  Taa  DcnemarkeB 
iciiiien  >ok  ;»%entiien ,  van  tijd  tol  lijJ ,  vele  «oorregtea  aan  die  ras 
?TifoiiJ  verleend,  van  welke  noj;  ecoive  oferig  lijn,  als  van  Roninj 
'ViLDftSAa.  :n  M36,  en  in  15G5  op  St.  Mattbeiisdaj.  Op  Pinkiterea 
-•'an  lei  ;aar  1473  «erd  hun  door  Koning  CuunkA^,  wegens  eenigeop- 
T^^auten  penningen  ,  vergund  ,  dal  i\j  maar  een  He nriciis nobel  tol  n»- 
leu  T^^en  :oc  den  dag  dor  voldoi^ning  toe.  Ook  londen  die  \an  Statmo 
ca  ■jeianischap  oan  Koning  Christu4?i  IV,  in  lo99  ,  tot  verdere  be- 
-iau^Q:r  danner  voorrcgten.  Geen  mindere  voorregten  hebben  de  Ko- 
lioi^  van  Frankrijk  weleer  aan  dcie  stad  verleend ,  gelijk  uit  de 
laar^on  jvergeblevcn  brieven  kan  blijken ;  lijnde  de  laatste  dier  briefen 
7an  IvkUL  Ia,  gedaglcekcnd  1S61 ;  waarom  ook,  gedurende  den  he- 
•iipeii  jtir{'>f  tusscben  dien  Koning  en  Kcixer  Kaiel  V  ,  toen  geen  Nede^ 
ianuer  jp  Frankryk  varen  mogt ,  itilks  veilig  en  met  groot  Toordeel  door 
iie  vjn  SrkvoiM  geschiedde.  £r  xijn  ook  nog  privilcgiebrieven  voorhan- 
■ien  .  vtfike  de  stad  van  den  Zweedschcn  Koning  Jacob  ,  op  den  3  Ua 
!4!M  iu  op  den  18  Jnny  152!i,  ontvangen  heeft. 

'Jaftent  hel  jaar  1S00  was  Stavoabx  nog  in  vollen  bloei ,  vordeode 
-.•j«ii  jeregcerd  volgens  hare  eigene  wetten  en  privilegiën  ,  soo  als  die 
M  -Mi  'Mide  Grandeboek  te  lexen  zijn.  Toen  voerde  de  stad  ook  bet  regt 
>4ii  jalg  en  iwaard  ,  waarom  ook  zeker  stuk  buitendijks  land  ,  ten  tijde 
^Aa  MuTASCs,  tusscben  Sta VOBE4V  en  Scharl,  nog  de  GalgcTenne  werd 
jvttMuid.  la  het  jaar  1250  kon  men  met  behulp  van  eenen  polsslok ,  door 
Mt  ÏMMih  Kreil ,  van  Stavobeu  naar  Knkhuizen  gaan  ,  doch  in  1400  «as 
s  r«tfds  ecne  ruime  vaart ,  tusschen  die  steden ,  uil  de  Noordzee  naar 
ie  Zuiderzee.  Uel  aanzien  der  stad  nam  middelerwijl  aanmerkelijk  af, 
:a  '.333  vos  Stavobbv  evenwel  nog  magtig  genoeg,  om  den  oorlog  te  voeren 
tftf«ii  Je  «tedeu  Liiberk  en  Hamburg ,  hoewel  hel  verschil  ras  werd  bij- 
.t:iegu  iuor  tuMcbonspraak  der  Regering«>n  van  Genl,  Brugge  ,  IJper«D, 
.Vjtunx-oc .  Middelburg  en  Zierikzee  ;  gelijk  uil  de  brieven,  in  deslads- 
,^^4  3vni>teode  ,  kan  blijken. 

!'-:i:u  Frie>land  onder  de  magt  der  Tlollaudsche  Graven  verviel  ,  had- 
.cu  iez< .  of  hunne  Stadhouders,  hier  hunnen  vasten  zetel.  Daardoor 
ci»r««^  J'*«e  $tad  ook  de  bevestiging  harcr  voorrcgtcn  van  Graat'  Fio- 
^^  *« .  ^p  Jen  1  April  l:29i«  en  cene  nadere  bevestiging  van  Graaf  Jaj, 
u  'sb^«  LV  Grietslicden  en  Medcrcglcrs  der  oude  buurt  van  Froonacker, 
««jLeii  'liUm  men  toen  gaf  «landc  Vijfdcelen  in  Westergoo,  crkendea, 
a  -Sd-A.  5r4ioaB!i  voor  eene  vrije  stad,  en  gaven  baareen  vrijgeleide. 
n  «vt^uüe  tijden  ,  allengskcns  zeer  vernederd  zijnde  ,  door  waten- 
,^M>-  HdiÊd,  overrompeling,  pest  en  duurte,  lag  deze,  weleer  zoo  ver- 
-,,,  -.1^*  <4«w  [jDg  zonder  vesten  ,  en  werd  menigmaal  een  nest  van  roo- 
^^  tdii  buiten,  die  baar  bemagligd  hadden.  In  Lel  jaar  1516  werd  zij 
^^^^   %c«ier««nigsins  bevesligd. 

^«^•«AA»  3eett   thans  eene  langwerpig  vierkante  gedaante  ,  van  bet 
•^^^^  )^r  ici  Noorden  vrij    breed,    doch  van   hel  Oosten   naar  bet 
i  *m^»     De  stad  ligt  aan  twee  vaarwaters ,  hel  cene  ten  Zuiden 
.nmbi«  u»  Noorden ,  die  beide  uil  de  ringsloten  der  oude  Sta- 
^mé  'iiMuen  en  door  middel  van  onderscheiden  wateren  gcmeen- 
.  alle   groote    vaarvraters  der  provincie.     Het  zuidc- 
uaar  zyne    ligging   de  Zuidervaarl    genaamd ,  liep 
iuor  bet  Buidelijk  gedeelte  der  stad ,  maar  ook  door 


r 


STA.  670 

om  eeoe  vracht  teruff  to  breogen  tid  d«  bctto  waran ,  ij»  daar  te  la- 
.den  YicIeiK  Toen  ly  ao  van  den  achipper  vernam  dat  deze  eeno  vracht 
van  de  beate  tarwe  aan  bakboord  had  ingeladen,  beval  ty  hem,  die 
weder  aan  stuurboord  in  lee  te  irerpen ,  hetgeen  ook  geschiedde , 
waarop,  dus  luidt  de  vertelling,  eene  groote  droogte  of  sandbank  ont  • 
stond,  ter  plaatse  waar  de  tarwe  in  lee  was  geworpen.  Tot  een  bly- 
vend  aandenken  aan  die  dartele  vrouw  en  aan  het  goddclyk  ongcoue- 

gen  over  dit  bedryf ,  souden  naby  SvAVoasB  nog  koornaren  groeyen, 
oewel  zonder  eenige  vrucht ,  hebbende  daarvan  alleen  slechts  het  uiter- 
lyk  voorkomen.  —  Het  is  niet  onmogelijk,  dat  er  lulk.  een  geval  in 
die  lyden  werkelijk  gebenrd  zii ,  doch  wat  deze  koornaren  aangaat ,  hier- 
omtrent valt  aan  te  merken  ,  dat  er  niet  ver  ten  Zuiden  van  Stavoeiii  eene 
plant  groeit ,  vrelke  niterlyk  veel  geiykt  naar  korenaren ,  doch  dezo 
wordt  niet  op  het  soogenoerodo  Vrouwenzand ,  dat  op  eenigcn  afstand 
van  de  Friesche-wal  in  zee  ligt  en  alloos  onder  water  is,  gevonden, 
maar  wel  op  het  bekende  Boode-klif  (zie  dat  woord).  Ook  is  deze  plant 
uiets  ander  dan  een  zekere  helm  ,  hoedanig  men  in  vele  oorden  van 
Holland  en  Zeeland  aan  de  duinen  aantreft ,  en  welks  ver  voortkruipende 
wortel  zeer  dienstig  is ,  om  bet  duinzand  byeen  te  houden  en  het  ver- 
stuiven te  beletten.  Doch  hoe  dit  zy,  het  grootste  gedeelte  der  stad , 
is  voorzeker  door  de  zee  weggespoeld,  en  onder  anderen  het  Mooster 
van  St.  Odulfus  ,  hetwelk  in  oude  tijden  zeer  vermaard  was ,  en  waarvan  , 
ia  bet  jaar  1664 ,  toen  Sciotaüds  zyne  Beschrijving  tan  Friesland  in 
het  licht  gaf,  by  laag  water ,  nog  overblyfselen  bespeurd  werden.  DoCh 
heden  is  de  geheugenis  hiervan  geheel  verloren ,  dewyi  men  by  bag 
water  thans  niets  meer  kan  ontdekken,  dan  de  weleer  bekende  kerk* 
straat ;  liggende  de  kerk  ongef  eer  een  kwartier  uur  gaans  tan  noord- 
westen der  stad  in  zee,  alwaar  men,  by  laag  ty,  met  stil  weder,  nog 
de  overblyfselen  der  muren  en  eenige  zerken  der  oudo  grafsleden  ont- 
dekt ,  waarom^  door  do  Regering ,  ter  beveiliging  der  scheepvaart ,  des 
zomers  aldaar  eene   ton  wordt  gelegd. 

De  magt  van  STAVoaza  was  weleor  on|;clwyfuld  zeer  aanzieniyk  ]  doch 
of  men  op  deze  stad  kan  toepassen  ,  hetgeen  nog  te  Nymcgcn  gelezen 
wordt :  IIuc  usque  regnum  Stauriae  (tot  hiertoe  strekt  het  regt  van 
SrivoaBx  uit)  valt  thans  bezwaarlijk  to  bepalen. 

Op  den  2  December  des  jaars  1502,  zou  men,  op  het  West  van 
Stavobeh  ,  twee  zilveren  penningen  gevonden  hebben  ,  gemunt  onder  de 
regering  van  Koning  Radsood  ,  en  in  1421$  ccnen  gouden  penning ,  waarop 
men  aan  den  eenen  kant  las :  AdgiUüs  Secundus  Friiiorum  Rex  (d.  i. 
AneiLLus  II ,  Koning  der  Friezen ,  en  aan  den  anderen  :  Maneta  aurea 
Civiiatis  Slauriensis  (d.  i.  gouden  munt  van  de  stad  SvAVoaia).  Doch 
deze  penningen  worden ,  door  de  meesten  ,  \oor  verdicht  gehouden. 
ScaoTAüos  drukt  er  zich  ten  sterksten  over  uit,  en  zegt:  ik  kan  bet  nooit 
gelooven  ,  dat  er  zulke  penningen  zyn  geweest  of  zy  moeten  versierd  zyn. 
Stavobbn  is  eene  der  oudste  Hanzesteden  geweest,  ja  de  derde  in 
rang,  zynde  hare  voorregten ,  te  Keulen,  op  den  1  October  IttiO,  en 
laatst  te  Lubeck,  op  den  1()  Maart  1603,  nog  vernieuwd.  De  grooto 
reden  van  dit  aanzien  was  de  yver  eir  kunde  der  Stavorschen  in  de 
zeevaart  en  vooral  hunne  kloekmoedigheid ,  door,  in  die  oude  ruwe  tij^ 
den,  aan  de  andere  Westersche  volkeren  een  bewys  te  geven,  dat  men 
door  de  Sond  in  de  Oostzee  varen  kon.  Uierdoor  hebben  zy  oeïi  het  re{}t 
bekomen  ,  dat  zy  aldaar  vóór  alle  anderen  verteld  moesten  worden  ; 
waardoor  het  wel  eens  gebeurd  is,  dat  zy,  hunne  reis  in  de  Oosl<ec 
volbragt  hebbende,  by  hunne  terugkomst  in  de  Sond ,  daar  nog  sebe|Hfii 


68d  STA. 

De  burgerhuizcn  binnen  Btatobeh  waren  vroe^r  net  en  velheboovd , 
doch  sedert  een  aan  lal  jaren  z^n  er  Tele  afgebroken  ,  ten  geTolge  der  io 
bet  oog  loopende  veracblering  van  weWaart  en  handel.  De  scheeptbouv 
Tooral  bloeide  hier,*  eren  aU  de  daaraan  Terknochtc  fabrijken,  looab 
lynbanen  ,  smederijen  en  zeilniakeryen.  Een  en  aoder  £caf  SrAvouiieai 
levendig  aanzien  ,  bevorderde  den  koophandel  en  deed  de  stad  bloeyea.. 
Thans  is  dil  alles  veranderd.  STAVoaBi  heeft  hede^  een  trearig  aaa- 
tien.  Men  ziet  er  geheel  geen  e  hoornen  ,  maar  tusschen  golvende  erm 
Tan  met  ruigte  en  gras  bedekte  puinhoopen  ,  nog  eenige  boawvalligc 
huizen  half  gesloopt ,  muren  met  bonte  tegelen  en  digt  gespgkerde 
Tensters.  De  smalle  puinwegen ,  die  derwaarts  loepen  ,  lyn  met  af- 
braak van  Stavosbrs  voortiialige  buizen  overdekt.  De  overbiyfsels  via 
floeren ,  pannen ,  met  roet  doorlrokkene  ge%elsteenen  ,  vergUaide 
esterlingen  >,  alles  toont  de  treurige  slooping  dier  eert yds  soo  vermaardt 
residentiestad  van  Stavo  aan.  Bij  huur  of  koop  worden  <le  wooiogn 
▼oor  zeer  geringe  pryzen  afgestaan  ,  hel  is  overal  stil  ,  somber  en  k- 
\enloos,  en  de  verArmde  bewoners,  schijnen  in  de  verwlooze  wooia- 
gen ,  zonder  nering  of  handteering  moedeloos  neder  te  aitten.  Mca 
wil,  dat  er  yoorhcen  en  welligt  nu  nog  oude  gebouwen  aoaden  zga, 
wier  voorgevels  bijna  een  el  dik  zyn. 

Het  Stadhnis,  aan  de  Weilelijke-Graehi,  .staat  in  het  oiiddca 
der  stad  en  is  in  1775  geheel  vernieuwd  en  daaraan  eene  fraaije  raad- 
kamer gebouwd.  Deze  is  fraai  geschilderd ;  links  van  de  deur  viaA 
men  den  verkoop  van  "Eskfis  eersigeboorleregt  ^  en  ter  regtcrayde  Isaai, 
Jacob  zegenende  in  plaatt  van  Ësao;  links  van  den  schoorsteen  Sals- 
iib*s  eersie  regt  en  regis  Abasoebus  tn  Mobdbcbaï.  Tegenover  de  vcb« 
sters  Sdsabna  tn  het  bad  door  twee  grijsaards  bespied  en  Tmamb  ét 
Hoer,  In  den  schoorsteen  is  het  portret  van  Willem  V.  In  het  pla- 
fond ziet  men  in  het  middelvak  het  stads  bestuur  op  enten  verhsem 
%etel  geplaatst  met  den  staf  in  de  regterhand ;  nevens  de  stedemaagd 
ligt  een  scheepsroer.  De  eendragl ,  aan  hare  voeten  zittende ,  bieill 
baar  een  open  granaatappel  aan;  iiahij  haar  is  de  staatkunde,  roet  t«ce 
aangeziglcn  en  een  verrekijker;  legen  haar  over  de  rede,  op  wdkco 
gedragen ,  met  passer  en  vorm,  en  verder  allerlei  allegoriën.  In  de  hoekeo 
"vindtmen  fresco-schilderingen  ,  voorstellende  de  ffijsheid,  de  Geregtig' 
heidf  de  ff^ akkerheid  en  de  Foorzigtigheid^  met  allegoriën.  Op  het  raad- 
huis wordt  nog  bewaard  een  met  zilver  beslagen  gildehoorn  ,  die  S^  flestk 
houdt  en  waarop  slaat :  Desen  horen  hebben  doen  maken  de  broeders  tm 
Sint  Antonius  gilde  MCCCXCIL  Op  de  plaat  is  in  zilver  gedrevea 
Petrus  en  Elias  van  de  raven  gespijsd.  Hel  stadhus  was  vroeger  eefl 
goed  deftig  gebouw,  met  een  hoog  bordes.  Thans  echter  is  het. ia 
verval.  Toen  men  hel  oude  Stadhuis  afbrak ,  vond  men  in  een  der 
mnren  twee  gouden  penningen ,  welke  elk  eene  halve  pistool  waardig 
waren. 

Del  Contrihuliehuis  of  de  Vergaderplaats  van  het  dijb- 
hesluur  Hemelumer-Oldephaert-en-N oord wolde,  staat  ia  de 
Voorstraat» 

De  Kerk  der  Hervormden,  staat  aan  de  Westelijke-GrÊdL 
De  Pastoor  trok  destijds  150  goudg.  (S'^^  guld.)  en  er  was  nog  eeoe 
Tikarij  van  100  gondg.  (IlSOgald.)-  Dit  gebouw  moet  eerst  in  deses- 
tiende  eeuw  gesticht  zijn  ,  want  in  1U51  moest  de  kerk ,  welke  men  toen  te 
Stavobbb  had ,  worden  afgebroken  ,  omdat  zij  te  digi  bij  het  Blokbois 
stond.  Naar  men  wil  zouden  aan  hel  tegenwoordige  bedehuis  balken  ea 
sparren  cd  ander  houtwerk  gebezigd  zijn ,  welk  in  het  bosch  van  Krol 


S  T  A.  Ml 

de  Zoidcnyi  in  lee ,  soodat  nit  dit  water  Toortkwam  de  ZiiidcrhaTen , 
die  nog  by  Sootaii»  io  de  af  beeldinff  Tan  Statoibh  gexirn  wordt ,  doeh 
reeda  Toor  vele  jaren  is  overdykt  en  dut  gesloten.  De  Noordervaart  loopt 
bniten  de  stad  in  de  stadsgracht ,  en  vormt  dan  verder  de  baven  der  stad. 
De  baven  heeft  twee  hoofden  ,  het  eene  ten  Noorden  en  het  andere  ten 
Zuiden.  Het  laatste  loopt  met  eene  kromme  bogtom  de  plaats  van  het 
kasteel ,  die  weleec  tot  een  buitenwerk  ,  thans  alleen  tot  een  seedyk  ver- 
strekt. Dese  dyk  is  kostbaar  van  onderhond  ,  dewyl  de  invallende  vloeden 
nit  bet  Noordwesten  het  wier  dikwerf  ondermynen ,  en  dot  het  hoofd 
meermalen  in  gevaar  brengen. 

In  1767  is  de  Noorderhaven  gebcel  grslat  en  de  sinis  roeerendeels , 
na  voorafgaande  droogmaking ,  vernieuwd.  Er  ontstonden  kort  na  dien 
tyd  ,  gemcbten  ,  waarscbynlyk  door  kwaadwilligen  verspreid ,  d.tt  do 
sluis  siecfat  gebouwd  en  met  groot  gevaar  van  het  land  ,  bij  den  eersten 
storm  stond  ie  boswijken.  Om  dese  reden  werd  de  sluis  door  kundige 
lieden ,  op  nieuw  ondersocht  en  xoodanig  bevonden  .  dat  er  niets  op  viel 
te  seggen.  Ook  hebben  de  sware  stormen  en  watervlocden  van  17/5  en 
1776  de  dengd  dezer  sluis,  die  er  niets  door  geleden  heeft,  nog  nader 
bevestigd.  Naast  Harlingen  is  deze  sluis  de  wijdste  der  zuidelijke  uit- 
waleringen  ,  als  zijnde  8.80  ell.  wijd.  Die  van  Wymbritseradcel ,  He- 
melnroer-Oldepbaert  en  de  stad  Stavohbn  ,  moeten  onder  hun  drieën 
haar  gezamenlijk  onderhouden.  Voorheen  bad  deze  haven  het  ongemak  , 
dal  bare  beide  hoofden  bijkans  zuidoost  en  noordwest  liepen ,  waardoor 
de  slag  van  het  water  ,  bij  hevige  winden  ,  hier  zeer  aanmerkelijk  was. 
In  1798  werd  dit  gebrek  grootendeels  hersteld ,  zoodat  Stavobbr  thans 
eene  uitmuntende  haven  heeft,  die  voor  geene  der  overige  Frieschc  zee- 
havens  ,  behoeft  onder  te  doen  ,  zijnde  zij  zoo  groot  en  breed  en  van  zulk 
eene  gunstige  ligging  op  den  zuidwesthoek  van  Friesland  aan  de  Zuider- 
zee ,  dat  alleen  de  verhoogin^  van  buitengronden  verhindert ,  dat  zij  niet 
meer  door  groote  schepen  kan  bezocht  worden.  Aan  de  haven  staat  eene 
goede  herberg,  benevens  het  vernieuwde  kustlicht.  Aan  bet  oofil  einde  der 
naven  ligt  eene  dubbele  klap-  of  valbnig,  tot  het  doorlaten  van  koffen  en 
smakken ,  waarover  men  op  het  Zuiderhoofd  ,  aU  op  een  eiland  komt  en  van 
daar  ter  stad  ingaat  door  de  voorm.  Noorderpoort. 

De  stadswal  bestond  vroeger  uit  het  oude  blokhuis,  den  zeedyk  en  drie 
en  een  half  bastion ,  met  vier  tusschcnkomendegordynen.  Het  oude  blok- 
huis bad  men  in'hct'N.W.,  het  bestond  uit  drie  hnlve  sleenen  katten, 
aan  welke  in  het  O.  het  gordyn  ,  en  in  het  Z.  de  zeedyk  sloot.  Door  den 
wal  liepen  drie  land-  en  twee  waterpoorten,  met  name:  de  Noorder- 
poort ten  N.,  de  Koepoort  ten  O.,  de  Zuiderpoort  ten  Z.  en 
de  Noorder4)yp  en  de  Zuiderpyp  ten  W.  Deze  waterpoorten 
lieten  de  voornoemde  vaarten  door  in  de  stad  ^  terwijl  men  door  do 
Moorderpoort  uit  de  stad  reed  naar  Wcslergoo ,  door  de  Zuiderpoorfc 
naar  Gaasteriand ,  en  door  de  Koepoort  naar  de  naburige  landeryen. 
Deze  poorten  zijn  voorzien  van  valbruggen  ,  doch  alles  is  thans  diep 
vervallen.  Het  middenste  deel  dur  stad ,  waarin  de  kerk  en  toren 
staan,  ligt  rondom  in  eene  binnengracht,  als  een  eiland,  besloten ^ 
doch  heeft  gemeenschap  met  het  overige  der  stad  door  middel  van 
veertien  bruggen  ,  van  welke  twee  by  Scdotauds  voorkomen ;  onder 
den  naam  van  de  Blaauwe-brug  en  de  Vrouwen-brug.  Dit 
middengedeelte  wordt  mcerendeels,  aan  de  overzijde  van  de  voor- 
noemde insluitende  gracht ,  omsingeld  door  de  huizen  aan  dien  kant 
des  waters ,  zoodat  deze  stad  ,  hoewel  niet  groot  y  echter  ongemeen 
wel  is  aangelegd. 


6S4  STA. 

»  dat  de  burgers  zich  ootmoedig  zouden  overgcTcn  ,  en  Tecrlif;  personen 
»  m't  hun  midden  tol  gijzelaars  stellen;  dal  zij  dun  Graaf,  aU  buDoeo 

>  Landsheer  of  Potestaat ,  zouden  huldigen  ,    mits    betalende  tut  croe 

>  boete,  dertien  hondrrd  gouden  Fransche  kroonen  (oIj56  (;uld.)/*  Be 
burgers  verkregen  wel ,  dal  zij  door  den  Graaf  in  g^enaJe  werden  aao- 
genomen  ;  doch  buiten  deze  verzoening  hieven  de  vreemde  knechten ,  die 
hen  in  den  oorlog  gediend  hadden ,  alsmede  sy ,  die  uil  Weslfrieshod 
derwaarts  gevlngl  waren.  Nadat  de  Graaf  zijne  pleglige  intrede  in  de 
stad  gedaan  had,  deed  bü  alle  de  gezegde  vreemdelingen  onthoofden. 

Later  moeten  die  van  Stavoben  weder   legen  de  Hollandschc  Gravei 
zijn  opgestaan  ,  want  wij  vinden  dat  zij  zich  in  151i2  vveder   met  Graaf 
^VlLLEM  lil  verzoenden.     Deze  Graaf  begon  zicli  in  ló^'i  ernstiger  daa 
voorheen,    niet  de  regering  van  Friesland  te  hemocijen.     Hij  had  toea 
twee  inwoners  van  St*vobe:i  ,   tot  Scbuuteu  of  Regters  over  de  stad  en 
het  omliggende  land  anu|rcstcld.      Doch   dozc    nieuwigheid    mishaagde 
den  Friezen  ,  welke  aangeiiitst  door  den   Abt  van  Si.  Odulfiis- klooster, 
die  toen  veel  gezag  in  Stavoren  oefende ,  de  Graaf  lij  ke  Schouten  verjaag- 
den en  hunne  >»oi)ingen,  die,  hetwelk  toen  bier  te  lande  nog  iels  zeld- 
zaams was  ,  van   stuen  grhouwd  waren  ,  ten  gronde  toe  afbraken.     Dit 
bedryf  werd  boog  bij  den  Graaf  opgenumcn.    Ily  rustte  ecnc  vloot  uit, 
die,  langs  de  Zuiderzee  kruissende,  den  Friescbe schepen  veel  nadeel  toe- 
bragt.    Zelfs  deed  zij ,  nu  en  dan  ,  eene  landing  op   de  Friesche  kust , 
by  welke  gelegenheid  het  dorp  Mirdum  en  ecnif^e  landen    daaromtrent 
ledig  geplunderd  en  platgebrand  vierden.   De  Friezen,   hierduor  tot  na- 
denken gebragt,  verzochten  hk-I  den   Graaf  in  onderliandeiing  te  mo- 
gen treden,  hetwelk  bun  vergund  werd.    In  Mei  15:^8  kwamen  de  Abt 
Tan    St.  Üdulfusklooslcr    en    eeiiige    Afgevaardigden   der  burgerij   %an 
Stavobbü  ,  te  Haarlem ,   niel  Graaf  Willes  overeen ,  dal  de  draaf  van 
Holland  voorlaan  Schouten  ,  Schepenen  en  andeie  Ueglers  in  Friesland 
Bou  aanstellen  ,  aan   v^ier  %onni»sen  zij  beloufden  zich   Ie  onderwerpen. 
Vóór  of  in  bel  jaar  154 J  moeien  die  van  Stavoren  zich  weder  aan  de 
gehoorzaamheid  des  Graven  onllrokkeii  hebben.   Willes  dus  in  zijne  eer 
getast  synde,  en  een  slork  leger,  Mci  van  8^.000  man,  zuo  men  schrijft, 
op  de  been  hebbende,    begaf  zich  scheep  om  over  de   Zuiderzee   naar 
Friesland  te  varen.      Devjuot,  dour  hel  unsluiniig  herfstweiier ,  ofduor 
kwade  rigting  der  sluiirliedcn  ,  verstrooid  geraakt,   laniide  niet   te  gclyk 
aan  de  Friescho  kubl.     Ken  doel  der  viool,  onder  Jan  va?i  He^iegolwei, 
zoon  van  Jah  va!«  BEAuaoxT,  k\iaiii  eersl  aan  land,  bezuiden  St.  <.)di;lfu3- 
klooster,  daar  hy  zijn  logor  up  een  breed  veld  ,  de  Zuidfenne  {reuaaind, 
nedersioeg.  Toen  de  nianjichap  ,  die  hem  volgde  ,  aan  lund  getreden  was , 
viel  by  op  een  deel  Friezen,  dnt  de  Hullandcrs  daar  verwachtte,  aan, 
maar  deze,    betzij  inel  voordachl ,  of  gedwongen  ,  deinsden   terug,  eo 
«ierpen  zich  ,  ten  deele  biuiien  Stavore?i  .  ten    deelc  binnen   den  om- 
trek van  hel  klooster,    waar  ze  van    de    Hollanders  gevolgd  en  aangc- 
tjit  werden.   Zij  verdedigden   zich  echter  zoo  kloekmoedig ,   en   drongt^n 
itTTolgrns  zoo  dapper  op  de  vijanden  in,  dal  zij  er  eene  groote  menigte 
^■1  vcrsloegiïn.    Inmiddels  waren  de  klokken  der  naastgelegene  dorpi'o 
Attd ,  en  de  landlieden   in    de  wapenen  gebragt,  welke   zich   bij  do 
«dj^leade  Friezen  voogden  en  gi'zanicnlijk  mei  hen  de  mceslc   ilollan- 
asv .  die  aldaar  geland  waren,   dood  sloegon  en  de  overige   dwongen  Ic 
Graaf  Willes,  \ial  luier  aan  de  Frie>clie  knsl  gekoim-n ,  liindüe 
^afstand  ten  Noorden  van  hel  klooster,    hij  zich   hehheiitle  da 

^_JW)Üad*cbe Edelen  ,  en  den  bloem  der  krij;fsniagl  uil  zijne  Slatcii. 

^  ^y^l«n  tijd,  om  zijn  leger  iu  behoorlijke  slagorde  te  stellen  j 


R 


STA.  685 

fewaicen  vuren.  Het  ït  een  net  gebouw,  met  een  leer  goed  orgel  ea 
geregelde  litbankeo.  Ook  f indt  meo  nog  in  de  kerk  een  iwart  bord , 
waarop  te  leien  staat :  In  1liB5  Frijdags  nacktt  voor  St,  Harten  ye- 
hUvtn  Iwee  tetlieJen  met  hunne  manschap  en  vijf  kintien,  —  Heere 
bewaor  de  teemtm.  Men  vindt  er  mede  nog  de  baren  van  de  gilden. 
De  toren ,  welke  afzonderlyk  staal  en  tot  een  baken  in  lee  verstrekt , 
ia  fraai  gebouwd.  In  bet  jaar  1768  an  «17 69  lijn  aan  kerk  en  toren 
aannierkeiyke  yerbeteringen  gedaan,  en  by  die  gelegenheid  eenige  der 
geiegde  balken  uitgenomen ,  die  nog  geheel  frisch  en  gaaf  werden  ba- 
vonden  ,  waarom  lij  naderhand  tot  onderleggers  der  bruggen  i(}a  ge- 
bruikt. Men  vindt  ook  in  eenige  partikuliere  huizen  nog  beden  vela 
gelyksoarlige  balken. 

l)e  Kerk  dar  Doopsgeiinden  is  een  klein,  doch  net  gebouw, 
sonder  toren  of  orgel. 

Men  beeft  er  eene  Latynsohe  school,  wordende  de  post  Tan 
Rector  door  den  Hervormden  Predikant  waargenomen  ;  doch  by  gebrek 
aan  leerlingen   is  ly   thans  gesloten. 

Men  had  te  Stavorbh  vroeger  ern  mansklooster  zynde  het  St.  Odul- 
fusklooster  op  ecnc  plaats  welke  later  door  de  zee  is  weggespoeld. 
Zie  ÜDOLPOSKLOOTBa  (St.) 

In  bet  Noorden  van  STAVoani,  stond  weleer  ook  een  Bcggynenkloot- 
tar;  doch  dit  klooster  werd,  in  bel  jaar  1549,  door  eene  Gelder- 
fcha  Bcggyn  in  brand  gestoken ,  omdat  zy ,  door  de  Moeder  van 
bet  klooster ,  volgens  hare  gedachten  ,  onder  eene  al  te  strenge  tucht 
gehouden  werd.  Dit  klooster  was  schoon  van  aanleg  en  voorzien  van 
eene  fraaije  kerk  en  lommcrryk  geboomte ,  doch  allengs  verarmd  , 
soodat  de  Begggnen  den  kost  met  weven  moesten  winnen.  Hier  ston- 
den achttien  weefgelouweo  en  een  halve  braspcnning  (ruim  3  centi)  wat 
bet  weefloon  van  elke  sHjling. 

Stavobeii  is  de  geboorlepl.  van  den  Geleerde  Narro,  die  op  bet 
einde  der  negende  eeuw  leefde ,  de  Leermeester  van  Radboud,  den 
Teertienden  Bisschop  vnn  Utrecht  geweest  is  ,  en  eenige  philosophischo 
geschriften    heeft  nagelaten. 

Van  de  G  e  s  c  h  i  e  d  s  c  h  r  y  v  e  r  s  :  GAt»piDOS  ,  by  genaamd  STAoatiiisit , 
die  omtrent  het  jaar  920  gelcci'd  heeft ;  en  Akdreas  Goriielius  ,  die 
een  Kronyk  van  Friesland  geschreven  heeft,  f  in   1S589. 

Van  de  Staatslieden:  Jaaig  (Jarge)  Coppes,  die  in  de  veertiende 
eeuw  Burgemeester  van  Groningen  is  geweest  en  zich  als  Hoofd  der  Schic- 
'ringers  kenoei\  deed  ,  en  Allabt  Pieter  van  Joxgestal  ,  die  in  1658 
Gezant  aan  het  Hof  van  Engeland  en  in  1667  Gcvolmagtigde  tot  den. 
Tredehandel  te  Breda  was,  gcb.  in  1615,  f  in  1675. 

Uit  Stavoreü  waren  mede  afkomstig  de  voorouders  van  den  Kruid- 
kundige Rebbebtus  DoDONAEos ,  cigenlyk  REaaEHT  Dodoens  of  DoEaes 

VAH    JoBdCKEHA. 

Stavoheh  heeft  meer  dan  eens  schade  geleden  door  brand :  als  in  het 
jaar  996,  toen  329  huizen  daardoor  verteerd  werden.  In  1420  deed 
de  brand  eene  veel  grootcr  verwoesting ,  verslindende  omtrent  500  hui- 
nen  ,  zoodat  het  Znidcr  en  Zuidooster  deel  der  stad ,  ter  oorzaak  van  de 
rieten  daken,  als  in  een  oo^enblik  werd  in  asch  gelegd,  weshalve  zij 
daarna  binnen  engere  palen  moest  besloten  worden. 

Ook  heeft  deze  stad  niet  weii)i|;  in  de  uorlogsrampen  moeten  deelen. 
Itoo  werd  zij  ,  in  het  jaar  1079 ,  door  Dirk  V,  Graaf  tan  Holland,  belegerd 
en  stond  drie  wreken  het  geweld  der  belegeraren  door ;  maar  sag  zicb 
cindelyk  genoodzaakt  te  bukken.     Zy  kreeg  vergilTenit  op  voorwaarden , 


J.^ï  STA. 

l'rjiu.^  istfai  CA  icrUes  ook   was,  niet  toe,  om  dea  Friezen  sulks  be- 

Iica  i6  September  14^  nik  ten  de  Vetkooperi  onTerwachi  bij  nadit 
«jor  rrATOKC^ ,  binocn  «elke  ftad  xïch  de  meeste  Ooslfriescbe  en  Gr»- 
i.r.rze  ballinjen ,  welke  tot  de  Schierinjers  behoorden,  nedergeiet 
^ii.:;a.  Zij  geraakten  ia  den  donLer  over  de  vesten.  Daar  eckter 
i:t;  Tin  bionen  de  wapenen  s(iocdij  aaogejrord  baddea ,  ontstond  er eea 
liar-iai.'Ai^  ffevecbl ,  waarin  Cona  JAaici  eo  sommige  anderen  snco- 
ireniea.  Üe  oTerige  ballingen  en  misnoegden  ,  niet  langer  kunnende 
suad  Btindeo .  gingeo  scbeep  en  \loglten  naar  Holland  ;  tommiga 
nameo    lii*   wijk  naar  Slooten. 

Ia  IS  16,  ^I-durende  de  (ielderscbe  onlosien,  werd  de  ilad  door  dei 
Bdiir;rqndÜKhcn  Stadbouder  Fi^ris  sx%  Echoid,  roet  behulp  van  hov- 
deri  kicine  ichepen  \o\  krijgsvolk,  ingenomen,  en,  nadat  cfj  weder 
:n  handen  der  Gelderscbcn  gevallen  vias,  in  1522  ,  andermaal  herwoB- 
oen  en  bet  blokbuis  versterkt. 

Tijdens  de  Spaansene  onlusten  en  oorlogen  heeft  Statobiii  ook  ved 
geleden.  Den  25  Augustus  1572  werd  de  stad  door  de  onxen  ion- 
nomen  ,  alzoo  ty  door  de  Spanjaarden  slecht  beiet  was  ,  doch  oei 
6  September  uedcr  in  handen,  der  Spanjaarden  gevallen  xijnde  M 
z\j  veel  overlast  van  liet  Walen-Uegiment  van  Gasfja  Roblbs  ,  dat  eeae 
verschrikkelijke  plundering  en  moord  onder  de  ingeietenen  aanrigtte; 
terwijl  ern  giHlecltc  der  stad  verbrand  werd. 

STA^oasx  wi^lor  in  onse  magt  gekomen  tijnde,  liet  Prins  Willbi  I, 
in  het  jaar  1580,  het  kasteel  afbreken,  doch  de  trouweloote  Rirns- 
•BIC,  de  stad  voor  den  Spaanscbcn  Koning  herwonnen  hebbende,  deed  het 
kasteel  weder  herktcllcn  eii  de  stad  met  Spaansch  krygsvolk  bezetten.  Ia 
1581 ,  hebben  de  uitgewekene  en  voor  Spanje's  tirannij  vlngtende  bur- 
gers vao  STAVoasN ,  geholpen  door  een  vaandel  Slaatsche  soldaten  onder 
bosoT  ,  de  stad  weder  ingenomen  en  het  kasteel  gesloopt ,  sedert  vel- 
ken  lyd  de  stad  aan  der  Staten  sijdc  is  gebleven. 

Bij  den  watervloed  van  Fehruarij  1825  werd  Stavobeit  vreesselijk 
geteisterd.  De  meeste  huizen  leden  veel  en  cenige  spoelden  tot  op  de 
grondslagen  weg.  Ër  sloegen  verscheidene  diepe  gaten  in  de  strateo , 
luugs  welke  turf,  huisraad  en  gereedschappen  in  menigte  rondspoel- 
den.  Uet  havenhoofd  werd  verschrikkelijk  beschadigd  ,  zoodat  het  naaa- 
welijks  te  herkennen  was.  De  zoutkeet  stortte  in  ,  en  het  was  niet  daa 
met  moeite ,  dat  de  boeren  hun  vee  door  het  water  naar  het  hooger 
jelegen  Warns  en  Molkwerura  heen  dreven.  Vele  schapen  vcrdronkeoy 
avcU  gelukkig  kwamen  hier  geene  menschcn  bij  om. 

Uet  wapen  van  Stavore^v  is  een  veld  vau  goud ,  met  drie  fasccn  van 
kwl  en  geplaatst  op  twee  gekruisdc  bisschopslaven  van  goud. 

Ue  vlag  is  blaauw  met  twee  gouden  gckruisde  bisschopstaven  io  het 
UMiiieu. 

SrWOREN  (KASTEEL-TE-),  voorm.  kast.,  prov.  Friesïaud,  kw. 
^'.'^ttyoo,  arr.  en  5  u.  Z.  \V.  van  Sneek ,  kant.  en  1;^  u.  Z.W.  tenZ. 
•aM   titHileloopen  f  in  hel  N.  W.  der  stad  Stavoren, 

'M  kost.  was  in  het  jaar  1522  geslicht,  door  den  Stadhouder 
■ftiiiMii  ScaiHK ,  ter  zelfder  plaatse ,  waar  Albulcdt  vaü  Beuerb5  ,  in  bet 
.«Mb  'C^?  .  cene  sterkte  gcbou\id  bad.  Het  had  een  torengewelf  eo 
>M^ufta<«u  ,  en  werd,  na  zevm  en  vijftig  jaren  gestaan  te  hebben,  op 
.Gèk  :a  iSfbruarij  1580  afgebroken  ^  maar  kort  daarna  door  den  Graaf 
HB«  weder  herbouwd,  docU  in  het  volgende  jaar  door  de 
i  Ihir^rs  weder  ingenomen  en  gesloopt. 


%\X: 


STE* 


087 


STAVOREH  (KLOKSLaG-VAN-K  dat  gndodte  ?&n  de  ^cm.  Sta- 
roren,  proir.  Fnesiattd,  kw.  fFêsterffoo  ^  arr,Snctk^  kiint.  Ilindeho- 
titti^  liclwelk  bnïlon  de  Alad  Siavvren  gelc(][en  ii.  Het  bevat  bet  vaste 
lAiid  en  gedeelten  van  cloa  No(»rder*polder  en  vaa  den  Zuid  er- 
polder. 
^  STKCRMÜHL,  g^b.  in  de  becrl.  Serhur^  ^  {jrooUi*  LtixtinhHf^  ^ 
arr.  en  4i  u.  N.  O.  van  Luxemhur^  j  kant.,  kw,  en  ^  u.  N.  Icn  W. 
%an    Gperentnacher j  gt-rn.   IHan(vrno€h, 

STËDEflEM  en  STEnCtlElM,  oude  namen  van  bet  d.  Sruioi,  iü 
FireiffO f   prov.    Grotiiitgen,     Zie   Stedcb. 

STEDEKüUOERS  uf  StciiovnEiis ,  voorm.  slale,  prov.  Ffietlündf 
kw.  ff'têtertfOOj  jjricl»  Menahintfnaihcl ,  arr,  en  21  u.  W.  van  Lteuwnr- 
flen,  kant.  en  1|  n.  Z,  Z.  W,  vaii  lierUkum  f  |  U,  Z,  van  Sekitigun , 
waartoe  2tj   behoorde. 

STEDKMA  of  Stioia^  Toorm*  slalc ,  prov.  f  rietland^  kw,  Ootter- 
t^eOf  griel.  Tktjerksteradcei ^  arr.  en  4  u,  Q.  Z.  O.  van  Leeuitarden ^ 
kant,  en  tj  O,  Z.  O,  van   Hergumj  i  ii,   Z.  van  OoWerwieer. 

0e  j uitte  plaats ,  waar  «y  ge»taau  beeft ,  weet  men  niet  meer  aan 
ie  wtjïcn, 

STKDERAWALDA  of  Stei>c^tald4  ,  Toorm.  boscb  in  Firefgo,  proT, 
Gtonm^eHf  niet  ver  van  Suditm ,  uaarvan  bel  tijnen  tiaam  ontleende, 
Ier  plaatse,  waar  nog  beden  cenc  plek  gronda  den  naam  van  Sitaa- 
-woi-OE  draagt, 

STEÜUM  ,  (jem.  ïn  Firelgüf  prov.  Groningen  f  arr.  en  kant,  jip* 
pingedam  {2  k.  d.,  7  in*  k*,  4  8.  d.)  j  palende  N,  aan  de  gein.  Kan- 
ten*,  ü.  aan  'tZaadt  en  Loppcrsum  ,  Z.  aan  Ten-Boer , 'W .  OJto  Mld- 
deUtum  en   Kantens, 

Dcic  grnu  bevat  de  d.  Stcdum,  G  ars  tb  u  12 en  en  Wcstcr- 
cmdcn,  bencvi»ns  de  daartoe  belieorL*ndc  ^eb.  Dijk nm  ,  lit'tGroote- 
Gartibuiv  e  f' Voorwerk.,  h  ^t  K I  c  i  n  c-G  a  r  s  t  b  n  i  i  c  r  -V  «  o  r  w  e  r  k, 
lic  Har,  Kranjjcwcer,  dcVonoun,  deVicrburcn,  bel  Vooi- 
werk,  de  Weer  en  1^  u  l  j  e  -  \V  tj  l  w  c  r  t .  Zij  beslaat ,  volgens  bet 
kadaster,  cenc  oppervlakte  van  24Ï51  bund.  7^  v.  r.  Men  telt  er 
^57  b.,  bewoond  door  50S  biii${i[e£.,  uitmakende  cenc  bevolkinj^  van 
JGIjO  inw.,  die  ntei'St  in  den  landbouw  en  de  veeteelt  bun  bestaau 
vinden.     Ook   heeft  men  er  ecnen  pelmolen  en   eenc  weverij. 

De  grondsgesteldheid  is  niet  ovej-el  gebtet  de  ielfdc.  Aan  de  Oo«l- 
aijde  beslaat  de  bodem  nit  vette  kier  met  sand  vermengd  ;  aan  den 
Noord-^  en  Zuidkant  U  de  klei  zwaarder  en  minder  aandig.  Ten  Wek- 
ten treft  men  eerst  klei  en  daarna  roodoorn  aim.  Even  als  elders  op 
de  booge  kleilanden  ,  worden  bier  gebotiwd  larwci  rogge,  raapiaad, 
garit,  baver  ,  boonen,  aardappels  en  andere  vrncbteo.  Ündcf  Wester^ 
Gtnden   ii  de  grond    meestal  lavelig  en  vruebtbaar. 

De  Herv.,  ilic  er  1200  in  getal  lijn  ,  onder  welke  240  Ledematen, 
tnaken  do  drie  gem.  Sledu  m  ,  G  ar!»tbuizc  n  en  Wet  tereniden  uil. 

Sedert  den  10  December  1843 ,  bestaai  hier  ook  een  gem.  van  Gbrit- 

lijk   Atge&cbeidenen. 

De  5  Evang.  Lulb.j  die  «r  wonen  ,  bebooren  tot  de  gera*  van  die 
gctindtc  te  Grmmigen*'^  De  20  Doopsgei.,  die  men  er  telt,  worden 
tot  de  gera,  van  Uithuizen  gerekend.  —  De  10  Isr,,  die  ef  wonen, 
bcbben  bier  ccüe  bijkerk  ,  welke  tot  de  ring*ynagogc  van  Jppin^cdam 
hcboorl. 

Men  licedt  in  dete  gein.  drie  seboleo  ;  als:  eene  te  S  led  urn,  eene 
Ie  Garstbuiseii  en  eeoete  M'ester  ctnden. 


STl. 


gevoel^  htm  dit  verliet  ook  iv«s,  niet  loe,  om  don  Fri«Mii  aa^ls 
Laald  Ie  zeilen. 

Den  ^6  Sepl^^mber  1420  rakUn  do  Veikoopert  ooverwacht  btjnaiAit 
voor  Stavorku  ,  tiinncn  welko  sUd  iicli  de  nieeftlc  Oostfnesclie  eo  Gf^ 
nin^cr  ballingen,  ndkc  tot  éc  Schicrinffcrs  behoorden,  ncderjitrt 
baddcn.  Zij  geronkteii  ia  den  donkcf  oicr  de  ve»t«n.  Daar  echlir 
die  f  on  binnen  de  wapeneo  Gpoedig  aang^egord  liaddeo,  ontflond  eren 
bardnekkig  gevecht,  waarin  Cupris  Jaüjcs  en  »oaifiiige  anderen  im* 
^eldcn^  De  overige  balling^cn  en  niifDoegdcn ,  niet  langer  kunnetét 
stand  bouden  ,  gingen  scbeep  en  flugtten  naar  llolland  ;  tommifa 
namen   de  v»ijk  naar  Stooten. 

In  1516,  gedurende  de  Gddcr»che  onlusten,  werd  de  fta4  door  du 
Bottrgondiftcbfn  Sladboudcr  Floris  miv  Ecioid,  met  bcbulp  van  boa» 
«Icrd  kleine  schepen  vol  krijgsvolk,  ingenomen  ,  en,  nadat  «y  «tder 
in  handen  der  Geldcrscben  gevallen  vias,  in  15^3  ,  andermaal  bemtft* 
iicn  en  bet  blokbuis  versterk L. 

Tgdeni  de  Spaanicbc  ooluiiten  en  oorlogen  beeft  SrAvoatn  ook.  wd 
(geleden.  Den  25  Angititus  1157^  ucrd  de  stad  door  de  onxen  ia^ 
nomen ,  alxoo  sy  door  de  Spanjaarden  slecht  beiet  was  ,  docb  dea 
G  Seflcmber  weder  in  banden  der  Spanjaarden  gevallen  tijnde  Itd 
ly  veel  overlast  van  het  Walen-Urgiment  van  Caspab  Uuiles  ,  dal  oen 
'verschrikkelijke  plundering  en  moord  onder  de  ingexeteneo  aattrïgtle; 
terwijl  een  gedeelte  der  stad  Tcrbraod  werd, 

Stavorbh  weder  in  oru.c  ma gt  gekomen  tijnde  ,  liet  Print  Wsuct  J, 
in  bet  jaar  VÓSO^  bet  kasteel  afbreken ,  docb  de  trou\irelooae  Rmo- 
Ma«,  de  sUid  voorden  Spjianschen  Koning  herwonnen  hebbende,  deed  bel 
kasteel  weder  her!»teUcu  en  de  sLad  met  Spaanseb  krijgsvolk  bczetleo.  Ji 
15St  ,  hebbende  uil  ge  %i{?kenc  en  voor  Spanje's  lirannij  vlugtcnde  f 
gers  TOD  $T4V0i£!i ,  geholpen  door  een  vaandel  StAatsche  soldaten  oi 
SoRoi  ,  de  stad  weder  ingenomen  en  bet  kasteel  gesloopt ,  aedert  i 
ken  lijd  de  stad  aan  der  Staten  zijde  is  gebleven. 

Bij  den  watcrvlocd  van  FebruariJ  1825  werd  StATotim  Treessebjk 
geteisterd.  De  mccsle  buiien  leden  veel  en  ccnigc  spoelden  lot  op  de 
grondslagen  weg.  Er  sloegen  verscheidene  diepe  g«k(en  in  de  straleo , 
langt  welke  turf,  huisraad  en  gereedschappen  in  menigte  rondspod* 
den.  Het  havenhoofd  werd  verschrikkelijk  beschadigd,  £oodat  het  nat«- 
welijks  te  herkennen  was.  De  xoutkect  stortte  in  ,  en  het  was  niet  dti 
met  moeite ,  dat  de  boeren  bun  vee  door  het  water  naar  bet  boogcr 
gelegen  Warns  en  Molkwcrnm  heen  dreven.  Vele  schapen  TerdronkoiT 
doch  gelukkig  kwamen  hier  geene  meBsehen  btj  ons. 

Het  wapcD  van  Stavo&en  is  een  veld  van  goud,  met  drie  fascen  f«i 
keet  en  geplaatst  op  twee  gekruisdc  bisschop&taven  van  goud. 

De  vlag  13  blaauw  met  twee  gouden  gekruisde  bisschopslairett  in  bel 
midden* 

STAVOREN  (KASTEEL-TE-),  voorm.  kast.,  proT.  Fritiland,  k». 
WetUrgoOj  arr»  en  t>  u.  Z.  W.  x^nSneckj  kant.  en  1]^  u.  Z.W,  teo2< 
van  JI indeloopen  f  in   licL  N,  W.  der  stad  Stavoren, 

Dit  kast.  was  in  bet  jaar  15S^  gesticht,  door  den  Stadbottdar 
Geoagk  Scbsnk,  ter  i elfder  pi atitse ,  waar  Alihsciit  vsn  Beuerkp,  ia  bel 
jaar  1o97,  eene  sterkte  gcbound  bad.  Het  Iiad  een  toren  gewelf  tf 
j-ingmurcn  ,  en  werd  ,  na  zcvi»n  en  vijftig  jaren  gestaan  te  hebben ,  op 
den  llü  Fcbruarij  1Ö80  afgi^hrokcn  ,  maar  kort  dciarna  door  den  i" 
VAU  ULii!«e:inEBG  weder  herbouwd,  dorh  in  bet  volgende  Jaar  do 
uitgeweken  burgers  weder  ingenomen  eo  gesloopt. 


S  T  E.  ca7 

STAVOREN  (KLOKSLAG-VAN-),  dat  godeelte  tao  de  gem.  Sta- 
«  9orenp  proY.  Frtêtland,  kw.  ff^fsUrgoOf  arr.  Aie<ib,  kant.  Hindiloo^ 

Cm  f  hetwelk  bniteode  slad  Stavoren  gelegen  it.     Het  bevat  bet  Taste 
nd   en  gedeelten  Tan  deo   Noorder-polder  en  van  den  Zuider- 
poldcr. 

t  STECRMÏÏHL  ,  geh.  in  de  beerl.  Berhurg,  grootb.  Luxembura , 
arr.  en  4^  u.  N.  O.  Tan  Luxemburg ,  kant.,  kw.  en  2  u*  N.  ten  W. 
Tan  Grepenmacher ,  gem.  Maniemaeh, 

STEDKHEM  en  STEDEHEIM,  onde  namen  Tan  bet  d.  Stbdov,  in 
Fivelgo,  proT.   Groningen,     Zie  Stbodi. 

STEDEHOUDERS  of  STcaooniBs,  voorm.  state,  proT.  FnethnJ, 
kw.  ff^eêlfrgooy  griet.  Menaidmmadeel ,  arr.  en  S|  n.  W.  van  Leeuuar- 
denj  kant.  en  lj  u.  Z.  Z.  W.  van  Berlikum,  ^  a.  Z.  Tan  Schingen, 
waartee  «y  behoorde. 

STEDSMA  of  SmvA ,  Toorro.  state ,  prOT.  Friesland^  kw.  Ooiter^ 
goo,  fgt'tti,  Tietjerktteradeel ,  arr.  en  4  n.  O.  Z.  O.  van  Leeuwarden, 
kant.  en  !{  O.  Z.  O.  Tan  Hergumy  |  u.  Z.  Tan  Oottermeer, 

De  juiste  plaats ,  waar  sy  gestaan  beeft ,  weet  men  niet  meer  aan 
te  wysen. 

STEDEEAWALDA  of  STtnBWALnA ,  Toorra..  boscb  in  FtvelgOf  proT. 
Gnmmgenf  niet  Ter  Tan  Stedum,  waarvan  bet  tijnen  naam  ontleende  ^ 
ter  plaatse ,  waar  nog  beden  eene  plek  gronds  den  naam  Tan  Stcbr* 
TTOioi  draagt. 

STEDUM,  gem.  in  Fivelgo,  proT.  Groninaen,  arr.  en  kant.  jip^ 
pingedam  (2  k.  d.,  7  m.  k.,  4  s.  d.) ;  palende  N.  aan  de  gem.  Kan- 
tens,  O.  aan  *t Zandt  en  Loppersum  ,  Z.  aan  Ten-Boer, 'W.  aan  Mid- 
delslam en  Kantens. 

Deze  gfm.  bevat  de  d.  Stednm,  Garstbnisen  en  Wester- 
emden,  beneTens  de  daartoe  beboorcnde  geh.  Dijk um,  betGroote- 
GarstfaniEer-Y oorwerk,  het  Kleine-Garslhuiser-Veorwerk, 
de  Har,  Krangcweer,  deVenoen,  deVierburen,  het  Voorf 
werk,  de  Weer  en  Lutje-W  ij  twert*  Zij  beslaat,  volgens  het 
kadaster,  eene  oppervlakte  van  2451  bund.  75  v.  r.  Men  telt  er 
237  b.,  bewoond  door  308  bui$gez.,  uitmakende  eene  bevolking  van 
1650  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  en  de  veeteelt  bun  bestaan 
vinden.     Ook  beeft  men  er  eencn  pelmolen  en   eene  weverij. 

De  grondsgesteldheid  is  niet  overal  geheel  de  zelfde.  Aan  de  Oost- 
lyde  bestaat  de  bodem  uit  velte  klei  met  zand  vermengd ;  aan  den 
Noord-  en  Zuidkant  is  de  klei  zwaarder  en  minder  candig.  Ten  Wes- 
ten treft  men  eerst  klei  en  daarna  roodoorn  aan.  Even  als  elders  op 
de  booge  kleilanden ,  worden  hier  gebouwd  tarwe ,  rogge ,  raaiysaad , 
garst,  baTer  ,  boonen,  aardappels  en  andere  vruchten.  Onder  Wester- 
emden  is  de  grond   meestal  zavelig  en  vruchtbaar. 

De  Herv.,  die  er  1200  in  getal  zyn  ,  onder  welke  240  Ledematen, 
roaken de  drie  gem.  Stedum  ,  Garstbuizen  en  Westeremden  nil. 

Sedert  den  10  December  1843  ,  bestaat  hier  ook  een  gem.  van  Chris- 
teiyk  Afgescheidenen. 

De  tf  Evang.  Lulh.,  die  er  wonen  ,  behooren  tot  de  gem.  van  die 
gezindte  te  Groningen,  —  De  20  Doopsgez.,  die  men  er  telt ,  worden 
tot  de  gra.  van  uithuizen  gerekend.  —  De  ICIsr.,  die  er  wonen, 
hebben  hier  ccne  bykerk ,  welke  tot  de  ringsyoagoge  van  Jppingedam 
behoort. 

Men  heeft  in  deze  gem.  drie  scholen  ;  als  :  eene  te  Stednm,  eene 
te  GaTsthuiien  en  eenete Westeremden. 


STK. 


Vropgcr  maakte  Stidüv  ,  mei  de  brtdc  Andere  doqien  ,  éétiHt 
«Itiel  11  it.  Het  redgLTc^t ,  looriuaak  omtoopcudc  in  onderftcheidtiïc 
bciirlen ,  is  naderhand  vcreenigd  co  ueruslende  gewcMt  btj  den  he- 
aiUer  ^an  het  htiia  NitttitscJi  aldaar.  In  hel  jaar  176!2  ti  dez«  hes^t., 
«it  de  nalafeiiirhnp  van  den  Heer  EAaTeR ,  gekocht  Toor  7l$,000  (pild. 
diiDr  den  Heer  Mr,  J.  H.  GiiiLACirs,  KnadsLeer  in  den  Raad  van  Krê*- 
band,  doch  h  in  bet  jaar  1796,  {J^^Ü^  ^'^^  hccriyic  rcg-tcn  ,   v^rv^llea, 

Hrl  d.  Sn  DUB  ,  oudtijds  Stcdebem  of  Stedeseis,  te  latidc  in 'de 
wandeling  leela)  Ste£m  ,  ligt  5  o.  W.  van  Appingedam.  Hel  if  eti 
gri»ot ,  oud  en  aanzicntijk  dorp  , '  dal  xelf  op  twee  wierden  ligl ,  ea 
iDcn  telt  er  no|;  ici  anderen^  i^aaronder  echter  die  Tan  Lutje- Wyl- 
wcrd  de  aannierkclijkslc  is.  Zij  xijn  doorgaaiu  St ,  3  of  3  dl.  Q  paltn. 
en  hoven  het  niaaïvrid  verbei' en. 

De  grond  van  Stedci  IcvcrL  o^iderschetdene  bewljicn  op  van  dn 
veranderdun  watentaat.  Zoo  als  de  oude  beddingen  lan^  den  Ddlc 
Wfg.  By  de  Weer  dragen  cenige  landerijen  nog  den  naam  *An  uilcr- 
dijken,  Oudlijds  hchoordcn  Steocb  co  de  t^'^erdt^  altbatis  »edert 
1300,  onder  de  Winsumcr-sluis ,  xoo  dat  biereen  bioociidyk  of  eene 
valcrkecriofj  tegen  Wcslcreradi»n  en  GafAtbniicn  ,  als  onder  e*iie  aa* 
dere  «luis  begrepen  xijnd e,  naodfakelijk  was.  Eene  andere  plaati  draift 
den  naam  van  Schippcrtbuiien.  3fcn  beeft  er  bet  oude  Maart- 
vliet,  benepens  het  Uil-ruaar  en  het  Stediimer-tDaar.  Ba 
Detlcweg  m.iakt  byna  ecnc  der  grcoiilijneQ  Tan  bet  ker&pel    uiU 

I>c  G  1 1  d  ck  a  m  p  ,  in  de  Weer  ,  is  een  smalle  streep  lands  ,  en  beeft 
vermoedelijk  oudtijdft  lol  eene  bijxoudcre  bestcojming  gediend.  Op  Bar- 
gcnhecnj,  aau  de  Drie- Borgenlaan  ,  welke  van  den  Delleweg  oaar  bet 
Dledunter-maar  loopt  ,  xijn  wagen  vrachten  met  baksleenen  ,  vele  daf- 
stecni'O,  brokken  van  oude  pannen,  kogels,  hoofden  en  beenderen  f» 
njen^chen ,  aUmede  ccnt^  doodki&t,  een  geraamte  co  een  puntige  dcffs 
daarnevens  gevonden.  Hier  beefL  weleer  een  slot  gestaan  ,  waarvae  d« 
lyrondslanen  nog  gedeeltelijk  in  dfo  grond  sitlen» 

De  Uerv.,  die  .  biir  ongeveer  670  in  getal  lïjn ,  onder  iretko  miio 
100  Ledematen,  maken  eene  gem»  uil,  welke  lot  de  kloss,  van  Af" 
pintjtdam ,  ring  van   Loppertvm  ^    behoort. 

Jn  1Ij79,  wanneer  de  Ómmclanders  met  cenige  andere  gewesten  der 
I^icdcrlauden  de  Unie  van  ülrecht  wilden  aangaan ,  it  daarloe ,  heoi 
£ii»e  Jabg£s,  ook  afgevaardigd  EcBear  Cl4Bt  vah  Sfti>iiM.  Kiet 
daarna  beeft  die  lieer,  op  fijn  buis  te  Stedöm,  door  oen  Üerri 
IVcdikanl  laten  prediken  ,  om  tich  zclven  en  het  volk  met  de  ^esoi* 
verde  leer  Ie  slichten.  Bit  is  in  1580  door  den  aha!  des  Gravea  va 
BtMiEtiBf RC  wel  verhinderd ,  doch  spoedig  na  de  rcducliü  der  tlad  CfP- 
tiingeo,  of  sedert  1!j94,  is  de  Hervormde  godsdien&t  bier  ook  grfrood- 
vcst.  Dcstijdj  was  Lel  lens,  dal  vóór  16^6  een  gcb.  van  Sranua  ««« 
kerkelijk  racl  Stiduh  vcreenigd,  en  de  eerste  IV i*"^  ■  •  '^•'*  *M-i'liH 
leeraarambl  waarDam ,  wa»  Alei&tus  LiaiJMCS,  <!  -^ 

bom  vertrok.    Nadal  de  Predikant  RicbaadcsM*i\u  .«.Uo 

werden  Lel  lens   cu  SreotJi  van  elkander 


bekwam  loL  eersten  afxondcrlijken  Predikant  Aasuui, 
in  16ü(>  van  Detliijl,  waar  hij  Iweede  Predikant  was, 
pen  werd  en   in  1089  alhier  overleed.     Hel  beroep  is  • 
bot  Imis  N'itlcrsum  geweeüL-     Na  de  sloping  van  dut  Uu 
verkoop  ,  in  andere  hitoden  gekomen  en  nu  in  beiit  van  dr 
bel  in   1840  aangekocht  beeft  voor  drie  ccrtirieaten  Nt^dci 
ichuld,  groot  ieder  nomioaat  lOOO  gtitd.,  rentende  2^  pel 


r» 


ST  K. 


GS9 


-296  fycbotiud  ,  WL^lkc  mWii^  ck  Rcfortaatic  nan  den  II.  NtcutA^  was 
tor|jii:«irijJ  ,   is  een  iit'J\i|f  en  wel  oridcrlfiiudcii  gebouw,  versieiHl   met  een 
frajii  argel  ,  en   oj>  bel  koor  nicl  de  prac!4jli|^c   {^r^  ft  om  bc  van  AoauAH 
CtAaT  VAN  StKOiitt,  Heer  vatt  /Viftorniinj  ccfi  der  A^eioariliijden  van  dt'Kca 
Staat  op  dcu  vredebatidel  te  Munster.    Dïe  Uecr  Murdi  aldaar,  afgübccld  , 
gekleed   in    eencn  tabbaard,     iii  cene     liggende  gestalte,  allet  kiinslj<]f 
uitgewerkt   in  wit  marnier*     liet  gcschritt  boven  de  tombe  luidt  aldus  : 
Ptremii  memorine  viri f  tUuttn  prosapia ,  hn^aquc  nottilmmorum  Jffa- 
Jornm  mn^niav  inxitjnU  f  Afifir4fii  Claat  a  Sudam  ^  Domint'  tn  Jïttiet' 
êHm,  ob  vximiai  animi  doUt  ütter  praepotentei  patriae  prorititiae  dejm- 
tatoi  HMrpmi  elccli ,  ejuidemque  Provintiat  nomine  9  per  anitot  magno 
Êuo  merito  f  majori  rtipublicae  commoth  ad  cehistiinum  Ordimtm  Geur- 
wal ,  foedoTiUae  Behjicae  poteutUsimum  contesstim  dcUtfati,  ad  ptrjjetiiae 
pacis  fotdtm  IliMj^aHos  ütler  Beigatquc  f&ederatot  jfSonatterii  fFettpha^ 
lorum    aitffneato   facla   Ltgatt ;    eujui   chanssimas    êjrttvias ,    pottquam 
wixUêet  üMuot  66,   hoc  tempU  adtflo  revereitter  condidii  filim  JoiiAHxfi 
CfcAUT   a  Stidum  f    Dominut  in  lYiliersum ,  Stedum ,    Rmgenum ,    Uit* 
wierda  j    Topmclui   t«    Loppertum ,    Eettrum ,     Tenbuir ,    etc.   elc,    ad 
toncilinm  Ordinum  foederatae  Bel^icae  Depuiatut:  idque  €o  loco,   ubi 
inUr  lomjam  atavorum  teriem  quieseunt  ctncres  nobiliisimt  art  EiLCOitis 
CLAKt  a  Slcdutn  ^   Domini  in   I'S  iltersitm  ^  intcr  foederati  Bel<jii  amphk' 
Honêi  potent i$gimi  f   hujusqtie  Provinttae  D^putaiot  Ordtnctf    dam  vi»t' 
rtt  j  ijreilenliisiini.  Proavo  autern  ,  pari  nobilisMkuiorum  natatinm  tpten^ 
ihre  cemendo  ^  EcseBTO  Clant  a  Sicdnm  ,    Domino    in  IVitttrsttm  ^  qui 
Omlandiae  proeerum  quondam  pars  magna  eoTundem  nomine  ÜUrajec^ 
tinatn  unionem,  cedro  diQuissimumt  ütjnuvit  ^  atrox  Beltona  kanc  sedem 
mwiditf  quam  olim  iibi ,  seraeque  snorum  posteritaii f  in  navis simum  dient 
Êtquêittam  fort,  voset  idem,  qaiextraxit  opttmo parenii  hoc  moimtneiUam^ 

Anno  Chrisii  MDCLXXIL 
(d.  i.  Ter  eeuwige  gedachtenis  van  eenen  man  ^  uit  een  berocuiJ  ge- 
slacht gesproten  ,  uilsLekcnd  door  eenc  lange  reeks  ?an  edele  voorva- 
deren «  AostAAn  Clawt  van  Steücx  ,  lieer  vun  I^ittersum  ,  om  tijne  uit* 
stekende  bekwaatnljcden  meermalen  benoemd  onder  de  grootmagtigc 
Afgevaardigd  en  der  proiincic  ,  waarin  hij  geboren  was,  en  om  z\jna 
groote  verdieuflcu ,  gydureude  negen  jaren  »  namens  die  prüvincïc ,  tot 
grootcr  b^ü  von  d^n  Staat,  lot  de  hoüge  vergadering  der  Algcmecne 
Staten  van  de  Vereeuigde  Nederlanden  a%eionden  j  Ier  bewcrkiug  van 
den  eeuwtgdurenden  viedc  lussclien  de  Spünja;iiden  ea  de  Verecnigdc 
NedcHaiidcrs,  naar  Munster  ,  in  VVestpbalen,  afgevaardigd ;  ^ficn»  dier- 
haar  oven^ebol  ,  nadat  bij  zes  en  £e»tig  jaren  geleefd  bad  ,  liJn  xoon 
JoMAfiiies  Clat^t  \k%  Sreoui,  lieer  vnn  Aittersum  ^  Stcdum  j  Ringen 
unm^  Uittrierdaf  Heer  van  Loppersttm,  Eestrumj  Ten  Boer  ens.,  enz,^ 
Afgevaardigde  ter  vergaikring  der  Staten  van  de  VLTcenigde  Neder- 
landen  ,  in  dit  tempelkoor  eerbiedig  begraven  bvcft  \  en  dal  wel  terzelfder 
plaatse,  waar,  onder  ccnc  lan je  reeks  van  voorouders  ,  ook  de  afch  rust 
van  lijnen  edelen  grootvader,  Eaco  Ciast  van  Steobji  ,  Heer  ran 
PfitUrsump  m  leven  een  der  werkiaamslen  van  de  Staten^Gcneraal  der 
Vcrccnigde  Nederlanden  ,  een  der  itilmnniendüten  onder  de  Gedeputeerde 
Stalen  dcicr  prüvineie.  Aan  fijnen  overgrootvader  ,  die  geacht  mag 
worden  van  een  even  scbilterendc  afkomst  te  tijn  ,  Ëgbbiit  Claht  van 
SrffDUM  ,  Heer  i^nn  i^ittenmn  ^  een  man  van  gciag  ouder  de  voornaamste 
Oiu meianders  ,  die  eenmaal  in  btmnm  naam  Je  Ittisicrijke  Unie  van 
Utre^jht  gcleekend  heeft,  beeft  de  woeste  BEttoiiA  deie  rnslplaals  ïie- 
uijd ,  welke  bij,  die  dit  gudenksluk  voor  Ktjncü  besieu  vader  heefl 
X.  Deel.  44 


tiÜO 


ST  E. 


opgtrigt,  hoc^pl,  dat  voor  bent  en  ilja  lale  nagcsWht  tot  op  den  ^ 
siefi  ilAg  raag  bewaartl  bl'\iveQ*  In  het  jojir  167^  na  CunisTi>&  gelioómj 
De  familie  üecft  uog  eciieii  aaD^icnlyken  grafkelder  ,  met  ecim  «vl 
%un  (^ecleii  slcen  ,  «aaropeen  ir\)^imau  staat  met  de  puot  Tan  htü  tmmd 
uAr  beneden.  Op  eeo  ta&cb  of  &ak  ,  aan  s^oe  lijdtf  Itdogende 
by  sijti  i»apcu^  waarvan  men  den  dubbelen  adelaar  oog' 
de  tcrk    Iceai  dicd  : 

3n  tjct  jaet  un^  ï^ent  147 1  up  ^unt  JllartfnffcH! 
étartfï  ainhaïoff  J^Dterétom/  l^ofïin0  te  ^tcra  /  q?o&  p 

Er  ligt  ook  nog  een  onde  zerk  in  de  kerk,  waarop  staat  :   Rf^< 
pace ,  on  daaronder  een  groote  kelk  ,  waarin  een  bal  U^ji;  bet  otivo 

SCnno  Dm,  inUïefio  guloftcgio  buaötcto  bir  jabf 
Vïicc^ia  in  mtiii  fliipulU  oöijt  iiu^  alt*  boet.  fakrinSr 
ïubolpjö  t>e  ïpamnioc  pa^r'.  funbator  p""&eiibc  J>ai 
Jlïtcalai  >  ^tcöiu 

(d,  i.  In  hel  jaar  onzes  Meeren  vljltien  honderd  twaalf  op  Donderdag  te 
ze^  en  Iwintii^sten  Aiiguitus  overleed  de  geleerde  beer  Meester  Ltr^nif ,  F»* 
toor  van  Appiiii^edam ,  de  Stichter  van  St.  Nicolaas  prebendc  Ie  SfDa4 
Bc  lorcn  van  Stcdoi  u  icer  opmcrkclyk,  en  draaft  vele  tceken<  ^^ 
de  tegenvroordigc om  eenen  ouderen^  die  van  hmnen  nog  duidelijk 
is  ,  is  been  gebouwd,  Kij  heefi  geen  ipits,  maar,  als  vele  torens  vaiT 
oude  Frieslaitd ,  een  bubdcik.  f n  dien  vrij  hoogen  stompen  toren  ,  wé. 
dubï^el  omkleedsel,,  hangt  eenc  klok,  waarop  «laat,    naar   nnse  leiisf: 

Snno.  bm.  H^.CCC  capa.  tncancioni^*  ic§,  bxbbif* 
fuga  jum* 

iieigeeu   belcekent  ,  naar  onze  opvatling:  •  In  het  jaar  des  HeereafW 

•  ben  ik  kbk  van  Duivelbanning  ten  diensteder  Heilige geloovigca gip 
ten/*     Anderen  lezen  er  uit: 

Sttinp*  b  iTi  M*€€€  campa  fn  u^uin  ^iatti# 
brbbi|i  fti^a  ^wm. 

en  verlaten  het :     »  In  bet  jaar  der  Maagd  Maria  MXGG  brn  ik  D«k 

•  ten  gebruikc  van  bet  heilige  Sion  voor  de  ürniden  gegoten."  fir  lni|t 
nog  eene  andere,  ivetke  nii^schieii  lot  dealjcrotidficn  geteld  mag  wordo» 
t\\  heefl  geenerlet  opschrift.     Op  de  torenklok,  die  io  1817  is  OCft' 

goten ,    stond  : 

SCnno  jascCCCf ¥¥33i :  Ce.  colo.  J^lrfla,  pfa^lW 
te  loco?  (loqtior),  3Djr0a.  Blar(a* 

(d.  i«  In  het  jaar  I38S :  U  vereer  ik  ,  vroome  Maagd  |  door  a  ipreek  ik* 
Maagd  Miaiè  ) 

De  kerk  der  Afgescheidenen  heeft  noch  toren  ,   noch  orgel. 

De  dorpschool  wordt  gemiddeld  door  een  getal  van  80  leei-lingra ^ 
zocht. 

De  oude 
Weer  en 
verdwenen. 

In    de  nabybcid   van  dil 
naar  deze  plaals  bet  Stedumerwald  ofStedewold  genoemd  v* 

De  naandooze  schrijver,  die  het  vcrvok  op  Mzico  gemaakt  b«ift« 
scbry\endeoi?er  het  jaar  1284,  maar  niet  1290,  gelijk  liy  MfVsaJUnü 
staat,  spreekt  met  lof  van  ecncn  £ppo Bolssmoha  vm  Sledum.  fittfi* 


burgea  aan  de  Drte^  Borgenlaan,    de  Burgvatt  di 
anderea   tyn  reeds  vroeger ,   eo  Niliersam  is  ia  tSl' 

van  dil   dorp  lag  voorheen  een  groot  bo5ch ,  dst 


STE. 


Wl 


een  vroom  «n  dmj^dtaam  man ,  éla  met  meer  aiiilere  cfen  vroonie  Uud(*it 
fsenet)  Elio  ,  en  de  bcdrifgcrijfn  van  cencn  Deken  ALiHTOs ,  Icfjenslond 
co  den  Abt  van   Wcrum   begiinsligde. 

De  genoemde  Adiiaa!*  Clart  en  Joiukti  UcrrBLiia,  welke  laaUte  in  16t8 
afgevaardigde  Onderling  was  Ier  «ynode  te  Dordrecht ,  en  destyds  op  den 
Ifcnoemdcu  Burgwal  woonde^  zlja  hier  in  gezegend  aandenken  gebleven. 

Uet  wapen  dcier  gem*  bcütaat  uil  ecu  geharnast  Ridder «  in  eene 
staande  houding  en  niet  ecu  Ewaard  in  lyne  rogterliand  boven  bet  boofd ; 
de  schede  hangt  aan  xijne  heup.  Men  wil  hei  afleiden  van  Erro  Nit« 
Tiasca,  een  ijverig  Schicringer,  die  HivB  Wibkha  van  Wcsleremdent 
een  tterke  Vetkoopersgetïnde  ,  versloeg. 

STEDUMEa-MAAH(UET),  walcr  in  Fiwr^o ,  prov.  Cro»t«^e»i ,  dat, 
van  Siedum  afkumendc,  met  eene  zuidelijke  «lrekkii»g ,  cer^t  in  bet  ^yt* 
wenUr-mnar  en  dan,  nabij  Oastdijkshorn ,  in  bet  Damtter-diep  valt,  ett 
wraariii  een  verlaat  tigt.  Het  staat  onder  bet  Wio&umer^  en  Schaaphal s- 
ter-zglvesi. 

Over  dit  maar  t»  veel  (wist  geweest ,  waarvan  nog  onder  de  charters 
bekend  tgo  :  een  van  14tj6  over  de  waterpendiog  van  den  Wulddyk 
en  Doclif  in  het  gemelde  maarj  een  van  1Ü40  over  eene  nienwc  pen* 
ding  op  dat  maar  ;  een  doem  van  11529  tu^schen  Stedum  en  Wester- 
wytwert,  over  het  graven  van  hel  Deelster-maar ;  een  doem  van  15!2I 
lusftcbeii  Stedum  en  Huizing  over  het  zelfde  £r  bestaat  ook  nog  een 
end  Klaauw* register  der  beerden,  waarop  de  ZiJIrlgtcrs-eeden  vallen  onder 
d«  scbeppery  van  Siedum.      Het  maar  loopt  van  Lellens  naar  Stednm. 

STEDUIlfillWALD  tif  Stedeitwoli»  ,  voorm.  boscb  in  Fivctga  f  prov. 
Gronin^eti,  gem.  en  15  min.  N^fSkaSlêdam,  —  De  plaats,  waar  bet 
geweest   is,    hce(\  nog  den   naam   van  Stubawold  behouden* 

STEEG  »  voorm.  adcIL  h.  in  Opper^Gelder,  'm  bet  Land^van-Kit- 
êelj  prov,  Limburg  f  arr.  en  6  u.  n,  van  Roermond,  kant.  en  1(  u. 
O.  Z,  O.  van   Hortt  j  gem.   en  f  n.  \V.  van  Grubbeneorst, 

Dit  huis  is  gesloopt.  De  daartoe  bcboord  hebbende  gronden  ,  worden 
in  eigendom  bezeten  door  den   fleer  Lodls  WoLvcai ,  Bankier  te  Venlo. 

ST£ËG  (DE) ,  naam  ,  welken  men  gemeenlijk  geeft  aan  de  buixn. 
MuldatjUftUeg  ^  op  den  f^^/uvenzootn  ,  prov*  GMerland,  Zie  Middag- 
rsiSTiea. 

STEEG  (DE  ACHTERSTE-),  geb.  in  OffperGdder ,  prov,  Lifnhurg  , 
dïstr.,  arr.  en  5  u.  N.  van  Roermond  ^  kant<  en  t  u.  Z.  van  /lont  ^ 
gtm,  en   J-   II,   Z,  W,    van  Setenum  ;  roet  30  h.  en  210  inw» 

STEEG  (EHEDER),  hunrs.  op  den  Felawemooin ,  pro?.  Gelderland. 
Zie  RaiDzasTeec, 

STEEG  (VOORSTE-),  gcb-io  Öpper-Gelder ,  pro?.  Limburg,  difttr*« 
«rr,  en  ÏS  n.  N,  van  Roermond^  kant.  en  1  u,  Z*  van  Bürêt  ^  gom* 
en  10  min.   Z,    W.   van  Sei?enum ;  met  36  h.  en  230  inw. 

STEEGINGA,  ook  wel  STSCüifieA  of  Stiküga  gespeld,  voorm,  state, 
prov,  Frieriandj  kw.  ^ even ii*om f/en  ,  gnal.  SleUingwerf-Oosicinde  f  arr. 
en  6  D.  O.  van  Heerenvetn  ,  kant.  en  2i  u.  O,  ten  N.  van  Oldebet' 
koüp,  tt  min.  W.  van   Ootirrwolde  ^   waartoe  bet  behoorde. 

STEEG  MANS- BOSCH,  boscbjc,  prov.  l  rietland ,  kw,  OotlergiM  ^ 
griet.    JÉ  cktka  f  spelen  ^   {  u.  W.   van  iluiteiipoti, 

STEEK  (HET  GAT-VAN-DEN-BENEDEl^-NIEOWEN-),  kil  in  den 
Biesboichf  prov.  J\oord'Brahand ^  gem»  Xade-un-Drimmelen ,  nit  bet 
Gmi-utH- Kampen  voortkomende  en  ,  met  eene  luidclijkc  en  vervolgens 
tnidwei lelijke  rigting  ,  lusscbcn  de  Honderd  Dertig  cu  de  El  ft  plaat  Ier 
eenre  en  de  Ytschpiaat  ter  and^ru  zijde  door ,  in  den  Amer  uitloopend«* 


Mi 


STK. 


8TËRKEIlk^  voorm,  li.  in  StaaU-Flanniiertn ,  prov.  Zere 
)itj  tlrii    ^ah^rvtdcd   van  aïti  Janaürij    144(>  door   hei   watPr  versv^olfprtfj 
is  Pïi   urmnicr  weder  1$  bovcngekomcn  en   Diocl  (fcic^ca    hebben  ,  itkAf 
nu    fit!   Brinkman   is.  j 

STEEKJK  (HET  GAT-VAN-HET-),  kil  in  den  Btethüwck,  fwotj 
IHoorrl-lirohfUid,     Zie  Vlorubm  {Het  Gat-V4|i*).  J 

STEEKHI,  naam  <,  welken  de  Negers  ^cfcn  aan  de  suikerptaiilJ 
JoUA^i«A-C*tiiARiiiA  ,   in    iyederlun(lM-€iimna,      3tie  Jomapiii a-Gat  11 4ftiAi.     i 

STEEKT,  buurl  in  Htjnland ,  prov.  Zuid- ff  oUand^  nrr,  'êGruven^ 
hatft^   ka«L  Alphen  ,   ffiitn.   jÜphen-en-  ftieiveld,  1 

Zij  is  trn  dur  vyf  wükcn  van  dcffcm.  Alphen-en- fiietveid  en  hitM 
lich  van  di*  Gouwsehe-!^hji»  tol  bij  Zwamaierdam  ^  langs  den  Hoogw 
lUjridrjk  ,  iiit. 

STtïiKTEIl-POLOKU  of  STiniT-poiDen  ,  ook  STECKrcK-roLDtm, 
\n  ftijnlund  t  prov,  Zntd-ffolland^  nrr,  Letfden  ,  kant.  Aipfien  ^ 
Alphen-cH'fiictveld ;  palende   N.    aan    den    Eijo,    O.  <qo    den 
polder «  Z*  aan   11  ij  11 1! veld  ,  W,  aan  de  Gouwe. 

In  dptrn  polder  niocl  ern  RomtMilscb  gebouw  g-estaan  hebben  ,  welk 
muren  v^cl  eencn  gebcelcn  niof{;on  f^ronds  besloe^n,  en  dat  ondei 
den  naam  van  Buri;-tc«  A  lp  hen  bekend  ij.  Men  meent,  dal  he|| 
hel  Alvamaka  of  Albjiiiiana  der  oude  reiskaartcn  zonde  {rcwccsl  sijoJ 
Zie  hieromlrenl    vootU  hüt  art.  Alphen,   in   hi't  Lat.   ALPiiEaQ».  j 

De  STEtüTtn^POLDiB  beslaat ,  vol^rcas  het  kadaster ,  eenc  oppenriAkti 
inn  Ü53  bitnd.  en  wordt  door  ccncn  molen  en  eenc  slujs  op  dm  Em 
van  bet  overlolïfj|e  water  onlla»t.  J 

STEEKTER-POLLER  (HE  KÜRT-) ,  pold,  in  iïi>«tofi«l,  prof,  ZmiM 
f/alhnd^     Zie   KoRTSTEKEn-FOLiiEa.  i 

STEELAND,  voorm.  hecrl.  in  Staaii-y  laanderen  f  ptoy.  ZetUndï 
in  Ajrekr* Ambacht ,  wier  Edelen  ,  ali  het  wajc  ,  hel  opperhewind  in  \n^ 
anihachl  bezaten  en  daarmede  eens  den  «trijd  le}pn  Doornik  Tolhieldraj 

Deze  beerl.  werd  den  $i  Januarïj  1440  overütroamd  ,  en  bleef  tot 
in  1508  drijven  ,  wanneer  xij  onder  den  naaxu  van  den  ZBr£ii«Aa*Mti 
DKi ,   herdtjkt   werd.     Zie  dat  woord*  I 

STEELANDS-FOLDER  ,  van  ouds  CLAEi*vAit-STrEi.Aais  rotoat.  akoi 
(];enoi<n]d  naarden  hL'dijker,  onhehuiKde  potd.  in  het  eiL  T holen  ^  iifQU 
Zeeland^  Tweede  distr.,  arr«  Zictikzee  ^  gem.  Scherfmnüse ;  palenii 
N-  aan  den  PoIder-van-Oud  Poortvlit^t ,  O.  aan  den  Polder- van-Mi 
Slrijfii  ,  Z,    en  VV,   legen   de  OostL^r-Scbelde* 

Deic  polder  be&laat ,  volgens  hel  kadu&ler  ,  cene  oppervlakte  t«i 
SiS  blind.  50  v«  r.,  waaronder  15  bond.  51  v.  r.  83  v.  elL  tcholb 
land,  en  wordt  door  een  vahbii^jc  ,  Iniiffi  den  polder  Nicnw-SirijeaJ 
op  de  Oasler-Schelde ,  van  hel  overtollige  water  ontlast.  liet  potdefi 
hesLuür  beslaat  uit  dal  vao  Poortvüci ,  waarby  bel  volgens  cont 
dykf^pscbot   helanld. 

STEEKHOVEN,  b,  in  de  hccrl.  iSlW/eny  pror*  Noord- Brahand  ^  «fij 
en  2  u.  N.N.  O,  van   Breda,  kant.,  gem.  en  1  u.  N.  N,  W, 
ierhout  ^  een  gedeelte  van  het  geb .  Steelboven-en-Bricttg^ensi 
makende  ,  |  u*  N*  N.   O.  van  den  Hout  ,*  met  10  h.  en  70  tnw. 

lleedg  vóór  den  vtoed  van  1421  was  dexe  pbtat^  hekend  en  toen 
genoemd.  Zij  vloeide  hij  dien  vloed  onder.  Later  lag  bier  een  fort,  sijod 
niet  te  genaken  dan  langa  den  8ieelliovensche-dyk.  Dit  fort  ««§ 
ftoo  veel  gewigt ,  dat  Maüiits,  Prins  ra»  Oranje,  toen  h(f ,  in  1$9ïj 
Geert  ruiden  berg  wilde  hcicgerco  ,  van  oordeel  wa«  niets  Icfrcii  de  v« 
ling  te  kuDUCQ   oudcracuicu ,    soo  hy    btl   uict  bcuiagtigde  %6ór 


ÊÊ^ 


ST^. 


G05 


de  vya1ïrT5mg5"^5gÏBf"tol  onïtH  deed,  aicL  z^ne  gewone  »nori va- 
rend heid  4?n  ijclcid  itt  het  dooricUen  van  ttcn  Arbiïid  ,  welke  daor  deii 
annhritidenden  re[[eii  ^rootelijk»  vermeerder*!  werd ,  nnderdc  hy  ^nn 
twee  lijden  mcl  loopi^ravcn  den  dijk,  tusscdcn  de  «tad  en  het  fort, 
tirt\ielk^  toen  de  dijk  vermreslerd  wa4 ,  van  de  vettlng^  afj^eineden 
zyndc,  lich  den   ö  April  ovcr|;af, 

To«ti  in  het  jnor  1791  de  Früiiüchen  Geertrnidt^nber^  wilden  bele- 
geren ,   maakten   iij  T.ich   ook  eerst  mcesler  van  de*e  sterkte. 

Tbans  is  dit  no;j  eene  verdedi|rbarestctliri{^  ,  beboorende  tot  de  TVoorJ' 
Krabfind&cbe  walcrltnic  en  beslaande  tiit  een  hoorn  werk  ,  op  den  toe- 
gang van  den  ïloiit  nuar  Gcertriiidonher^j  en  twee  posten  ter  wcdertij- 
3en   van  den  Sleoliiovensche-dijk  allei  in  vervallen   staat. 

ÖTERLHOVEN-üNBHltiLTGENS,  geh,  in  de  hcerl.  AYryVi.,  pror. 
Noord-BmlHtnti ,  arr.  en  2  u.  N.  N.  O,  van  Ihtda  y  kant*,  geni.  en  t  lu 
N-  M.  W»  van  Omtet'houtf  \  u,  H,  N.  O.  van  den  Hout^  waiirtoe  hetker- 
Jiclfjk   l>ehoort ,  aari  dtfn   weg  van  den  Hout  op  Geert  ruiden  berg* 

Het   hestajit    uit   de    b.    Stcelhovco    en   fi  ri e Ugcns,    en   lell  * 
15  h.    en  8Ü  mw. 

\}ti  hoog-e  ,  boven  den  vloed  van  18  November  1421  verheven  ,  grond, 
komende  vun  den  Jlont^  sehijnt  Insscben  de  Made  en  dit  ^eb.  lot 
aan  Geert riiïdün berg  g*."bn>ppn  te  liebbcii ,  docb  door  den  gPitejjiUn  vloed 
op  dat  pnnl  te  lijn  weggesbigen  ,  lielgeen  vnn  OuDRiinovfiw  seiiijnt  Ic 
bevestigen  met  dcxe  woorden  :  »  Voor  den  voorsx,  inbrcnek  h.iilden  de 
»  dorpen  daer  ontrent  gelegen  eenen    vrycn  heerwcgh  ,    om    binnen  du 

•  voor»2<  Strde  (Gücrtmidenberg)  met  bacf  Wagens  cndc  Poerden  Ier 
»  Merkt    te    komen  ,    welcken    beerwegb    door  den  voorsi*    Inbn?nck  , 

•  ioo  gebroken  endc  wegb  gefspoclt  is ,  dat  bij  [janlsch  ten  onbrnyck 
»  geworden  \% ,  ende  moest  men  bier  met  sebnytjeni  varen  ,  dacr  men 

•  te  voren  met  Wagrns  en  paerden  konde  ryden  enz.  Tot  gertttf  van 
»  de  Inwoonder»  emle  Vrcnidelingen  ,  om  beqiianiclyck  te  Toet  cndc 
»  met  Wagens  cnde  pai'rdrin  iiyl  emh  in  de  fUid  te  konnen  komen  , 
«  hebben  die  van  St.  Gcertniydenberge  eeniïn  Kadcdyek  eiidc  Voctweifb 
»  gemaeckt ,  gelegen  tusücbcn  de  slede  ende  ölcüoloo  (Stcülliovtin) 
cm,   i\):* 

STEELIÏOVENSCHE-DIJR  of  STEEMioor^enE-nuit ,  dijk  inUe  befH, 
Mfoéie  jjkrow,  If oord' fi f rtband^  in  eeiii' zuidelijke  ri|j;ting,  Ijinjj^dc  üongc, 
van  Geertrnidenberg  naar  Slei'lboven  loopender  Uczn  dijk  dicnl  om  het 
water  van   de  1  horige    uit  di«n    Kmcli»i-poUlt:r  te  weeren. 

STEELUOVENS^VAARTJE  (HET) ,  water  in  de  beerl,  Strijêu  ,  prov. 
Naord-Brnhand  f  ^em.  Oostlerïmttt  j  dat,  niet  eene  noordoosLelijkc  rig- 
ting  .   van  Sleclhoven   naar  de   Dongi:  loopt, 

STEEN  (1>E),  plaat  in  dun  Bkkhmch,  prov.  Pfaord-BmbaHd,  Zie 
Cioosreaoi  n  t  (  St  CKii  -  v a  >^  - ) « 

STEEiM  (ÜK),  voorm.  kast.  in  ^t'm/rtf»i ,  prov.  ülrerhtf  arr.,  kant. 
Cfi  S  n.  Z.  len  O,    van   Atmnfoort ^  geni.   ff  (tmlenber^. 

J>it  kast.  is  in  hel  jaar13ijr>  vcriMü-st.  De  plaats  ,  waar  het  gestaan 
Leeft  «   wordt  nog  de  Steen  genoemd* 

STEE?*  (DE  HANGENÜË*),  0ATOE-G*r,Ti!io  ,  klip  in  ant-tmlië ^  antt 
de   kiifi  van  bet  iHoluktfke  cil.  Amhaina  f  schiereil*  LeifitHtür. 

Zy  is  overlicï  lende  en  ded«t  uit  gebuid  ,  mvX  sliilaetiten  ,  afhangende 
tuinen  en  struikgewas  versierd  ,  welke  op  de  lagei'  |jele{|en  koniiiKMi 
dreigen  neder  Ic  storten.     Ook  bovenden  lU^^ittiüB  Srtea ,  zoo  Mfi-l  aU 


l'i 


1AN  Oi^DurHOftllfp   Ow/-lla/£«ii4tl ,  nu  lu)ft -tlit'kmii  ,  14.  DU  m  190 


691  S  T  E. 

bger ,  lyn  de  rotsen ,  te  midden  Tan  een  di^  woad ,  ab  epcop* 
tUpekl ,  en  Tonnen  drie  boTen  elkander  liffgende  komnien ,  waardt  kl 
water  Tan  de  eene  in  de  andere  afstort.  Ofer  en  tasschcn  eeoe  meift 
klippen,  baant  xich  de  beek,  met  |[eweld,  eeoen  weg,  alort  lid. 
diep  schnimend  naar  beneden,  en  Tormt  de  twee  waterkomnMa,hl 
Mannen-bad  en  bet  Vroowen-bad  genoennd  ,  om  TerTol^fasaé 
in  de  baai  te  werpen ,  nadat  iQ  de  sud  Amboo  Tao  Tenck  en  bdèr 
water  Toonien  berf^. 

STEEN  <ROODE-)  (BAioi-Hna4) ,  kaap  in  Oott-imdÜ,  op  bet  A- 
Idksrftecil.  Jmbomay  schiereil.  Ltylimar.  —  Rel  is  een  der  hoekB, 
welke  de  binnenbaai  Tormen. 

STEENAKKEE  stuk  land  met  eene  boeTe,  io  de  bar.  Tan  Mb, 
^oyr.Ifêord-Braband,  fiertU  distr.,  arr.,  kant.  en  f  u.  W.  Tan  Bnk^ 
gem.  en  I  n.  N.  van  'sPriHCtnhage ,  10  min*  Z.  Z.  O.  Tan  de  JfceftyMV- 
toe  bet  kerkelyfc  beboort,  een  gedeelte  Tan  het  ceb.  Bwrgat  Ditmakoèi 
hoewel  bet  op  sommige  kaarten  abusiveiyk  self  ala  fehucht  ToorisriL 
STEENBkNK ;  droogten  ,  liggende  als  een  dreasjpel  Toor  den  !«■■ 
pol.  Zy  worden  ondersebtiden  in  de  Noo  rder-S  teen  p  laat  cik 
Znider-Sleenplaat.  Eerstgenoemde  is  hei  droogpt  en  haaélli 
gewoon  laag  water  57  paKn  \  terwfjl  de  tweede  idadao  nog  (Ipib 
water  heeft. 

STEENBANK  (DE) ,  droogte  in  Oast-indië,  in  de  Zm  wam  Jm^ 
aaa  de  kost  Tan  Remban^, 

STEENBEEK,  bait.,  in  Oper-BeUwe,  pnv.GetderimuÊ,  óhU.^m. 
en  S  o.  Z.  W.  Tan  Nijmeyen^  kant.  en  d  n.  W.  ten  Z.  wmu  Sht^  f» 
en   1  n.  W.  Tan  Fmlhur^ ,  nab\|  SeUen^  waartoe  het  liebeorl. 

Hit  bait.  beslaat  met  boomgaard  ,  boseb ,  tuin  ^  TyTers  en  leepnh 
waters  eene  opperTlakte  Tan  S  bnnd.  50  t«  r. 

STEENBERGEN  ,  Toorm.  beeri  ,  Toorbeen  een  dotnein  Tan  hethsii 
Tan  OaAüja-NASSAU ,  proT.  Noord-Èrahamd ,  in  het  Moordeiyk  gidtffct 
Tan  bet  markgr.   Burgen-op- Zoom, 

Dese  heerl.  was  van  het  W.  naar  O.  omtrent  drie  uren  gaans  laaf  i 
en  Tan  het  N.  naar  bet  Z.  één  uur  breed.  Zij  grensde  ten  N.  aaa  kt 
Volkerak  en  de  Vliet ,  die  haar  vau  het  eiland  OTerflakfcee  en  de  heaL 
Prinselaoli  afscheidden  ,  ten  O.  aan  bet  Land  Tan  Gastel  en  de  baroaoii 
Tan  Breda ,  ten  Z.  aan  het  overige  gedeelte  Tan  het  naarkgr.  Tan  fieh 
gen-Op-Zoom  en  ten  W.  aan  de  heerl.  Vossemeer. 

Dese  heerl.  had  het  selfde  grondgebied  als  de  tegenwoordige  §«■• 
Steenberyen-en-Kruisland.  Zie  dat  art.  Zy  maakte  oudtyds  eca  ce- 
deelte  Tan  het  graa(s.  Slrtjen  uit ,  en  werd ,  na  de  Terdeeling  Tan  at 
graafs.,  io  gemeenschap  bezeten  door  de  Heeren  Tao  Breda  en  fierfea- 
op-Zoom  ,  die  haar  naderhand  onderling  Tcrdeelden  ,  h(j  welka  gele- 
genheid den  Baron  Tan  Breda  de  stad  Stbehbbbceh  ,  benoTens  de  poMcri 
Kruisland,  Grom  wiel  én  het  Westland,  ten  deel  Tiel.  Nader- 
hand werd  de  heerl.  STSBHaiaaER,  als  een  gedeelte  der  nalatenschap  vas 
"WiLLsa  UI,  Koning  ran  Engeland,  in  de  Terdeeling  dier  goedere» 
tosschen  den  Koning  Tan  Pruissen  en  Jah  Willbb  Faiso  ,  Prins  em 
Oranje ,  ten  jare  1732 ,  desen  laalstcn  aanbedeeld  en  is  eindelyk  aii 
een  deel  Tan  het  markgr.  Bergen-op-Zoom  beschouwd  geworden. 

Het  wapen  deser  heerl.  was  een  Teld  Tan  goud  ,  met  drie  St.  Andries- 
kruisen  Tan  keel ,  geplaatst  twee  en  een  ,  hoTen  drie  bergtoppen  tsb 
sinopel ,  welke  uit  den  onderkant  te  Toorsch\in  komen. 

STEENBERGEN,  plattelandst.  in  de  heerl. ^<een6ef^it  ^  proY.  NeeM- 
BtahatU^  yierde  distr.,  arr.  en  7  u.  W.  Tan  Breda,  kant.  en  ^i  a.  N. 


STE. 


lei»  O.  van  Serffin-üp'Zonm ,  gvm,  Steenhtr^tn*en'Krui*hnd ,  tJl'SS' 
17''  N.  B.,  Sr  59'  l^''  O.  L.,  een  grool  l  n.  len  Z.  van  de  Bodmo- 
daalsrhc^  of  Steenberijscbc-^lict ,  «oarmede  i^  ^cmccnirbap  bwft,  iJoor 
eenc  bekwame  ba?en  met  een  Terlaal »  ook  dienende  om  bet  oveftoUi|{e 
itatcr    der  ommelanden    dezer   ilad    daarop    te    ontlailen.     De   flads- 

graeblen  en  een  door  de  ttad  loo|iend  water,  t\jii  ia  irerband  met  dcti: 
aveu. 
Volgens  somoiigen  zonde  ilj  baren  oorsprong  Ie  danken  bebbi  n  ann 
ceo  tol  bil  if  dat  hier  ,  'm  bet  jaar  605  ,  op  bet  kanaal  ^  gegraven  van 
Slrienmonde  af  tot  Strienbaui^  door  zekeren  Stienivs  ,  Landvoogd  van 
dit  gewest,  zonde  gebouwd  zijn.  Het  was  io  de  veerliende  eeuw  eenc 
koopstad  ,  vanwaar  rnen  sterken  ban  del  op  Engeland  en  Denertiarkru 
dreef.  Het  plaatsje  was  toen  veel  groatcr  dan  tbans*  Een  zware  brand  , 
welke  ,  in  1565,  b.iar  genoefj^^aani  gebeel  vernielde,  beeft  veroorzaakt, 
dat  zij,  weder  berbouwd  wordende  ^  btnneo  eenen  enteren  riogmutir  be* 
floten  werd.  Men  zegt  (boewei  dit  ni^l  zeer  waarschijnlijk  is),  dat  de 
hedeodaagscbe  stad  ,  oaanwlijks  bet  tiende  gedeelte  barer  vorige  groofe 
sou  bebben.  Zoo  lang  die  stad  slechts  met  een  enkelen  muur  omringd 
was,  kon  zij  niet  dan  geringi^n  tegenstand  bieden  :  gelifk  zij  ,  tweemaiil  ^ 
eerst  door  den  Hertog  V4f<  l^ABas.,  in  1585  en  daarna  door  Prins  M*ci- 
RiTS  ,  in  T5*J0  ,  zonder  veel  moeite  ,  verwonnen  werd*  Men  was  ioen 
in  de  verbeelding^  dat  de  gelegenheid  vno  baren  grond  niet  tofïtiet  ,  om 
naar  de  gewone  wijze  verslcrkt  te  kminen  worden.  Dan  terwijl  de 
Spaanscbc  oorlog  nog  dnnrde ,  namelijk  in  16i2^ ,  is  zij  eerst  met 
eenen  aarden  wal  versterkt  geworden ,  naar  de  latere  vestinghoiiw* 
kunde.  Zy  is  van  eenen  cirkelvormigen  omtrek  ^  en  bad  ze»  bol- 
werken ,  eenc  brcedc  diepe  boofdgracbl  en  geemï  andere  buiten  werken 
dan  kleine  ravelijnen  in  den  bedekten  weg  en  eenc  voorgracbt,  op 
den  hoogen  grond,  icn  O,,  lag  nog  een  kroonwerk,  gedekt  door  twee 
contregardes.  Yao  dit  alles  is  niets  meer  aanwezig ,  dan  gedeelten  der 
hoofdgraebt ,  docb  de  gedaante  is  nog  zigtbaar.  Door  dit  een  en 
ander  ^  mogt  SttEsiicaaEii ,  onder  de  vestingen  van  aangdegenbeid  voor 
den  Staat  gerekend  worden  ,  en  is  nu  oog  eene  te  verdedigen  stelling 
in  de  Noordbrabandscbe  linie  van  iniindatien  ,  tot  dekking  der  shiizen  , 
waardoor  faet  oiiiMggend  terrein  kan  geifiundeerd  worden  ,  waartoe  ook 
de  daartoe  behoorendc  LctirRcbans  drcnt.     Zie  dat  woord. 

De  stad  beeft  thans  een  vierde  uur  gaans  in  baren  omtrek  en  ts 
eene  stille  opene  plaats,  die  bij  liet  inkomefi;  vau  de  zijde  van  Bergen* 
op'Zoom «  een  aanzienlijk  voorkomen  berft ,  door  de  ruime  vrij  reg'a 
Kaai-  op  1)  a  m  s  t  r  a  a  t ,  verder  op  de  Kerkstraat  geji  oemd  ,  wel  kc 
baar  in  de  gtlieele  lengte  doorloopt  en  met  f  ra  ai  je  tmizen  bezet  is.  De 
daaraan  evenwijdig  loopende  Vleesc  b  hou  we  rsstra  al,  VisHcbc  rs- 
•  traat  en  Beer  est  ra  a  t,  benevens  de  haar  doorkruisende  Blaauw» 
poort-  of  Gas  th  u  i  SS  tra  a  t ,  maken  groolendcds  bet  overige  gedeelte 
der  stad  uit.  Zij  is  verdeeld  in  vier  wijken  en  bad  vroeger  twee  poor- 
ten :  de  eene,  de  Waterpoort  of  Knaipoorl  genoemd  ,  w.if  ïn 
bet  Westen  en  had  haren  uitgang  naar  de  Vliet ;  de  andere,  ten  Oosten, 
werd  de  Oostpoort  geheet  en  of  ook  de  K  ruis  poort  j  zoo  veel  ge- 
zegd,  als  de  K  ru  is  la  n  dsc  bep  oort  :  dewijl  daardoor  de  vrcQ  gaat 
naar  het  dorp  Kruisland.  Van  deic  poorten  is  nicïs  meer  te  bespeu- 
ren ,  zoodat  er  I hans  slechts  twee  openc  uitgangen  zyn  ,  op  den  ryweg 
van  Bergen -op- Zoom  naar  Wilh-mstad*  Bukendirn  is  er  nog  eene 
opene  uitgang  len  Noorden  en  een  kU'in  poortje  teii  Zuiden  om  naar 
de  omliggende  bouw-  en  weilanden  te  gaan* 


Sla4b9if ,  9fé€  Mmrii,  we 

I  kad  vrwfcr  gtékmd  ab  f  Ibfii  toe  i 
hiapyiay^jwrWym.     Hd  b  ia  het  >Hr  IM 
fcwmiiife  ita^h««  fUM  ia   de  KmmaÊwmaT  cb    b  rca    aei  vinfai 
ftiifg ,  «dfcs  fraatstok  rait  «f  mr  aaflca ,  vas  de  GaeiBibche  bn 
arde.     Bei  ft^ïx  mA  tak  rwmé  iaepckarealjew 

SmaHacn  htm  de  vot^cade  aalifaire  gebaaam  r  eea  Aascaaal 
made  cea  fraat  bedit  gebaav  ,  'm  1768  aaofdrsd  ;  eea  kleia  1  raid 
■laf  as^a  ca  cea  Waeblliuia,  tbaaa  bq  dea  coadiMlaar  do^arti 
lerie  ab  voaiaf  ia  gcbraib. 

Mea  beeft  4e  SrEnKaeaa  ook  cea  Kaataor  voor  de  Brltwtt 
poflerij  ia  de  KmmisirmtU  ca  ecae  Baak  vaa   Leeoiag. 

De  Herforadea,  die  er  »^  ia  geul  «ya  ,  vmétt  welke  Mlla 
dcanleay  nukea,  aicl  die  Taa  bei  d.  de  Heoo  co  omliggeada  bi 
dea  ,  ccoe  eeai.  oit  ,  welke  tol  de  klas.  vaa  Brtê^  ,  ring  vaa  Bttfm 
ap-Zaaai ,  beboort.  Zij  weid  vra^|^  ^^^^  twee  Piredikaiitca  bedieaé 
tbaas  echter  tlccbta  door  eeaea.  De  eerste ,  die  ia  dese  geoieeata  b 
lecraaranibt  heeft  waatgeoomcB ,  i*  gew««:st  Dat»  iloaasr  ,  dia  ia  k 
jaar  1997  berwaaru  kwani,  co  in  bel  jaar  1690  ftatorreit  «il  fcrtnk 
ken  is.  De  eerste  tweede  Predikant  was  WiaLia  Nask»  «  die  ia  ki 
jaar  1689  barwaartt  kwam ,  ea  io  bet  jaar  1709  overleed.  Ra  do 
dood  van  dea  Predikant  Jacosos  Ptu.  tas  VtLfaa  «  io  17i8 ,  is  er  |ch 
tweede  Jjoeraar  meer  beroepen.  Het  beroep  fesafaiedk  door  den  kcrki 
raad.  De  lerk ,  in  de  Kerksltaatf  welke  toot  deRelbraMlie  aaado 
H.  SiavATios  was  toegewyd  en  deityds  een  kapittel  van  v^f  Kanaaaibn 
bad  ,  was  een  groot  en  rnim  gebouw  ,  met  eeneo  spitsen  taren  eaw 
t  eea  orgel  voorzien.  In  dete  kerk  moet ,  folgens  Gsahaus,  de  iitwittk*" 

!  Trieod  begraven  xijn ,    die  op  ceaen  der  kmistogten    naar   bet   Heilif 

land ,    de  boekweit  uit  de   Levant    naar   Nederland  heeft  overgefaragl 
Desa  kerk    is  in   185i  door  eene  Qehee\  nieuwe ,  op   de  zelfde  plaats 
f  vervangen.    Uel  is  een  fraai  langwerpj{r  gebouw  ;  de  voorgevel  bestai 

uit  een  fronistuk  ,  nislende  op  vier  zuilen  van  de  Corinthische  boaworde 
waarboven  een  vierkante  toren  uitrijst  ,  voorzien  van  eene  sierlijke  spil 
lijnde  eene  open  koepel ,  met  pyramidale  naald.  *Zij  beefk  een  orgc 
en  is  aan  de  Noordzijde  met  een  fraai  ijzeren  hekwerk  en  overigens  bm 
een  steencn  muur  omrigd ,  waar  binnen  bel  kerkhof  ligt. 
'l  De  Roomse  h- Ka ihoiy  ken  ,    die  bier   1570  in  getal  zijn,    oa 

f  der  welke  1050  Communikanten ,  maken  met  die  uil  de  w^fcea  Wc^ 

berg,  Westland  en  Oudland  eene  par.    uit,    welke  tot  bet  vie. 
[  apost.  van  Breda,  dek.  van  Bergen-op-Zoom ^  behoort ;  door  eeaea  Pat- 

r  toor  en  twee  Kapelaans  bediend  wordt-  en  ongeveer  5500  zielen  ,  oada 

J  welke  2350  Communikanten,  telt.     De  kerk,  aan  de  markt,  aaa  da 

H.  Gdhharos  toegewyd,  is  in  het  jaar  1830  nieuw  gebouwd,  Ier  ver- 
vangingvan de  hier  vroeger  in  de  ^/eescAAouiperis/raaf  geslaan  hebheade 
scbuurkerk.  De  tegenwoordige  kerk  is  een  langwerpig  gebouw  nrt 
cenen  voorgevel  beslaande  uit  een  fronistuk ,  ondersteund  door  4  zoüra 
van  de  Corinlhiscbe  bouworde  en  rael  het  woord  Dio  in  gooden  le|p 
Iers.     De    kerk  is  voorzien  van  een  orgel   en  een  rood  koepeltje. 

Men  beeft  er  eene  Stads  Burgerscbool,  zijndo tevens  eene  K as I- 
school  voor  jonge  llueren  ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van  !I0  leer- 
lingen bezocht  wordt.  —  De  kenuis  valt  io   dcii  eersten  October. 


STE, 


SieiMttieoffR  is  de  gnlxMïrlrpL  vnn  de»  Ncderdiiilst'Iic  Dichtere*  Diöeric* 
AnAUA  ScioMèif^  gcli.  ViafcooTR?! ,  ^pIi.  6  Frbriiorij  1788,  f  T6  April  1811. 

STecnMnfiei  iccd  nu  en  dan  v^andclijkc  fuinvnllt:ii ,  vooral  g-odti' 
f^nde  de  Spaan^chc  bcrocrt(?n  .  en  wisselde  d«iardooK,  cU(!^{ykc  rriuJcn  « 
-van  eigrnaar.  In  den  jare  l'S71  viel  lij  den  Staat^chen  Veld  beer,  van 
CoAKPikGiiiB ,  in  handen  ,  n(\  dat  h^  er  de  Hoo^dtiitBcha  Wietlirifr  had 
iiit gedreven.  In  1583  trok  de  Ilerlojf  van  Parma  met  sïjn  h*ger 
nnar  Roosendaal  om  den  Ma.ir.^chalk  Biio?i  slag  Ic  teveren.  De  Maar^ 
sfchalk ,  xyoe  aankomst  verncuiendc ,  brak  op,  met  hel  leger,  en 
i«'cck  ,  over  Stebüieacih  naar  Bergen  op  Zoom*  Pahaa  iet  ie  hom 
AchlernA ,  en  aehlcrhaalde  ,  fn&schen  STRi.^iRncBfi  en  Hal  leren  ,  zijtic 
achterhoede,  die  zich,  wel  Iwec  uren  lang,  dapper  weerdt-,  (ol  ibt 
llmon  ,  met  de  overige  benden  ,  briar  bijspringen  kon.  Toen  werd  dn 
strijd  errst  regt  hevige  De  Manr»chalk  ,  van  hel  paard  gevallen  «  brok 
lijn  been  ,  en  soiule  gesneuveld  xijn  ,  «oo  BAiictio»  ,  mei  de  heudcn 
des  Prinsen  van  Oranje,  en  anderen  hem  niet  waren  komen  oiittctlen. 
Het  gevechl  ,  dat  op  den  17  Jiiiiij  voorviel,  duurde  lol  lirn  itrc  dei 
avonds,  mei  omlrent  even  groot  verlies^  namelijk  van  vier  honderd 
tuar» ,  aan  heitle  zijden.  Parma  «u  de  Staalschcn  trokken  beide  des 
anderen  daags  aL 

lil  het  icltde  jaar  varEckerden  tich  de  Spanjaarden  ,  door  verrasjtin^ 
^an  het  stadje.  Eenaantal  saldalen,  van  de  bezelling  va»  Breda  ^  zich 
iu  boerengewaad  gcsloken  hebUeiidc  ,  geraakte  er  onder  die  vermoniniing 
kinnen  ,  en  persten  den  stedelingen  een  nanKienlijk  ranUoengeld  af. 
Zeven  jaren  daarna  werd  er  Prini  Maürits  meester  van  ,  en  bleef  voorts 
STEEnsiRGRiT  in  dc  mngl  der  Slaal^chet» ,  tot  in  het  jarir  16ii^,  wanneer 
liet  <,  na  een  kort  Iteleg  ,  aan  Loon  ds  Vcla5C0  hij  verdrag  overging. 
Op  nieuw  kwam  de  stad  in  dc  niaj|t  der  Staten  |  in  het  jaar  l()ï29,  en 
if  «edert  daarin  gebleven. 

Bij  den  inval  der  Franscbcn  In  on*  Vaderland  ,  in  I79t> ,  trad  dc  Gc- 
li£raal  Majoor  Scn«iu ,  die  in  Stcsnbbsgk?i  bevel  voerde^  den  ^GJaiinarij, 
mei  den  (jencraai  Lb  Mairr  ,  op  unlvangen  aanschrijven  van  hun  Hoog 
Mogenden ,  in  onderhandeling.  Mij  gaf  die  vctling ,  op  cisch  van 
den  Fran^eben  Commissaris  o^er,  den  ccd  afleggende,  dat  de  kr^g<;- 
Lczettrng  j  voor  dc    uitwisseling,    niet   legen  de  Franschen  zott  dienei». 

Den  11  Decrndier  1813  werd  StEEpiiEacsi  door  dc  Franschen  met  stil- 
len   tl  om   verlaten* 

STEEN BKBüEiV  ,  geb.  in  Ditrertler-dinff*int f  prov.  Drenthe,  arr.  eu 
H  u«  Z.  van  JneUf  jiidïc.  en  adm.  kant.  en  1  u.  7j.  W.  van  ftuofjtt* 
veen,  ^em.  jCutdwoUe  ^  10  min.  leii  N.  van  KerUnbouh ;  hel  middt^n- 
|iiitit  der  ^m»  met  90  lu  en  laO  inw.  —  In  bet  najaar  van  1858  is 
de  marke  van  Steeübehge)!   vrywillig   verdeeld, 

STKENBEBGEN,  onbehuisdcslreck  land»,  prov,  Friesland,  kw,  (hf" 
iert^ao,  griet.  Smaltinfferland ,  arr.  iUtrenvêeti,  kant*  BeettUrwaaff  ^ 
onder  Bnornher^rtm, 

STEEN  BEUGEN  ,  geh.  in  bet  ding'ipil  /^oortlenteld,  prov.  Drenthe, 
arr.,  adm.  en  jiidic.  kant.  i'n  3^  n.  N.  N.  W.  van  Atfeti ,  gem.  en 
I  tl,   Z.  W.  vüfi    /Wen  ,-  mei  11  b.  en  ÜO  inw* 

STEENBEIU.EN  (AANWAS-VAN^),  poUL  in  dc  bciftrl*  .^leenW^e» , 
jirov.    l\imird-Hrahtiud,     Zie  Aanwas. 

STEElNBEKGEN  (Ï)IJKAAIUE-VAN-),  dykaadje  in  dc  hccrL  AVee»- 
hertfCrtf  prov,  IVoard-Bralmnd j  arr.  Iheda  ^  Unni,  fierffeu-np-Zoortif  gcm, 
Slecubergen-en-finmlatkd;  palende  M.  aan /VicMw-CrtaM  ,  O.  aan  Xliu/e- 
ItMn^en-Printeltindf  Z,  aan  Niiuw^FoiScmevr  ^  W»  aan  ff^oam^ 


M  ST] 

Ddi»  dükaadje  beval  de  poldert   Ki 

tleLeide  Cromwielefi^  Ooal-  i-n  Wei 

der,  Itet   We&lland,  St.  Omkomme^ 

polder.     Zij    besiaal,    volgen»    bet   kadi 

ÏS46i  blind.  7  v.  r  60  v.  elL.  wa.irondcr| 

icbolbafir  land*    Zg  wordt  op  de  Vliet  vait 

co  «iaat   ooder  bei  beitiniif  van    vier  poli^ 

STEENBEIVGEN  (DE  NIRÜWE-  eo  I>B 

pold,  in  de  hcerU  SUenbertjeti^  prov.  /fooré 

en  Heiu  (Ofloi-).  i 

STEENBERGEN  {HETOÜDELANO-V* 

be  fff  en  f  prov*  Jfoord-ffmbandt    Vi^rd^  da 

gen-Of}-Zoomj  gcm.  Sttenbefgen-cft-firuiÊi 

S4cenbergL*rif   O.   aan    Nsüiiw-Croni^AivIl  eii' 

Oijde-J«;iud$-]fia^,    VV.    aan     Kei  VcrdroQ 

Aanwa»  cii  de  zoogniannide  Linie.  I 

Üeie  pold.  welke  ,  volgen*  vab  Gooil «  tl 

bei  algi'nicen  gevoelen  ^  in  liet  jaar  1367  \i 

kada&ler  <,  eeoü  opjit^rvUkte  van  ^^^  biiiid, 

keil  ,  waaronder  7^9  bund.  80  v.  r,  10  v. 

door  twee  sirenen  beulen  «  genaamd  hel  1 

sche-beck  oabij  bet  landg.  Pndtnut  ^  ^ijdOj 

reipeclivelijk,   en  een  dergelijk  onder  do 

gesu primeerde  vestingwerkcu  van  Sleenbei^ 

len  in  Nii^uw-Cromwiel  en  door  de  andere 

in  Eruisland  en   daarna  op   den  Vliet  ,    1 

latt.    Oe  hoogte  vau  bei  zotnerpeil  is  1.1  tl 

derbesluur  besUal    uit  eüneit  Dijkgraaf,  i 

crctariS'Penning^inceslfr. 

Tusscben  de  Ni^ordzfjde  van  deicn  po| 
lingwcrken  van  S  i  een  bergen  ^  vindt  meni 
lenvcsten,  groot  t^  bund,  ^  t.  r., 
dyklasten  onderbevifr  xyn.  Amx  den  luj 
de  zoogenaamde  linie,  den  Ondetandicbi 
ii  bersleld  geworden. 

Lanp  de  Oo»tïijde,  over  de  gelieek  II 
cene  vaart  langs  den    linonid^ik.  j 

In  büt  gedeelle  van  deïen  polder  «  ^ 
thans  geveend  ;  de  niorr  xit  Ier  diepte  ^ 
STEENBEUGEiN  (flET  ÖLIl)Ë4.ANl>SLi 
Stee  n  berden  ,  prov.  Noo  rd-  B  ra  la  nd  f  Fié 
Bertfeu-o^h- Z 00 fM  f  g»rni.  Steenhtrffen-ên-M 
verdronken  \Vc»lland  ,  Ü.  aan  bel  Oudi 
Laag ,  W,  aan  den  wr^  van  Sleenberjjfl 
Deze  polder  be&laat ,  volgen»  heL  ka 
181  bund,  18  V.  r.  80  v,  ell.,  uaarond 
baar  land  ^  en  Moordt  door  eene  brug  ^ 
Eniier,  uyd  3.61  cIL,  boog  1.88  elL, 
bet  n  al  Ierse  be- Laag ,  êimv  bet  verdronk* 
bergscbe-liatcn  en  de  Vliet  vnn  bel  overU 
\an  bel  ïoim-rpeil  is  7  pabü»  onder  A. 
landen   lehen  beheerd. 

In  dezen  pi^hL,  waarntider  ook  de  Dai 
\eel   gofiioerd  ;  bel    %ecn  vkordt   lol  drid* 


STE. 


eo9 


STEENllERGEN  (VERDaONKE^V  A  ANVVAS-VAN),  fmU.  in  de  KeerU 

Steenifergtrft  f  pror*  IftHfrtl'Hrahand,     Zie   Aai*iw*i   (Verdaoukkii-). 

STEENBEBGEN  (HET  V KR ÜKONKElN- WESTLAND- VAN-),  poW- 
in  de  beer).  SUfnburgeti  ^  pruv,  JVoorti-firaband ^  VittfU  diitr.,  arr« 
Brtda  f  kant.  Her<^en*op'Zoom  ^  j;«*m»  Steenberfftn'êtt-Krutsiand :  pa- 
lende N.  aan  den  V4*rdronk*'ii  A.'inwas ,  O  «n  Z.  aan  den  we^  Yati 
Sleenlicrgen   naar  B^T^en-op-Zooni  .   W.  nun  het  Westland. 

Utte  pold.,  welke  in  bet  j^tAt  13G7  of  1576  bedijkt  is  ,  doch  in  1420 
afgcscbeïden  van  het  Wcilland  ,  in^ïtaal,  volgeni  het  kadasler ,  cenu 
oppervlakte  van  8:2  bund«  !2S  v,  r.  9  v*  dl.  niet  de  kaden,  waaronder 
77  bnnd.  15  v.  r.  8^  v.  ell.  scholbnur  iatid  ,  en  wordt  door  eenc  bon- 
ten bnig  in  de  Otmendrecf ,  wijd  2-98  en  bo/ig  Ü  ïïO  cll.,  in  dt-n  Ver- 
dronken Aanwas  en  Yer%a1{[en»  op  de  bnvi'ii  van  Steenbergen  en  verder 
op  de  Vliet,  viin  liet  ovcrloliije  waler  onlla«t.  De  boti^le  van  hel  lo- 
tnerpril  is  0.70  elK  beneden  A,  P-  Het  polder  best  uur  bestaat  iiil  eenrn 
Ilijlk|{raaf ,  twee  (leiworenen  ^  eemn  Scerclarii  en  eenen  Fenfiingnieeilcr* 

Dimr  deien  pold.  «Iroonit  ook  het  water  van  de  soogenaanid<ï  ioiin- 
datielintc  ,  van  Bnr^renofvZooni  af  nnnr  de  Sieenbergiche^haveii  ,  tol 
forntering  van  wrtke,  in  Ifjiü,  de  inniidtaliekfidc  is  geleed  <,  welke  dii 
jfedfelte   tban»  vnn  hel  overif][e    WeAtlaird  aHicbeidl. 

ÖTEENBEIU.EN  (HET  WESTLAM)  VAN  )  ,  pald.  in  de  heerU 
Shmtbertfen  ^  prov.  Naord-fimband ,  FiVrc/e  dislr.,  arr,  Breda  ^  kant, 
Btrf^mtHtp'Zoom  f  frem,  Stftmh^erffett'en-KruUlttnd ;  palende  N.  aan  den 
Aanwas ,  O.  aan  bet  Verdronken  We«iland ,  Z.  aan  bet  Hoojj<vaii- 
llaliteren  ,  W.  aan   Oud-Gliines   en   den   Öni kommer-polder, 

Peie  pold.,  welke,  volden*  va»  (iniin  ^  in  1567  en  volfrens  KETCLiim 
in  1370  en  andernt^l  tn  14^0  bedijkt  ia,  beitaat .  vol{reni  het  ka^ 
dasler^  ecne  opperwlakte  van  700  hund,  43  v,  r.  97  v.  ciL  met  de 
dykeo  ,  waaronder  705  bnnd.  31  v  r.  53  v.  eli.  scbotbaar  land  ^  en 
beeft,  een  e  sLeenen  iliiis  aan  den  Noordoo^tbuek  des  poKiler«  ,  vooriicn 
▼an  een  paar  punldeiiren  ,  wijd  2,30  clL,  hoog  1.73  elL,  in  lÈïi9  vcr- 
oieliwd  en  verbitterd,  als  wanneer  |  n.  meer  westwaarts  in  den  lelfden 
dyk  t  tegen  den  St.  Omkotnnier-polder,  eene  frluis  Is  gelejrd  ^  wijd  !2  elL, 
mede  voorsien  van  een  paar  pnnldeuren,  in  deSt.  ümkommer-  en  Aan- 
was-poldcrs.  HIJ  wordt ,  lurt  bet  water  van  deien  en  van  de  West- 
Graaf- Hendriks»  en  Oude-Heije-poider» ,  op  de  liavcn  van  SieeiibcTgen 
en  verder  in  de  Vliet,  van  bet  overtoUii^c  water  onllast.  \h  hoogte 
Tan  bet  lomerpeil  ii  1  ell.  b<-iieden  A.  P.  Het  |Kïtderl>esltiiir  l>tf^iiiül 
uil  eenen  Oijli[}raaf,  twee  Gciworenen  ,  eenen  Secrelaris  en  eenen  Pen- 
ningri»eester 

STKENHEÏIGEN  EN  KRUISLAIVD,  gcm,  in  de  hecrL  Stemhrgên, 
ptov,Ilfmrd~ihnhnndf  Fierde  distr.,  arr»  Breda  ,  kant.  Berg&n-op'Zoom 
(13  k.  d.f  IBm.  k,,  7  i.  d.) ;  palende  N.  W\  aan  hel  Itratitnier ,  N.  aan 
de  RoosendaaUchc^  of  Sltenbt'rgvrbc-^liel ,  die  liaar  van  de  gem.  Dïn- 
ielonrd-en-PrinM'land  *eheidt ,  ü,  aan  t>nd-Gas!eUcn-Nieuw-Ga»lül ,  Z.  O. 
aan  Koosendaal  en-Ni^jten  ,  Z,  aan  Wonw  en  Halsteren,  W.aan  Nienw- 
VosBemeer  en  St.   PhibpsUnd  >  witnrvan  «ij  duor  bel  Slaak  gescbciden  is, 

Ileie  gein.  bestaat  uit  de  volgende  pold-:  bel  Üiidelands-laag, 
liet  W  e  R  t  i  3  II  d  ^  liel  V  er  d  ro  ri  k  e  n  -  W  c  s  l  la  nd  ,  drn  A  a  n  w  a  * ,  den 
Ve  r  d  r  o  n  k  e  n  '  ^  a  u  w  a  s  ,  ilen  ü  n  d  e  -  H  c  i  j  e  ,  den  ^  i  e  n  w  e  -  ü  e  i  j  e « 
den  West-Graat- üeiid  ri  l4S' polder  ,  den  O  u*  t -G  ra  a  f -Hün- 
d  ri  ks-pn  ld  e  r  ,  den  ün  Ie -V  i  iet- po  I  d  e  r  ,  den  N  ie  u  w  c*V  l  *  a  t- 
p  o  I  d  e  r  ,  <ïe  N  o  o  r  il  -  H  e  e  n  ,  den  T  r  i  a  n  g  e  1  -  p  o  l  d  e  r  ,  den  G  r  o  o  l  e  n  - 
Jü  u  t  s    polder,  deu  K  i  e  i  n  t^  n  •  11  u  t  s  -  |i  <i  I  d  e  r  |  «len   K  r  u  1  s  l  a  n  d  ^  e  b  u 


70O 


STK. 


en    licbhen  lüfdc   vorjr    ïrrlcr  tW^ 
ifcortlen  lot  de  ril»;  v  « 


ÜfDI^^^^ 


|»o1drr,  Ond'CromwieK  1f  icu  w^Cromwt  e  l,  tic  hekide  i*« 
onttckadt!  i^ortvn  legen  de  U  ooft«  n  d  Aa  1  scb  e  -  y  |  i  et ,  hm 
nevens  Qcdctrllpn  vnri  den  11  ee  n  s  ch  e>  po  1  der  en  de  gor  wen  tm 
«likken  van  Ben  kelen  b  er  f^.  Zy  bevnl  de  plfltt(!iAnd5t4kd  SleeiJ 
herff  pti  f  liri  d,  Kr  u  tsl  a  nd  ,  i^W  [{«^b.  de  II  oc  n  ,  (t  I  a  <i  u  i«  c«%hui  J 
deti  Overval,  ^iotcnd^.'ll,  Coevcring,  Wel  berg  en  gedeelkd 
van  de  jych.  Ilecnse  b  r^m  o  I  e  n  en  de  Kladt.  Zy  teil  tlOi  kJ 
ttewoonil  duor  I0ï$l  liur«f>;cz  ,  iiitmxikendc  ecnc  bevolk irifj  «»n  rti^ 
6000  invr,,  die  mi^*it  in  den  hindbouw  btin  be«tii.iti  vïndcn.  Men  beeft 
cp  4  kopenmoicn»  ,  3  bierbrouwerijen  ,  1  moutcry  ,  !2  grutleryert ,  l  ItcN 
liHiiJery  «   4    iiii*eisloveti  eti    1   UjftihtokcriJ.  ] 

D<'  Herv.^  die  er  oii^t^vecr   ^90  in  getal  tjjn  ,  maken  <lc   l 
Sifenhert^rn  en  k'riiistnnd  uit ,  welke  in  deie  \rftn   ieder  eenc  k«t 

J)e  K.  K.|  van   welke  rneii   er  ruim  ttÜOO  nnntreft ,  méikeii  de  bni^ 
jïor,   Stftfulmrtffn    en     Krttislnnd  uit  j 
|tar.  eenr  kerk    in   detc  bur|^.   geni. 

De   7   li»r.,    die  men  er  aantriilV, 
Jlrrtfm-oj^'^nom  jjprrkcnd. 

Hel  Uü]}en   M\n  deic  (jem*  is  bel  lelfde  aU  d.iV  vin  do  tooi 
Su*cnber*fen.  . 

STliKiiBEftGEUDIEP  (HET),  naam,  weikon  tnen  wel  tum  ano  d«j 
^deelte  vnn  bcL  PciiEa-,  lager  A uu AiiOMaicr  ,  ^re ft ,  lielWL-lk  ,  liit»ebf| 
Sieeftbenjen  ^  prav.   Drvntht f  en  Lan^th  door,   naar  l*e»»e   loopl.     1Ü{ 

Al>|lA1lDRH»IEr»  I 

STbi'iMlüRGER^MEER  (HET)  of  «tr  STEiniimcta-aEta ,  me«rljfl  i( 
bel  din^«pil  Pfoordenveld,  prov.   Dftnthe  ,  gem«  en  (  tl*  £•  tan  i{o«Cni| 

bij  liel  {jcb.    SlccnbePtfcn,  i 

STEEN ÜEUGI  ,  naam,  welken  de  Negers  ^even  aan  de  verL  pljtnl 
Alpcaat,  in   iVfderinndg-Giiiatm  j  kol.  6 lirtfioiiitf.     Zic  ALoea^T. 

STbENUElUiSCHE-LINIE  (DE)  of  uet  BtcG$caE-^ATtA,  waierV»op^ 
vrclkti  uit  de  Ifft-taiteft ^  in  bel  flaUtersihe-Utatf  g  baren  nor^prontj  neemt 
en  vnn  daar,  iu  eenc  noordclyke  rigting,  door  het   Otulelami>  t 

Tcrdronken-\Ve»tbind  eu    dcu  Verdronken«Aanwa»  loopt ^    otn  i 

W*,  bij  Steenber(*eu  ^  door  eenc  eluii,  in  de  bavcn  dier  »lad  Ie  uuila*i#j^ 
De  nanm  van  linie  otittccnl  ly  daarvan  <,  dal  zy  de  linie  van  inufidalil 
daar»tell ,  Ins&cbcn  Sieenberijen  eu  bel  lort  de  Rover,  bij  welk  M 
lij  fiicb  vereenigl  met  de  anneenge'tcbakrfdc  linie  van  veldwerken,  welk^ 
vroeger  zich  tdii  dal  Tori  tol  aan  de  ve^liu|ï  Her[[en-op-Zgoüi  uitireku^ 
docb  ibani  bij  bel  fort  Moermout  eindigt,  Zic  vcrdci  de  Tor  ten  Maiai 
Bo:«T,    Pi^s^Eü  en  de   Ro%za,  ^ 

STEEiXBBRGÖCHE-SAS  (HET),  wbul-cn  uUwalering$^luï» in  de  ba^rl^ 
Steenbetf/fn  p  prov,   lYoord-HrabaTtd.     Zie  S*s-v*w-STar»iiaftita.  \ 

8TEEL\nKUGSCllE.V  J-IET  (ÜE).  waler  in  de  lieerL  Steenbergen^  prtv, 
Jfaord'ffrahatu/ f  zijnde  dat  gedeelte  van  de  HfiOitntUmtsche^rliH^  dal 
van  bet  i\oosenda.il^cbe-sas  ,  in  eenc  westelijke  en  d^iarna  noordwcsUf 
lijke  rigling  »   door  bet  Stecnbergsehc-ftai ,  \n  bet  Folkvrttk  uitloopl*    < 

STEENUAM  ,  gch.  iu  Fireijt*  ^  prov,  Cromngen  ,  arr.  cu  G  ii#  U.  t«l 
Grottiitffen  ^  kant.  en  5  u.  N.  O.  van  iloügt^tand ,  geni.  en  1^  n.  ^I.CU 
van  Stochleren  t  £  u.  N*  N.W.  vau  SuKlelmreu^  naby  bel  Schildmtxr j 
met  O  b,  rn  *10  tnw* 

STlvKNLïKREN  ,    gem.  in  bel  gniafs.  Zntpfici9,    becrl.  Brom 
prov.  (ieltterlatifi  f  disir.  en  arr.   /^utphtn  ♦   kant.  Doi'xbnrtfh  (5  k 
iu«  k.«  3  s*  d.)»  pülende  N,  W*  aati  den  Uiiseli  N,  aau  de  gem.  Watj 
^M^  O.  aan  iLugclu  ,  Z.   aau  lliiMimelo. 


STE. 


701 


tVeie  (7cm«  is  (jröot  ïn  omtrek  56,041$  «Urn ,  waarvan  14,(K)9e)lp  ]nn^ 
den  IJ^si'1  H^,^cn.  Zij  drvfit  (tPt  d.  8  Icendcrcn  ,  hel  plalielandst, 
n  r  ü  II  k  h o  r  »  fc  .,  lumevrns  dt!  tuitirs.  B  .1  n  k  ,  R  a  k  r r  \v  c  e  r  d  ,  C  o  v  i  k  , 
Emmer,    La  cii  pil  ra  at,   l^iiiir,    ülliori^eri,   Raa    en    Toldïjk. 

Zij  besKinl  ,  Yol^ens  (iet  kadaster,  cene  o|i|ierv|aktc  van  499>>  bnnd. 
42  V»  r,  63  v.  clL,  waaroiidi*r  48H  Inind,  7  t.  r,  94  v.  cU.  bclasU 
baar  land.  Men  Idl  er  448  h,,  bewoond  door  B60  biiisgcji.,  uilnia^ 
kentlc  cene  bevolkinr^  %an  on[rci»eer  5100  iow.,  dic  iijut;«t  liun  besUan 
vtndcn  in  Inndbonw  on  vpefokkerij ,  tijndc  erlanfj»  deii  IJssel  allcrbesle 
>«ei]niiden  ,  i»aarop  jflarÜJk»  (•rni^e  tiomlerden  buetten  worden  vct^cwcid  ; 
terwijl  op  de  bouwïandefi  ^  veel  laruc  woidt  {][4;lce]d.  Ouk  beeft  mcii  . 
er  drie  •tcenovens  ,  wanrin  jrinrlijks  on^veer  drie  millïoeueri  stveiten 
morden  frnbakken  en  aan  vele  hüiiden  i«i'rk  verscbaft  wordt*  Vroeger 
bad  men  bier  nofj  eenc  tinnetdilcekerij  ,  dit-  in  de  terslc  bel  ft  der  vo- 
rige eeuw  nog  al  vrij  aanzifnlijk  was,  al§iiiêde  werd  er  voorheen  veel 
iirortelen/atid  geteeld ,  dal  mcl  dtiitcndc  ponden  jaarl^k»  naar  Braband 
werd  frctondcn. 

De  Hcrv.,  die  er  ruioi  162(ï  in  getal  tijn ,  onder  wulkc  800  Ledema- 
ten,  maken  de  (i^erN,  van  Stft*ntUren'eH'liroitkhorit  uit. 

Be  Ëvani;,  Littb.,  van  welke  men  er  15  aantreft,  worden  tol  de 
gem*  van  i^oethroffk  gerekend. 

De  R.  K.,  van  welke  men  er  11t>0ieU,  maken  gedeeUelijk  de  slal; 
van  Baak  uit ,  en  worden  gedeclttl\jk  lot  de  Mat.  van  Öibur^efi--en' 
ürêftifti  j^  rek  end. 

De  enkele  Isr.,  die  er  woont,  behoort  tot  de  ring'syna^o^e  te 
Sfttmmen. 

Men  heeft  in  dcic  jfem.  vier  tcbolen  ,  als:  éene  Ic  S  te  end  eren, 
i*énc  ie  B r o  ri  k  b o  r * t ,  êthie  te  Baak  en  vvnc  m  1> en  T o l d y  k  , 
welke  getaiiieulrjk   {reiniddeld    een  {jetal  van  SOO  Icerlinijfn  uiLmuakt» 

Het  d,  STtE^iieftKFf ,  oudirjdst  Stirtimc  of  SvE^ne ,  ligt  2  n.  Z.  van 
Zntphen,  t^  u«  M.  O.  van  Ikïcshorffh  ,  aan  den  IJssel ,  leer  aangenaam 
in  het  geboomte  geleden.  Hen  Icll  er  tn  de  kom  van  het  d.  55  b, 
en   5(M)  inw. 

De  Herv,  kerk  was  vóór  de  Beformahe  aan  den  H.  Bt^Mitiita  toegewijd. 
De  Proost  van  Betlebcni  bad  bet  re«l  om  d«n  l*a-<iloor  te  benoemen  en 
bejrnfde  pa^ilorij  aan  eenen  van  Kijni:  onderhoorige  Ue^ulïere  Kanitnoikken, 
met  den  last  van  *s  Maandags  en  Vrijdiig»  ^ieue  tnis  Ie  leien.  Daar  waren 
^rie  vikarijen  lol  gerief  van  de  pastory  jreslichl.  Van  dic  van  O*  L.  Vrouw 
^as  de  Bedienaar  gebonden  Woensdags  en  Vrijdags  de  Goddelijke  dienst 
te  doen  ,  en  altijd  op  ^\ja  eigen  kosten  licht  Ie  onderbouden.  IJete 
YÏkarfj  werd  door  df;n  Graat  van  Bronkhorst  vergeven.  Van  de  vikar^ 
Tan  S.  Badbodu&,  werd  de  bedienaar  door  dea  Fro{i«t  Tan  Bctlehem 
irer koren  en  hij  moesl  Donderilaj|S  en  Zalurdags  de  offerande  de*  al- 
taars opdragen.  Die  van  de  IL  Calhaiina  ,  verpliijtlc  baren  bedienafir 
om  Din^r^da^s  en  Zatnrdaga  de  heilige  altaargcbeiiiieni&sen  te  vcrrig^ 
ten  en  stond   ter  Lie(jcving  van  de  BRütB^BVRSiv* 

Vooru  was  er  nog  cene  kerkdienst  van  St.  AaiiA,  wiens  bedienaar  ge* 
liouden  was  eens  om  de  tweede  week  niiti  te  leten  ,  en  door  de  kerk- 
meesters aangesteld  werd.  ilet  oqjel  bad  ook  ceijige  vaste  inkomsten. 
Men  gi»t  dat  de  kerk  van  SixKnor.nK^  'lm  (sjdi*  van  8t.  Wiliimobo 
in  de  zeventiende  eeuw  ^  gebouwd  i*  ,  akbaii^  aan  bet  midden  of  schip 
der  kerk  is  leer  veel  dniUteen.  Het  kooreiiïd  is  van  later  bonwurde 
en  is  in  1440  gebouwd,  blijkens  eenen  ronden  sïtecu,  die  ^  vóór  don  bratïd 
van  1782,  wajnbQde  tuten  afbrandde  tn  ook  de  kerk  twaar  beschadigd 


STE. 


f -iér  kcC  «flirT^f  was    ky 
ttH»  «.r  tiL  Mif.  ia   1836  il  kg  Tu  . 
..  De  «in  »  ia  ftcft  jw   1741  auuMvkeMik  be»Ma«4 

BMOL    Bj    tlMM    «BW  AcT    IchllBIlB    kokcS    V««r    ijBlJflf  fflW  ■■ 

Tim  II ■■Il  Bk.     Ma  wy— wJiff  firaage  orfel  «as  reeds  ia  kd jar W 
igade  kckasügd    daar    de   lirficfiftf  f  è 


SepIcBikcr. 

>  U  céa  «ra»  aataload  er  U  Sa» 
aaa  Kkidyk  de  arcrkaad  mb.  ^  di 
kerk  ,  rijade  90  ia  getal «  ia  aaaéar  ki 

ka 


ki  rrr4  «aa  «>  ecBK  maaic  prrtiirkle  oader  kei  raiadvi 
^  ■  ■  daa  1700  ftierrea. 

tca  4  are,  slacy  ce 
ippd ,  waardoar  deae  ,  thmrh  é 
was,  kei  sekaolkais,  de  inm 
kaiica  ia  de  aick  lüa  gelegd.     Oe  hcf^ 
dosr  ceaea  tlcrkea  aaardvcsiea  wM,  fl 
ï  j  ■aaktea  kei  oainogeiyk  deo  krand  ie  Uaaeha 
~|r««if«  ^aa  ccae  dMrbrask  ia  dea  Ryndük  te  Bislieh ,  btte 
td(gckeele{C9Mcate,  io  bet  begin  tso  Maari  1784,  ofa 
er  ia  kei  dsrp  self  auar  4  of  5  koisea  Tan  ket  «ib 
«a  de  kerk  «si  paarden  ea  rundvee  stoad.     Bij  da 
aaaa  a|a  cif  staks  ^«e ,  doek  geene  mcnscben  Terdronkea. 

Ij^  aK  ia  Fibtoirïj  1790  «eder  icer  koog  water  was ,  ti^  de  vontii 

da  dkade  ia  de  baartea  leer  groot  wat ,  want  ,  doordies  h 

koa  ea  te  s%n'k  was ,  om  er  loet  akea  door  te  hfc 

die  in  acbt  dagen,  op  soldera  of  steiger 

BB  braad   koadea  bekonieo,    helgeen    bun  eerst,    net  ces 

aei  gs ,  sHt  le^easgevaar ,  daarna  by  open  water  met  ake 


itf  «ea  üarm  «aa  9  üorcmber  1800 ,  woeijfn  in  dit  dorp  tf  hnKi 
feacn  jai ,  (erwiil  ana  de  andere  ,  cvea  als  aan  de  kerk  en  pastorie 
|t^m6k  sciuiae  w«rd  Uegekragt. 

la  FBmM'j  ISW  wai  bet  sccr  boog  water ,  vergeidd  met  swares  Vf- 
fMl  ea  ïv«iq«a  stieMwind ,  op  den  31  dier  maand ,  waardoor  S  k  ( 
kauea  ftdenuigkca  2  a  3  gekeel  weggedreven  en  seer  vele  swaar  be 

ba  kagiaiBu  ISIO  bad  mea  icer  boog  somerwater ,  waardoor  het  korei 
^iiiira— iii^l  asa  dea  llsselkant  meerendeeb  vernield  werd. 

li^  14  Jwilg  t89i  badereea  Terscbiikkelijke  bageUlag  plaaU ,  ver 
I  y  waardoor  al  bet  te  veld  staande  korcJ 


S  T  E.  Vv 

en  tuinvruchtcn  gcLccl  Tcroield  werden ;  ook  werden  daardoor  ceno 
itienig'te  glaicu  verbrijzeld  ,  vele  vogelt ,  onder  anderen  een  ooijcvaar  op 
syn  nest ,  doodtrclia|;t'ld  ;  voorna  me  lijk  de  zutdtijde  dezer  geiDecnte  da 
büurUehappcn  Opborgen  ^  Ilaa,  Liiiir,  Ti^ldijk  en  hel  dorp  zelf  hebben 
dezen  »bg  gclrunea  ,  de  hagcl&tceiicn  waren  ter  grootle  van  een  dui^ 
TTCnei  en  sommige  iluikcn  ijs  icr  grootte  va»  een  bocndcrei, 

Den  ld  January  1838  j»  er  in  het  dorp  STienDSHEN  eene  brand  ont- 
slaan ,  waardoor  twee  buiten  en  eene  xaadberg  afgebfand  ea  vier  stukt 
yec  omgekomen  tijn* 

Hel  wapen  dezer  gem,  bestaat  uit  ct^n  tcblld  van  siher,  van  onde- 
ren   met  ketsteencn   m  ntitiiinlijke  kleur, 

STEENDEREN-EN-BRUNRIJOftST,  kerk.  gcra.,  prov.  Gtldttland, 
klas»,  van  Ztilphen  f  ring  van   Doeiboryh, 

Men  heeft  er  ecu  kerk  ,  te  St  eend  eren.  Van  dïe  te  Bronkbor^t , 
ift  io  1842  een  school  gemaakt  en  er  wordt  dm  geen  kerkelijke  dienst 
ie  Bronkhor»i  meer  gedüan.  Men  telt  er  1630  zielen,  onder  welke 
800  Ledeüialen.  Be  eerste  die  in  deze  gemeente  bel  leeraaranibt  bccit 
waargenoiiien  ,  is  geweest  Jün*tnES  Wezte,  die  in  het  jaar  lÜHlS  her- 
waarts kwam  en  in  bet  jaar  1598  naar  Brunimen  vertrok.  Het  beroep 
geschiedt  door  den  kcrkerand. 
I  STEENDIEP  (HET) ,  vaarwater  in  de  mond  der  Bont ,  op  de  boogtc 

'       van    ffetikaptita, 

STEENOIJR ,  cïgenlyk  Hititdije  ,  d|jk  In  bet  Land-tam-FoornM ,  gem, 
Ooii'Foome  f   van  Zeeburg  aan  de  duinen  ,  bezuiden  Krnïningers,   naar 
bet  Steenen   baken  en  van  daar  bemesten  Nieuw-  en  Oud-Kleiburg  en  den 
Mcciiwenöordicbe' polder  ,   lot  aan   de   stad   Brtelle  loopcnde. 
}  STEEN  DIJK  f  gub.  in  R&ider-dingipii  f  prov,  Drenthe ,  arr,,  adm.  en 

judic.   kant.,    |rrm.  en   10  min,  O*    van  >^lj(sen  ;  met  It  h.  cn   60  inw, 
\  STEENDIJR-POLDER,     pold,    in    Dtlfhnd ,    prov*    Zuid-üotiand, 

I  Zie    STE;t1ll.ni!|JJL^  (.■!£- POL  DER. 

STEENE,  naam,  welken  de  landlieden  meestal  geven  aan  bet  d.  Sr* 
I  Jassstbeu,  'm  Staats- Vtaanéereti^  prov.  Zerlaud,  Zie  JANSSTeiit  (Sf  )* 
I  STËENE  (DE},  voorm.  Mroler  m  Staats- yiaanderen^  pro^*  Zeeland , 

I  dal  omtrent  Baariande  en  Greskens  schijnt  gcïoopen  te  bcblcn  en 
'        waarvan  de  S  te  e  n  e  -  n  o  1  d  er  zijnen  naam  onllccnd  heeft. 

STEENE  (BEOÜSTEN-Ï ,  bet  oostelijke  gedeelte  van  de  bceri  Noords 
ffOHwe  f  op   het  eïL  Sthouwm  ^  prov.  Zeeland,     Zie  Nooai>«ODWE. 

STEEWE  (BE WESTEN-) .  bet  westelijk  gedeelte  van  de  bcerl.  Noord- 
tfouve  f  op   bet  eil.  Scftouvten  f  prov.  Zeeland*     Zie  NooaoeoDWi. 

STEENE-GRACHT  (DE)  ,  vaart  in  FoUenhotef  prov.  Orerywe/, 
loopendc  uit  het  Gitthoormvftt-meer ,  in  eene  noordoostelijke  rigting 
naar  bet    Zuid veen. 

STEENE.NBAREPf ,    oude   vervattene    tteenen    toren,    gebonv^d    len 
dienste  der  zeevarenden,  op  de  noordelijke  kust  van  het  eil.   Foorf*e p 
^  u.  N,  o,  van  betd.  Öuttvoorne.    Daarbij  is  eene  kiistballerij  in  verval- 
)        len  staat,  heboofende  tot  de  linie    tu^chcn    Briclle  en    Hetlevoct!>luis. 
!  STEEN  EN  BEUG,  vroegere  naam  van  den  houlgrond  m  GoEDz-ViEOfi- 

I  BH -Co  in  Jfcderlandi-Guiana .  kol,  Suriname»  Zie  GoEai-VaEDi-E»- 
t       Co  (Da), 

^^L  STEEN  EN  BOEG,  voorm.  kast.  in  ét  Meijerij  wan  U  flertogenhoich, 
^^pie  Drcnc!!  (Hois-te). 

^  STEENENDAM,  geh.  op  bet  eik  Zuid^ Beveland,  nrov.  Zeeland^ 
]  arr.  en  2^  u.  Z.  W.  van  Goet^  kanteen  IJ  u.  Z.  ten  W.  van  iJeinkeni- 
j        sandf  gum.  Drieteege-tn-Coudorpe, 


STE. 

>TKJ£XDliK  ,  agk  is  Deiflmmd ,  prar.  ZmU-UoUmmd^  mm.  Ëê^ 
Immé,  ^dLe.  fcrinA»  4ca  DijiMalder,  io  ene  TiridoaUf^  <id 
ÜBf .  ««■  ^  Spafftdvaart  sar  Haudais  loopU    Hei  k  en  vofa^ 

dT££>K.HDIJWSCH&.POLDEa(D£),  pold.  io  Delflmmi,  fm.ImL 
BUUmd  j  arr.    *«  giwOTAayi ,   kaai.     Flmaréimgrm  ,  gon.    tffluU; 
'     Ie  3i.  MUI  kd  LdjeUatf,   O.  aan  dot   ügk-Dolder,  Z.  aaAi 
>!kn«iaaa>cke^ilcr,  W.  aM  kei  Suensoc^—  1.  doe  pii. 
tvee  bacrdetijen. 

STEdDBEÜL,  gek.  io  bfei  Uwl-mim-^iUmm ,  prov.  Nmtd-i»- 
hmmJ,  Twtadt  diar.,  arr.  eo  $(  a.  X.  W.  Tan  *a  UeriogoAowA^  kaaLfl 
3(  o.  3Ï.  W.  «ao  IfcMJira  ,  ge«lrcltclijk  gem.  en  (  a.  Z.  W.  vao  ffioB, 
gtdeeltelijk  gcm.  EwtmnkkowetÊrtm'lf'mMfdikmÊxen ,  j  n.  O.  M.  O.  vao Ei^A* 
keven,  i  O.  «an  Waardkotieo ;  metO  k.  co  40  inw.,  als  :  5  k.  co  tf  ■■. 
Cinaea  co  3  k.  co  iO  iow.  owlcr  Emmitkowem  eo-JFa 


Dit  gek.  kceft  dico  naam  naar  ceoe  kcoi  in  de  w^  van  Gieace  mv 
Waardkniun  o«cr  den  Jlm. 


STEEKEN  HOEK  ,   io  Trocgcre  ceovcn  ScauannooK  ,    aiUprioMdi 

irov.MÏ- 


I  deo  Mervedijk  ,  Ico  Z.  Tan  den  AlhlntnrmaiMwd ^  prov. 

BwUmmd,  kallWeg  Gieksendam  en  HardinztekL      Hij  wordt  ook  wel  dwr 
de  kcaoneii  der  ooiftrcken  Tsauji  genoemd. 

STEEXEÜHOEE  (UET  K^A AL- VAN-) ,  kanaal  in  het  Zend-» 
^ricIècQgdiB  df  Zaawc  en  den  AibUuerwaard  ,  pror.    ^niil  fitflni. 

Dit  kanaal ,  volgens  oode  dijk-  en  waterbrieren ,  reeds  in  Titgui 
eenwen  ontnorpen,  «erd  ia  1818  gcgrafcn ,  ter  verlenging  van  de  LiifCt 
en  dieot  om  doe  livier  en  de  2Baerik  af  te  leiden  ,  en  '\^»r4nr  4 
lawlen  tnsicken  den  Nedcr-Eya  en  de  Waal,  van  Paooeiden  tal  ia. 
LiMcdijk  m  knnne  walerkning  behulpiaam  te  sijn. 

Het  loopt  oit  de  graehlen  tao  Gorinckem  weitwaarts  naar  SteeMi- 
koek ,  l  n.  W.  van  Neder-HardioxTcld ,  waar  ket  door  sloiien  ia  de 
31er«ede  uitloopt ;  bet  is  !(  uur  lang,  beeft  een  paar  groote  m'twile- 
rrade  slnixen  en  drie  groote  kanaalduikers ,  bencTcns  drie  bmggea  ca 
aodcre  perken  ,  ca  is  een  gedeokstuk  der  nieuwere  waterbouwkunde. 

Het  tt  en  bUjfi  nuttig  voor  de  uitwatering  der  landen  en  voorde 
scbeepvaart,  en  ooderviodt  veel  last  van  de  gedurige  verzakkinir  der 
dyken.     De  dijkskruin  ligt  4.84  el  boven  A.  P. 

Hel  wordt  bebeerd  door  een  afxonderlijk  Hoogbeeraraadschap  beslaaade 
oit  eenen  Dijkgraaf ,  vier  Heemradeo  ,  eeoen  Secretaris  en  Penningmees- 
ter en  eenen  AdjoDCt-Secretaris  en  Penniogmeester. 

STEENEKHCISJE  (GAT-VAN-UET) ,  kil  in  den  BiesboMck,  prof. 
Ifêord'Brdbamd ,  gem.   Jrerktndam, 

Zy  komt  uit  •Viui/>-m-<^-laj< ,  loopt,  io  eenc  zuidelijke  rigtiog  toi- 
scken  de  Kievits-waard  en  de  Kievitswei-waard  ter  eenre  en  de  Middel- 
ste-Kievitswaard ter  andere  sijde  door,  en  loopt  in  bet  Boam^,  het 
KoMut  en  bet  Gat^van^de-Zalm  uit. 

STEENENKAMER(DE),  voorm.  kasteeltje  io  de  (>ver-l?e£uipe,  pro*. 
GtiJtriamd,  distr.,  arr.  en  2  u.  W.  ten  N.  van  J^^ijmegên  ,  kant.  eo 
d  u.  Z.  W.  van  EUl,  gcm.  en  Ij  u.  Z.  van  Falburg ,  niet  ver  via 
Hertelt;  waartoe  bet  bcboordc. 

STEENENKaMER  (DE),  boog  steenen  gebouw  in  Dregterland,  prov. 
iYoord  Bolland^  arr.,  kant.  eu  1  u.  O.  van  Hoorn,  in  bet  noorden  vu 
bet  d.  SckeiUnkhout. 

Uet  ifl  eeo  oml  gebouw ,  hclwelk  dikke  muren  en  een  grooteu  ge- 
welfden  kelder  bedt.    HuchcI  men  do  oorsprong  van  dit  gebouw  niei 


STB.  70SS 

rof^  weet,  8Gli||Di  het  toch  een  soort  tan  sterkte  geweest  te  iQo,  door 
do  oode  Drechter  West-Vriesen ,  tegeo  de  Kennemers  en  Waterlandeft 


Iet  beslaat ,  met  de  daartoe  behoorende  grond  ,'  ecne  opperrlakte  Tan 

00  ▼.  r.,  en  wordt  thans  in  eigendom  beteten  ,  doorGoavBLis  ScBAGBiy 
woonachtig  te  Schellinkhoiit. 

STEENENKAMER  (DE),  voorro.  kast.  in  de  Meijerijvan  *i BeHo- 
aetihoteh,  kw.  Maasland,  proT*  IVoard-Braband ,  Tweede  distr.,  arr., 
kant.  en  |  n.  O.  N.  O.  yan  U  Heriogenboe^h ,  gem.  en  |  n.  Z.  ten  W. 
▼an  Rotwtalen, 

Ter  plaatse ,  waar  het  gestaan  heeft ,  tiet  men  thans  eene  kleine 
boerenwoning  tevens  tapper^. 

STEBNEnKAMER  (DE) ,  voorm.  kast.  in  het  (herkwartier ,  der  proT. 
Utrecht,     Zie  R»MBasTiiii. 

STEENENKAMER  (DE),  Toorm.  kast.  op  dt  Neder-Feluwe ,  prór. 
Gelderland,  distr.  Feluwe,  arr.  en  7  ii.  N.  van  Arnhem,  kant.  en  2  a. 
Tan  Harderwijk,  gem.  en  i  u.  N.  W.  Tan.Puftea. 

Ter  plaatse ,  waar  het  gestaan  heeft ,  siet  men  thans  eene  boeren- 
woning. 

STEENENKAMER  (DE),  b.op  de7fe(fef-re/iit0e,  proT; é^e^rbni^, 
distr.  Veluwey  arr.  en  7  u.  N.  W.  van  Arnhem,  kant.  en  2  n.  N. 
Tan  Harderwijk ,  gem.  en  {n.  N.  W.  van  Putten ,  een  gedeelte  Tan  de 
bnnrt.  Hoef  uitmakende ;  met  4  h.  en  40  inw. 

STEENENKAMER  (DE) ,  voorm.  kast.  in  Zalland,  proT.  Overij$$el, 
arr.  en  5^  u.  Z.  Tan  Zwolle,  kant.,  en  gem.  Deventer,  aan  de  OTcr- 
stJdeTan  den  IJssel. 

De  grond ,  waar  het  gestaan  had ,  werd  in  het  jaar  1724 ,  door  de 
Regering  Tan  DeTenter.in  erfpacht  uitgegeTcn  ,  en  door  de  pachters  tot 
hoTen  aangelegd. 

STEENENKAMER  (DE),  bekend  uitspanniogsoord  in  den  Zwijw 
drechtsche-waard ,  proT.  Zuid-Holland  ^  arr.,  kant.  en  )  n.  Z.  W.  Tan 
Dordrecht ,  gem.  en  |  n.  O.  Tan  Meerdervoort ,  aan  de  Maas ,  teer 
aangenaam  gelegen  en  daarom  Teel  door  de  stedelingen  uit  Dordrecht 
bezocht.  Het  is  een  couToudig  doch  ruim  gebouw  ,  door  lonunerryk 
geboomte  omgeTen. 

STEENENKAMER  (DE  GROOTE-),  herberg  op  de  Neder-Feluwe , 
proT.  Gelderland,  distr.  Veluwe ,  arr.  en  7  u.  N.  W.  Tan  Arnhem , 
kant.  en  2  n.  N.  Tan  Harderwijk,  gem.  en  {  n.  N.  W.  Tan  Putten. 

STEENENKRUIS  (HET),  geh.  op  het  eil.  TJiolen,  proT.  Zeeland, 
distr.,  arr.  en  5  u.  Z.  W.  Tan  Zierikzee ,  kant.,  gem.  en  |  n.  N.  W» 
Tan  Tholen;  met  5  b.  en  ruim  20  inw. 

STEENENKRUIS,  (Tan  kroes,  kroos,  eruse  [1]),  Toorm.  leen  in 
StaatS'Vlaanderen ,  in  het  Vrije  van  Sluis  j  prOT.  Zeeland,  distr. 
Sluis  n  in  Baarxande  ,  nu  gem.  Groede ,  zijnde  de  Steenenpolder. 

STËENENMUÜR,    pold.  in  den  Biesbosch,   proT.  Noord-Brahand. 

Zie    DOOIHARS-WAABO   (NlE€WB-). 

SrEENENMüüR(BEKAAD.ElLANDJE.lN-HET-GAT.VAN-),  pold. 
in  den  Biesbosch ,  prov.  Noord-Braband,  Tweede  d\%Xt,,  arr.  'g  Herto* 
genbosch,  kant.  Heusden ,  gem.  fVerkendam;  rondom  in  het  Gat«Tan- 
Stcenenmuur  gelegen. 

Dit  poldertje  beslaat ,  Tolgens  het   kadaster  ,   eene  opperTlakte  Tan 

1  bund.  dO  V.  r.,  behoort  aan  het  Ryk ,  onder  administratie  Tanden 


(11    Zte  DtESAUjiUis,  alaui»  giêUUMd  van  Zttland  ,  h\  SI. 

X.  D&LL.  45 


STL 


STI»ISXm  (VET  GIT-TAÜ-),    kfl  Sb  ^a  MieJkmA,  mu 

ét  MatKt  vmÊ^immÊmèt  cb  cent  ia  tent  wcst^ke  ngtiii|r  Uaickiè 
SucBcaaiBHr  Ier  cemrt  ca  ée  nwfnaBfvaard  en  Ejervftud  Ur  » 
éut  wj/kt  CB  ^aacli ,  ia  ccae  saidd^Le  strekkiof  t—tcfccn  dea  Sm» 
sa  étm  IKxavc-StecseaaHBr  Ier  eenre  en  de  Fogelcamg  ik 
s^  étm ,  ia  kei  Celfa  ^g  ytmrdtrkUp  aillaepfadt.  Da 
U  «aréc  «ak  vel  k  RcnarjeaoeaML 

STEQE!nnni  (DE  ]nErW£.)  ,  pld.  ia  den  Biaktatk,  pm 
Jmrd-BrwimmJ,  Twttde  dütr.,  arr.  '«  Bewtmgemkmek ,  kaai.  i7<Mdb 
r^nita^k  (ca.  WtfUmdmm,  eedccilciyk  ^em.  DmMWtm  MwÊéifn 
MmOBKÊk;  pihiile  H.  aaa  dca  bteencnoiear «  O.  aan  het  kckta* 
fal,  Z.  aai  kei  Gal-na-de-XoorderUip ,  W.  aan  den  Bcvcri. 

DeKpekL,  wdU  ia  kei  j»r  18S8  ooikaad  it,  kedaai.  Tal|Hik 
kaiaüer,  etne  oppert  lakte  Taa  omtreDl  18  buod.  Hy  woididoarea 
Waten  daii,  a^  0.^  dL,  aci  drijlüear  en  sckoif ,  op  dea  Benrt 
«aa  Wt  aierteU^  valer  oatl^si.  Belxomerpeil  is  ongereer  0.ft  il 
de  befU  écr  kade  i.90  dL  baicn  A.  P.     Hfj  slaai  onder  kei  kcüa 


SnE5EÜ-XÜUETJE  (HEI),  ▼oorm.  fort  in  ket  Toorm.  kort. 6 
iiiè,  tksas  proT.  IinUiy,  lea  W.  en  digi  ky  de  si.  SiUmri,  im$ 
lei  de  vcnterkiaa  ¥aa  dU  sUdje  gediend  kdikande. 

SIEEÜEÜ-POLDEE,  pokL  in  ^faaCt-FlMadereB ,  btoy.  2ccW 
arr.  WidJeBmrf  ,  kaal.  (fnthmry ,  dbtr.  SImis  ,  gem.  ^rotdt ;  pikd 
S.  W.  aan  den  Sckaliegaile-polder ,  N.  aan  Oad-Breekcns ,  N.O.a 
dea  F»n4is-poUer  en  den  Rode-polder ,  O.  aan  dea  Noocdwcdkü 
▼aa  Grooi-Baanaade ,  ook  Bazee-polder  genoemd  ,  Z.  aan  deaU 
vcalkoek  vaa  Grool-Baanande ,  Z.W.  aan  dea  Heeren-polder.  Deini 
vcf  Taa  Breskens  oaar  Ooslburg  enz.  loopt  er  aan   de  oottzyde  Iai| 

Dne  pold.  b  seer  ood  ;  in  het  accoord  van  den  Abt  Tan  St.  Bt 
Ie  Gent  mei  ket  kapittel  Tan  Doornik  van  1350^1557,  komt  ï 
Toar  onder  den  naam  ¥an  St.  Jam  rut  m5  STinB-roLOBa.  In  de  Spaamd 
onlastcn  gevloeid  zycde,  werd  bij  in  de  bedykiog  van  Baarzandeva 
1609-^1616  begrepen.  Hij  beslaat,  volgeas  het  kadaster  ,  eeaeoppe 
YbkU  Tan  80  band.  91  ▼.  r.  62  t.  ell.,  waaronder  79  band.  20  t. 
8S  T.  elL  schoibaar  land  ;  telt  5  h.,  waaronder  1  boerderij,  flf 
thans  een  onderdeel  Tan  Oroot-Baarzande ,  beeft  daarmede  genwa 
oitwateriog  en  geen  a(zonderlyk  beslnnr.  Als  leen  Mras  hy  bekend  on^ 
den  naam  Tan  het  Stee5C!ikbuis. 

STEENENPCNT ,  hofstede  in  hel  eil.  Zuid-Beteland ^  proT.  Zeênd 
arr.,  distr.  eo  2^  o.  Z.  ten  O.  Tan  Goes,  kant.  ca  2  u.  Z.  Tsn  Hén 
keuszamdf  gem.  Baarland  en  Bakendorp ,  naby  Bakendorp ,  vaaroade 
zij  behoort. 

STEENENVELD,  (HET  GROOTE-  en  HET  KLEINE-),  twee  dua 
Talleijen  in  Kennamerland ,  prov,  If  oord- Holland.  Zie  STniTu.»(Hi! 
Gbootb-)  en  SrEEariLO  (Het  KleirB'). 

STEENEVELD,  Toorm.  buit.  in  ilynZaiicf,  ptoy.ZtUd- Holland,  irt 
en  l  n.  O.  Tan  Leydtn ,  gem.  en  l  u.  N. W.  Tan  Leyderflorp,  aan  de  Zijl.  - 
Ter  plaatse  ,  waar  het  gestaan  heef^ ,  ziet  men  thans  warmoezierslaoii 

STEENEWALLE,  een  achterlecn  tzd  Burch-Gravegtein ,  in  SuuU 
Vlaanderen  ,  in  bet  Fnje-van-Sluis ,  in  het  Land-van-Kadzand ,  proT 
Zeeland  f  distr.  Sluis,     Zie  Gkatesteir  (Buach-). 


.      ST».  707 

STBSNBZWAAN .  binsfl&water  in  het  dl.  IMptfaiMf .  pror.  Zmhmd, 
dat  efeo  bcnoordeo  net  d.  Mieawerkerk  ontslaat ,  yan  daar  éerttiii  «ene 
westdiyke,  vervol j^eos  in  eene  noordwesleiyke  en  ekideiyk  weder  in  eene 
westeiyke  rigling  den  pold.  van  de  Yierbannen-van-Dniveland  doorloopt 
én  tegen  den  dyk ,  die  den  polder  Reltcwaarde  van  de  Vier -bannen- van- 
DufveUod  scheidt,  uitlooptt 

Oortpronkelyk  was  het  een  der  kreken ,  waardoor  de  gorten  en  schor- 
ren ,  uit  welke  het  eil.  Diiiveland  is  opgewassen,  werden  vanoeo  geschei- 
den. By  de  bedyking  van  Bothland,  in  de  dertiende  eeuw ,  werd  dit  water 
afgedamd.  Thans  heeft  het  meerendeeU  eene  geringe  diepte*  Er  wordt 
paliog  in  gevangen. 

STKENFORT ,  percelen  akkerland  in  de  MtijêriJ  vmn  U  Bertogenhick , 
gem.  Ooêiel'f^ettel-^n'Mtddel'Be^n ,  |  u.  N.  van  OosleZ-iffcerty  waartoe 
ey  behooren ,  aan  de  Groole-Beerse.  Zy  komen  weloent  verkeerdelyk 
aU  een  geh.  voor. 

STEENGA  of  STtnei ,  voorm.  state ,  prov.  Frietlawd,  kw.  Ztvfn- 
srotidifii,  f^tni,  Stellingwerf-OotteiiuU,     Zie  Stiuui6a. 

STEENGORS  (HET) ,  hekade  en  onbekade  gorien  in  Delfland,  prov. 
Zuid-Holland,  arr.  Rotterdam,  khni, F laardingen  ,  gem.  Maasland;  pa- 
lende N.  aan  Legeland  ,  O.  aan  den  Steeoendykscbe-poldcr,  Z.  aan  dem 
Moord-Nieunlandiche-polder,  W.  aan  het  Scheurdiepen  den  Oranje-polder* 

STEENHARSTofSnBBRHABST,  b.,  prov.  Friesland,  kw.  Oestergoo, 
griet.  Koüumerltmd'tn'Nieuw-Kruisland ,  arr.  en  tt^u.  O.  ten  N.  van 
Leeuwarden,  kant.  en  5  o.  Z.  O*  van  Doekum^  i  u.  Z.  O.  van  Augs' 
Sntcr,  waartoe  sy  behoort. 

STEENHARSTER-TILLE,  brug,  prov.  Friesland^  kw.  Oostergoo^ 
griet.  KoUumêrland-en-NieuW'Kruitland,  J,  n*  Z«  van  Augsbuur,  ovcf 
de  trekvaart  van  Dockiim  naar  Slroobos. 

STEENHOF,  buit.  in  Delfland,  prov.  Zuid- Holland ,  arr.  en  S  o. 
Z.  Z.  W.  van  *s  GrütenlMge^  kant.  en  1  n.  N.  W.  van  Naaldwijk  ^ 
gem.  Monster. 

STEEN  UOYEN ,  volgens  de  Zeenwsche  uitspraak  Smiovi ,  en  daarom 
soms  geschreven  Stebrovbr,  gcb.  in  Staals-V laanderen ,  in  het  Vrije» 
•amrSluis,  prov.  Zeeland,  arr.  en  4^  o.  Z.  van  Middelburg,  kant* 
en  2  u.  O.  van  Oostburg ,  gem.  en  |  n.  Z.  van  Schoondijke  g  met  14  h. 
en  ruim  IdO  inw.  Het  is  eene  straat  van  10  huizen ,  die  aan  elkander 
gebouwd  syn  en  daartegen  over  4 ,  met  tuintjes  omringd ;  doch  alle 
vervallen  en  armoedig. 

Het  is  een  overbiyfsel  van  het  oude  Elroare  in  de  vydiende  eeuw 
verdronken ,  by  hetwelk  een  klooster  en  ridderkasteel  (Steenenhof)  ge- 
staan heeft  van  welk  laatste  het  zynen  naam  ontleent. 

Ten  jare  939  schonk  Graaf  Aarnodt  sekere  ,  op  de  hoogte  van  dit 
gehucht  gelegene,  schorre,  aan  de  abdg  van  St.  Pielcr  te  Gent,  tot 
een  schapendrift. 

STEENHOVEN,  buit.  op  bet  cil.  Walcheren,  prov.  Zeeland,  distr.,  - 
arr.  en  20  min.  Z.  W.  van  Middelburg ,  kant.  en  1  u.  N.  van  VltS" 
singen,  gem.  en  20  min.  O.  ten  N.  van  Koudekerke, 

Dit  goed ,  waarvan  liet  huis  vroeger  met  eenen  toren  prykte ,  -moet 
reeds  zeer  oud  zyn ,  want  in  het  Jaar  159t^  werd  het  reeds  verkocht 
door  Jonkheer  vak  dbe  Laak  aan  F.  Hbbhahnbs. 

Het  beslaat  thans  eene  oppervlakte  van  14  bund.  7  v.  r.  8  v.  ell.,  en 
wordt  in  eigendom  bezeten  en  bewoond  door  den  Heer  Piai. 

STEENUOVEN ,  geh.  ia  het  Land-tamrSiraen ,  pro?*  ïïaord^Bmband. 
Zie  Srinovnr* 


7  >ï  STB. 

?a£Zl[inS  (HET),  Toorm.  h.  in  FiwBtgQ,  prov.  Grüiw^»,  u 
i-is:  «o  njtcD  1  u.  ü.  Tan  jÉppingedam  ,  geni.  eo  ODf^veer  1  i.  i 
^13  ff'rwi,  nabij  Kftwerdf  «aarloe  het  behoorde,  hoewel  mea  < 
:- ''•^  :'iU4.  «aar  het  gestaan  heeft,  niet  me^r  «eet  aan  te  «yu 
^Ic^i^NHVIS  of  Snoinzca,  Toorni.  kast.  in  Delfland^  prof .  Zit 
li.^ti.  arr.  en  in,  W.  van  Rotterdam,  kant.  en  ongeteer  i 
^.  ^11  rUartÜM^,  gem.  Flaardinger-Ambaeht'en'BahbtTfpoldtr,  i 

IHi  :o(J  a'itfliyk  gebouw  was  reeds  in  het  jaar  1316  aanwezig,  \ 

**f  I  L»n  Jüor  Wui»  III,  Graaf  ran  Holland,   by  eenen  giflbncf 

:i  }    j^wr    rronren    dla^A*    tn    ifer/e    (23   Maart)  1316,  aan  sijt 

A  V-i    Stfcrvtarif)  Wiuu  va»  Bbaviodb,  c/ie  tnen  kiel  van  Èngkekë 

■••    sijstr  ^iromwt  diensten  geschonken   en     bestond  destijds  i»  i 

Siit^tm-^t  wud   XXFII  morghen  Landts ,    ende  riet  hitten   dike^  a 

i^i  ma^ie  ia  't  Jutrêland  die  daartoe  hoirt ,  ende  WoorEas  tas  Lm 

3c^ü  r-.-f   rs   't  ambacht  tan    Vlaerdinghen   geleghen  opstreckende  ri 

.v^   rwi  tK<:LeI»eg)    en  oplopende  an  die   Flaerdinghe    (het  waler 

^Uaricr-  riVf  huys  ende  land  voorghenoemt ,  verhoirt  was,  hi  Wi 

na  «.Vn  n  ende  Jasi  i:fWer  eude  erfgenamen  das  roimoems  Viotn 

w%3  L«c»»ia."    Deze    omschrijving  kan    men   nog   seer    wel   oagaa 

Z#j   be'iS  txh  het   land  ,    liggende   in  de    Ilolierhoeksche-polder ,  ta 

K-te9  en  Kelheiweg  en  het  water  de  Vlaarding,    en   Miei   hutenèk 

w«;k  luiste  ,  naar  alle  waarschijnlijkheid  was  het  Rietveld  ,  dat  desüf 

zu  f*tv7cJen  syn    builen  den  hier  kort   by  gelegen    hebbende  eo  » 

bi\izi  sijode  Oudendijk,  waar  buiten   het  thans  ook   nog  genoemiL 

>vi*!j4.J,    toen  aant^ewa^isen  land,    griend  of  riet  gelegen    was, 

■eer .  uar ,  bij  eenen  latcren  brief  Tan  Saturdags  voor  Palmen  (5  Apr 

vii  b.-liellVle  jaar  1316,  het  bovengemeld /Ji'el  hutendike,  genaamd  won 

BwiwU  binnendike,  en  dat   men  dnn  daardoor  verstaat  het  fiictTciJ 

3-^c*eik  cf>choon  builen  den  Oudendijk  gelegen  ,  en  alzoo  wel  aU  bu 

trj  ::"i  beschouwd  kunnende  worden,   echler  toen   reeds   ingedykt  e 

11    iel  Meuwland    gelegen    was.     Een  bouwval    van     dit  gebouw,  i 

,v/i;ra  \an   hooge  oudheid  dragende,  was  nog  tot  in   1801  aanwcz^ 

%i2^<yst  de   toenmalige  eigenaar    van    de  daarbij  staande    honwnuot 

«:a-^j.  de  Heer  Üastiaam   Coül  ,  dien  heeft  doen  slopen,  zoo   ais  uu 

je:c/t   dien  tijd  de  bouwmanswoning    is  afgebroken    en    niets   daana 

ƒ£  »i3  hel  oude  Steenhuis  overgebleven  ,  zijnde  de  grond  meestal  mt 

iec  .aïÜjjende   land  vereen igd  en  door  verkoop   en   ruiliag  in  onder 

s.-ie:»i4'n»;  handen  overgegaan.     Buiten  de  opgaaf  van  het  aanzijn  wj 

j:  j'.iis  in  1316,  zijn  vao   de  lotgevallen  of  verdere  eirrcnareo  niel! 

"xi.i^d  ;  het  schijnt  nimmer  leenroerig,  en  welligt  in  de   floeksche  en 

lA>.sjjjuwschc  tyden  geheel  verwoest,  en   sedert  slechts  eenc  bouir- 

^\<  gvwor<len  te  zijn.    Thans  is  er  niets  meer  van  over  dan  eene  laao, 

■A  ^:    h<t    ijzeren    sluilhek ,    op  welks    steenen    hangpalcn     men  leest : 

<tinBii>B.     Deze  grond  behoort  aan  Vrouwe  Nievervaabt,  voomiaals 

«fcjwe  van  den  lieer  PiETza  bc  Ueebb  vak  Uolu,  thans  van  deo  Vkct 

Vt  iiix  Ue.xdbik  Dbeuz. 

He:  wapen  van  dit  huis   beslaat  in   twee  gouden  vogcipooten,   eli 
i^\  een  zilveren  vleugel  op  een  gouden  veld. 

SrKFNHlIS  (HET),  voorm.  slins,  ^roy.  Friesland,    kw.  Zerenw- 

4*^.  iiriet.  l/asleriand,  arr.,  kant.  en  ^  u.  N.  W.  van   Heerenvetn, 

2ii   'Liik^dijken ,  waartoe  zy  behoorde.  —  Zy   is    in   M22  verniclijd. 

'^^EK^kb.UK,  voorm.  klooster,  prov.  Friesland y  kw.  ZertnusoKitn. 

j-.tct.  Jtfgtcirdtn.    Zie  MiAiiüiBOSca. 


STB.  709 

STEENUUSEK  (DE),  waler  op  het  Toornii.  cil.  Goedereedg,  proY. 
ZmidJIoUamd,  gem.  ea  Z.  O.  vao  Ouddorp, 

STEENKREEK  (DE),  Toorra.  kreek  in  ifoord-Bêwêland ,  pror.  Zm- 
tand,  welke  ten  W.  ^an  Kort^ne  in  de  Zuidaliei  uitliep.  Zy  ont- 
stond nit  den  Fredencus-polder  en  liep  loidwaarts  door  de  gronden  van 
het  verdronken  Korigene. 

STEENLOO,  oude  naam  yan  dé  h.  Stbblioybh,  in  het  Land-vam- 
S(rtï>iiy  prov.  Noord' Braband,    Zie  SmLBOYSfi. 

STEENOVEN  of  Stsbhioyek,  geb.  in  bet  Land-^nmStnjtn,  pror. 
JfoonUBraband ,  Vierde  distr.,  arr.  en  IJ  a.  O.  N.  O.  van  Breda ^ 
kant.,  feni.  en  1  u.  Z.  O.  van  Oosierhaut. 

STEENOVEN,  naam,  onder  welken  bet  geh.  Stbuboybr,  in  StaoU- 
F iaanderen,  jprov»  Zeeland ^  ioms  voorkomt.     Zie  Stbebhoyeb. 

STEENOVENS  (DE),  geh.  in  bet  Land-van-V tanen ,  prov.  Zuid- 
HoUand,  arr.  en  4  u.  N.  van  Oorinchem,  kant.,  gem.  en  |  n.  W.  van 
Fianen,  aan  de  Ijek,  waarover  bier  een  voetveer  it,  het  Steen- 
ovensch-veer  genaamd;  met  19  h.  en  90  inw» 

STEENPAAL  ,  b.  in  het  markgr.  van  Bergen-op^Zoom  ,  prov.  Noord- 
Braband,  Vierde  distr.,  arr.  en  5  u.  Z.  W.  van  Breda,  kant.  en  3  u. 
Z.  Z.  W.  van  Oudenhoschf  gem.  Rucphen-Forenteinde-en-Sprundel  ^ 
1{  o.  Z.  W.  van  Rucphen,  l  n.  O.  van  If iepen,  waartoe  bet  kerkeiyk 
behoort ;  met  4  h.  en  30  inw.  — *  Het  maakt  een  gedeelte  van  het 
geb.  of  de  wQk  de  Langendijk  uit. 

STEEN-PAD  (HET)  of  bb  Vabkbr8«6aro  ,  b.  in  Jnutelland,  prov. 
Jf oord-Holland ,  arr.,  kant.,  gem.  en  W.  van  Jmtterdam. 

STEENPLAAT,  st.  in  Oost-Indië,  op  het  Jf o/uiMAe  eil.  C7tib/o,  op 
de  fVettkutt;  V  20' N.  B.,  145*»  7'  O.  L. 

STEENPLAAT  (DE) ,  plaat  in  de  Zuiderse,  aan  de  kust  van  Friet- 
land,  W.  van  Workiira. 

STEENPLAATS  (DE) ,  bnnrtje  in  den  Hoeksche-waard ,  prov.  Znid^ 
Holland,  arr.  en  Sj  n.  ^Z.  SV ,  yan  Dordrecht ,  kant.  en  !(  u.  Z;  van 
*$  Gra-vendeel ,  gem.  en  i  u.  van  Strijenj  roet  16  b.  en  90  inw.  — *  Dit 
geh.  ontleent  xynen  naam  van  ceoe  steeoplaats ,  welke  aldaar  vroeger 
geweest,  doch  in  de  vorige  eeuw  te  niet  gegaan  is. 

STEEN  POEL,  meertje,  prov.  Friesland ,  kw.  Zevenwouden,  griet. 
Siellingwerf'Ootteinde ,  20  min.  O.  N.  O.  van  Donkerbroek  ^  liggende 
rondom  in  het  Heideveld ,  zonder  slooten  die  er  op  uitloopen. 

STEENRE  ,  oade  naam  van  het  d.  STEBsioBaBii ,  in  betgraafs.  Zul- 
phen,  prov.  Gelderland,     Zie  Stebbobbbn. 

STEENS,  d.,  prov.  Friesland^  kw.  Oottergoo^  griet.  Leeuwardera- 
deel.     Zie  Stiebs. 

STEENSCUEN-DIJK  (DE),  dijk  in  StaaU-Flaanderen ,  in  HuUter- 
Ambacht ,  prov.  Zeeland,  regt  uit  de  Gentsche-poort  der  stad  Hulst , 
in  cene  zuidelijke  rigting ,  langs  den  pold.  Glinge  ,  naar  den  Ferdi-» 
nandus-polder  loopende. 

STEENSEDE,  oude  naam  van  bet  d.  Stiers  ,  prov.  Friesland ,  kw. 
Oosteraoo  ,  griet.   LeeuwarderadeeL     Zie  Stibrs. 

STfcENSEL  of  Stebrxei,  d.  in  de  Meijerij  van 't  Hertoaenbotch  ,kw. 
Kempenland^  prov.  JV oord-B raband^  arr.,  kant.  en  2  u.  Z.  W.  van  Eind- 
hoven, gem.  Duizel-eii'Steentel  ^  i  n.  O.  N.  O.  van  Duisel ,  naby  de  Gender. 
Het  is  een  arm  plaatsje.  In  1688  werd  het  door  de  Franschen  ge- 
plunderd en  geheel  vernield.  Sedert  is  het  ahyd  in  eencn  kwyncn- 
den  slaat  gebleven ;  xelfs  syn  onderscheidene  inwoners  na  dien  tgd  ge 
noodaaakt  geworden  het  te  verlaten ,  wraardoor  het  vierde  gedeelte  der 


§ri. 


jek.  t^ffc» 


«RS    -r    «aca   »/rrsiDQica    ib    jb  SUib   j^   ^.  9 

IV..    .za  Mma.    1-    ^  ara     spsicrca  Tit    ie 

»   :q9    9SBSL-9  .     :n     jcc   ;«r  !79l 

£      ^   "T-tê  «era  s-   tcor   ie    Htfg*i>ifiM  i 

m  mm  •   «ttke    *  ui  'Ïm  jcsmie  '» 


MC'.       :f       1. 

Trr        J  **•  '«Hl ' jjv' jf n      Xc^k.    Xfnow^wi. 

l.ü  «-^ït  T  i  «rt-wTX  «-ai:  j  *  ;  'i  » I .  "a  --!«!  tn  Sa«jiel  * 
1;.    t     >».»    jrtrTi      '.ii'^r   "V-liJ   Tïïi'    r.TmiimniiLinr*ni. 

."■_.  •»'«  ».T-*.-i  api  lu  üf  ltf!i'niui:i? .  iijiia  Ji'ija  itior  «tffiea  Pa 
■_..-  *i-:ï":i:  ^^^^r'tifi  tin  -.•  •«if-a.-^di  rjii  --friiijrxiem-  Ia  ft{t)9«a 
— r     -7    -.-il—  -««ff  ?  ij«.ii!r^  I4N  »Lia.iJ3«:s  ïna       «  S  -  i  :%t^l  im  isMi 

jt' -  -.-iirn  .    n.— *■!   ir*  i>«:  W-»»*'.  rf-a      Zrfisr   p j&  het  «caLtfr  «üt 

!j.    s..-vij?ra  ~3ixf     :<i&17ll  *l»*r*«'.  ia  9Ls4p«I  beiiKoiii 
*;r      -•--■*    i.*rk.*a  a  ifs  =.-».»r  tas  e'. ur.  i/r  ^^J^•  Kic-n   «jn. 

"•TZZrï^TÏM .  :n*:^  r.aara  Tan  h»t  c.  Sr.rw .  anxv.  Friaèamd 
»-».    .'  irr-^'w»  .  pT?t.   Linnor^trQ^ttl.     Zie  fr.ti». 

5T'£li>ff11lAir.  fta.  in  btt  y tderiwartitr  i-r  rr?T.  rftnrrA/ 
il-  n  '.^  1.  'S.  »«  LirttU,  kanl.  en  2  h.  U.  >.  O.  ^la  JFdarsm 
1"? ;  11 .    9iiurtfnsn ïjd . 

?r"ili>rï.  ii^^U  in  ét  Zvidêrxee,  op  de  Lust  tw  Ortrijsul,  1 
T  i.i    •"  ■,.t."i.ii/r? ,  a.13  d<a   nilhoek   \an  d«    Voorst. 

s  .••::i(*  lanr*  fnulle  itrccp  en  bestaat  uit  eme  d;:!«  laj^  va: 
3i..: ;  ■  :a.-:  j-iute  k?iilernen ,  «elke  nien  nog  den  50  LVtobrr  IM' 
bij    '"nt'Q   j''v  r  aanhondenrlen  oostenwind,   bespeurd  hcc!':« 

?rZï>'-TlL  .  brrï7  in  Üuniingo ,  prov,  Groningen,  ia  de  OmMijï 
itfr^r:.  i^-^r  het  Pielerhumnier-maar ,  ^  u.  ten  N.  van  JFfi  — ,  f 
•-jï:    .i'.t    •  '^xvmtfr'fn-SfkaphafMer'tfJtrett  behoorciid'.'. 


S  T  E.  711 

ST£EN*VAN.KLOOSTEROORD,  onbeboiide  pold.  in  den  BiêÉboieh , 
pro^0  Ifoord'Bmband.    Zie  Cloostbaout  (STm-tAR-). 

STEEN-VAN.ONRUST  (DE),  klip  in  Oost-lmUi,  in  de  Zeê^w 
Jav€»     Zie  Orbust  (Dk  Stier-tar-). 

STEEN  VELD  (HET  GROOTE-)  of  het  GnooTB-STniinnrcL»,  dainvallei 
in  Kennemerlandy  proT.  Ifoord^iloUand ,  arr.  en  kant.  ÜamrUm,  j^em» 
en  Z.  O.  fan  ZatHUfoori. 

Zy  beslaat  eene  oppervlakte  van  ongeveer  ttO  bund.  en  is  t^nwoor- 
dig  hel  renperk  voor  de  barddravenijen ,  welke  jaariyka  onder  Zand- 
Toort  plaats  hebben. 

STEEN  VELD  (HET  KLEINE-)  of  m  KtiniB-STmBivnD ,  doinTaUei 
in  JTciMMief/aiiiJ,  prov.  Noord-Holland ,  9ltt,  en  kant»  UomrUm,  gem. 
en  Z.  Z.  O.  van  Zandwoort. 

Zij  beslaat  eene  oppervlakte  Tan  40  bnnd.  Hiervan  is  een  gedeelte 
ingedijkt  voorpaardenwei ,  oischoon  er  geen  onlginning  beeft  plaats  gehad. 

STEEN VLEDDERS  (DE),  streek  laag  groenland  in  Beilerdingtpil . 
pov.  Dreniko^  geni.  ff^esterbork,  bij  het  geli.  Elp.  In  dit  groenland 
▼ond  men  nog  voor  weinige  jaren  een  pad  van  veldsteenen ,  hetvrelk, 
Tolgens  overlevering ,  in  vroegere  tijden  sonde  gediend  bebben  ,  om  ge- 
meelischap  daar  te  stellen  tiisschen  een  ond  kasleel  en  eene  kerk ,  welke 
op  de  Elpcr-esch  soude  geslaan  bebben  ,  en  \an  waar  ecnigc  akkers  in 
dien  esch  nog  den  naam  van  Kerk-kanipen  souden  dragen. 

STEEN  VLIET  of  Stebrvlibdt,  voorni.  d.  en  heerl.  in  bet  verdronken 
Zuid'Beveland ^  prov.  Zeeland^  aan  de  Ooster-Scbelde ,  ten  N.  van  het 
Marollegat,  ten  Z.  van  G^eecke.  Het  is  door  den  groolen  vloed  van 
IttSO  overstroomd  geworden  en  sedert  nooit  weder  bovengekomen . 

STEENVOORDE,  buit.  in  Delfland,  prov.  Zuid-Holland ,  arr.  en 
I  u.  Z.  van  ^s  Gravenhage ,  kant.  en  1  u.  Z.  W.  van  Foorburg,  gem. 
en  i  o.  Z.  W.  vau  Hijsvijk,  aan  den  xandweg  op  Wateringen. 

STEEN  VOORT,  in  de  gewone  uitspraak  Stbvbbt,  Stbbvert,  SriFrBBT  of 
Stbwbbt  genoemd,  gcb.  in  de  Itteijenj  van  'sHertogenhotch,  kw.  Kempen" 
land  f  prov.  Noord- Draband,  arr.,  kant.  en  2  u.  Z.  W.  van  Eindhoven, 
gem.  buizel-en-Steentel,  i  u.  Z.  O.  yan  Stecnsel,  waartoe  het  behoort ; 
roet  7  h.  en  ruim  40  inw.  en  eenen  korenmolen  op  de  Run ,  alhier  onder  de 
benaming  van  Aa  bekend,   de   Steenvoortsche-molcn  genoemd. 

STEENVOORT,  plaats  op  de /Vei2fr-Fe/t«ipe,  prov.  C?e{(/tfr^ii(/,  distr. 
Feluwe,  kw.,  arr.  en  7}  n.  N.  W.  van  Amhem,  kant.  en  {  u»  Z.  O. 
van  Harderwijk  f  gem.  en  ^  u.  O.  van  Ermelo, 

Men  meent,  dat  dit  de  plaats  lou  sijn  ,  waar  men  de  benoodigde  stee- 
nen  gebakken  heeft ,  tot  den  eersten  opbouw  van  den  Ouden-Hof  of 
het  kasteel  te  Staverden. 

STEENWAARD  (DE),  bekade  uiterwaard  aan  de  Lek,  tegenover 
Gulenborg ;  palende  N.  aan  den  Lekdijk  Bovendams  en  overigens  aan 
genoemde  rivier  ,  waarop  zy  door  eene  sluis  uitwatert.  Langs  de  oost- 
zyde  loopt  de  veerdam  naar  het  Gulenborgsche-veer. 

STEENWEG  (DE),  geh.  in  de  bar.  van  Breda,  prov.  lYoord-Bra- 
band,  Fierdr  dislr.,  arr.,  kant.  en  |  u.  Z.  W.  van  Breda,  gem.  en 
10  min.  O.  van  U  Princenhage ,  zich  gedeeltelijk  uitstrekkende  langs 
den  straatweg  van   dit  d.  naar  Breda  ;  niet  (K)  h.  en   300  inw. 

Gedeelteiyk  op  bet  grondgebied  van  dit  geh.  en  gedeeltelyk  op 
Buuntede-heidje   stond  voorheen  de  abdy  Znilen  (sic  dat  woolrd). 

STEENWEG  (DE),  b.  in  A^ennmerl^c/,  proi.  Pfoord^Holland,  arr., 
kant.,  gem.  en  O.  van  Alkmaar,  van  welke  stad  het  eene  voorstad  uit- 
maakt \  loopende  van  het  Zeggelis  of  de  Bedykte  Schermer ,  tot  waar  de 
Noorderstraat  eindigt ,  langs  de  noordsyde  van  het  kanaal  naar  de  stad. 


•  719  STE. 


1^ 


.  STEENWEG  (DE) ,  b.  in  Weti-Frietland,  proy.  N oord-H oihmi^  u 
kant.,  gcm.  en  N.  O.  Yao  ff  oom ,  vao  welke  het  eene  fraayeenof 
voorstad  ,  baïten  de  Koepoort ,  uitmaakt ,  ahorens  men  aan  den  é^ 
lykeo  straatweg  van  Enkhiiiien  komt. 

STEEN  WETERING  (DE),  waterloop  of  riviertje  in  Zallattd,  p 
Overijttel^  dat  in  DalmflioUe ,  onder  en  omtrent  |  u.  Z.  Tan  Dal Ci 
ontstaat ,  West  loopt  en  ruim  een  uur  bo?en  Zwolle ,  by  de  LintI 
ster-brug,  in  de  Pfieuwe-wetering  valt. 

STEEN  WETERING  (DE),  waterlossing  in  ZaUand,  proY.  (het 
tel  f  beginnende  in  Broekhuizen  ^  omtrent  2  u.  N.  W.  van  Dal& 
op  de  grenzen  Tan  Zwollerkerspel ,  tusschen  welke  ^remeenle  ay  m 
delyk  loopende  de  limiet  uitmaakt.  Vervolgens  tussehen  laatstgenoei 
gemeente  en  Nieuw- Leusen  tot  aan  de  Dederosvaari  ,  alwaar  sij  w 
waarts  naar  het  Zwartewaler  loopt,  en  zich  £  uur  boven  llasielt,  c 
de  Streukeler-syi  ,  in  dat  water  ontlast. 

STEENWIJK,  kant.,  prov.  Overijssel,  arr.  Zwolle ;  palende N. 
het  Friescbe  kant.  Oldeberkoop ,  O.  aan  het  Drentsche  kant.  Mep] 
Z.  en  W.  aan  het  kant.  Vollenhove. 

Dit  kant.  bevat  de  vier  gem. :  Steenwyk,  Steen  vry  k  er  wol 
Giethoornen  Oldemark;  beslaat  eene  oppervlakte,  Tolgens 
.kadaster,  van  19,465  band.,  waaronder  19,314 bund.  54  t.  r.  85  t. 
belastbaar  land ;  telt  2208  h.,  bewoond  wordende  door  2500  huisg 
uitmakende  eene  bevolking  van  11,500  inw.,  die  sich  vee!  op  ham 
landbouw  en  de  veendery  toeleggen  ;  terwyl  er  ook  eene  menigte  ke 
of  veldsteenen  worden  opgedolven. 

STEENWIJK  »  gem.  in  Vollenhove,  prov.  Overijssel ^  arr.  Z«# 
kant.  Steenwijk,  (6  k.  d.,  14  m.  k.,  6  s.  d.) ,  van  alle  ayden  < 
de  gem.  Steenw^kerwolde  omgeven. 

Deze  gem.  bevat  de  plattelandst.  Steenwyk,  beneTcns  gedee 
van  de  buurt  Zuidveen  en  *t  Verlaat,  beilaat ,  volgens  het 
dasler  ,  eene  oppervlakte  van  869  bund.  Men  telt  er  62^  h.,  bewo 
wordeudc  door  651  huisgez.,  uitmakende  eene  bevolking  van  3390 i 
De  Hervormden,  die  er  2850  in  getal  zyn  ,  maken  met  die 
de  buurs.  Zuidvecn,  *t  Verlaat,  Onna  en  Callenkote,w< 
tot  de  burg.  gem.  Steenwijkertcolde  bebooreo  ,  eene  kerk.  gem.  uit, 
tot  de  kluss.  van  Kampen  ^  ring  van  Vollenhove,  behoort,  door  t 
IVedikantcn  bediend  wordt  en  3750  zielen  ,  onder  welke  15^0  \a 
malen  ,  telt.  De  eerste,  die  in  deze  gem.  bet  leeraaranibt  heel\  w« 
genomen  ,  is  geweest  Wilbblhus  Lauios  ,  die  in  het  jaar  1580  herwa 
knani ,  en  in  het  jaar  1582  naar  IJsselmuiden  vertrok,  toen  dei 
door  de  Spanjaarden  was  ingenomen.  De  eerste  tweede  Predikan 
geweest  JoBAüRCS  Strohmclius,  die  in  het  jaar  1605  herwaarts  kwa 
en  in  het  jaar  1645  overleed.  Onder  de  hier  gestaan  hebbende! 
dikaoten  verdienen  melding  Jobariibs  Bogebhan  ,  die  in  het  1593  i 
Appingedani  vertrok  en  later  als  Predikant  te  Leeuwarden ,  Yoorzi 
was  van  het  Nationale  Synode  te  Dordrecht ,  en  ook  een  der  me 
arbeiders  aan  de  Staten  overzetting  des  Bybels  geweest  is ,  en  Pbi 
HopsTEOB,  die  bier  van  1743  tot  1745  gestaan  heeft  en  als  Profe 
hunnorarius  te  Rotterdam  overleed. 

De  Doopsgezinden  ,  die  er  50  in  getal  zyn,  behooren  tot  de  g 
van  Zttidveen,  —  De  Roomsch-Katholijkcn,  van  welke  men 
:^00  uantrelt ,  worden  tot  de  stat.  van  Steenwijkertpolde-en  Steent 
(«orekcnd.  —  De  Israëlieten,  die  er  omstreeks  200  in  getal  si 
maken  ucnc  ringsynagoge  uit,  welke  tot  het  synagogaal  ressort 
£ms»lU  behoort ,  en  vraarin  de  dienst  door  eenen  Voorlezer  verrigt  woi 


S  T  E.  715 

De  pUUelandst.  Stbowuk,  io  hei  Lat.  SmoTicoM,  ligt  6  o,  N* 
ten  O.  Tan  Zwolle  ,  5  u.  N.  O.  vao  VolleohoYe ,  aan  den  atraalweg  van 
Meppel  op  Leeuwarden.  , 

Aan  de  luid-  en  oostsyde  der  stad  liggen  uitgestrekle,  vruchtbare 
houwlanden ;  aan  de  noord-  en  westzyde  goede  weilanden ,  waaronder 
nagenoeg  2130  bunders  meenten.  —  Het  ritiertje  de  Aa ,  dat  uit  Drenthe 
komt ,  stroomt  de  stad  ten  Noorden  voorhy  ,  en  verdeelt  sicli  westeiyk  van 
haar  in  twee  deelen  ,  waarvan  het  eene  zuidwaarts  loopt  en  het  andere 
in  de  bourt.  Verlaat,  in  het  Steen wykerdiep  valt.  -^  Dit  diep,  om- 
streeks het  midden  der  zeventiende  eeuw  gegraven  ,  brengt  de  stad 
in  gemeenschap  roet  de  Zuiderzee  —  De  straatweg  van  Zwolle  naar 
Iioeowarden ,  loopt  door  de  stad. 

SriiavruE  is  niet  groot  van  omvang ,  maar  geregeld  gebouwd ;  —  de 
minste  straten  komen  uit  op  de  vierkante,  ruime,  zeer  fraaije  Markt. 
De  huizen  hebben  over  het  algemeen  een  goed  aanzien ,  en  eenige  ge- 
houwen, waaronder  bet  Stadshuis  en  de  meeste  scholen,  verdienen 
opmerking  wegens  hunne  netheid.  —  De  booge  wallen  ,  die  vroeger  de 
stad  geheet  omgaven  ,  zyu  thans ,  op  eenige  plaatsen ,  in  aangename 
wandelingen  herschapen ,  van  welke  meest  verheven  punten  loen  de 
schoonste  gezigten  beeft  op  Steenwykerwold. 

Men  viudt  bier  6 ,  waaronder  2  zeer  belangryke ,  leerlooyeryen , 
1  blootery ,  1  lymkokery ,  eenige  iveveryen  en  bezemmakeryen , 
1  mn-,  2  houtzaag-,  1  oly,  1  vol-  en  2  korenmolens.  De  handel  in 
granen  ,  turf  en  hakhout  b  niet  onbeduidend.  —  Veldsteenen  ,  grooto 
en  kleine ,  worden  jaariyks  by  duisende  van  lasten  van  hier  vervoerd , 
de  eerste  ten  dienste  der  zeeweringen ,  de  laatste ,  na  vooraf  stuk  ge- 
slagen te  zyt ,  om  se  by  het  aanleggen  van  kunstwegen  te  bezigen.  — > 
Het  opdelven ,  vervoeren  en   stuk  slaan  van  deze  steenen ,  waar%an  de 

grond  hier  en  onder  Steenwykerwold  eene  verbazende  rykdom  bevat, 
rengt  der  stad  vele  voordeelen  aan,  waarvau  dit  niet  het  minste 
is ,  dat  de  arbeidende  klasse ,  door  het  een  en  andere  wordt  in 
staat  gesteld ,  om  ook  des  winters  een  goed  dagloon  te  verdienen.  — 
Landbouw  en  veeboudery  verschaflfen  voorts  aan  vele  ingezetenen  een 
goed  bestaan  ,  en  de  tuinbouw  ,  waarvoor  de  bouwgronden  geschikt  zyn  , 
wordt  jaariyks  van  meer  beteekenis. 

Byzonder  levendig  zyn  hier  de  jaar-  en  weekmarkten  ,  daarop  wor- 
den niet  zelden  van  1000  tot  1:200  stuks  runderen  geteld. 

By  de  Gastbuispoort  stond  eerlyds  binnen  de  stad  een  blokhuts  of 
kasteel,  het  Kastecl-van-Steenwy  k  geheeten.  Zie  dat  woord 
hieronder.  Men  beeft  er  ook  een  Distributiekantoor  voor  de 
brievenpostery,  in   de   fFoldttraat, 

De  Hervormden  bezitten  bier  twee  kerken.  De  Grootekerk,  die 
vóór  de  Reformatie  aan  den  li.  Clehert  toegewijd  was,  had  in  1257, 
of,  zoo  als  anderen  beweren,  in  1262,  van  He^^bicos  vau  ViAspzii,  den 
acht  en  derligsten  Bisschop  van  Utrecht ,  tot  vermeerdering  van  haren 
luister  een  kapittel  van  zeven  Kanunniken  verkregen.  Johan  viir  Aa- 
KEL ,  de  zeven  en  veertigste  Bisschop ,  -die  er  nog  twee  kanuuniksdyen 
by  voegde,  gaf  den  Kanunniken  verlof,  indien  zy  Yollenhove  verkozen 
boven  Steenwijk,  om  het  kapittel  in  do  eerstgcmelde  stad  te  plaatsen, 
üet  ambt  van  Pastoor  was  aan  deze  kerk  gehecht,  slaande  de  paslory , 
zoo  wel  als  de  kanuuniksdyen ,  ter  benoeming  van  den  Heer  van  Over- 
ijssel. Er  waren  destijds  wel  tien  vikarijen  in  deze  kerk  gesticht.  Zy 
werd  door  dü  Convenlualen  van  Ruinen,  in  1206,  van  Toeooorios  vaü 
Are,  den  twee  en  dertigsten  Bisschop  van  Utrecht,  voor  de  kerk  van 
Beilen    verruild.     Tot  'aan  het  jaar  120i5  bleef  de  kerk  te  SiEBüvruK 


n 


-r    L^ 


■i'i' 


»  «     >     •  « 


*••->. "  »  -« 


.'.#,,  i      7kf  .^«/  «»« 

jt  *    t   4       '   f  \       t,».  KA      1  f. 


'',■'•«     i.,  i    * 

1    -,■  :    •  y. 
; .  v-»./   ..^ -•  • .  1   tv,* 

'  »•         ,/»-.      y»/C.   «■r.'i^  i^T*-*.   f.'.i/er.  >;. 

Kr.   *.-..     '.'^    •-.-.    y.A'.,M.l    01>    *r. 
'',     rf.1  .     ,ji.    ;f» .,*«;/,  •■■•    .r.    *:*    U  Kf    'vnlk. 

' '.'./  i  '.  t,  '/  f.  I,  \  «-fi  ♦■^r.»:  'i 'éféf  M  •: »  IJ  ^  l 
i '   '•  V     '  '  '•'       A  r  U»  «-  n  t  f.  h  'i  '#  1    •'.tè    tft««    l 

J',#iii.f  *MMi.»  ,  -^  10  A|*rtl  urn  ,  ;i!i  lU 
KmiImi  f  fi  K.ifiijfifiik  «jifj  de  Si»  Am 
•«  lif  ihi  ff  fiiil*fi<-ri#i<*. 

V«iM    '1' II    It  <  {;  t.  «(^ttliTfr  r<l«;   l'trHUi 
iti  II   iri«(if|;iiiiii<l<' ,  fin;  Ifoojjlüüiaar   in  Unï 
l'iii.iiiiiiiiM  \:    Iki'iil'.ii    HiiJ, 


JÉ 


8TE.  7t» 

Vao  deo  Aardr||ks kundige  :  BnvABsm  Paludabos  (Biwabb  nu 
Bmmkb),  geb.  S7  October  1550,  f  ^  April  1659,  en 

Van  den  Schilder:  Hbbdrik  yab  Stbinwuk,  f  ■■>  1603. 

lo  het  jaar  123S  speelde  Stberwiik  reeds  eene  rol  in  de  geschie- 
^kmit  der  Drentsche  onlusten  en  verkreeg  niel  laog  daarna  van  Hbb- 
Mum  tab  Yiabbbb  ,  den  acht  en  derligtten  Bisschop  van  Utrecht ,  een 
Monnikenklooster.  Toen  de  Zwollenaars ,  die  sieh  onder  bescherming 
iran  den  Hertog  tab  Gblbeb  gesteld  en  zich  het  overige  deer  der  pro- 
vincie tot  Tyand  gemaakt  hadden ,  met  hulp  der  Geldertchen  ,  in 
1tf23,  eenen  aanslag  tegen  Stebswijk  ondernamen,  om  sich  meester 
te  maken  ?an  de  levensmiddelen,  welke  men  daar  in  voorraad  had, 
wonden  tij  er  eenen  heiligen  tegenstand.  De  inwoners  ,  slechts  door 
900  soldaten  en  eenige  boeren  versterkt,  wapenden  zich,  doch  lieten 
den  vijand  de  grachten  doorwaden  en  de  stad  naderen  om  hem  des  te 
beter  te  kunnen  treffen.  Hierdoor  werden  de  belegeraars  zoo  geha- 
wend,  dat  slechts  een  klein  gedeelte  in  den  treurigsleh  toestand  te 
Zwolle  terugkeerde.  Daar  was  men  echter  op  wraak  bedacht  en  vond 
inaar  al  te  spoedig  gelegenheid  om  die  te  Levredigen.  Eenigen  tijd 
later  toch  was  de  bezetting  van  Stbebwuk  tot  op  slechts  50  man  vermin- 
derd ,  weshalve  de  Raad  dezer  stad  aanzoek  deed  om  versterking  te 
erlangen.  De  bode,  die  dit  aanzoek  overbragt,  werd  door  de  Gel- 
derschcn  opgeligt  en  te  Zwolle  gevangen  gezet.  Van  hier  zond  men 
■Q  eenen  gewaanden  bisschoppelijken  dienaar ,  die  den  Steenwijkers  de 
fevraagde  versterking  toezeiae.  Zeer  spoedig  werd  hij  gevolgd  door 
Otto  vab  Scbbbpbesbbl  ,  met  300  Gelderschen ,  aan  wien  het ,  hoewel 
lij  even  voor  hunne  aankomst  ontdekt  werden ,  niet  moeijelijk  viel  de 
•tad  binnen  te  trekken.  Nu  werd  de  Troegere  teleurstelling  dubbel 
gewroken ;  de  Gelderschen  slaken  de  stad  in  brand ,  die  geheel  ver- 
nield werd,  soodat  de  vijandelijke  bezetting  hutten  voor  haar  verblijf 
noest  opslaan. 

Zeer  merkwaardig  was  de  belegering  van  het  jaar  1560.  Deze  werd 
endernoraen  door  GEoacis  db  Lalaihg  ,  Graaf  van  Rennenberg ,  destijds 
Spaansch  Stadhouder  van  Friesland  ,  in  eenen  tijd ,  dat  de  stad ,  noch 
▼an  Gouverneur,  noch  van  genoegzame  bezetting,  noch  van  andere  nood- 
vrendigheden ,  voorzien  was.  Over  het  krijgsvolk  daar  binnen  uit  vier 
Tendelen  ,  zamen sterk  600  man ,  bestaande,  voerde  do  ervaren  Kapitein 
JoBAB  VAN  DEB  GoRPDT  voomamclijk ,  het  gebied.  Den  18  October  werd 
de  stad  door  6000  voetknechten  en  1200  ruiters  berend  ;  weinig  tijds 
was  de  belegering  voortgezet ,  of  de  stad  werd  ,  door  de  vijandelijke  gloei- 
jende  kogels  in  brand  geschoten ,  waardoor ,  20  buizen ,  benevens  eenige 
schuren  vol  hooi ,  stroo  en  turf,  het  twaalfde  deel  der  stad  uit- 
makende, vernield  werden.  Daarna  wcfd  deze  onderneming,  van 
*s  vijands  zijde ,  meermalen  beproefd  ;  die  echter;  door  goede  voorzorg, 
telkens  werd  verijdeld.  Dit  beleg  duurde  tot  den  22  Februarij  des 
▼olgenden  jaars  1581  ;  wanneer  de  stad  door  het  Stalen -krijgsvolk , 
onder  het  beleid  van  den  Veldoverste  Joon  Nobbits,  daarin  gehol- 
pen door  Schot,  die,  met  eenige  schepen  met  voetvolk  en  allerlei 
«rijgsgereedschap  •  uit  Noord-lloUand  te  Blokzijl  aanlandde ,  geluk- 
kig ontzet  werd.  Gedurende  dit  beleg  vond  vab  dzb  Gorput  de  tele 
graaf  uit,  en  gaf  daarmede,  boe  onvolledig  ook,  berigt  uit  de  hele 
gerde  stad  (1). 


(t^    Men  ilo  dMTOBlrcnl    nadw  ob»  GcaehiÊikmiif  BMoJbr^ft^  wn  BnU ,  bL   SSI  co  d» 
dMr  (u««huMc  Sdir^ttfB. 


STE. 


:1 


L  ucuing  %an   vnjen  tiiifran^r,      vei<}i 
oitiifti,     Üc  flad  werd   (lejittinderJ  ,: 
tcld   en  der  Suicu  volk  ,  dciiydi  I 
vermoord.  1 

rol  in   bet  jaar  1592  bleef  na  Stil 
L,    dlc  bel,    in   dïcn   tus»cbcnl{jd , 


716 


Gcluiktgcr  don  Biaji 
of  liever  dicaft  O  versie  Luilenorit  Tasi 
wuK.  Zeker  landman ,  ail  miinc»e^ 
nadere  oortaak ,  had  fich  tij  VEiDt«o| 
pandiD(j  va»  ttjn  boofd  ,  hem  de  beloAfl 
ie  tullen  leveren*  Virodêo  beval  de  vol 
T^asis  aan.  Deze  liet  zich  ,  met  eed 
luiechlen  en  Iwec  komelien  paarden,] 
van  SvieiniUKop  cenen  itroopiog't  uit^ 
icaiber  1582,  door  den  jremeldeo  boef 
Dier  was  de  frraebi  waadbaar,  alzoo  d 
vcrxtiinid  had  den  grond  genoeg  om  j 
tol  hun  tfiiddel  door  hel  waler  en  br^ 
hebbende,  bektommeti  zij  de  veil,  i 
Ecnc  vrouw ,  die  hen  bel  ccnl  geir 
dat  men  den  trommel  moc»t  roeren , 
De  wacblcrt  vatlen  hel  pweer  ,  doclj 
was,  *lolcD  zij  hel  iladhnii  tot  negen j 
tiicl  beding  van  vrijen  tiitfran^r,  Vde  i 
geoomifü,  Üc  flad  werd  tjejdtindcrd  ,; 
pestcld 
ftik  ft 

Tol 

versterkten.  Op  bel  einde  der  maand 
Prios  M&iiRiTs  ,  met  een  leger,  slerk  t 
cenen  aanslag  op  de  stad.  De  bezellin 
«o  GO  nnteri».  AUoaiTS  zdl  en  Groji 
Sladboiider  van  Friesland  en  Groning 
bel  maken  van  de  loopgraven  werden 
door  de  utlvallcu  der  belegerden ,  w 
aanhoudend  schieten  van  builen ,  nai 
drag  wilden  boorfii ,  zelfs  nirt  nada 
ifal  reeds  vermeen tcrd   en  de  ;;  ^ 

kerde  nog  meer^  siod*  de  auu-  ii 

YfcRoocio  loegczonden.     InluwclKH 
iet ,    bel  bcle^    ijvcrïg  voort ,    en 
onder  de    bal  werken  twee  mijnen   i 
dedrn.     Meer  leed   de  »i«d    v^in   \ir 
volgde  ,  waurbij  ondei-seli 
Van  binnen  blct-f  num  dj 
men  yiuds  en  herwaarli  anki' 
linkerwang.     De  Stadvoogd  , 
gevende,  gaf  eindelijk  de  itm 
de  zware  schade  ,  gediiremlu 
aanmerkelijk  versterkt. 

Bijna  wa&  Stseitvnjz ,  in  hct^ 
gevaUen  ,  door  cenen  welberail 
van  Overijssel  en  daaromlrint*  onc 
beleid  %afi  Uichawj  vaa  dea  ^iimc , 
den  LuJienani  van  den  Graaf  vau 
i^^iör  het  aanbreken  van  den  dag 
kropen  door  de  palissaden  ,  die — ' 
de  wallen,  terwijl  een  groot  il( 


STE. 


717 


aan  do  noordxljdc  der  «tad  ^raa^to.  OoIe  n^n  do  zniditjde 
werd  ri'n  ijraol  alarm  uanfjferij^t ;  maar  die  van  biouen  stelden  ter- 
stond qWcê  in  de  weer  ,  dki  de  slad  te  verdcdijjcri  en  die  opi^fklofTiineu 
waren  «erdeu  door  de  scbiïdwachlcn  ontdekt  va  afgeil.iipen.  Nndat  de 
vyand  was  afgetrokken  vund  nicu  maar  les  dooden.  Er  wareu  no^thans 
twee  Luitenante  ge&netiveld  onder  wetkc  de  Luitenant  van  den  Graaf 
Tan  Styavx.  Ook  scbijnl  het^  dat  de  Spanjaarden  wel  levcntien  wagens 
met  doodcn  en  {^ekuclaten  we^rgevoerd  liadden. 

Nog  eens  werd  STi«nwijit  den  Staal  ontweldiijd  ,  in  het  jaar  1672  ,  door 
de  Munsterscben  ,  welke  daarvan  meester  bleven  tot  in  de  maand  October 
des  volgenden  joars  j  wanneer  zij  ,  na  hel  vertrek  der  Fr^ufcben  iiit  do 
Vereenigde  Gewesten,  Ie  rade  werden  ,  ocven»  andere  j»laatsen  ,  ook  dci« 
&tad  te  ontruimen. 

Na  dien  lijd  ,  heeft  2e  geen  uitwendig  vijandelijk  jj<rweld  behoeven 
uit  te  staan  ,  nelfi  zijn  ook  de  vejiliti[jwerkcn  sedert  verwaarloosd  ^  en 
ten  ernrmaal  vervallen.  Ilan  ,  door  inweudfijc  beroerten  ,  is  die  stad 
meermalen  gelcisU-rd  [jew orden  ;  voornanieiijk  4  in  de  jaren  1747  en 
1748.  Deïc  werden  verwekt  Ier  gcfêijcöbeid  der  verkiezing  van  eene» 
Predikant ,  alsmede  door  de  drift  van  sommige  ingezetenen  ,  om  van 
de  Regering  rekening  der  stads  inkomsten  af  te  vorderen  ,  ten  eindo 
eenige  misbruiken  ,  die  ,  zoo  in  het  Politiek  als  Finantie  weien  ,  waren 
ingeslopen  ^  hersteld  te  mo^en  zien.  De  zaak  kwam  tot  dat  uiterste  , 
dat  sommigen ,  door  de  Regering  in  de  gevangenis  geworpen ,  en 
tot  iware  straffen  en  onder  dezen  een  ten  galgc  verwezen  werden.  Dan 
door  de  vooniglige  bcjliering  van  den  EVfstadbouder  ,  Willkb  IV, 
werden,  ingevolge  een  Reglement  van  12  November  1749,  die  mis- 
bruiken niel  alleen  bersteld  ,  maar  ook,  den  38  Juljj  1750,  door 
twee  Leden  uit  Gecommitieerde  Staten  der  Provincie  ,  in  naam  van 
den  Prini ,  de  geheete  Regering  veranderd ,  en  voorts  by  publikatie  ^ 
den  1  Awgnstns  van  dat  zelfde  janr,  alle  de  dekreten ,  en  senten  tien  , 
der  vorige  afgegane  Regering,  legen  gemelde  personen  gewezen  ,  te  niet 
gedaan  j  zonder  dat»  uit  al  het  voorgevallene,  voortaan  iets,  ten  na- 
deele  of  verwijt  van  die  personen  ,  hunne  vronwcn,  kinderen  of  fami- 
lie», niögl  getrokken   worden,   waardoor  de  rnst  hersteld  werd. 

Rij  de  watcrvloeden  van  1773  en  1776  stond  bet  land  rondom  SrEitff* 
WIJK  voor  bet  grootste  gedeelte  ondergevloeid.  Vooral  was  dit  het  ge- 
val in  het  laalale  jaar,  toen  bet  water  rmg  ongeveer  1  el  hooger  liep 
dan  in  177ï>.  Men  schalie  het  getal  mensehen,  dat  deilijds  derwaarts 
kwam  vluchten,  op  ongeveer  800  en  het  vee  op  nmcr  dan  700  stuks. 

Op  den  middag  tau  den  4  FebriJarij  18i2U,  omstreeks  1  uur,  brog- 
ten  eenige  vhiglelingen  de  onl^ctleüde  tijding  in  deze  stad  aan,  dat  d« 
teed ijken  waren  doorgebroken,  en  weldra  zag  men  deze  mare  onge- 
lukkig bevestigd  ,  daar  hier  bet  water  tot  zulk  eene  verbazende  boogie 
wies  ,  dat  men  in  minder  dan  twee  uren  tijds  geen  land  of  weg  meer 
herkennen  konde.  De  schepen  en  schuiten  lagen  in  de  stadsgracht , 
ilie  den  zelfden  middag  te  drie  ure  reeds  opgevuld  was  met  aangespoeld 
hout,  turf,  hui<iraad  ^  vee,  tenten  en  daken  van  buizen.  In  woningen 
die  vry  hoog  lagen  ,  spoelde  het  waterde  ramen  binnen  en  des  naclilA 
ten  1^  ure  fiad  bet  eenen  bijna  1,8  elL  boogcren  stand  hekomen,  dan 
die  der  beruchte  walervk>eden  van  1775  en  1776.  Ofschoon  nu  de  stad 
xche  niet  zoo  veel  door  bet  water  leed  ,  zoo  verkeerde  men  aanvankelijk 
in  de  grootste  vrees  en  ongerusthi^id  ,  uithoofde  dat  de  woedende  zco 
mei  ai  bare  kracht  op  do  stad  aanzotlc.  Liep  het  nu  in  de  stad  wel 
af,    de»  Ic  grootcr  waR*ti  do  subadcn  ,    in  de  lage  omgclegenc  kndea 


fM  8TB. 

▼cwnfiwifcl  «n  te  ta  fg^iMftr  de  rampen  aio  de  oofélakkifeiaMg 
oen  berokkend  ;  lemyl  Stier wijks  iawoiiart  Tan  dm  aUeniaadacBq|k] 
tooDcelen   vao  menicbeiyke  ellende  getuigen  wareo* 

De  liekie  «elke  in  1826  gebeertcbt  beeft,  heeft  den  pUala  cb« 
streken  mede  besocbt. 

Het  wapen  descr  gem.  bestant  uit  een  doorsnadeo  Tcld  ¥an  tOicr  < 
aiuur ,  met  een  anker  ^an  tabel  over  bel  geheel. 

STEENWIJK,  buit.  in  de  Jfet/eny  va»  ^sUeriogemkatek,  kw.  Ook 
wijk,  prov.  Ifoord'Braband ^  Tweede  diftr.,  arr.  eo  1  a.  Z.  ttm  W.v 
U  üertogewbosek ,  kant.  en  1|  n.  N.  ten  W.  Tan  Boxtel,  geauca| 
Z.  ten  O.  Tan  Fnght ,  aan  den  straatweg  naar  Einékawem, 

Dit  bnit.  beslaat ,  met  de  daartoe  beboorende  grooden ,  com  Ofp 
Tlakta  Tan  S7  buod.  64  t.  r.  47  t.  ell.,  en  wordt  ihana  ia  eigia^ 
beaeten  door  den  Heer  AaROLDOs  Sdts,  woonachtig  te  *a  Hertognbac 

In  bet  jaar  1789  werd  op  eene  weide ,  bebooreode  tot  wat  hék 
een  gouden  penning  gevonden ,  aan  goud  waardig  ruim  aea  galde 
liggende  maar  weinig  diep  onder  den  grond  en  seer  gaaf;  depcaii 
waa  Tan  Tbtiiciis,  een  der  dertig  tirannen  onder  ReiaerGALiaaas,  kd 
bende  Tan  bet  jaar  368  tot  ^l^  en  dus  omtrent  aea  jaren  deo  Icoc 
lyken  naam  geToerd  j  bet  onscbrift  was  teer  duidelyk  leesbaar  ca  kndi 
op  de  hoofd-  of  Toonyde  :  iH»(erator)  Tnaicos  P(iiis)  F(eliz)  Aas(aiti 
(d.i.  de  Keiier  TiTaicos,  Troom,  gelukkig,  doorluchtig);  op  da  inj 
of  tegeosyde :  P(ontifei)  M(aximus)  Ta(ibuniliae)  P(oteaUtia)  II  (Seea 
dnm)  Co(n)  S(ul)  P(aler)  P(atriae)  (d.  i.  Opperpriester,  bekleed  acti 
magt  Tan  tribuun,  Toor  de  tweede  maal  Consul,  Tader  dea  TBdrrliaA 

STEENWIJK,  gedeelte  Tan  de  heerl.  Kudelstiart ,  in  ITewMi 
land,  proT.  Noórd-UoUand,  t^n,  jinuUrdam,  kant.  Nieuwer  AmtÊÊ^ 
gcm.  Jalsmeer-en-KudeUtmart, 

STEENWIJK  (KASTEEL-TE-),  Toorm.  kasteel  in  FoUniAoaa ,  mi 
Overijstel,  arr.  en  7^  u.  N.  Tan  Zwolle,  9  u.  N.  O.Tao  FeUeJLm 
in  de  stad  Steenwijk, 

•  Dit  kasteel  was  ,  in  het  jaar  1523  ,  door  Gioaai  Scieiik  geslicht ,  doe 
werd  daarna,  toen  Overyssel ,  in  1527,  onder  het  gebied  Tan  Kaii 
V  kwam ,  weder  omTergeworpen  ;  hoewel  de  grachten  nog  lang  daan 
ayn  te  sien  geweest. 

STEEN  WIJ  KEa-AA  (DE),  Ht.,  proT.  Drenthe,  io   Owerijeed.    £ 

AA-(STBBIIWri  J  K  ZH  )  . 

STEENW]JKËR-D1£P(HET)  ofaiTNiBowi-aiBP,  water,  proT.  Obn 
ijueU  Het  is  dat  gedeelte  van  de  ^feenwyiber-i^a,  hetwrelk,  ineenewci 
teiyke  rigting,  Tan  Steenwijk  ,  door  de  gem.  Steenwijkerwolde ,  nu 
Blokzyi  loopt ,  en  voor  de  scheepTaart  bekwaam  gemaakt  ia.  In  184i 
aijn  er  1585  Taartuigen  doorgeTaren. 

STEENWIJKERMÜER ,  geb.  ia  bet  dingspel  Zuidem>eU,  prat 
Overijssel.     Zie  Stbbrwijksbocb. 

STEEN WIJKERVAART  (DE),  Taart,  Toorhcen  in  tCennemerkad 
thans  prov.  Noord- Holland,  in  ccne  noordwestelijke  rigling  uit  de  Dreckt, 
bij  Vrouwenakker,  naar  den  Legnieerdijk  loopcnde. 

STEEN WIJKËRVELD,  gedeelte  van  de  becrl.  KwielefoH ,  d 
Kennemerland ,  prov.  Noord-Holland ,  arr.  Amsterdam ,  kant.  Nitmm 
Jmstel  y  gem.  jÉalsmeer-en-Kudelstaart. 

STEENWIJKERWOLDE,  gem.  in  rollenhove  ,  proT.  OMrtÏMl,M 
Zwolle,  kant.  Steenwijk  (6  k.  d.,  14  m.  k.,  6  s.  d.) ;  palende  R.  W. 
en  N.  aan  de  gem.  Oldemarkt  en  aan  de  Friesebe  griet.  StaKMjM 
Oosteinde  I  N.  O.  aaa  de  Dreatbsche  gem.  Yledder  m  Htnte^  A 


STB.  710 

Mfi  de  Dreothscbe  geinu  Ififereen ,  Z.  aAD  cU  gom.  WanneperfMn  en 
Giethoorn  ,  W.  aao  Ambl-Volleohove  en  BlaDkenluuii ,  terwijl  de  geoi. 
Steenwijk  gebed  door  deie  gem.  orogcTen  wordt. 

Dexc  geiD.  bevat  bet  d.  Steen wijkerwolde,  en  de  geb.  Zuid- 
Teen,  Onna,  Callenkole,  IJtveen,  Tuk,  Ootlerboek  , 
Molenbroek,  Seberwoide,Mnggebeet,*tNcderland,  Wil- 
lemto^ord  en  een  klein  gedeelte  der  Vrije-kolonie.  Zij  beslaat, 
volgent  bel  kadaster,    eene  oppervlakte  van  9944  bund. 

Men  telt  er  S75  b.,  bewoond  door  906  boisges.,  uitmakende  eene 
bevolking  van  ongeveer  4660  inw.,  van  welke  velen  goede  verdiensten 
genieten  door  bet  opdelven  en  kortslaan  van  keyen  of  veldsleenen  , 
welke  in  de  omstreken  by  menigte  gevonden  worden ,  en  waamit  ook 
een  vry  belangr^ke  tak  van  bandel  voortspruit.  Meer  dan  4000  lasten 
werden  alleen  in  1835  van  daar  vervoerd.  Onder  dese  steenen  worden 
ecnige  aangetroffen  van  eene  verbaiende  grootte ;  too  werd  er  op  de 
Woudberg,  volgens  bet  verslag  van  Gedeputeerde  Staten  van  Over- 
yssel,  een  gevonden  van  mim  90,000  pond.  swaarte.  Voorts  wordt 
er  in  den  bodem ,  die  gedeelteUjk  beuvelacbtig  is ,  kry t ,  vnarsteenen , 
ook  wel  agaat  en   oer  aangetrofTen. 

De  Herr.,  die  er  ongeveer  3900  in  getal  xyn  ,  maken  gedeeltelyk 
de  gem.  SUenwijherwolde  uil  en  worden  gedeeltelyk  tot  de  gem.  Stett^ 
«y«  gerekend.  —  De  R.  K.,  van  welke  men  er  640  aantreft,  beboo- 
ren  tot  de  stal.  van  Steenwijherwolde^en'Stttnwijk,  —  De  Isr.,  die  er 
ruioi  130  in  getal  syn ,  worden  tot  de  ringsynagoge  van  StHmwijk  ge- 
rekend. 

Men  beed  in  dese   gem.  7  scholen,  als:  eene  te  Steenwyker- 

wolde,  ecnete  Callenkote,  eene  te  Mnggebeet,  eene  in  *t  Ne» 

derland,  eene  te  Onna,  eene  te  IJsvecn  en  eene  te  Znidvoen* 

Het  d.  SniivwijKEBwoLDB'of  STESRWiJKEawooD ,  ligt  7^0.  N.  ten  W. 

van   Zwolle  ,  1  o.  W.   van  Stecnwyk. 

Men  wil  dat  bier  eertyds  een  groot  en  uitgestreltt  wond  was ,  teer 
geschikt  voor  de  jagt ,  van  welk  woud  of  wold ,  men  den  tegenwoor- 
digen  naamsoorsprong  meent  af  te  leiden.  De  rysende  of  heuvelach- 
tige grond  ,  geeft  op  vele  plaatsen  aan  dexe  gemeente  een  schilder- 
achtig voorkomen  en  van  de  hoogten  vooral  van  den  Wondberg 
of  Hiddingerberg  heeft  men  heerlijke  gezigten  over  de  stad  Steen* 
wyk  en  lagere  omstreken. 

De  Herv.,  die  er  wonen ,  maken  met  die  van  de  geb.  IJsveen ,  Tuk, 
Oosterboek,  Molenbroek  ,  Scberwolde  en  Muggebeet  eene 
gem.  uil ,  welke  SüOO  zielen  en  onder  deze  6?0  Ledematen  telt  en  tot 
de  klass.  van  Kampen ,  ring  van  FolUnhove ,  behoort ;  terwyi  de  Predi- 
kant tevens  de  dienst  te  Willemsoord  en  in  de  Vry  e  kolonie 
der  Maatschappy  van  Weldadigheid  verrigl.  STEEHWiikeB- 
woL»s  heeft  tol  eersten  Predikant  gehad  Jm  IIbiidbiks,  die  er  tn  1581 
in  dienst  en  toen  lid  der  Synode  was  ,  doch  de  juiste  tyd  van  syne 
komst  on  vertrek  is  onbekend.  De  kerk,  welke  vóór  de  Reformatie 
haren  Pastoor  van  het  kapittel  van  Steenwyk  kreeg  ,  was  op  den  naam  van 
den  IL  Apostel  Arbbbas  ingewyd.  Zy  had  drievikaryen ;  van  die  van  bet 
II.  Krais  was  de  bedienaar  wekelyks  tot  het  lezen  van  twee  missen  gehou- 
den. De  Bedienaar  van  die  van  O.  L.  Vrouw  ,  was  ingelyks  verpligt  om 
tweemaal  ter  week  de  goddelykc  dienst  te  doen.  Van  die  van  den  H.  Di- 
oaisiDs,  stond  de  Bedienaar  ter  benoeming  vun  den  Pastoor  en  de  bnren  , 
en  dese  was  met  drie  wekeiyksche  missen  belast.  Thans  beeft  deie  kerk 
ceoen  toren  en  b  van  een  orgel  voorzien. 


aao 


S  TE. 


Do  R.  K.  kerk  ^  aan  den  R.  Ahüheas  toeijc^yd  ,  in  bol  J4Ar  II 
ftlichl ,  IS  een  net  gebouw ,  met  ctnen  kocpcltori>n  ,   dcHib  tonder  «rgtl« 

Dïl  durp  beeft  lijdcns  het  bcte^  van  Steen wyk  in  12(80  en  tM 
teer  Tcel   ¥*n  bei  SpaaoAcbe   krijgsvolk  (jcledcTi, 

Bg  den  walervlocd  van  18iS  heeft  detc  ([em.  mede  veel  ^rlcïden  ,  i 
fn  d«  suidelijke  en  we^lelyke  »trcken  ,  in  de  polders  <,  «as  de  nood  I 
der  groot.  Acbtentwïolij^  menu-ben  kwamen  aldaar  door  den  vto«d  om.  Ik 
luccf  ooslclyke  eti  noordelijke  deelen^  Mrelke  in  bet  Qcr»t  door  den  Stcea4|k 
voor  de  ofcrttrooniing;  bevcUi^d  werden  ,  deelden,  ofscboon  miodérdn 
de  andere  I  evenvrcl  mede  in  hare  ncbrikkelijkc  gcvolgi^n.  De  mcole 
lanen  van  bet  btiileiig(H:d  den  Etilt ,  nnn  den  Ifver  v^n  dbm  Hdor  l^dbt^ 
boorende ,  en  ïn  Eesveen  ,  aan  de  ^renien  van  Drcutbc  j^legeo  ,  itoe- 
dcn  0.57  a  115  etl.  onder  water.  De  naecr  uoUwa^rts  g-elefpne  orva 
naren  allen  gcmundcerd  ^  zoo  dat  de  bewoners  rnel  bun  vee  tnoeilM 
vlugtcOf  en  er  nog  eenigo  srhapen  in  de  stallen  vcrdfoukcii.  Ia  krt 
geheel  waren  in  deze  geui.  54  meascben  ,  657  runderen  ,  6  (>aani<fl^ 
240  icbapeo  en  3  varkens  nmfyckomen  ,  terwijl  IS  korven  met  bijescfl 
95  gebonweo  weggespoeld  en  2X7  huizen  onbewoonbaar  wareu  gcwordea. 

Ouk    deze    geiu.  leod   veel   door  de  ztt'kie  vau  18£0* 

STEENWUHERWOLDE-EN-STEENWUK,  a.K,stalicin  betaartiff; 
van  Zalland-en-Drenthe'en-Gronwgen. 

Men  heeft  er  eenc  kerk  te  Stcenwijkerwolde,  alsmede  een  c»* 
gen  begraafplaats  en  telt  er  930  zielen  ,  onder  welke  6^  Camrnunikaa- 
len  ;  wordende  deze  stat.  door  eencn  Pastoor  en  eenen  KapcUaan  bedica^ 

STËËNVV1JKS310KR  of  Stee^wukcrsoeb  ,  gcb.  in  bet  ding^pd  2»* 
denttldj  prov.  Drenthe y  arr  en  9^  u.  Z.  Z.  O.  van  Aê*cn  ,  judr  iiDl. 
en  5  u.  Z.  O.  van  lloagevven ,  adm.  kant.  en  1{-  ti.  Z,  van  Dmêent 
gem.  CD  I  u.   W.  van  Koerorden;  met  3!S  b.   en  2^0  tnw* 

Het  is  eeno  toeneoieude  plaats <,  waar  men  vlijtig  turf  baggort. 
aardappelen  verbouwt,  boekweit  zaait ,  rog(][e  teelt  en  runderen  opAiil^ 
Meermalen   lijden  de  bewoners  groolcn  overlast   van   bet   wrater. 

STEENZbL ,  d.  in  de   Metjcrtj  pan  't  üertogenhoich ,  kw. 
land ^  prov.  Pioord-Braband,     Zte  Stee?iscl. 

STEEEEN  BERG  of  STtntiiiiEiiG ,  buit.   in    ff^iterwolde ,    prov, 
niitgeti,  arr.,  kant.  en  3  u.  Z,  Z.  U.  van  Wimchoicn^  getn.  en  10  iiiia«l 
van   Onsttpcddt, 

8TEË1U1HM,  onde  naam  van  de  fttad  Stavoeb»,    prov.   Frmti 
kw.    ff'eiltrg&o.     Zie  Stavobeti. 

STEEUWOLDE  ,  SiiEawoLDE  of  Sti]C&iwoli»>,  geb.  in  Fivtf^é,  pn 
Groningen  f  arr.,  kant.  en  3  u  Z.  W,  van  Appingtdam^  g'^nu  en  I 
W.  van  Ten^Hoer  f  f  u<  Z.  W.  van  Theitinge f  waartoe  bet  kerkj 
behoort ;  met  ii  b.  en  ruim  90  inw. 

SÏEEVEKT,  naam,  welken   men  in  de  wandeling  veelal   geeft  i 
bet  geb.  SteebivooiTi    in  de    ^njerij  ran  *t  H eriogmlMfick ,  kw.  JTia* 
penland,  prov.   IS' oord* B tabu nd.     Zie  SiEESVOOttT, 

STEEVLlET^  biüt,  in  Eemlaud ,  prov.  Utrecht ,  arr*,  kant»  01 
SJ  u.  N.    W.   van  Amersfoort ,  gem.  en  i  ü.  W,  van  Baam, 

Dit    buit.f    waarmede  sedert  ecnigc  jaren    bet   butt.    Lan^erk$ 
vcreenigd   is,  beslaat,    met  de  daartoe  btboorcndc  gronden  ,  eene  1^ 
pervlakte  van  1)0  bnnd,  9  v.  r*  35  v.  ell.,  en  wordt  in  eigendom  bcK- 
ten  door  den    Heer  Mr«  IL   A*  LiJta ,  woonachtig  Ie  Baarn. 

STEtiEN  ,  geb.  in  de  Mei  jet  ij  tan  *§  llerlogaiba^thf  kw.  Petlhmdf 
prof*  A'üord^ltmhand ,  Derde  dislr.,  arr,  co  3  u.  O»  ten  Z,  van  £a»d' 
Aaeeik,  kant.,  geni*  en  l  u.  N.  O.  van  dUem  niei£8  h,  en  200  to«« 


S  T  K.  7il 

STEGEN  of  Sriittii,  d.  io  de  heerl.  Felti,  grooth.  Luxemburg ,  kw., 
arr.,  kant.  eo   |  n.  Z.  Tan  Diektreh ,  gein,  en  |  a.  W.  van  Brensdorff, 

Men  telt  er  26  h.  en  190  inw.,  die  allen  R.  K.  lyn  en  maken  cene 
par.  uit ,  welke  tot  het  apost.  vic.  Tan  Luxemburg ,  dek.  fan  Diekirdk , 
behoort,   en  door  eenen  Pastoor  bediend  wordt. 

STEGENBERCH,  voorm.  adell.  h.  in  de  ttad  ütreebi ,  in  de  La- 
lenmijtiersiraat ,  thans  Koorstraat,  —  Het  bestond  reeds  in  het  jaar  1319. 

STEGEREN  orSTii«EiBii,  baars,  en  inarke  ia  ZaÜamd,  proT.  (her- 
sfjul,  arr.  en  I4  a.  Z.  O.  van  Deventer ,  kant.  en  1  a.  O.  van  Ommen , 
gem.  Jmbt'Ommen ,  1  u.  N.  Tan  Ham  ,  aan  den  regter  oefer  Tan  de 
Vecht ,  grenzende  aan  het  ambt  Hardenbergh  ;  met  zO  h.  en  140  inw. 

Men  heeft  er  eene  school ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van  S5 
leerlingen  bezocht  wordt. 

De  roarke  Tao  STicBazü ,  tusschen  welke  en  de  nabarige  marken 
meer  dan  eens  verschil  gerezen  is  OTer  de  grensscheiding ,  komt  in  eenen 
brief  des  GraTen  tah  BB.^TaBiM ,  van  het  jaar  1528 ,  Toor. 

STEGGERDA  of  Stbogbbdeii  ,  oudlydü  ook  wel  STBCfiiBDiif  geschre- 
ven,  d.,  proT.  Friesland  f  kw.  Z evenwouden  ^  ^riei.  Stellingwerf' fFest" 
einde ,  arr.  en  5^  u.  Z.  O.  ten  Z.  van  Heerenteen ,  kant.  en  2^  11.  Z.  W. 
van   Oldeberkoop, 

Men  telt  er  in  de  kom  Tan  het  d.  22  h.  en  140  inw.  en  met  de 
daartoe  behooreode  b.  Steggerderburen  en  OTerburen,  122 
h.  en  830  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  hun  bestaan  Tinden.  Mea 
heeft  er 'ten  Zuiden  goede  bouwlanden  en  ten  Noorden  naar  de  Linde 
ffoede  boaw-  en  weilanden,  en  TerTolgens,  naby  gemelden  stroom, 
booilanden.  Vroeger  werd  hier  ook  veel  turf  gegraven  ,  doch  sinds 
bet  vergraTcn  der  veenen  is  deze  bron  van  welvaart  der  dorpellngea 
aanmerkelyk  opgedroogd. 

De  Herv.,  die  er  590  in  getal  zyn  ,  bebooren  tot  de  gem.  Stegaerda- 
en-Finkega ,  welke  hier  cene  kerk  heeft ,  die  een  weinig  ten  N.  vrff 
eenzaam  staat.  Deze  kerk  is  een  goed  onderhouden  gebouw,  zonder 
toren  of  orgel. 

De  R.  K.,  die  er  240  in  getal  zyn ,  maken  ,  met  die  van  de  dorpen 
Breuil,  Noordwolde,  Finkega,  Peperga  en  Blesdyk  eene 
stat.  uit,  welke  tot  het  flartspr.  van  Friesland  behoort,*  ruim  490  Com- 
mnnikanten  ,  telt ;  door  eenen  Pastoor  en  twee  Rapellanen  bediend  wordt , 
en  eene  eigen  begraafplaats  heeft.  De  kerk,  aan  den  H.  FaBDBUCOS 
toegewyd  en  in  het  jaar  1842  geheel  herbouwd  ,  is  een  nieuw  geboaw  , 
met  eenen   spitsen  toren  doch  zonder  orgel. 

De   dorpschool  wordt  gemiddeld    door  85  leerlingen  bezocht. 

De  jaarmarkten  vallen  in  den  laatHen  Donderdag  in  April  eo  den 
derden  Donderdag  in    Augustus. 

STEGGERDA-ËiS-FlNKEGA ,  kerk.  gem.,  prov.  Friesland,  klasf. 
van    Heerenvten,  ring  van    fFoUega. 

Men  heeft  in  deze  gem.  twee  kerken,  als  :  ééne  te  Stejfgcrda 
en  ééne  te  Finkega  ,  en  lelt  er  1290  zielen  ,  onder  welke  SOOLeoc- 
maten.  De  eerste,  die,  na  de  scheiding  van  Noordwolde-en- 
B  e  u  i  I  y  in  deze  gem.  het  leeraarambt  heeft  waargenomen ,  >•  ff®' 
wecst  Fbboebicus  Reodihgids  ,  die  in  bel  jaar  1727  herwaarts  kwam  ,  en 
in  het  jaar  1777  door  ouderdom  het  emeritaat  verzocht  eo  verkreeg 
en  nnar  Sneek  vertrok. 

STEGGERDERBUREN ,  b.,  prov,  Friesland,  kvr.Zeüenwouden,«net. 
Stellingwerf- ff" esteinde,  arr.  en  4  u.  Z.  ten  O.  van  i/eereisreeii  ,  kant. 
en  ^  a,  Z.  W.  van  Oldeherkoop,    5  min.   W.  van  Steggetdaf   aan 

X.    DEBt.  ^ö 


l%i 


STB. 


« 


I 


do  Steggerder-tloot ,  leor  Tennakeiyk  ie 
33  h.  en  140  inw. 

8TEGGEaDEa-SL00T  (DE) ,  waler , 
wouden,  griel.  SUlUmgwerf'fFetteinde j 
uit  de  Linde,  langt  Sleggerderburen  na 
van  Weldadigheid   loopende. 

Deze  tloot  is  gegraven  toi  afvoer  vai 
turf  van  eenig  belang  meer  gegraven  w 
vaarbaar. 

STEGGINGA,   Toorm.  state,    prov. 
griet.  Stellingwerf 'Oottëittde»    Zie  Stbi 
STEHOUDERS,    voorm.    sUte ,  pro 
griet.  JUenaldutnadeeL    Zie  STEDSSouDn 
STEIGEN,  d.  in  de  heerl.  Feltz, 
STEIGEREN  ,  buart.  en  marke  in  1 
Stegebbit. 

STEILEBANK ,  landbank  in  de  Zuidt 
waarvan  bei  door  de  Pan   getcbeiden 
van  de  Waard  en  wordt  bespeeld  door 
STËILENUOBK,    kaap  in  Oosï-Indt 
Zuidkutt  van  bet  eil.  Tj'indano^  een 

STEIMERBAGH  (DE) ,  beek  in  bel 
Luxemburg^  in  de  gem*  Gamieh, 

STEIN ,  gem.  in  bet  balj.  van  Goit 
Rotterdam,  kant.  Gouda  (6  k.  d.,  16  i 
N,  aan  de  gem.  Sluipwyk  en  Ou  koop  , 
dorp ,  Z,  aan  den  iJttel ,  die  baar  vi 
Gouda  en  Broek  c.  a. 

Deze  gem.  bevat  de  beerl.  Stein, 
y  ryhoef-en-Kalverenbroek.  2 
if r ,  eene  oppervlakte  van  HOS  bund. 
1102  bund.  11  V.  r.  49  v.  ell.  belastl 
door  615  huisgcz.y  uitmakende  eene  he\ 
in  den  landbouw  bun  bestaan  vinden, 

De  llerv.,  die  er  190  in  getal  zijn, 
recht,  —  De  R.  K.,   van  welke  men 
Gouda  en  te  Haastrecht.  —  Men  heef 
de  kinderen  genieten  onderwijs  te  Gou 
en  te  Jlekendorj), 

STEIN,  meestal  bet  Lard-vah-Stei! 
van  Gouda  ,  prov.  Zuid' Holland^  arr« 
Stein;  palende  N.  aan  Yryhoef-en-Kalv 
vekop ,  de  Korte-Roggebroek  en  Oukoo 
den  iJssel ,  W.  aan  de  heerl.  Willem 

Deze  heerl.  bestaat  uit  den  pold. 
gch.,  maar  28  verstrooid  liggende  b., 
door  30  buisgex.,  uitmakende  eene  be^ 
in  den  landbouw  bun  bestaan  vinden. 
Het  blijkt  uit  oude  brieven ,  dat  de 
den  Bisschop  van  Utrecht  toebehoord 
aan  de  kerk  van  Oud-Munster  te  Uli 
Paus.  Van  deze  kerk  ontving  lieer  Jah  ' 
LUL  den  Goede,  Gr&afffan  IloUand,  di 
goed.     Wy  binden  reden  om  te  denk 


ld 


S  T  E.  725 

«Is  een  leen  ,  maar ,  ge1\jk  naderhand  aan  de  itad  Goada  j  ali  in  erf- 
pacht. Immers  hei  is  seker ,  dat  het  in  later  tQd  ab  een  Hollandsch  leen 
▼oor  de  Staten  van  Rolland  en  West-Friesland  terheven  is.  Door  dezen 
4èm  jkK  HimeovwBfi ,  «of  Kever  ^oor  «yne  dochter ,  die  met  Lodewuk  db 
CsASTiLLOir ,  Graaf  mm  Bloit ,  trouwde ,  kwam  de  heerl.  even  als  Schoonhof- 
Ten  en  Gouda  aan  het  laatst  gemelde  geslacht.  Jas  vah  Blo»,  maakte, 
^y  s^nen  uitersten  wil ,  het  Lard-vai-Stbih  aan  tynen  hastaard  Jak  vas 
Tebslom.  Dete  gaf  de  heeriykheid.  over  aan  een  xyner  ionen  ,  mede  Jam 
geheeten ,  die  Kanunnik  in  het  kaniitel  van  Oud-Munster  te  Utrecht  was. 
lLK>or  deten  Jaii  VAaTaisLose  werd,  in  het  jaar  1458,  de  heeriykheid 
van  Sntii,  benevens  alle  hare  hooge  en  lage  regten ,  met  bewilliging 
van  het  kapittel ,  in  erfpacht  aan  de  Slede  van  der  GauJe  verkocht  voor 
fiSOORynsche  guldens  (5930  guld.),  doch  de  heeriykheid  verviel  weder 
aan  het  kapittel ,  dewyi  die  van  der  Goude  de  voorwaarde  gebroken  had- 
den en  de  thyns  verkort ,  hetwelk  hun ,  by  nader  aankoop  nog  1000 
Rynsche guldens  (1400  guld.)  kostten ,  waarvan  de  brieven  gedagteekend 
tyn  den  19  laouarij  des  jaars  1480  of  1481 ;  welk  verschil ,  ten  aan- 
dien van  het  jaargetal  wy  achten  te  ontstaan,  om  dat  het  eerstgemelde 
Jaar  volgens  den  loop  of  styi  van  den  Hove  geschreven  staat.  Thani 
is  dese  neerl.  nog  een  eigendom  van  de  stad  Gouda* 

In  hei  LAiiD*VAi-STiiff  stond  ondtyds  hei  Re^liere  klooster  Sm* 
«aans ,  waarin  Disibuii»  SaAsmrs ,  door  hei  vieijea  en  dreggen  lyner 
Trienden  bewogen ,  hei  geestelijk  gewaad  aannam.  Dit  klooster 
^brandde  in  hei  jaar  11(49  tot  den  grond  toe  af ,  en  is  naderhand  in 
eene  hofstede  veranderd ,  welke  nog  onder  den  naam  van  bet  Kloos- 
ter bekend  is. 

Hei  wapen  deser  heerl.  bestaat  uit  een  veld  van  silver,  met  7  lo« 
sanges  (schuine  miten)  van  keel ,  geplaaUi  vier  en  drie  eo  onderling 
-elkander  aanrakende. 

STEIN,  gem.  in  het  Landman-Valkenburg,  prov.  LwAury,  distr., 
nrr.  Maastricht  ^  kant.  Meenten  (4  k.  d.,  6  m.  k.,  S  s.  d.),  palende 
N.  aan  de  gem.  Ürmond ,  O.  aan  Sittard  en  Beek,  Z.  aan  Beek, 
W.  aan  de  Maas. 

Deze  gem.  bevat  het  d.  Stein,  henevens  de  geh.  Kleine-Meersch, 
Yeldschuur  en  Maasbampt.  Hen  telt  er  226  h.,  bewoond  door 
515  hoisgez.,  uitmakende  eene  bevolking  van  1460  inw.,  die  meest 
in  den  landbouw  hun  bestaan  vinden. 

De  inw.,  die  er  op  IS  na ,  allen  R.  K.  zijn  ,  onder  welke  1050  Gora- 
mnaikanten ,  maken  eene  par.  uit ,  welke  tot  het  vic*  apost.  van  Lim- 
'hurg,  dek.  van  Meeruen^  behoort  eo  door  eenen  Pastoor  en  eenen 
Kapellaan  bediend  wordt. 

Men  heef^  in  deze  gem.  ééne  school ,  welke  gemiddeld  door  80  leer- 
lingen bezocht  wordt. 

Uet  d.  Steir  of  Ststv  ligt  5  u.  N.  ten  O.  van  Haaslricht,  S  u. 
N.  van  Heerssen ,  aan  het  beekje  de  Orm ,  door  vruchtbare  akkerlan- 
den omgeven.  Men  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  206  hnisges.  en 
1S40  inw. 

De  kerk,  aan  den  H.  MAaviRiis  toegewijd,  is  een  oad  gebouw,  mei 
«enen  hoogen  toren  en  van  een  orgel  voorsien. 

Men  heeft  in  dit  d.  een  kasteel,  het  Kasteel-van-Stein  ge- 
noemd.    Zie  het  volgende  art. 

Te  Svinf  is  weleer  eene  munt  geslagen. 

De  kermis  valt  in  op  den  tweeden  Zondag  na  Pinkfierea  en  op  het 
feest  der  kerkinwQding  in  November. 


:U  STE. 

-I  f.:^  r:;:T  KAcTELL-VAN-i  ,  kaït.  m  ha  Lcnd-wai^-r^hM^- 
pruf.  LlnAmr^ ,  duif.,  arr.  en  3  u.  N.  ten  O.  tsd  Mmaêinehl^  bi 
en   3  u.  N.   lao    JVcerjMn,    g?ni.  en  in  de  Lom   Tan  bet  dorp  S(«3 

Ti.-.  ka«t.  «or'^t  in  eijeodoin   bezeten    door   SieTr.    m    Jaib  ,  «>: 

^..-!'i  •  VOLDER- VAN-.i,  pold.  in  de  heerl.  Suim,  pro?.  Zk 
f.'  ..  iTt,  RrAUrtïam,   Lafil    Gouda  ^  J^^m-   Suin,   paleude  X. « 

^.  .  :       X  en  OuLcrsp,  O.  aan  de  Wilrik  ,  Z.  aan    den    IJssel,  W«  i 

f*-  :»  f  Mt^T  beslaat ,  vol^eni  bet  kadaster .  eene  opper-vlakle  ^ 
.  -i^  ':.  .:  :.  51  v.  r.  Ü9  v.  cil..  alles  scL&ibaar  land  ;  telt  ^1  b.,  «a 
.  :.:<l:  ::Ï  l»«reDbctiL.'dcD.  Uci  land  «crdl  door  twee  molens,  op< 
/.'*•  !.  'i.'oo^  g«boud«n.  Het  {.ülderbcstuur  bestaat  uit  ecnen  Schc 
..:'.   \'  .  i-*niiee»ler9  en   eeneu  Secretaris. 

.*»TKiM5<)U\,  g»;h.  in  de  Lcerl.  /Jeffin*fcn ,  groolh.  Lujrembmry.ï 
...-.  •  N  i  IJ.  N.  S.  O.  van  Luxemburg j  kant.  en  d  u.  O.  N.  0.' 
flrrtffi,  :/-ni.    I/effingen ;  met  7  b.   fn   30  iriw. 

^TLi.N-iiKUCKÉN  ,  in  ktt  Fr.  I'o^t-Piehbe,  d.  in  de  landnitfi; 
'  L.i  iJftfemburtf ,  b.ilj.  van  Luxemburg ,  kw.,  arr.  co  2'  u.  Z.  W. 
/.ujttnbarg  ,  knnt.  #-n  1  u.  N.  O.  %aa  Etch-aan-dt- ^ Izetie  ,  gem. 
^  u.  O.  %an  .Vonnen'ch,  in   bel  door  de  Messe   bespocide  dal. 

Er  zijn  46  b.  en  170  inw.,  die  allen  B.  K.  xijn,  en  eene  par.  i 
malen ,  «elke  tot  bi:t  vic.  apost.  Tan  Luxemburg ,  dek.  van  SetU 
burg,  b-boorl  y  en  door  eeoen  Pastoor  bediend  wordt. 

bTEINKSCH  ,  gcb.  in  bet  balj.  Tan  Diekirtk ,  groolh.  Luxtmhm 
kv.,  arr.,  kaut.  cu  1  ii.  O.  san  Diekirch ,  gcni.  Bettendorf;  mei  7 
en  SO  invr. 

STEINFORT ,  voorm.  kant.  in  het  tegenwoordig  groolh«  en  de  E 
gl'cbe  proT.  Luxemburg, 

liet  «erd  opgerigt  bij  de  net  van  den  14  Fniclidor ,  jaar  III  i 
Fran-icl.i:  republiek,  en  uiaaktc  toen  bel  drie  en  twintigste  kanton  i 
Ui  DfjMrtt-ment  der  ff 'ouden  uit.  liet  bevatte  Steinfort ,  Da  blei 
Hc-Uzcm,  3Ianicr  ,  Ili  vi  ngcn,  Ka  bier,  Bctti  n  gen  ,  Uage 
iwdprich,  Goetzingcn,  Gueblingen,  01  rn,  Dondelingf 
Kebicn,  Nospelt,  Roodt,  Sicbciiborne  u  ,  Sterpenicfa 
«.  jjei  liourigbcdcn. 

Dit  kani.  is  later  vernirtigd  en  de  boofjplaatt  by  het  kant.  : 
!:n  gfvorgd.  In  1839,  bij  «ie  terugkeer  van  bet  groolh.  Luxembi 
«fljer  bel  gezag  van  den  Koning  der  Nederlanden ,  scheen  er  boop 
s;jn,  dal  dit  kanton  zou  hersteld  worden.  Docb  eindelyk  beeft  n 
^  voorkeur  gegeven  aan  Capeilen  ,  en  is  dit  geb.  de  hoofdplaati  | 
«crdcn  der  mee:ite  gem.,  die  vroeger  tot  de  kant.  Arlon  en  M 
ssBCy  ])eboord  badden ,  naarbij  verder  ook  andere  gein.  van  de  l». 
liiieniburg  en  Bcltemburg  zijn  gevoegd. 

lo  1847  hebben  cenige  aauzieniykcn  uil  dit  niciivie  kant.  Caprlb 
ï^  de  Luicmburgscbe  Staten,  pogingen  aangewend ,  om  het  d.  Man 
•i(  hoofdplaats  van  dit  kanton  te  erlangen ,  doch  ,  oui  gegronde  re 
yif ,  zonder  goed  gevolg. 

jTEINFOUr,  gem.  in  de  bccrl.  Elter ,  groolh.  Luxemburg ,  tooi 

gia.Jrion,  arr.  Luxemburg,  kant.  Ca  pellen ;  palende  N.   aan  de  gi 

-^^hcïd  ,  O.  aan  Koerich  en  Manier  ,  Z.  «lan  Garoich  ,  W.  aan  Bel( 

^e  gem.  bc* at  de  d.  Steinfort  en  Hagen,  bpncvrns  bel  g 

^-afierboff.     Zy   telt  110  h.,    niel   670  inw.,    die    zicb  meest 

^  Undbouw  tocb'ggcu  ;  lücn  heelt  er  ook  cenige  kalkovcos  en  t 


S  T  E.  liVf 

korenmolens.  Doinw.,  die  allen  R.  K.  tQn  ,  maktn  de  par.  fan  6tci  n- 
f  o  f  M  uit ,  welke  eene  kerk  te  S  te  i  nf  o  r  t  en  eene  kapel  te  11  a  g  e  n  beeft . 

Hei  d.  SranivoaT  li^  5{  n.  W.  van  Lniembnrg,  !{  n.  O.  ten  Z.  van 
Arlon ,  teer  naby  de  Belgiiche  grenzen.  Men  telt  er  in  de  kom  van 
het  d.  44  h.  en  280  inw.  • 

De  inw.  naken  eene  par.  uit ,  welke  tot  het  apost.  vic.  van  Lnxem- 
hufy,  dek.  van  Koerich^  behoort  en  door  eenén  Pastobr  bediend  wordt. 

STEINHEIM,  d.  in  de  heerl.  Rotport,  ^rooih,  Luxemburg ,  kw.  eu 
5^  o.  N.  van  (rrfrenmocAer ,  arr.  en  5  u.  O.  Z.  O.  van  Diekink, 
kant.  en  1  o.  O.  van  Echternaeh^  gem.  en  (  u.  W  van  Rotport,  aan 
de  Sore.     Men  telt  er  28  h.  en  200  inw. 

De  inw.,  die  allen  R.  K.  lyn  ,  behooren  tot  de* par.  van  Rotport^ 
maar  hebben  eene  eigene  kapel ,  die  door  eenen  afzonderiyken  Kapel- 
laan bediend  wordt.  Deze  kapel ,  die  aan  St»  Nkolaab  ■•  toegewijd , 
wat  vroeger  een  filiaalkerk  van  die  van  Ëchternacb. 

Stüriiui  ,  aan  den  voet  van  den  hoogen  Rosporter-herg  gelegen , 
heeft  zeer  goede  zteengroeven ,  die  voortreffeiyken  bouwsteen  opleve- 
ren. Men  meent  dat  de  Romeinen  deze  steengroef  en  reedn  gekend  en 
bewerkt  hebben. 

In  eene  oorkonde  van  de  zevende  eeuw  wordt  deie  plaats  onderden 
naam  van  Stahbbiib  vernaeld. 

STEINSBL,  gem.  in  de  heerl.  üeitdorff,  groolh.  Lwtembura  ^  kw., 
arr.  en  kant.  Luxemhurg;  palende  N.  aan  de  gem.  Merscb  en  Lorentz- 
weiier,  O.  aan  Nieder-Anven  ,  Z.  aan  Ëich  ,  W.  aan  Kehlea.  • 

Deze  gem.  befat  de  dorpen  Steinsel,  Heisdorffen  Walterdin- 
cen,  de  gehuchten  Bereidingen  ,  Ilelmsingen,  Mnllendorff, 
Kalseheuer  en  Roden hofl';  benevens  de  groote  hoeven  :  Bridel 
en  Altenhoff,  en  telt  270  b.  en  2100  inw.,  die  meest  in  den  land- 
bonw  hnn  bestaan  vinden.  De  oogst  bedraagt  gemiddeld  1600  zak  larWe , 
1100  tak  mastelnin,  1000  zak  rogge,  800  zak  haver,  200  zak  gerst, 
5000  zak  aardappelen.  De  veestapel  beloopt  250  paarden ,  400  runderen 
en  300  varkens.  £r  zyn  ook  onderscheidene  koren-,  olie-  en  gipsmolens. 

De  inw,  zyn  allen  B.  K.  en  maken  eene  par.  uit ,  welke  tot  het  apost. 
vic.  en  dek.  van  Luxemburg  behoort  en  eene  kerk  te  Steinsel  en 
eene  kapel  te  Ueisdorff ,  eene  te  Hunsdorf  en  eene  te  Walfer- 
dingen  beeft ,  welke  gezamenlgk  door  eenen  Pastoor  en  drie  Kapellaans 
bediend  worden. 

Het  d.  SraiasBL  ligt  1^  u.  N.  van  Luxemburg,  \\  u.  Z.  van  Merscb , 
zeer  bekooriyk  aan  de  Alzette.  Men  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  140  h. 
en  670  inw.  De  kerk  is  een  zeer  fraai  gebouw,  met  een  hoogen  spitsen 
toren.  Ër  zijn  twee  schoolgebouwen ,  een  voor  jongens  en  een  voor 
meisjes. 

STRRKELDAM,  dam  in  Staats-F laanderen ,  f rov.  Zeeland.  Zy 
werd  in  de  vorige  eeuw  in  het  oude  vaarwater  de  Linie  gelegd  en  strekte 
cir.h  van  de  Oostpunt  van  Van-der-Bekcspolder ,  naar  het  Eerste-gedeelte 
van  Prins-Willemspolder  uit. 

STEERl ,  naam ,  welken  de  Negers  geven  aan  de  suikerpl.  JoBiaaA  Ga- 
TBABiRA  in  IVederlands'Guiana ,  kol.  ^tfriname.  Zie  Jobahna-Catbabiiia. 

6TËKTER-P0LDER  (DE) ,  pold.  in  Rijnland,  prov.  Zuid- Holland. 

Zie   SmETBB-FOLDBa. 

STELLEGORS,  voorm.  gors,  prov.  Zuid* Holland,  tusscben  de 
voorm.  eil.  Goedereede  en  Overflakkee. 

Hei  was  te  Goedereêde  in  de  verponding  aangeslagen.  De  Herder  welke 
op  etn  vlogihenTel  woonde ,   behoorde  zoo  in   het  criminele  als  civile 


onder  Goc4ercc<lc ;  de  gaarder  van  den  Graa&yken  tol ,    en  é^ 
vonder   i?an  GocdcriHidc  ^    badden  hunne  commiisicQ    tot  aan   hei 
vün  den  Hals.     Hel  is  in  bet  jaar  1780  ^deeltel^L  in   den  Eendi 
polder  binnen  gedijkt ,  co  ligt  than&  nog  voor  een   ^deelte  io  de  g4 
ten  Z,  iran  den   Ëendraf^t-polder  aan  de   Bicningen. 

STELLËKËNSWAAaD  ,  uiLerwaard  in  bet  Laud-wam-Êtmaw-em-Jf 
•dislr,  en   arr.   Nijmegen^  kant.   en  gcm.   DritU 

STELT-ENDAM,  gcna.  op  het  cil.  Gotdertet^en^Overflakkae  ,  \ 
Zuifl-Uolland,  arr.  BrklU ,  kant,  SommühMjk  (14  k,  d.,  12  ni 
7  i,  d*)  f  palende  N.  aan  het  Haringvliet,  O.  aan  de  gem*  Somi 
d^k,  7a»  o.  aan  OnwBard'Oiid^n-Niduw-Kraayer^older'Cn'Rraaijeniil 
aan  Hoienisso^  Z.  aan  de  gorten  tegen  de  Bleningen  ,  W.  aati  Go«de« 
De  plaats ,  waar  thans  deie  gem«  gevonden  wordt  «  bestond  f  roege 
goricn  en  tlïkken,  lusseben  de  voorm.  eilanden  Gocdercede  en  Ovei 
icc  gelegen. 

In  bet  jaar  17K1  werd  van  itege  bet  geineeeo  land  Tan  Ilollai 
dam   gelegd,  welke  de  eilanden  Goedereede  en  Overflakkee  a^n 
der  hechtte.     Door  dcien  dnm  ontstonden. aan  de  tioordooatiyde 
aanwassen,  welke,  op  den  25  April  17Ü9 ,  door  de  Staten  van  Hol 
aan  bytondcre  personen  lyn  overgegeven  ,  om  die,  binnen  den  t^^ 
^6  jaren,    onder  lekero  voorwaarden,  te  bedykcn.     Te    gelijler 
werden  die  landen  ,    onder  den   naam  van  SrELLEaikAfl  ,   tot  e<»oe' 
bacliUhecrtykhcid  verbeven.     Nog  in  dat  selfde  jaar  werd  de  dam 
hoogd  ,  en  tn  17G0  werd  do  Adrian a-polder  ingedekt ^  docli 
Yloeide   in  dat  zei i Ja  jaar  tn    werd    beroijkt  in   bet    volgeede. 
polder  ontleent  K\jncn  naam  van  de  echt^^cnoot  van   den   tocnind 
Ambacbtsbeer    Mr,    Iiah  Cad.     Ia   het  jaar   1780  is   de   Een  dn 
polder  ingedijkt,  dtu  genoemd  wegens  de  cendragt ,  welke  er  I 
de    deelhebbers   heerscblo.     Door    deic  bedyking  werden  nu  de  I 
eilanden  Tolkomen  aan  elkander  gehecht.      Eindeiyk  xyn    in   1801 
laatste  aanwassen  bedijkt ,  lynde  de  UaU-polder   en  de  Scha 
lee^polder,  gen^iamd  naar  do  twee  oude  rivieren,  die  door  de  gi 
liepen.     Die  vier  polders,  nanielyk  da   Adriana-polderf  de  1 
drag  t-nolder,  de  Hals-polder  en  do  Scbarreme«*pol4 
tnaken  thans  de  gom.  Stki^uiipas  ujt*  i 

Deze  gem«  bevat  het  d.  Sisi.lshs4H,  benevens  cenige  Ter&trooid 
gende  h.  en  beslaat  volgens  bet  kadastrr ,  eene  oppervlakte  Tan  HJ5Ö  M 
U  V.  r.  50  V,  elL,  waaronder  1517  buod.  U  v.  r,  Ö7  t,  e». 
tastbaar  land. 

Men  telt  er  110  b.,  bewoond  door  149  bnisgez.,  uitmakende  eeni 
volking  van  ruim  70O  zielen.  De  inw.  dei<?r  gein,  generen  zich  mei 
landbouw.  Velen  «yn  vreemdelingen  ,  welke  na  de  bedyking  zicb 
düar  hebben  nedergezet,  andcrnn  zyn  eilanders  of  uit  naburige  p! 
sen  van  OverHakkec  afkomstige  lieden  ,  djc  allen  in  taal ,  zeden  el 
woonlen  van  eikander  verschilden  ^  doch  door  den  tijd  aan  elkaa 
omgang  gewoon  geraakt  zyn  en  mi  onderling  tn  rust  en  vrede  lei 
Oe  grond,  aan  de  zee  ontwoekerd,  i&zeer  vruebtbaar  en  brengt  H 
meekrap^  tarwe,  garst  ,  erwten  ,  rogge,  haver,  boonen  ,  vtat ,  kool 
en  aardappelen  ^  tevens  vindt  meti  bier  iccr  geschikte  weiden.  Ook  t 
men  er  ecno  meestoof.  En  er  is  jn  I8ïil  ecneii  korenmolen  gebol 
De  inw.,  die  er,  op  lö  na,  allen  Herv,  ïijn  ,  onder  welke  H 
1  IQ  Ledematen  ,  maken  cc  ne  gcm.  uit,  welke  ceral  sedert  bel  jaarl 
beslaat,  eo  tot  de  klass,  van  BritUe ^  rinj|  tan  Sommvtnirjl  ^  bolil 
De  ecnte  >    die  hier  bet  lecraarambt   beeft  waargeaomcn  ,    '         ■ 


STB.  727 

JiAfl  MoiiB  Li  Govmi ,  die  in  18S0  herwaarts  kwam  en  in  18%  naar 
AlokiUl  vertrok.     Het  beroep  b  eene  coUalio  van  den  ADibachtaheer. 

De  16  R.  K.y  die  er  wonen  ^  bebooren  lot  de  stat.  van  MiddelhamiS' 
en^SommelsJijk,  •^-  Men  heeft  ia  dese  ffem.  ééne  school ,  in  het  dorp 
S  t  e  1 1  e  n  d  a  m ,  welke  gemiddeld  door  80  leerlingen  besocht  wordt. 

De  heerl.  Stbuir»ah  is  sedert  haar  bestaan  aliyd  in  het  geslacht 
van  Cao  gebleven ,  synde  thans  een  eigendom  van  dea  Heer  Faiaa 
DisDiaiK  Cao  ,  woonachtig  te  Voorschoten. 

Het  d.  Stiuuoab  ligt  5  u.  Z.  W.  van  Brielle,  9  o.  W.  N.  W.  van 
Sommelsdyk ,  |  a.  O.  Z.  O.  van  Groedereede ,  in  den  Eendragt-fwlder. 
liet  ontleent  lynen  naam  van  de  Stelle-gors  en  den  dam ,  die  in  het 
jaar  1751  door  deze  ffors  gelegd  is,  waarop  de  bedyking  is  gevolgd 
van  den  Eendragt-polder.  Het  begin  van  dit  dorp  kan  men  rekenen 
van  het  jaar  1782 ,  toen  het  eerste  steenen  huis  aldaar  gebouwd  is 
door  den  Heer  Iiar  Cav,  hetwelk  dient  tot  regtkamer  en  dorpsher- 
berg. Van  toen  af  is  de  bebouwing  met  huisen  steeds  toegenomen  tot 
het  jaar  1820.  Thans  Uit  men  er,  in  de  kom  vao  het  d..  88  h. 
en  MK)  inw. 

Reeds  vroeg  had  dit  dorp  lyn  eigen  burgeriyk  bestnnr,  maar  kor- 
keiyk  behoorde  het  onder  Goedereedê,  De  ingezetenen  van  do  Protes- 
tantsche  godsdienst  waren  alzoo  verpligt  te  Goedereede  ter  kerk  te 
gaan ,  hetgeen  velen ,  vooral  oude  lieden ,  menigmaal  moesten  nalaten , 
100  om  het  wintersaisoen ,  slechte  wegen,  als  andere  beletselen.  Op 
eene  allezins  voldoende  wyze  echter ,  zyn  zy  van  dit  beawaar  onlhe- 
aen  door  de  nakomelingen  van  den  Heer  Mr.  Icas  Gai  en  syne  over- 
leden echtgenoot  Vrouwe  Adriara  Agatba  var  Bobrbr,  welke,  in  do 
jaren  1819  en  1820 ,  eene  zeer  nette  kerk  en  pastorie ,  uit  een  door 
hen  daartoe  daargesleld  fonds ,  hebben  doen  stichten.  Boven  den  in- 
gang der  kerk  is  het  volgende  opschrift  in  hardsteen  uitgehouwen : 

D.    O.    M. 
S. 

Op  uiidrukkêlijke  begeerte  van  wijlen  den  Wel  Edel  Gebaren  Heer 
Mr,  In  AR  Cao  en  deszelfs  vóóroverledene  Echtgeuoote  Frouwe  Adbiara 
Agatha  var  Buibbr,  m  leven  Ambachlsheer  en  Frouwe  van  Stellendam, 
is,  ter  dankbare  erkentenis  van  het  welgelukken  van  het  bedijken  deter 
polders,  alhier  ter  plaatse,  waar  voorheen  de  zee  stroomde,  door  der^ 
selver  descendenten,  ter  eere  Gods  en  ten  dienste  der  Hervormde  ge» 
meente  van  Stellendam,  gesticht  dit  kerkgebouw,  waarvan  de  eerste 
steen  is  éelegd  den  20  Jfet  1819,  door  Mr.  J.  J.  Cao,  AmbaehUheer 
van  Stellendam. 

Dit  kerkgebouw  is  den  2  Juiy  1820  op  eene  plegtige  wyze  aan  de 
dienst  van  God  toegewyd.  Dese  kerk  is  een  net  gebouw  met  eenen 
.houten  toren,  doch  zonder  orgel.  Het  benoodigde  tot  het  vieren  van 
het  11.  Avondmaal  werd  aan  de  gemeente  ten  geschenke  gegeven,  als  : 
door  de  voornoemde  afstammelingen  van«den  Ambachtsheer  Mr.  Iias 
Cao  en  Vrouwe  Adriara  AeAVRA  var  Bobbbr,  twee  zilveren  bekers; 
door  den  Heer  David  Gobkoop  ,  Schout  en  Secretaris  van  Stbllbhdai  , 
en  diens  echtgenoot  Corrblia  var  der  Tioobr  ,  een  grootc  zilveren 
schotel ;  door  Mejufvrouw  Sopbia  Doppbr  ,  weduwe  van  den  Heer  Coa- 
RBLis  GoBEoop  ,  CU  door  den  Heer  Gbrabdos  Jacobos  Gobeoop,  Penning- 
meester van  Stbllbrdab,  twee  kleinere  zilveren  schotels ;  door  den  Heer 
CoaHBLu  Kievit  ,  Heemraad  ,  het  tafelgoed.  Naderhand  werd  door  du 
gemeente  zelve  eene  zilveren  kan  en  een  doopbekken  aangekocht.  In 
den  beginne  vrerd  hier  sehool  gehouden  in  eene  houten  loods ,  doch 


-•=  S  T  E. 

aflK  V--I  .z*rr  di^r  «ne  kamer  en  eindelijk  in   18^3  door  eea  u 

h'T  vip>*n  der  ?rn].  Stulc^vü  is  een  veld  vao  Jiiniir,  mei 
rvBf.1  Tis  i:iT#fr,  gebekt  Tan  kfel ,  zwemmende  op  eene  ire,  gcg 
tmi    r*s    «takken  van  ziUer   en  lïnopel. 

^-•LLtNDIJK,  voorm.  h-iil.,  ihm*  eene  boerdi»rij  ,  in  DelfU 
it-T**  Zmid-Hollandf  arr.  en  4j  u.  Z.  van  's  Gravenka^  ^  kant.  ea 
"^    •^1   ^uildrijk,  gem.  *s  Grareznnfie'en-Zanii'ambarhi, 

fTili.£>DLJKof  Stelse5dijl.  dijk  op  hel  eil.  Zuid-Beveiand,  pi 
r?-  .cttc .  «*^ke  ten  Noorden  lnnj4  de  ötelle-polders  in  de  gcni.  .1 
«    I*i.a^'MZ%.i-r%-Bakein!orp  loont. 

*Tn-LZ-?jLÜER  ,  pold.  ophcl  cil.  Z Ht'fi - Bcve lan d  ,  prov,  Zetla 
z~  ^.'«R  .  kast.  en  ^m.  iieinkenszand :  palende  N.  aan  den  Oi 
^  ^'is  ^Tf-p:-.d';r ,  O.  ann  drn  Noord  Sak-polder  ,  Z.  aan  deo  No( 
-it-c-T»:  ffr  .   W.  aan  dco  Oudc-Craijcrl-poldpr. 

^riLLE-POLDEa  (DE  BAxVaLAND).  pold.  op  het  eil.  Zuid-B 
hmi,  proT.  Zeeland,  ATT.  does,  kant.  Ueiukenszand ,  gem.  Bttarïnné 
J^t^rmdorp;  palende  N*  ann  dcii  Kruiiiinjpn-poldvr  en  den  Hugt»-pok 
O.  aan  den  Nieuw-Baarland-polder ,  Z.  O.  aan  den  Quitskost-polc 
2.  aan  den  Molen-polder ,  W.aan  den  Sak-polder  en  den  Nisse-Su 
polder. 

STELLE-POLDER  (DE  IIOI.LE-)  en  DE  NISSE-STKLLE-POLDl 
twee  pold.  op  het  eil.  Zuid-liercland ,  prov.  Zeeland,  Zie  Uolli-Stk 
rvLDia  en  Nimb-Stellb-polder. 

STELLING WEUF,  oudlyd*  Stalli^cwbbb  ,  voorin,  landa.,  prov.  Fi 
land. 

Het  was  omlegen  waarscliijnlijk  in  dat  gedeelte  van  Friesland,  I 

«elk  in  overoude  tyden  het  gewijde  wond  van  de  Godin  BAoraEnA 

>^oeg,  en  uithoofde  van  de  heiligheid  der  plaats  onbewoond  was.     K^ 

de  Croote^  Friesland  ovcrhccrd  hebbende ,  deed  op  nieuw  üc  afgoc 

dienst  aldaar  uitroeyen  en  het  Chrisicn-gcloof,    hetgeen    zij  eerst  i 

kelsd,  doch  naderhand  verzaakt  hnddcn ,   weder  invoeren.      Dit  hei 

r'Pjswcrk  ging  echter  niet  gemakkelijk  toe.     Waar  overtuiging  te  I 

soaool,  werden  zwaarden  en  vervolgingen  te  haal  genomen.      Hol  is: 

l  -Jt  te  begrijpen  ,  tot  welk  eene  hoogte,  door  dusdanige  handelwijze 

ongelukkige   Frieschc    nalie ,  die  te  gecner   tijde   zeer    buigzaam  vi 

^•jrbitlerd  of  ter  nedergeslagen   werd ;  velen   hunner  trachtten    die 

menschelljke  vervoljpngcn    te  onUlugten  en  zochten    schuilplaatsen 

dtf  onbewoonde  bosschcn.     Een    gedeelte  van  de  vingtelingen  weker 

het  bosch  van   Badl-br?(iia  ,    hoimden  hier  woonsteden   en  maakten   i 

akkers,  ten  einde  middelen  van  beslaan  te  vinden;  zij  bleven  dcvc 

viiiderlijkc  godsdienst  aankleven   en   hel  wns  eerst  ten   tijde  van   Ia 

«»JK  den  Vrome ,  dal  zij   lot  hel  Christelijk  jeloof  gchragt  werden. 

Deze    nalic  schijnt    g«M)oeg£aam   op    zioli    zelvcn  bestaan  en   met 

J»erige   Friezen  weinig  gemeens  gehad  te  hrhbcn  ,  ten  minste  het  hl 

tivt ,  dut  zij  immer  in  himno  oiiluslen  ,  die  zij  «  gcilurende  meer  dau 

.•wMwen,  met  de  Ülrechlscho  Bisschoppen  gehad  hebben,  door  de  ovc 

^*nr«*n  zyn  bygestian  geworden  j  hclwclk  dan   ook  voor  hen  dit  n< 

''*^  govoiff  bad ,  dat  zg  eindcHjk  voor  de  Bi'jscboppeiyke  niagi  heb 

•'■?**«  onderdoen. 

*•>  lk*woondcn   die  streken  ,  Mclkc  nu  de.  grietenijen  S  l  e  1 1  i  n  g  w  < 
^•"^teinde,    8  teil  ing  werl'- O  os  lei  u  de    eu    Sc  hot  er  land 
-tim» ,  benevens  Steenweker  w  o  1  »i ,  G  i  e  l li  o  ii r  n  ,  Vo  1 1 1* u  h o  v e, 
^t«4rf,  Paaslo   en  IJssriham,    in  nelk   laat  si  genoemd  distri 


•"  S  T  K.  729 

d«8tdlingwerYert  hnnnc  hooilanden  bezaten.  Do  ict  laatste  distrikleo 
sljn  echter  naderhand ,  loo  door  oorlogen  ,  als  door  overeenkomst ,  aan 
Ofteryssel  overgegaan. 

STBiLtnawiBF  en  Scholerwerfof  Schoterland  behielden  hunne 
▼ryheid ,  hoewel ,  om  die  te  behouden ,  tnsschen  hen  en  den  Utrechtschen 
Bisschop,  groole  veldslagen  geleverd  zyn  ,  en  de  zoogenoemde  Fricschc 
Broek ,  gelegen  in  het  Westen  van  Stbllisgwbbf  door  genoemden  Bis- 
schop daarvan  u  afgenomen. 

De  ingezetenen  v.an  Stbllihcwerf  hadden  oudtyds  een  hyzonder  bc- 
•iaar:  de  drie  Stellingen  genaamd ,  hetwelk  elk  jaar  veranderde  en  b(| 
werving  verviel  op  die  plaatsen  ,  welke  daartoe  by  voorkeur  gereg- 
ligd  waren.  Deze  regeringsvorm  heeft  stand  gehouden  tot  op  de  komst 
▼an  den  Hertog  van  Saxen ,  welke  STELLisawnv  in  eene  grieteoy 
hervormde.  Vervolffens  is  het  onder  de  Bourgondische  overheersching  in 
twee  grietenyen  verdeeld ,  en  heieene  Oosteinde  hél  andere  West- 
einde genoemd,  en  toen   ook  hy   de  Zevenwouden  gevoegd. 

Het  wapen  der  beide  grieteoyen  draagt  nog  bewyzen  van  vorige  ver- 
eeniging. 

STELLINGWERF-OOSTEINDE ,  griet.,  prov.  Frtesland,  kw.  Z<h 
ffênwandenf  arr.  Heerenveen ,  kant.  Oldeberkoop  (5  k.  d.,  10  m.  k., 
6  s.  d.);  palende  N.  W.  aan  de  griel.  Schoterland,  N.  aan  Opster- 
land  ,  O.  aan  de  prov.  Drenthe,  Z.  aan  de  prov.  Drenthe  en  Overyssel, 
W.  aan  Stellingwerf- Westeinde. 

Om  de  grensscheiding  tnsschen  deze  griet,  en  de  prov.  Drenthe  te 
bepalen  en  dus  eenige  geschillen ,  die  soratyds  voorvielen  ,  te  voorko- 
men, begon  men  in  1733  eene  nicnwe  sloot  of  greppel  te  graven ,  en 
io  1737  was  die  geheel  gereed. 

Deze  griet.,  welke  van  het  W.  naar  het  O.  5  u.  lang  en  van  het 
N.  naar  het  Z.  4  n.  breed  is ,  beval  de  volgende  acht  dorpen  :  Oldeber- 
koop, alwaar  het  ffrielenyhuis  staat,  Nyeberkoop,  Hakkinga, 
Elsloo,  Appelscha,  Donkerbroek,  Haule  en  Oosterwolde. 
Zy  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  22,l$2i  bund. 
30  V.  r.  55  V.  ell.,  waaronder  2i2,383  bund.  64  v.  r.  82  v.  ell.  belast- 
baar land.  Hen  telt  er  955  h.,  bewoond  door  965  huisgcz.,  uitmakende 
eene  bevolking  van  ruim  5600  iuw.,  die  meest  in  landbouw  en  veeteelt 
hun  bestaan  vinden.  Ook  heeft  men  er  ééne  looyery  en  vier  korenmolens. 

Deze  griet,  bevat  veelal  ecncn  hoogen  zandigen  grond,  die  hier  en 
daar,  veelal  naby  de  dorpen ,  tot  wei-  en  bouwlanden  aangelegd ,  elders 
met  geboomte  beplant  zyn,  welk  plantsoen,  zoowel  als  de  landeryen, 
de  bezitters  goede  winsten  oplevert.  In  hel  zuidooslclyke  gedeelte  der 
grieienij  vindt  men  eene  harde  zandige  heide,  ifaet  zandduinen,  die, 
oftchoon  niet  zeer  hoog,  nogthans  by  het  landvolk  al  dikwyis  de  Ap* 
pelscher  Zandbergen  genaamd  worden,  naar  het  dorp,  waartoe 
xy  behooren. 

Wegens  gebrek  aan  water  vindt  men  hier  weinig  riviervisch  ,  doch 
daarente|reD  heeft  men  er  overvloed  van  allerlei  (revogclle  en  wild. 

De  Herv.,  die  er  5550  in  getal  zyn  ,  onder  welke  750  Ledematen , 
maken  de  vijf  volgende  gem.  uit:  Oldeberkoop  -en-N  y  e  her  koop, 
Makkinga-Elsloo-en-Langedyk,  Oosterwolde-en-Foch- 
telo.  Appelscha  en  Donkerbrock-en-Hanle ,  die  8  kerken 
hebben ,  welke  door  5  Predikanten  en  eenen  Adjunct  bediend  worden. 

De  2  Ëvang.  Luth.,  die  er  wonen,  behooren  tot  de  gem.  van  Leeu- 
warden. — ^  De  11  Doopsgez.,  die  men  er  aantreft ,  worden  tot  de  gem. 
van  Gorretfyi  gerekend.  —  De  R.  K.,  die  er  40  in  getal  zyn  ,  behooren 


790 


STE. 


tot  da  iUit.  van   Wdt^a»  *-  De  8  Iif*,   die   er  feVQftden  «rwdcu^J 
wonleo  Ut  Je  ring'ynagogfo  van  GomSjk  gerekend. 

Er  lUn  10   »cliolcii ,    aU  :  ccnc  ip  OltSehcr  koop  ,    cco«  U 
berkoop,  ccnc  te  M^kkingü,  rcno  ie  EUloo,    cene  te   LaSfS 
tl\jk,  cenc  Ic  Ooilcrvroldc,  eeiic  Ic  Foclilelo,    ««qc  te  Appttd 
tcltt),  cüHG  te  Oonkerhrock  eit  eenc  te  HauIc,   welka  i^esati 
gcmitidcld  door    ruim  070  leerlingen  bezocht  >»ordeti. 

lu  detc  griet,  Tiodt  iu«?ri  leer  ¥(eifiiu  waler^  itit^t'zonderd  de 
der*  die   bier   in  de  boo^e  feeriea   baren   oorsprong   neciut  ,   nii 
ondertcbeideo  hoofdtakken.     Nug  ünt»pruil  uil  deic  (^riet.  de  Lil 
bij   Tronde,  ceoc  buurt  van    ËIsloo  ,  met  ccü   klein  beginsel,   Uctvd 
doorgaani  droo^  ii. 

Ut  ry«egeo  t^n  io  deto  (p-ïet.  teer  meiiigfiildtg ,  betwrlk  eeoig  ' 
diettt  om  bet  gebrek  aan  vaarten  te  vergoédcii,  He  noordrlgk^tv  ho 
nfg  kotut  van  llortistcnwaag  uit  Schotcrtand  en  lo4i|>t  ,  over  Döl 
kerbfock  cti  Uaulei  naar  Drcnibc.  He  bi'tdi:  niiddeUtv 
uit  StclUngwerf-Weitcinde ,  von  Ter-ldicrd  en  N|jc-Uoltpade  ,  lo 
Ufni  evcnwyJig,  de  cene  op  Oudeberkoop^  N^cbcrkoófi 
Mik  kt  o  ga  en  de  andere  op  Oosterwolde*  De  iitidetgkjte  I 
cinddyk  uit  dte  aelfdc  grietcny  en  loopt  nanr  E  t  ilo  o  en  A  p  pci§eka 
Yoirla  loopt  er  nog  een  rüdweg,  suidwaarts  van  Donk«rbroeh 
aaar  Makkiiiga  en  een  andere,  wat  ooilclykcr,  uil  ilcfn  vooroo 
dtn  Uoordrywegf  naar  Dosicrwolde^  iKcIke  iwrgen  ,  na  ceoê 
Qilgte  van  kronkelende  tytakken  uitgegeven  Ie  hebben  ,  r¥»etdrieif 
tma  rcgl  tutdwaarts  aan  in  Drenthe  loopcn* 

Bei  vapen  van  SvitttïiciWKtr-OoiTiitipi  bestaat  ïn  een   v«ldvani 
(blaaiiw)p  met  eenen  gouden  vier%oetigen  grifliocn  »   met  klaaiiwtii 
uitgestrekte  vleugelen  ,  de  pijlslanrt  omboog,  de  regter  aciitrrpnoi  I 
«enen  iwirten  cirkel  met  gouden  rAftd ,    waarin  weder     Iweis  dt 
ken  vin  goud.     De  griflWn  ter  linkeriijde  gekeerd. 

STELUNGWEaF-WESTElNDE.  gricL,  prov,  Frit$UmJ,  kw. 
9€mwomdtnf  arr.  iltertfirre» ^  kant,  OUfherkoop  (5  k.  d.,  10  lu,  k«( 
•«  d.)»  palende  N.  W.  en  N.  a«in  Scbotcrland<,  N.  O.  eit  O.  aan  SlcT 
liiifierf-Oo»ttiiide ,  Z*  aan  deprov.  ÜTcryssct ,  en  W,  aan  Lcmaterb 

Ileia  griel,  i»  van  bet  W.    naar  bet  O.  tj  u,  lang,  vu  van  bel  H, 
Bei  Z.   5  u.  breed* 

D«  Linde,  te Tronde onder  ËUloo,  in  Stetlingwcrf-OosteindaliMrfc 

8tu  nciuende,  loopt  door  dese  gricleny  en  icrdeelt  baar  in  tweo  dcda 
et  klelnsle   en  luideltjksti  deel  bevat  de  dorpen;    Beiiil,  7Ioaf4H 
«olde,  Fiukcga,  Steggerda»    Pepcrga    en   lilc«dgk.     Dm 
voeren  den  naam  van  Stroomkant*     De  andere  noordelyke  dorpen «  **l 

Poe  ayde  van  de  Linde  liggende,  tijn  :  W  oUega  ,  alwaar  bei  grirtojn 


Jjttis  i^taat  ^  Kycbollpade,  Oudehol  t  pade,  Oud  e  Ir  j  n  e.  Spil* 

fa,  Scber  penieet ,   Monnikeburen  «  Oudelrtnmer  en  itP 
dtcrd*    DcBf  Iftittlen  lijn  tnsscbco  genoemden  stroom  en  btt 


g«r  besloten. 

0B  grici,  STU,ui«wtir-wtSTEtiiai  beslaat «  votgeni  bel  kadaator^  i 
«mpervlakte  van  ^,699  bund.  71  v.  r.  St  v.  eVl.,  waaronder  3i,401 1 
40  V.  r.  79  V*  ell.  belastbaar  land.     Men  telt  er  1579  b.,   bewoond  i 
1713  bnisges,^  iiitmakfude    cene  bevolking  van  d\joO  inw.,  die 
In  den  landbouw  hun  bestaan  vinden.     Ook  hr^ft   men   er  Ü  scb 
timmerwerven  ,  1   looijery  ,   1    ka) koven  eu   4  korenmolens. 

Hel  westciykc  gedeelte   bestaat  t<iii  grooteu  deele  in  hige  wüj^  i 
laodcD  ,  meestal  van  ecncu  voenigeii  aard ,  irooral  in  h«ïl  ^ioordeo  t 


STE. 


751 


f  oomamt  dorpen  tot  aao  Oost-S  Let  lingntjrf ;  doch  verder  ztiidwaardi 
viodt  men  ycle  boogc  zanèl^e  landen  ,  en  aan  de  Liodo  wedvrom  vcb 
la^  wei-  en  hooilanden  ,  waarvan  soiniui^c ,  naasi  oati  de  Linde  uelcv 
Ijen  ,  teer  ^oede  lurf  uiticvercu.  Ook  ziel  men  in  den  oiiiLrek  der 
dorpen  ,  de  wcitelytc  en  noord wcslclijke  nilfjciondcrd  ,  vele  boschaad- 
jen,  die,  even  als  in  Optterland  en  Oost-SteUin^werff  r\i^c- 
lyk  met  allerlei  wild   en  gevogelle  toorzien  tijn. 

De  Her?*,  die  Lier  ruim  SüiiO  uitmaken,  onder  welke  2300  Lcdc- 
malcn  ,  luaken  de  vol|rende  teven  gL^m.  uit  :  Wolvega-Soone^a- 
Nije-Lcinmer^en-Nyehollwoldo,  Oude-LemtiJBr-cti- 
Oudetryne  ,  Scherpenicel*Spanga-Mnnnckcburen- 
en-Nyelrjnc,  üudehoflpjidG-Nyclioltpadc'Ter'Id- 
Berd-en-Oudehóltwolde,  No  o  r  d  w  ol  d  e-e  n-Beo  i  t  ,  Sleg- 
(T  e  r  d  a  -  e  n  -  F  i  n  k  e  g  a  en  P  c  p  e  r  ^  a  -  e  n  -  B  t  e  t  d  ij  k  e  ,  die 
15   kerken   hebben  ^  welke  door  7   Predikaoten    bediend   worden. 

De  Doopcel.,  van  wetke  m&D  er  80  aaolrert  ^  bebooren  tot  da  ^- 
meente  van  de  G^rredtjL, 

De  R.  K.,  die  men  er  lOïiO  teil,  onder  welke  700  Gommunikanten , 
maken  de  &lat,  van  Steggcrda  en  Oudcholtpade  uit,  dia  er 
ieder  eenc  kerk  hebben  ,  en  io  welke  de  dienst  door  twee  Fastoori  f  er* 
rigt  wordt. 

Men  heeft  in  deie  ^rtet.  12  scholen  ,  uil  :  ééne  ie  Wotvega.  ét^no 
te  Oude-Leoiincr,  ééne  Ie  Scherpen  sect,  ééne  Ie  O  u  d  e  b  o  1 1- 
p  a  d  e  ,  é^ne  te  N  o  o  r  d  w  o  I  d  e  ,  écoe  te  Stecgerda,  ééne  Io 
P  e  p  e  r  g  a ,  ééne  te  O  n  d  el  r  y  n  e ,  ééne  te  N  ije  -  L  e  ra  m  e  r ,  écoe  te 
Slykenburg,  ééne  Ie  N  j  e  h  o  1  lp  ad  e  en  écnc  Ie  B  e  u  1 1 ,  welke  twee 
laatftcn  slccUu  wtn  Ierse  boten  zijn.  Alle  deie  scholen  worden  guia' 
meniyk  gemiddeld  door  1010  leerlingen  bezocht. 

BclialvQ  bet  Tjonfjcr,  die  langs  de  grcnicn  vloeit,  tot  aan  Sly- 
k  cnbu  rg ,  heeffc  men  in  deie  gricleny  de  Linde.  Tusscben  bet  Tjon- 
ger  en  de  Linde  loopt  ook  nog  een  watertje  de  S  c  b  e  e  n  genaamd* 
Ook  hebben  de  meeate  westelijke  dorpen  bunne  vaarten  uit  het  Tjonger, 
dat,  door  iniddcl  van  het  Tjeukc-Mecr ,  geinecnichap  hebben  met  du 
wateren  van  Dontawarttal  eni,  en  tevens  tot  wijken  voorde  lurfgraverijen 
dicoen,  Be  voornaamite  van  deze  vaarten  ii  de  Hel  oma*  vaa  rt  ^ 
welke  de  grieten jj  van  het  Zuiden  naar  het  Noorden  snijdt  en  do  Linde 
met  de  T  jong  er  verbindt  en  druk  bevaren  wordt,  xynde  een  door- 
togt  tusscben  friesland  en  Ovenj&scU  Dergelijke  vaarten  loopen  er  ook 
van  Finkega  en  Noordwolde  naarde  Drentscbe  grenien  in  de  booge  vee- 
ncn  ,  vooral  naar  de  wijk  van  de  Vierde-Parten  ,  en  deie  hebben  gemeen- 
schap rael  de  Linde,  door  middel  van  de  Noordwoldcr  en  Stcgjcrder-sloo- 
ten.  Door  deie  grietenij  loopt  de  gewone  straatweg  der  provincie  Fries- 
land naar  Overijssel  en  Gelderland  ,  van  de  Schotcrbrug  door  Uiidebolt- 
wolde,  Nijchoïlwoldo,  Wolvegacn  de  bunrte  Blessc  op  de  kolonie  Wil- 
lemsoord en  verder  op  Steenwijk.  Desgelijks  kan  men  uit  Aengwirdeji 
en  Opsterland  door  Schoterland  ,  over  Oldeberkoop  en  Noord wolde  en 
ook  over  Beuil,  rijden  naar  Drenthe.  Voorls  loopen  de  loogenaamde 
boven*  en  buiten  wegen  van  Oldeberkoop  westwnnrU  door  deie  grieteny 
lot  aan  Scberpenieel  en  Spanga;  terwijl  er  door  hel  luidwesteiykc  deel 
der  grietenij  een  rijweg  loopt,  genoegzaam  cTcnwydig  met  den  vorigcn, 
van  Beuil  naar  Blesdij kc  en  verder  naar  de  Oldemarkt  in  Overijssel. 

By  den  watervlocd  van  Febriiarij  18!^5  had  $T£LLi?iGWERr-WESTCi5ii»B 
veel  Ie  lijden.  In  den  nacht  van  den  5  en  4  Fcbrnarij  stortte  de  ice, 
die  xicb    door  den   bijkans   geheel  vcrnicldcu  dijk  van  Overijssel,  by 


759  STB. 

BUnkenbim  eenen  weg  had  {rchaanil ,  met  woest  geweld ,  over  de  kgt 
landeu,  op  de  Friesche  kusten  aan  ,  en  overstroomde  het  geh.  SIjkenbary. 
Daarna  sloeg  sg  in  den  Vrijdag  morgen  ,  toen  hare  golven  de  Linde  met 
kracht  waren  opgedreven,  tot  aan  de  kruin  des  Lindedyks,  bij  het  selfde 
dorp  eene  doorbraak  van  meer  dan  120  ell.  Nu  deed  de  vloed  id  kortea 
tyd  de  Linde  soodanig  s wellen ,  door  den  toevoer  uit  Overijssel ,  dat  bij, 
eer  de  middag  daar  was ,  langs  de  gebeele  lengte ,  ter  hoogte  van  eeae 
halve  el ,  met  breede  golven  daarover ,  in  het  westelyk  deel  deser  grie- 
teny ,  nederrolde ;  terwgl  op  den  zelfden  tyd  ook  het  oostelyk  gedeelte 
werd  overstroomd ,  welke  stroom  weder  met  den  eersten  toevloed  naar 
de  lagere  noordeUJke  landen  afvloeide ,  en  deie  van  twee  ayden  onder 
vrater  sette.  Ondertusichen  werd  door  alle  de  doorbraken  in  Lenisterland 
het  water  %an  dien  kant  ook  heftig  voortgestuwd  ,  en  ,  daar  de  vloeden 
tich  met  elkander  vereenigden  ,  zwol  het  tot  eene  zoodanige  hoogte, 
dat  vóór  den  avond  bgna  twee  derde  der  grieteny ,  en  binnen  vier  ea 
twintig  uren  al  bet  land,  een  klein  gedeelte  uitgezonderd  ^  tot  eeae 
hoogte  van  ruim  twee  el  onder  hel  zeewater  was  bedolven  ^  menscbea 
en  vee,  buizen  en  gebouwen,  dyk  en  dam,  en  al  wat  vlocüd  en  over- 
strooming keeren  wilde ,  in  de  vernielende  vaart  en  voortgang  mede- 
slepende.  Negen  roenschen  lieten  bet  leven  in  den  vloed ,  hooder* 
den  werden  beroofd  van  alle  hunne  bezittingen  en  velen  hunner  vaa 
alle  middelen  van  bestaan.  Vier  honderd  buizen  en  woningen  warea 
vernield  of  zwaar  beschadigd ,  20,554  roeden  turf  weggespoeld  en  raim 
twee  millioenen  ponden  hooi  bedorven,  fiyna  veertien  honderd  slob 
rundvee ,  drie  honderd  acht  en  vyftig  schapen ,  paarden  en  varkens  zya 
door  den  vloed  omgekomen. 

Het  wapen  is  bet  zelfde  als  dat  van  Stellingwerf-Oost  einde  ,  aitgt- 
Doroen  dat  de  griffroen  bier  regts  staat. 

STELP  (DE) ,  hofstede  ,  prov.  Friesland,  kw.  Westergoo,  griet.  Baat' 
deradeel,  arr.  en  5  u.  W.  Z.  W.  van  Leeuwarden,  kant.  en  5  u.  N.  W. 
van  Hantcerd,  20  min.  W.  N.  W.  van  9f'iiitum,  waartoe  zg  behoort. 

STELTERWEG ,  oude  weg  in  Fireigo ,  prov.  Groningen  ,  in  eene 
xuidoosteHjkc  rigting  van  Godlinze   naar  bet  Holwerder-klooster  loopeode. 

STENUUISHEEKD  ,  plaats  in  JlunsiugOf  prov.  Groningen ,  arr,  en 
Z{  u.  W.  van  jéppingedam ,  kant.  en  5  u.  N.  O.  van  Onderdendam, 
gem.  en  i  u.   N.  van   üithuizermeeden'  Buitendijks, 

Weleer  stond  bier  een  burg ,  waarvan  de  overlevering  zegt ,  dat 
zeker  lieer,  die  in  eene  kapel  te  Holwinde  (thans  onder  Rottum)  te  kerk 
ging,  den  Priester,  die  gcenc  tweede  vrocgmis  nocb  wilde  noch  nio^ 
doen,  had  gedood,  en  dal  hg  bg  zijne  lertigkomsl  terstond  met  biirj 
en  al  verzonken  was.  Sedert  dien  tgd  ziet  het  volk  hier  des  nacbtj 
een  paar  juflers  spoken  (1).  Ter  plaatse  ,  waar  deze  burg  gestaan  beeA, 
ziet  men  thans  eene  bocrderg.  De  daartoe  behoord  hebbende  gronden  , 
heslaande  eene  oppervlakte  van  17  bnnd.  70  v.  r.  90  v.  cll.,  worden 
in  eigendom  bezeten  door  den  lieer  Geert  U.  Loobtsbha  ,  woonachtig 
te  Uilhiiizermeeden. 

8TENISWAA1U)  ,  buit.  in  hel  Overkwariier  der  prov.  Utreoht,  arr. 
en  4  u.  Z.  ten  W.  van  Amersfoort  j  kant.  en  |  u.  N.  W.  van  f^ijk- 
bij' Duurstede  y  gem.  Cothen,  Thans  in  eigendom  bezeten  en  bewoond 
wordende  door  den   Heer   \V.  J.   vas   Beek   Calkoeü. 

STENOVICUM,  Lat.  naam  van  de  si.  STEe.<<wijK,  in  FoUenhoten  j 
prov.  Overijssel,     Zie  Steenwijk, 


(1)    ZM  GrontKQtt    YoÜtè- Almanak  xotr  kt*  jaar   ItSit ,  bl.    186. 


S  T  E.  735 

STEPELO  oi  Srpmi,  geh.  in  Twenthê,  prov.  Overifsiêl.  irr.  eo 
^  II.  Z.  ten  O.  van  Almelo,  kant.  en  |  u.  Z.  W.  van  ÉntcheJéf 
gem.  Uaaktbergen» — De  marke  \an  dit  geh.  it  in  het  jaar  1845  ver^ 
decld  geworden. 

STËPHANQVERDA ,  Lat.  naam  van  de  vest.  STBVExswnao  in  Opper- 
Gelder,  prov.  Limburg.    Zie  Stbvsrswbebd. 

STEPBANSRERG  of  SvBraAiiosBBBe,  d.  in  debeerl.  Trinti^gen^  groolh. 
Luxemburg,     Zie  TaiiiTirifiBii. 

STERRaGH  (DE) ,  beek  in  het  groolh.  Luxemburg.  ^  Ztf  onUpringt 
in  de  vyvers  van  den  Schenerhoffy  loopt  laogi  Ganach ,  Lenningen  en 
Ehnen  en  werpt  xich  by  laatstgemeld  dorp  in  dt  Moezel. 

STÈREN  RERG,  buit.  in  We$teruolde,  prov.  Groningen.    ZieSrBB- 

BERBEBG. 

STERKENRURG,  gem.  in  het  Overkwartier  der  prov.  üirecht,  arr. 
Amersfoort,  kant.  fTtik-bij-Duurttede  (1  k.  d.,  8  m.  k.,  4  b.  d.); 
palende  N.  aan  de  gein.  Doorn,  O.  aan  Over-en-Neder-Langbroek,  Z.  aan 
Ootben  en  Werkhoven  ,  W.  aan  Werkho?en  en  Driebergen. 

Dese  gem.  bevat  de  beerl.  Sterkenburg  en  Uardenbroek. 
Men  telt  er  32  huizen,  bewoond  door  41  huisgezinnen,  uitmakende 
eene  bevolking  van  2(i0  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  hun  bestaan 
vinden. 

De  Uerv.,  die  er  210  in  getal  zijn  ,  behooren  tot  de  gem.  van  ife- 
der-Langbroek.  — -  De  R.  K.,  ?an  welke  men  er  50  aantreft,  worden 
tot  de  itat.  van  Cothen  gerekend.  —  Men  beeft  in  deze  gem.  geen 
Bcbool ,  maar  de  kinderen  genieten  onderwijs  te  Neder-Langhroeh» 

STERKENRURG ,  voorm.  afzonderlyke  beerl.  in  het  OverAitMirfMr  van 
Utrecht,  arr.  Amersfoort,  kant.  fF ijk-hi j-Duurstede ,  gem.  Sterken^ 
hurg ;  palende  N.  aan  de  beerl.  Doorn,  O.  aan  Hardenbroek,  Z.  aan 
Werkhoven ,  W.  aan   de  heerl.  Zeyst-cn- Driebergen. 

Deze  heerl.  is  sedert  eenige  jaren  ,  behoudens  het  regt  van  den  Heer  , 
metde beerl.  H ardenbroek  vercenigd.  Zij  bevat  de  b.  Sterken- 
burg, benevens  eenige  verstrooid  liggende  buizen. 

Deze  beerl.  werd  op  het  laalst  der  vorige  eeuw  in  eigendom  beseten 
door  Mr.  Jah  Ahdbé  var  We&tbbner,  Heer  van  Lauwenrecht,  Kanunnik  van 
St.  Marie ,  en  Geeiigeerden  Raad  in  het  ccrsle  Lid  der  Staten  van 
de  prov.  Utrecht.   Thans  is  xij  in  bet  bezit  van  den  Heer  P.  A.  Hih- 

LOOPBll    VAN   StERBBHBOBO. 

De  b.  Stbbbbhbdbg ligt 4  u.  Z.  ten  W.  van  Amersfoort,  IJ n.  N.  W.  van 
Wyk-by-Duurstede. 

De  kermis  valt  in  op  Dingsdag ,  veertien  dagen  na  Utrcchtscbe  kermis. 

Hét  wapen  van  Stebkbrbdbo  bestaat  uit  acht  golvende  fascen,  af- 
wisselend van  goud  en  keel,  beladen  met  zestien  besantynen van  zil- 
ver, geplaatst  vyf,  vier,  drie  en  vicr^  op  die  van  keel. 

STERKENRURG,  adell.  h.  in  het  Overkwartier  der  prov.  utrecht, 
arr.  en  4  u.  Z.  ten  W.  ?an  Amersfoort,  kant.  en  l^u.  N.  N.  W.  van 
ff  ijk  bij-Duurstede ,  gem.  Sterkenburg. 

In  het  jaar  1402  werd  Ebrst  va9  Stbbbbrbobq  met  dit  hnis  beleend. 
Kort  daarna  ging  het,  door  huwelijk,  over  in  het  geslacht  van  IJsbh- 
]K>oav,  waaraan  het  behoorde,  toen  het,  in  denjare  1536,  voor  eene 
ridderhofstad  verklaard  werd.  Mactbld  var  IJsbrdoobr,  getrouwd  met 
Rbihibb  var  Asewuh  ,  de  beleening  ,  in  bet  jaar  1565,  ontvangen  beb- 
beude  ,  droeg  dit  Riddergoed  op  aan  haren  zoon  Astoru  var  Asbwijw 
die  deswege ,  in  bet  jaar  1618 ,  in  de  ridderschap  der  provincie  Utrecht 
beschreven  werd,  en  in  het  jaar  1645  overleed.     In  het  jaar  1669 , 


èisiaafWffE  VTK  iipj»»rT-ai..s  -in  Ti  ^    r   3Ü  '   r.1  .  ia 

f.'*'i  2  J»:^  1.^7  t<^':rwa  i-  ^ïéerjaócn  co*  «cerit?  sa  te 
•ï»!>ft.  T'»»«  ^.T'*  .f^"»«i;i  b:;1  i-t  Vrri  itmet:  k^o^es  «rWrëie 
tt^fk*^  b>>*  ia  L>s<dra  der  caxea  hrrs^s :  d-xn  ^mi  des  eweed<a  da( 
•*f4  jj»hrTiik  ;;*tnukt  Ttn  «?:*  btj-  113  te  l«*je«  •  die  »■  de«  raor- 
f/n  «4n  «i'm  i  iriet  bet  beste  g'?«o'.,^  «prcoj ,  vaardccr  ovdencbcuieK 
v»J4r«'i^o  on^er  bet  jmin  begraven  en  andere  lerend  ^Tae^ca  gvscaci 
werden,     flc    tenterking   «erd  ODmiddellijk  bestonnd  ea  iD|eaoti» 

h'f  KRKhEL,  beerl.  io  PeelUmé^  proT,  Noord- BnbanJ^  Berde  datt., 
mrr,  Kindhifwen ,  kant.  ^ffen ,  eem.  Soerendouk^terisei  f  Cmitd; 
paUnde  N.  W.  aan  de  bar.  van  Heeze-en-Leciide ,  temyl  sfj  K.  BCi 
«ene  punt  aan  de  paal  Hoenderboom  tegen  de  beerl.  Mierlo  en  Lierop 
•to«ït ,  O.  aan  de  vrijheid  van  Soroereo  ,  Z.  aan  de  beerl.  Maarbeoe « 
Z.  W.  tan  de  Hterksel-Aa ,  die  haar  fan  de 'bar.  tan  Krwendoak  ea 
%»n  Hcfi€-en« Leende  tcbeult. 


STB.  735 

Deie  heerl.  behoorde  Troeger  tot  de  ^m.  Maarheexe ,  maar  u  in 
liet  jaar  1814  by  de  gem.  Soerendonk  gevoegd.  By  de  kadastrale 
«pnetiag  der  gronden  in  1831  is  Simesel,  omdat  het  niet  aan  de 
gcm.  Sotrendotik  grensde,  onder  de  gem.  Maarheese  gemeten,  hoe- 
wel het  altyd  administratief  tot  Soerendotik  is  bly  ven  behooren ,  xoo 
alt  het  ook  in  het  jaar  1841 ,  ten  gevolge  besloi^  van  9  November  van 
dat  jaar  weder  kadastraal  by  Soerendook>en-Gastel  gevoegd  is*  Zy 
bevat  de  geh.  Sterksel  en  Braak,  benevens  twee  verstrooid  lig- 
gende woningen.  Zy  beslaat ,  volgens  bet  kadaster ,  eene  oppervlakte 
▼an  1639  bond.  33  v.  r.  7  v.  ell.,  waaronder  31  bnnd.  50  v.  r. 
50  V.  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  er  11  h.,  bewoond  door  11  hnisges., 
uitmakende  eene  bevolking  van  90  inw.,  die  meest  in  den  landbouw 
hun  bestaan  vinden.  Men  beeft  er  eenen  dorren ,  landigen  grond ,  die 
met  rogge y  haver,  yve  en  een  weiniff  boekweit  bezaaid  wordt. 

De  inw.,  die  er  allen  R.  R.  zyn ,  behooren  tot  de  par.  van  Maar" 
heetêf  welke  hier  vroeger  ook  eene  kapel  had.  —  Men  heeft  in  deze  heerl* 
eene  school,  welke  door  de  ingezetenen  onderhouden  wordt. 

De  Heer  van  Heeze ,  Hbebibt  ,  gaf  in  het  jaar  1220  deze  heerl., 
als  een  vry  eigen  goed ,  geen  leen  onderworpen ,  aan  de  abdy  van 
Everbode,  in  het  kwartier  van  Leuven,  in  Braband,  gelegen.  Hia« 
BaiK  I ,  Hertog  wan  Braband,  nam  de  bezitting  dier  abdy  ,  by  brieven 
▼ao  1220 ,  in  zyne  bescherming ,  hetwelk  door  Jar  II ,  Hertog  aois 
Srmbaud ,  in  1298 ,  omtrent  deze  en  andere  bezittingen  dier  abdy , 
werd  vernieuwd.  Ofschoon  de  Heer  van  Heeze  geen  regtsgebied  (ju- 
risdictie) aan  die  abdy  over  SnaasiL  had  gegeven  ,  heeft  zich  deze  echter 
▼an  tyd  tot  tyd  daarin  gevestigd ,  waarover  wel  eens  verschil  is  oni» 
ataan,  loo  als  ook  ^usscben  de  Bedezelters  van  SraaKSiL  en  die  van 
Heeze,  in  1532,  welk  verschil  weder  in  1680  vernieuwd  werd. 

Tbans  wordt  deze  heerl.  in  eigendom  bezeten  door  den  Heer  FaAicia 
Poam  ,  woonachtig  te  Sierkzel. 

Het  gch.  Stcbesbl  ligt  3  u.  Z.  O.  van  Eindhoven  ,  2}  a.  Z.  W.  van 
Asten ,  1|  u.  N.  N.  O.  van  Soerendonk ,  {  u.  N.  van  Maarhecze ,  naby  de 
Sterksel-Aa,  midden  in  de  beide. 

De  kapel,  welke  hier  vroeger  stond  en  aan  den  H.  Gatrabiba  waa 
toeaewyd ,  is  afgebroken  ,  soodat  er  nog  maar  eenige  bouwvallige  muur- 
brokken  van  over  zyn. 

In  de  nabyheid  van  dit  gch.  stond  vroeger  een  bosch  van  xware  eiken- 
boomen.  De  wegen  in  en  om  deze  plaats  zyn  buitengemeen  landig. 
Zonderling  is  het  voor  den  vreemdeling  hier  de  sehoorsteenen  in  het 
midden  der  woonvertrekken  te  vinden ,  zoo  dat  men  zich  aan  alle 
kanten  rondom  het  vuur  scharen  kan.  Zoo  wel  des  zomers  als  de» 
winters  ligt  een  groote  overvloed  van  heideplaggen  rondom  den  haard , 
niet  te  branden ,  maar  te  zeulen.  Men  wil ,  dat  de  verzeulde  heide 
op  den  akker  meer  kracht  heeft.  Zonder  deze  haardasch  was  het  on- 
mogeiyk  zoo  veel  land  vrachlbaar  te  houden ,  als  de  heiboeren  onder 
den  ploeg  hebben.  Over  dat  vuur  hangt ,  het  grootste  gedeelte  van 
den  dag ,  de  sopketel  voor  het  vee ,  welks  inhoud  meer  door  broeyiog 
dan  door  koken  gaar  wordt. 

De  kermis  valt  in  den  laatsten  Zondag  van  Augustus. 
STERK^EL-AA  (DE),  riv.  in  Ifoord^Brahand.    Zie  Aa  (Snaun-). 
STEBMEBR  (HET),   bedyking  in  het  balj.  van  de  Ifiiuwburgen  , 
prov.  Ifaord-HoUand,    Zie  Stabhbeb  (Het). 

STERRE  (DE),  voorm.  adell.  h.  in  de  sUd  ütricht,  op  de  Oude- 
Gracht,  by  de  Ganzamarkt. 


STB.  757 

STERRENBURG ,  yoorm.  adell.  h.'  in  Sekteland,  pro? .  Zuid-Hol- 
iand.     Zie  Stabbbhbvbo. 

STERRESC&ANS ,  fort  in  het  Rijk-van^Nijmeaeu .  prov.  Gelder- 
hmd,  behoorende  tot  de  vestiog  Nijmegen,  op  7t$0  elf.  Z.  O.  ten  O. 
Tan  daar  ,  op  den  linker  TlengeiTan  het  Teraterkte  kamp ,  en  aan  de  af- 
helliog  Tan  den  Hannenberg ,  loodat  het  wel  40  ell.  DO?en  den  vlak- 
ken grond  ligt. 

Het  b  eene  achtkantige ,  in  1817  gebouwde.  Sterreschans ,  Toonien 
Tan  escarpmuren  en  hebbende  4  kaseniatten  in  eiken  inspringenden 
hoek,  welke  32  kaaematten  ruim  250  man  kunnen  bevatten.  Daaria 
Btaat  slechts  één  gebouw ,  lijnde  een  bomvrij  ,  kruisvormig  en  van  schiet- 
gaten voorzien  reduit ,  bevattende  een  buskruid-magasijn  ,  bergplaats  voor 
levensmiddelen ,  bakovens ,  regenbak  ,  8  schietgaten  voor  kanon ,  eni. 

Het  is  omgeven  door  eene  gracht  en  bedekten  weg ,  heefl  eenen  ingang, 
benevens  eene  caponnière ,  geleidende  naar  eene  200  ell.  oostwaarts 
gelegen  hebbende  batterij. 

STERRËS€HANS,  voorm.  fort  in  de  heer!.  Mijnden,  prov.  Utrecht, 
arr.  en  2|  n.  N.  N.  O.  van  Utrecht,  kant.  en  |  u.  Z.  van  Loenen , 
gem.  de  Oude-en- Nieuwe- Loosdrecht, 

Deze  schans  werd  in  het  jaar  1672  aangelegd ,  en  is  sedert  in  eene 
Termakelyke  buitenplaats  hervormd  ,  welke  in  het  laatst  der  vorige  eeuw 
aan  den  Heer  David  RoTazas  in  eigendom  toebehoorde.  Van  deze  buit* 
is   nu  eigenaar  de  Heer  A.  Pabts  vab  Tboostwijk. 

STERUM,  oude  naam  van  de  ft.  Stavobbb  ,  prov.  Frieiland,  kw. 
Weitergoo.     Zie  Stavobbh. 

STER  WIJK,  plaaU,  vermeld  in  eenen  giftbrief  van  Dibk  Y,  Graaf 
•ais  Holland,  van  het  jaar  1085  ,  als  gelegen  niet  ver  van  Boshuizen 
en  Assendelft,  by  gevolg  in  Kennemerland ,  prov.  Noord' Holland,  men 
weet  echter  niet  meer ,  welke  plaats  men  daardoor  verstaan  moet ,  som- 
migen denken ,  dat  men  er  het  niet  ver  van  Assendelft  gelegen  Ooster- 
wyk  voor  houden  moet.  Anderen  meeoen ,  dat  er  een  dorpje  van  dien 
oaam  naby  het  Slarmeer  gelegen  heeft. 

STETISWERTH ,  oude  naam  van  het  d.  Stitswbbd  in  Humingo , 
prov.  Groningen.     Zie  Stitswebd. 

STEURGAT  (HET) ,  kil  in  den  BietboKh,  prov.  Noord- Braband,  welke 
onder  ff^erkendam,  uit  het  Oude^ff^iel,  zynen  oorsprong  neemt ;  in  eene 
Buideiyke  rigting  eerst  die  gcm.,  vervolgens  het  westeiyke  punt  van  de 
gem.  Dusien-Hunster-en- Muilkerk  doorloopt  en  eindelgk  inde  gem.  Ma- 
dê-en^Drimmelen ^  door  onderscheidene  monden,  inden  Amer  uitloopt. 

Deze  kil  is  breed  312.96  ell.  diep  ongeveer  2.732  ell.  en  heefteend 
atroom-snelheid  van  ongeveer  0.5853  ell.  per  seconde. 

STEVENSBËRG ,  in  het  Fr.  Mo^t-Etienhb  ,  d.  in  de  heerl.  Trin- 
tingen,  grooth.  Luxemburg.     Zie  Tbirtiiiqbii. 

STEVENHOFJES-POLDER  (DE),  pold.  in  Rijnlatul,  prov.  Zuid- 
Holland,  gedeeltelijk  arr.  en  kani.  *t  Gravenhage ,  gem.  Wassenaar-en^ 
Zuidwiik  ^  gedeeltelyk  arr.  en  kant.  Legden^  gem.  Voorschoten;  pa- 
lende N.  W.  aan  den  Oinmcdykscbe-polder  ^  N.  O.  aan  denOude-Ryn, 
Z.  O.  aan  den  Noordhollandsche  en  den  Papewegsche-polder  en  Z.  W. 
aan  den  Zoidwyksche-polder.^ 

Deze  pold.,  welke  in  bet  jaar  1634  bedykt  is,  beslaat,  volgens  het 
kadaster ,.  eene  oppervlakte  van  142  bund.,  als:  onder  fVassenaar-en- 
Zuidwijk,  Tolgens  het  kadaster ,  65  bnnd.  31  v.  r.  94  ▼.  ell.,  onder 
Voorschoten,  volgens  het  kadaster,  ruim  76  bnnd.  Het  peil  is  0.98  ell. 
ooder  A.  P. 

X.  Dm.  47 


.^^  ..  -  i-.^..iMjMi     £   I.   ï.  -^rsa  h 

fA  .  .i'-li    lilitL      Cif    9~ 

-  .    .    -I  ui.'-:«iiip  bot  I.K4. .  2x 


• :  L'  l?"'»  EEIIT.  xu  Lrt  Lol  ii 

■^wtr-Otider,   proT.  Limifurr  ,   i 

!   •  -  ..    il  u.  lang,  fiocb  bieciiu 

•  ^  B  V  r  -  r  *.  en  O  bc  -  c  II  -  La  8  k  :  '.f 

.jiAA^D'i,',  'xun  lirvolking  van  ruin. 

...u-«    .uD  3«sU;in  vnideii.     Tot  vim 

•i<ff«vnacta.     Het  wilil  insoiiderbric 

..eu    :r    net  ti^lkeiii  gcjuagd  «trd  , 

-eaden   rdiade  lijfinn  loiificn. 

Je  .nw..  die  erop  40  na  allen  B. 

-Diuiikanten  ,  niakrn  ecoe  par.  uit , 

.Mry,     :ek.  van  Roermonden  bebooi 

<:  II  a  w  <:  e  r  t ,  twee  ka|M:llen    beeft 

•eitie  ^lan  de  II.   Aha  loegewijd  ;   1 

!'a»UNir  <:n  e^nen  Kapt:llaan  bediend 

Je  Uerv.,  die  er  40  in  getal  i|JD 

g9«aiie  bur;;el.  gena.,  eene  gcm.  i 

:nJU,  ring  van    Venlo^  beboort  eo 

rUiOen,  teit.     De  .eerste,  die  in  dci 

jeaamen  ,  ii  geveeit  Jacoici  Hciibbo 

»*<iAu .   «o  ia  bet  jaar  1754  emerit 

3«iiMÜjke  cgllatic. 

Men  iuxi't   op  dit  eil.  twee  icbo 
trotf  :e  L  a  1  k  y  «elke  geaamcnlijk 
iiMpUt  '«onieo. 

Tlt  üurzake  van  de  Trucblbarc  la 

uutfr»i:iieidt:ae  boerenwoningen  beie 

jeubende  uitgemaakt,  betuelk  ,  ^ai 

jüu  «iien  de  kerk ,  bij   Lare  eerste 

■ie  eerste  bloedgetuige  Stefascs;  den 

:aiigeuuineu.     Daarna  is  dit  eiland 

^%ciku  *i*}}L  «el  enkel  Weebde  genoe 

'lc«;r  JeAvr   becrl.  vernield  vinden, 

•j  !ó*Jo  uuude  met  Aleiois  ,  docïite 

ill  '<*us  ileer  van  Weebde,  üe»i 

Umi  ,  die  in  1513  geiturven  is  ,  bad 

tiu  a^u  zijn  buis  gebragt  ,  door  zij 

ritiociiter  ran  Bojrmeer,  Stetei&wee 

.  t^ieu  'li,  op  lijn  zoon  C^wald  ,  var 

.tiu  £00  zeer  berucblen  Graaf  Uexi 

■u.*-«  I  l'rinsrau  Oranje  j  die   ooi 

.^   '^ujti  hield,  te  Stcveweebt 

.^•««   avlL  ,  maar  dat  naderband 

•    .»,üi^i  ■:a  ayne  bofhouding  bad  j 

t    "«IjiL-u    zijde  ovei  gegaan  « 

.  ^-j'--  .  Üe  gedurende   den   S 

_jM.   «vatA  .  de  Uefonualic  eeni<7( 


r\ 


S  T  S.  759 

Mker  ^rakt  adffls ,  door  de  Staten  der  SpaaiMclie  prowinoiën  tegen 
Imi  uitgegeven,  wordt  hem  ten  latte  gelegd :  dat  hQ  binoen  Sisniis- 
wiEBT,  Gêiue  PrtiikanUn  hmdde  in^ewterd  om  Aiimie  fftrgifUgB  /«ttv, 
mider  het  volk  te  strotten ,  en,  om  tijme  keiJen  zusten ,  tn  de  armen 
WQn  Predikanten ,  weUie  hij  %elf  besteld  had,  aldamr  de  geest  gegeven 
hadden  en%»  Alt  daarna «  den  13  Maart  1654 ,  de  Hooge  Raacf  van 
Mechelen ,  tesen  Graaf  HmaaiK  var  dsr  Bbrm  ,  vonnit  uitsprak  ,  over 
de  voorgewende  misdaad  van  verraad  ,  werden  daarin  alle  xijne  op  den 
Spaansdien  bodem  liggende  goederen ,  waaronder  ook  de  heerlgkheid 
Sn? latwaaT ,  verbeurd  verklaard  en  daarmede  begiftigd  ayn  tmeehte 
BOon  HiBHAB ,  die  de  Spaantehe  zyde  bield ,  en  door  den  Koning  van 
Spanje  genaturaliteerd  vras.  Deze  oferleed  den  25  December  1685. 
Daarna  u  de  beerl.  Stbvbrswebbt  gekomen ,  aan  het  grafeiyk  buit  v4B 
Sttboh  I  door  bet  huwelyk  van  Mabu  Bbrabmra  kleindochter  van  Fbb- 
BBBiB  VAR  BBR  Bbbob  ,  met  Hebiar  VAR  STTBsn ,  Graaf  MUS  Limburg" 
tn-Bronkhorst  ^  in  welk  huitsy  lleef  tot  den  9  November  1719,  toen 
sy ,  by  koopverdrag ,  overging  aan  den  Graaf  var  HoHriscR ,  Generaal  der 
Kavallerie  en  Gouverneur  van  *s  Hertogenbosch  ,  na  wient  overlgden  zy  , 
door  erfregt,  gevallen  is  op  zynen  neef,  den  Heer  Si«isroro  Vihgbrt 
LoDBwuK  Gostaav  ,  GrBaf  var  Hbiob  Hohpes€b  ,  Landdrost  van  Twenthe 
ens.;  die  op  het  kasteel  Walbrug,  niet  verre  van  het  Zuiderpunt 
det  eilandt ,  dikwerf  den  somertyd  doorbragt. 

Het  wapen  dezer  heerl.  bettood  in  eenen   Leeuw* 

8TEVENSWEERT,  gem.  in  Opper-Gelder,  prov.  Itmfttiiy,  diatr.» 
arr.  en  kant.  Roermond  {H  k.  d.,  8  m.  k.,  S  t.  d.)  j  palende  N.  aan 
de  gem.  Maasbracbt ,  O.  aan  Echt ,  van  welke  beide  gem.  zy  door  de 
Onue-Maas  gescheiden  is  ,  Z.  aan  Ohe-en-Laak.  W.  aan  de  Nieuwe-Maat. 

Deze  gem.  bevat  de  voorm.  sterkte,  thans  hetd.,  Steventweert, 
benevens  het  geh.  het  Eiland.  Zij  beslaat,  volgent  het  kadaster, 
eene  oppervlakte  van  615  bund.  67  v.  r.  85  v.  ell.,  waaronder  543  bund. 
89  V.  r.  15  V.  ell.  belastbaar  land.  Men  teller  186  h.,  bewoond  door 
S05  huisgez.,  uitmakende  eene  bevolking  van  ruim  1060  inw.,  die  meest 
hun  bettaan  vinden  in  den  landbouw. 

De  inw.,  die  er  op  ongeveer  40  na  allen  R.  K.  zyn ,  behooren  tot 
de  par.   van  Stevensweert, 

De  Uerv.,  die  er  ongeveer  40  in  getal  zyn,  worden  tot  de  gem.  van 
Sievensmeeri  gerekend. 

Men  heeft  in  deze  gem.  eene  school  te  S te vens weert ,  welke 
gemiddeld  door  <cn  getal  van  100  leerlingen  bezocht  wordt. 

Hel  d.  Stbvbrswbbbt  ,  Stbvbhswbebdt  of  Stbvbrswaabd,  in  het  Lat. 
STBrHAHovBBBA,  ligt  7  u.  N.  VBU  Maaslricht,  3}  u.  Z.  W.  van  Roer- 
mond ,  op  een  eiland ,  dal  door  de  verdeeling  der  Maas  gevormd  wordt. 

In  het  jaar  1635  had  de  Markgraaf  var  Attora,  die  na  den  dood 
der  Infante  Claba  Isabella  Eogbhia  en  gedurende  de  afwezigheid  van 
den  Kardinaal  Infant ,  bet  bewind ,  als  Gouveroeor  in  de  Nederlanden 
waarnam ,  dit  ddrp  aan  den  wesleiyken  arm  der  Maas ,  die  de  hoofd- 
atroom  is ,  versterkt ,  met  eenen  wal  vau  zeven  bastions.  Drie  daar- 
van hadden  haar  uilzigl  op  de  Maas  en  waren  van  eene  wyde  en 
diepe  gracht  en  een  bekwame  konterscharp  voorzien.  Ook  deed  by  , 
aan  de  andere  zyde  der  Maas ,  een  bruggenhoofd  aanleggen.  Tot  meer- 
der dekking  dezer  sterkte  legde  hy  drie  kleine  veldwerken ;  de  eene , 
Conteimo  genoemd,  op  den  boven-,  de  andere  op  den  beneden- 
hoek des  eilands ,  en  de  derde  aan  den  oostelyken  arm  der  Maas ,  die , 
▼ermitt  die  rivier  eertyds  langt  deze  zyde  baren  voornamen  loop  plagt 


710  S  T  E. 

te  ncmeo ,  Je  Oude-Maat  genoemd  «onll.  Hei  groole  oojacrk  ■ 
hel  aaoleggen  deier  iterkte  vu,  o«  Maaftlriclil,  door  Prau  Fioa 
HnMiK  bet  jaar  Ie  Toren  iDgeoomeD ,  af  Ie  snijden  en  ail«  ^atm 
ichap  langt  de  Maas,  loucben  deie  stad  en  de  l«ee  aoder?.  ai 
aelfde  jaar  Teroverde  sleden  RoemioDd  en  Vcnlo,  te  stren2nKa;ie 
oogmerk,  in  icLer  opiigt,  daardoor  ook  dadelijk  bereikt  verd. 

De«\jl  de  Stalen  ,  sedert  het  verlies  Tan  Tenio  en  RounjaaJCy 
het  jaar  1(>37,  de  sterkle  SiEvuswEcaT  niet  hadden  kunnen  verntf 
ren,  moeit  liJ ,  krachlens  hel  Tredesverdrag  >an  Uanster,  ia  ISt 
onder  de  magt  des  Kooiogs  Tan  Spanje  blijven  tol  in  170i ,  ali  ««» 
de  oorlog  wegens  de  Spaanscbe  lroonfop'<oigin^  een  aaoTang  nam.  Ti 
werd  zij ,  ua  een  kort  brleg  Tan  3  dagen  ,  door  den  Generaal  Schl 
of  (zoo  als  sommige  ge^cbirdscbryvers  willen)  door  den  Graaf  bk  NeiiuJ 
nit  het  leger  der  bondgenooten  daarop  afgezonden  ,  tot  de  OTerpicj 
dwongen,  en  de  Fransebe  krygsbezetting  Tan  Tier  honderd  maa.< 
5  October  naar  Namen  begeleid.  Deze  belegering  Tan  1702  ii 
eenige,  welke  deze  %esting  immer  ondergaan  heeft.  Zij  is  ,  na  diealï 
in  1713,  ingevolge  bet  achttiende  artikel  Tan  bet  barriêre-lracta 
Toor  altoos ,  in  vollen  eigendom ,  aan  de  Algenieene  Staten  afgetfai 
'  By  dien  a&taod  werd ,  in  het  gemeld  Iractaat  ,  Tan  \  Keizers  t^t 
te  gelijk  zoo  veel  groods  vergund ,  als  noodig  zijn  zou  om  de  vou 
werken  ,  over  de  lOaas,  ten  Westen  uit  te  breiden  ,  en  te  gelijk  beiia 
dat  de  Keizer  nooit  zou  doen  aanleggen  ,  noch  gedogen  dat  door  i 
ander  aangelegd  werden  eenige  fortiucatiën ,  op  den  afstand  vaa  « 
halve  myi  van  deze  vesting. 

Na  dien  tyd  is  SiBVBsswcBaT  met  een  goed  garnizoen  ,  Toor  het  ■ 
van  een  half,  ook  wel  Tan  een  geheel  regement  Infanterie,  beaet 
wreest,  hetwelk  somtijds  uil  Venlo,  maar  doorgaans  uit  Jlaastricht,  ( 
waarts  gedetacheerd  werd.     Later  is  die  schans  aanmerkelyk  vaa 
daante  veranderd,  sedert  een  der  armen,  in  welke  de  Maas  zich  bt 
Stbvessweebt   verdeelt ,  en  wel  de  rcglerarm ,  de  Oude-Maas  geooeo 
ondieper  begon  te  worden  ,  doordien  genoegzaam  ai   het  water  der  ri' 
langs  de  liiikerxijJc  vloeide,  zoo  dat  men  vermeende,  dat  daardooi 
voornaamste  sterkte  daarvan  benomen  was;  uil  welken  hoofde  meo 
vesliogH erken  iieefl  laten  vervallen,  de  beide  poorten  afgebroken, 
de  grachten  ,  ter  plaatse  daar  de  brn{][gen  lagen  ,  toegedanid.     Mea 
er  binnen  de  oude  wallen  109  b.  en  6^j  inw.  Van  de  militaire  geboui 
bestaat  nog  alleen  bet  zoogenaamde  Kommandeursfauis  ,    thans  de  < 
ning  van  een  partlLuIier. 

\  rooger  stond  bier  een  groot  en  sterk  kasteel ,  met  zeven  tor 
versterkt.  Het  lag  in  175J  reeds  in  bouwval ;  de  overblijfselen  ó» 
den  destijds  lot  magazyo. 

Ook  werden  hier  weleer  drie  zilveren  en  drie  koperen    munten  «rfsla^i 

De  R.  K.  kerk  ,  aan  den  H.  Stcpdasds  toegewijd  ,  is  een  kruijj 
haav,  met  eencn  toren  en  van  een  orgel  voorzien. 

Qc  kerk  der  Hervormden  is  in  bet  jaar  1819  gebouwd  ,  vraarloe 
£jaiBg.Me\rouw  de  Haronnessc  tar  Rildezel,  geb.  GraTin  va:i  Hoipes^ 
M  &  gemeente  hebben  bijgedragen.  Deze  kerk  heelt  cencn  toren  eo  c 
lad,  zynde  dit  laatste  in  bel  jaar  18:26  door  Mevrouw  de  Barouofl 

^^  tl— nii.  aan  deze  genicenie  geschonken. 
^  kcrwiis  valt  in  Zuiidag  ua  St.  Reuiacia ,  in  September. 
j^  «auea  is  bet  zelfde  als  dat  van  de  heerl.  Ste\euswcert. 
girBlK,  hofUcde  in  Oterijtset^    by  Ry!»scn  ,  vermeld   in  104< 
^^^MM  i»  dat  gedeelte  van  het  district  Jsloa,  dat  door  üei 


STI.  741 

HtiroAiK  aan  Buuioldus  ,  deo  twintigtteo  Bisschop  van  Utrecht ,  geschon- 
ken werd. 

STEVEREN',  onde  naam  tan  de  bnan .  5/averd^ii ,  op  de  Orer-Fe- 
inwtf  prov.  Gelderland.      Zie  Stayibobr. 

STEVEREWOLD ,  voorm.  bosch  ,  op  de  Feluwe »  proT.  Gelderland , 
waarin  men  wil ,  dat  de  God  Stavo  ,  oudtyds  sonde  syn  aangebeden. 

In  den  giAbrief  Tin  Keiser  Otto  III  ,  van  het  jaar  996 ,  komt  het  reeds 
Toor.  Ook  Keiser  Roinbaid  ,  in  1040 ,  schonk  bet  regt  der  mant  ,  tol  en 
ander  gebied,  dat  dese  in  Deventer  had,  met  een  groot  gedeelte  der  Veluwe 
aan  de  Utrechtsche  kerk.  In  het  jaar  1046  echter ,  sonderde  Keiser 
HsidbikIII,  op  de  Veluwe,  eene  landstreek  af ,  en  voegde  die  by  het 
graaÜMshap  Ameland  of  Hameland ,  Om  te  syn :  een  nteuwgwied  van  Deven" 
terbmnen  zijne  eigene  palen  gegloten  en  van  hei  ütrechUche  gebied  etfge^ 
êcheidenf  met  bijvoeging  van  het  boteh  genaamd  Stbvbbbwoio,  waar^ 
door  men  oostwaarts  aan  over  den  IJssel  moest  gaan  naar  Deventer  en 
Oulst,  In  den  giflbrief  van  Lotbabios  II ,  van  1134,  wordt  nogmaals 
van  het  Stbvbbbwold  gewaagd ,  waarin  ,  onder  anderen ,  ten  behoeve 
van  het  adeliyke  vrouwenklooster  te  Elten ,  het  regt  wordt  afgestaan , 
om  alleen  herten ,  hinden  en  reeën  te  mogen  jagen  ,  in  de  vier  bos- 
achen  ,  Quatnor  Foreste  van  Steverewold ,  over  Wiehey  ,  Mulo  en  Su- 
bort ,  en  ook  vliegend  wild  tot  in  andere  bosschen  te  mogen  vervolgen. 

STEVERT  en  Stewbbt,  namen,  welke  men  inde  wandeling  veelal 
geeft ,  aan  het  geh.  Stbbrvoobt  ,  in  de  Meijerij  van  *f  Uertogenbosch , 
kw.  KempenUtna,  prov.  Noord-Braband,     Zie  Stebbvoobt. 

STEVERT  (DE),  riv.  in  de  Meijerij  van  's  Uertogenbosch,  kw.  ATem- 
penland,  prov.  Noord- Braband,  welke  in  het  geh.  ff^eebosch,  onder 
Bergéyk  oni$iaat  ^  in  eene  noordelgke  rigting  ,  degem.  Riethoven  óoor-' 
stroomt  en  sich  by  het  geh    Steen  voort  in  de  Run  ontlast. 

STEYL,  d.  in  Opper'Gelder ,  prov.  Limburg,  distr.,  arr.  en  5^  u. 
N.  N.  O  van  Roermond,  kant.  en  1|  u.  Z.  Z.  W.  van  Fenlo,  gcm. 
en  i  u.  Z.  Z.  W.  van  Tegelen,  aan  de  Maas,  waarover  hier  een 
pontveer  is  op  Baerlo.  Men  lelt  er  54  h.  en  280  inw.,  die  meest  in 
den  handel  in  granen,  saden ,  steenkolen,  kalk,  koloniale  waren , 
tabak  en  wijn  hun  bestaan  vinden  ,  ook  heeft  men  er  2  broawerijen , 
5  pannen-,   4  potten-  en  3  tahakfifabrijkcn. 

Dit  dorpje  is  teer  aangenaam  gelegen  en  welvarende ,  als  synde  eene 
voorname  legplaats  der  schepen  ,  welke  bovengenoemde  goederen  hier 
lossen ,  om  die  verder  per  as  naar  Duitschland  te  vervoeren  ,  waartoe 
een  bekwame  rijweg  derwaarts  is  aangelegd. 

De  inw.,  die  allen  R.  K.  sijn  ,  hebooren  tot  de  par.  van  Tegelen, 
welke  hier  eene  kapel  beeft ,  aan  den  H.  Sbbastiands  toegewijd  ,  sijride 
een  klein  oud  gebonw ,  met  een  kleiu  kloktoreotje ,  doch  sonder  orgel. 
Dese  kapel  p^ordt  bediend  door  eenen  Kapellaan  en  eenen  ouden  ge- 
pensionncerden  Geestelijke,  die  echter  geen  tractement  geniet. 

Er  is  hier  eene  dorpschool ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van 
SO  leerlingen  bexochl  wordt.  -^  De  kermis  valt  in  den  20  Jannarij. 

STEYN  ,  d.  in  het  Lani-van- Valkenburg  ,  prov.  Limburg,    ZieSTBia. 

STICHT  (HET) ,  naam  ,  onder  welken  men  thans  veelal  de  prov. 
Utaegit  verstaat.  Hel  is  eene  verkorting  van  hel  Sticht- van-Utbbcbt  , 
vraarloe  echter  eigenlijk  zoowel  de  pfov.  Overijssel  of  bet  O  ver- 
sticht  als    Utrecht   of   het   Neder-sticbt   behoort. 

STICHTRUST  ^  landg.  in  liet  Nederkwartier  der  prov.  Utrecht ,  arr. 
en  6  u.  N.  ten  W.  van  Utrecht ,  kant.  en  2  u.  N.  W.  van  Loenen , 
gem.  Abeoude^Proosldij-en-Jatdom,  {  a,  W.  van  Abcoude. 


T=H 


7«  STl 

STIGQTSCHE-KADK(DE),  Tcenpi 
üireehi.    Zie  Keu  JAü-Tovn-KADi. 

STICllTSCHE-POLDER(DE),  pol 
Uirecht,  arr.  ütreekiy  kant.  en  gem. 
land&chf^poldrr ,  O  aan  de  Vecht,  Z. 
den  Kromme- Anntel. 

Deie  pold.  beslaat,  ▼olgent  het  k 
band.  83  t.  r.,  waaronder  S13  bood. 
telt  9  h.,  waaronder  4  boerderijen  en 
▼ao  het  ofertollige  water  ontlast.     F 
Leden. 

STICHTS-VEENENDAAL,  d.  in  I 
Zie  ViisisBAAii. 

STIEH,  geb.,  prot.    Frieshnd, 

^eradeel ,  arr.  en  7  n.  N.  O.  van  i 

ten  O.  van  Dockmm ,  i  o.  Z.  Z.  O 

STIENRE,  ondenaam  van  betd.i 

prov.   Gelderland.     Zie  SrBBiioBaBïi. 

STIENS,  kerk.  ring,  wow.  Friet 

Deie  ring  beslaat  uit  de  volgendi 

parochie,   Beetgum,    Berliki 

Hyora,    Hallum,  Jelsam ,  Ro 

Menaldiim,  Stiens,  Yrouwe-l 

er  15  kerken ,  waarin  dienst  gedaan 

en  telt  er  14,000  sielen  onder  welke 

STIENS  of  Stbihs,    van  oiids  ooi 

Friesch  Stusi,    d.,  prov.  FriesUim 

deradeel,  arr.,  kant.  en  IJ  o.  N. 

Stiebs  is  het  aanzienlijkste  dorp 

er  eene  groote  binnenbourt  langs 

aantal  scboone  boeren  plaatsen  ,  tusM 

den  ,  welke  sich  oostwaarts  nilstrci 

Tigcbelwerk,  dat  met  xijne  bui 

Men  telt  er  230  h.  en  1780  inw 

bestaan    vinden    en    voornameiyk   i 

garst  en  kooliaad  aankweeken.    Oo 

De  inw.,  die  er,  op  40  na,  allen 

tot  de  klasi.  van  Leeuwarden^  ring  y 

welke  in    deze    gem.    het  leeraaraii 

Resüebds  Falco,    die  in  het  jaar  1 

na^r  Kubaard  vertrok.     De  kerk , 

H.  ViTDi  was  toegewijd ,  is  een  riiii 

den  stompen  toren  ,  en  van  een  nic 

door  eencn  beplanten  singel  omgev( 

De  Doopsgez.  hadden  nier  vroege 

CB  1600  ontstaan  is  en  in  1726  ni 

wonen,  worden  tot  de  gein.  van  / 

Lulh.,  die  er  zyn  ,  l>ohooren  tot  de  { 

die  er  wonen ,    parochiercn  te  Leei 

Wft  men  er  nog  cene  bewaarschool 

Cf  nede  een  nieuw  gclK)ii\id    Arm 

Achter  de  kerk  lag  vroeger  de  pi 

kd^  reeds  voor  twee  honderd  jaren 

^Bft.  Voorif  lagen  onder  anderen  n 


r\ 


STI.  745 

Unia,  Rioia  eo  Petterhoister-ttate.  Van  deie  en  de  andere 
aaniienlijke  lUteo,  welke  men  hier  vroeger  aantrof,  tijn  nog  eenige 
in  de  gedaante  van  aanEienlijke  boerderijen  aaawesig.  Tijdens  de  yer- 
deeldbeden  tnsschen  landen  en  steden ,  werden  hier  wel  eens  landsdagen 
gehotiden  ter  bevordering  der  algemeene  belangen. 

STIENZER-NIEUWL&ND,  streek  landt,  proy.  Frütlani ,  kw.  Obs- 
iergoo ,  griet.  Lftuwürétradtei ,  W.  van  en  onder  het  behoor  van  het 
dorp  Stiens, 

STIENZER-OUDLAND ,  streek  lands ,  prov.  Frieslmnd,  kw.  Oo$- 
iergoo,  griet.  Leemwardêradeêl  ^  (X  van  en  onder  het  behoor  van  het 
d.  Stiens, 

STIENZER-VAART  (DE)  of  db  STimn-ma,  water,  pror.  Friet^ 
land  y  kw.  Oostergw ,  griet.  Letuwarderadeelp  dat  een  begin  neemt  aan 
het  d.  Stiens  en  eerst  eene  luidelijke  rigting  aanneemt :  voorts  in  eene 
oosteiyke  rigting  langs  Britsum  vloeit  en  aan  den  Geldersche-Hoek  in 
de  trekvaart  van  Leeuwarden  op  Dockam  uitloopt. 

STIENSER-WYDEMEER,  voorm.  meer,  thans  bedijkt,  prov.  Fries- 
Unid,  kw.  Oof^er^oo ,  griet.  Leeuwarderadeel ,  aar.  en  kant.  Leeuwar^ 
den  f  palende  N.  aan  Finkumer-vaart ,  ten  N.  O.  van  Stiens. 

STIENSTRA,  voorm.  state,  pror ,  Friesland ,  kw.  Oostergoo^  griet. 
Oost'Dongeradetl  en  ff^ett'DongeradetL     Zie  SriiisTaA. 

STIEROP  (DE) ,  by  verkorting  gemeenHjk  de  Stibbp  geheeten  ,  water 
in  Kenn^merland ,  prov,  Jf oord- Holland,  dat  in  eene  oostelijke  rigting 
uit  het  Alkmaardermeer  naar  de  Slarmeer-vaart  loopt.  Het  maakt 
aldaar  de  grensscheiding  tusscben  Akersloot  en   Uilgeest  nit. 

STIEROP  (DE) ,  by  verkorting  gemeenlgk  Stibbp  gaheeten  ,  boort  ia 
Kennemerldnd ,  prov.  Woord-Holland ,  arr.,  kant.  en  5^  o.  Z.  tenO.  van 
jÉlkmaar ,  gem.  e»  1^  u.  Z.  O.  van  Akersloot,  aan  het  water  van 
den  zelfden  naam. 

STIERSHOER,  streek  lands  in  Staats-F laanderen ^  in  het  rrije* 
wtn^Sluis  ,  prov.  Zeeland,  arr.  Middelburg,  kant.  Oostffurg ,  distr.  Sluis  , 
gem.  Sluis.  Het  is  een  onderdeel  van  den  pold.  Bewesien-Eeden-be" 
zuiden-den-St-Pietertdijk ,  en  wel  het  meest  noordelgk  gedeelte  daarvan. 

Er  slaan  daarin   19  woningen  ,  waaronder  2  boerderyen. 

STIERSHOOFD,  geh.  in  Rijnland,  prov.  Zuid-Holland,  arr.  en 
8|  n.  O.  Z.  O*  van  's  Gravenliage ,  kant.  en  2  u.  O.  Z.  O.  van  Voor* 
hurg,  gem.  en  SM)  min.  Z.  W.  van  Soeiermeer ;  met  5  h.  en  20  inw. 

STIERS-KREER  ,  water  in  Staatt-Vlaandeiren,  in  het  Frije-van- 
SlmiSf  prov.  Zeeland,  distr.  Sluis,  loopende  door  den  Sliershoek  van 
den  pold.  Beweslen-Eeden-beiuiden-den-St.-Pielersdgk  ,  xeer  kronkelend  , 
ter  lengte  van  1  n.,  van  achter  de  Eldcrscbans ,  by  Aardenburg,  in 
eene  noordwesteiyke  rigting ,  tot  aan  het  Lapschuurschc-gat. 

In  de  Belgische  onlusten  van  1830  en  later  werd  daarvan  veel  partQ 
gelrokken  lot  verdediging  van  het  dislrict. 

STIERWOLDE ,  geh.  in  Fivelgo  ,  prov.  Groningen,   Zie  Stbbbwoldb. 

STIFFERT,  naam,  welke  men  in  de  wandeling  weleens  geeft  aan 
hel  geh,  Stebbvoobt,  in  de  Meijerij  van  '5  Hertogenbosch,  kw.  Kern- 
penland,  nrov.  JYoord-Braband,     Zie  Stebbvoobt. 

STIJNENGRACUT  of  Steehbbcbacbt  ,  vaart  in  Follenhowe  ,  prov. 
Overijssel ,  die  van  bet  O.  naar  bet  W.  de  gum.  Giethoorn  doorloopt. 
Zy  begint  in  de  Uoofdtaartof  Dwarsgracht  en  loopt  uit  in  het  Giethoorn- 
sche-meer  (1). 


^1)   Door  «t  art.  TirTtlt  hot  «boiiir  getUldo  «rt.  Stmbi-obacht. 


'-.«a  ua  ji.#si 

Vn    j/^uA.»**:»    «towa^*    4ij<rtiiAr^  ^i  f<«s^i 
»^    «-«n    f«is»    «ws|   «ea#E    wnnnutto   ë^k. 

MIW*    «#? 

f,    V     fwi   Ètr^jHm      l  «JU-    m  I  irur^ 
t^:^uUfi\0t   •:<^Kis)tt*tk  x^-vfK^aa. 

Mi^  «^'A^.  VM^üS.^i^  ''<|>^«    <ïr;^a«:<  lui  jet  jesijkie  ?- 

«rr,  <b  4  «.  .^.  t«ra  O.  «an  jglLmaar  ^  ka&i.  ca  1  a.  O.  vaa 

Or<ij  UuUifAf.  UsiU^l ,  met  d«  <!aar to<  beliOorcDie  grrjc: 
fH'rvlAktc  *«ri  iC7  l/'jri'J.  10  v.  elL  eo  wordt  io  e:j^adw3i  b 

h7J.N.STK.Vr>rjh.ST,  voorm,  ilol  ïn   Zalland,  proT.  Osmj/tel.  Zie 

h'l  INS'JHA  ofSTiRvifiA,  foorm.  itate,  proT.  FrieslamJ ,  kv.  Ooiffr- 
I70«,  f^riftt  Ottti'JJongeradeel,  arr.  en  4^  u.  X.  O.  vao  Leeummr^, 
liMia.  i-ri  j  II.  iN'.O.  %ari  Dockum,  20  min.  O.  van  Aatsum^  «aaiioeij 
Letioonli'.    -  7Vr  j*1^<iIm!  ,  «aar  zij  (^eitaan  heeft  ziet  men  thans  eene  faorn. 

hTI.N.S'l'HA  o(  .STie«4Ta4 ,  voorm.  italc ,  prov.  Friesland ^  kw.  öm- 
Urtfmt,  ijiMt.  ff^fMt-Donperadeel ,  nrr.  en  ö  u.  N.  O.  ¥ao  Leeuwarden, 
kanU  en  I  ii.Z.  O.  van  fiolwerd,  2  min.  N.  W.  van  Foudgum,  aaartoe 
ig  beboofdc. 


;:^adw3i  bcxeten  cobe- 


S  T  I.  74» 

Op  dese  ttato  woonde  in  1417  Samoot  SrntTBA ,  die  in  dat  jur 
trouwde  met  Uilceb  Sjüxh4  tan  Wiiaxeas.  —  Ter  plaatse,  waar  ay  ge- 
staan beeft  ,  liet  men  thans  eene  boerenplaats. 

STIPDONK,  aeh  inde  Meijerij  pan 'iiierto^tnhotck,  kw.  PeeHand, 
prov.  Ffoord'BrJbandf  Derde  distr.,  arr.  en  2^  u.  O.  van  Eindhoven,  LanU 
en  1£a.  N.  W,w9in  jasten,  gem.  en  ^  u.  ten  N.  Tan  Lterop^  aan  de 
Zuid- Willemsvaart ,  bij  slnisNo.  9  ;  met  8  b.  en  40  inw.  Men  hec^er 
ook  eenen  korenmolen  op  de  Aa. 

In  dit  geb.  en  in  Heersel  bezat  de  abdij  jan  Postel  reeds  in  1300 
belangrijke  goederen.  -  Zie  daaromtrent  voorts  bet  art.  HaaasiL. 

STIPHOUT,  gem.  in  de  Meijerij  van  U  HeHogenhotch ,  kw.  PeeU 
land,  pio^ » Noord  Braband,  Derde  dislr.,  arr.  Eindhoven,  kant.  Hel' 
mand  (7  k.  d.,  29  m.  k.,  4  s.  d.) ;  palende  N.  W.  aan  de  gem.  Lies- 
bout ,  N.  O.  aan  Aarle-en-Riztel ,  O.  aan  Helmond ,  Z.  aan  Mierlo  f 
Vf.  aan  Nunen-Ger  wen-en -Nederwetlen. 

Deze  gem.  bevat  bet  d.  Stiphout,  benevens  de  geb.  Geeneind 
en  Gasthuis,  en  beslaat  ,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  van 
1089  bond.  29  v.  r.  51  v.  ell.  Men  telt  er  98  b.,  bewoond  door  99  buis- 
gez.,  uitmakende  eene  bevolking  van  580  zielen,  wier  voornaamste  be- 
ataanmiddel  de  landbouw  is.  Men  vindt  bier  eenige  welvarende  landbou- 
wers ,  maar  ook  zeer  arme  wevers.  Er  zgn  geene  fabrgken  of  trafijken  , 
alleeneen  wind  koren  molen.  De  granen,  die  bier  verbouwd  worden, 
syn  :  rogge  ,  boekweit  en  een  weinig  haver. 

De  inw.,  die  er,  op  2  na,  allen  R.  K.  zyn ,  onder  welke  ruim 
410  Gommunikanten ,  maken  eene  stat.  uit,  welke  tot  bet  apost.  vtc. 

f  en.  van  *i  Heriogenhoteh  ^  dek.  van  Helmond  j  behoort  en  door  eenen 
astoor  bediend  wordt.  —  De  Herv.,  die  er  wonen  ,  behooren  tol  do 
gem.  Nunen'Mierlo'Gerwen'en- Wetten,  —  Men  beeft  in  dese  gem* 
eene  school ,  welke  gemiddeld  door  40  leerlingen  bezocht  wordt. 

Deze  gem.  is  eene  heerl.,  welke  hy  brieven  van  5  November  1392 
is  vek*pand  geworden,  te  samen  met  de  cynsen  en  heerl.  van  Jiarle^ 
Beek  en  nixtel.  De  eerste  Heer  van  Stipboqt,  dien  wy  vermeld 
▼indrn ,  leefde  in  bet  laatst  der  vyftiende  eeuw.  Deze  was  Joiar  Ou- 
DABT ,  Heer  van  Creveld,  Rixtel,  Aarle^  Beek  en  Stiphout  ,  die  Baad 
fan  Hertog  Filips  ,  van  Keizer  Maxjhiliaab  en  van  Vrouwe  Mabu  var 
BouBCONDii,  geweest  is.  Hy  was  gehuwd  aan  Vrouwe  Catbabiba  db 
Blordb  ,  die  slechts  acht  dagen  na  bem  overleed  ,  en ,  even  als  hy  ,  in 
de  kerk  van  St.  Godola  te  Brussel  begraven  ligt.  Toen  dese  heerl., 
in  bet  jaar  1643 ,  door  Don  Fbahciscos  ds  Mbllo  ,  Marquis  de  La  Toe 
BB  Lacdra,  krachtens  op  hem  door  den  Koning  van  Spanje  verstrekte 
▼olmagt ,  gegeven  te  Madrid ,  den  30  Januarij  1642 ,  na  biekomen  toe- 
stemming der  Staten  van  Brahand ,  erfeiyk  overgedragen  werd  ^an  Jonk- 
heer Jar  Baptisti  van  Elbh  ,  Heer  van  Gragborre ,  Raad  en  Rekenmeester 
▼an  zgner  Majesteits-Rckenkaraer  van  Brahand,  werd  Croy  mei  Stip- 
BOOT  vereenigd.  De  Staten -Generaal  der  Vereen  igde  Nederlanden,  als 
xich  te  dier  tyd  in  het  bezit  van  *s Hcrtogenboich  bevindende,  beweerden 
echter  dat  de  oppermagt  over  de  Megery  hun  toekwam,  en  gelastten 
diensvolgens ,  den  Advocaat-Fiscaal ,  zich  in  hunnen  naam  tegen  de  regt- 
roatigheid  van  dien  verkoop ,  te  verzetten  ;  doch  de  nieuwe  eigenaar  van 
Croy  en  Stipbout,  een  minnclgk  vergeiyk  boven  een  proces  verkiezende, 
sloot  eene  overeenkomst  met  de  Gemagtigden  van  de  Algeniecne  Staten  , 
welke,  hg  resolutie  van  29  Juny  1646,  door  gemelde  Stalen  werd  goed- 
gekeurd. Reeds  in  dit  zelfde  jaar,  ging  deze  heeriykheid  nogtans  in 
andere  banden  over,  daar  op  den  31  Juiy  1646,  Jonkheer  Evbbaut 


7M  8TI. 

VAi  BMcnmn ,  die  ia  1654  nog  in  dit  ho&damÊAekê,  «vatliMl,  l| 

kMp  cigenMr  dairran  werd.     In  bet  jaar  1670  Tiadfa  w%  ab  Bht^ 
Cfw  co  STiriooT  Termeld  Jonkheer  l^miun^  Baros  wêm  Li 
WW  Stien  tn  AfetaiM».    In  1707  was  deie  beerl.  uo§  ia  dit  | 
docb  ging  bQ  oTeriydcn  tan  Jobar  Puurt,  Baron  vaji  LaavaAaa,  He 
JTaiiliriïib  tn  BreJb  |  die  io  dit  selfde  jaar  stierf,    over  op  JasAj  < 
miAi  f  Marquïs  mni  Jstchê ,  Baron  «as  Felp ,  Erf-sUaMaardr-' 
Braband,  als  in  hnweiyk  hebbende  CaaxEUAy  Baraoetae  tab 
lltae verkocht,  den  15 September  1717 ,  desebcerl.  aao  Gaaon  Waui, 
Baron  t4a  Garra,  Kolonel  van  een  regiment  inlaatene  io  die  ast  i» 
dea  Bisschop  van  Munster ,   en  zyne  buisvroaw  M .  N.   Baraoeise  va 
CoeatiiaovBR ,  dit  haar  aalieten  aan  hunne  dochter   MAais  Ata»,  f^ 
huwd  met  CAaii.  Adolf  ,  Baron  os  Loc^uis.     In  1732  verkoefat  deK  eek- 
ter  de  heerl.  6*roy  en  Sripaoirr  aan  Mr.  Locas  DauLta,  die  haar  ee> 
der,  den  15  Mei  l737 ,    opdroeg  aan  Mr.  Willui   Daaaaa  ,  Hev  tss 
C*irai,  te  Gouda  woonachtig,  van  wien  sij,  drie  jareo  later,  ofCf|i^| 
op  Jonkheer  MiLcaioa  Joost  ,  Baron  var  SoastB*  tax  Ynsjasas.    toti 
dea  10  Mei  overiydende,  had,  by  uitersten  wil,  deze  heerl.  TcnoMftl 
aaa  lyne  wedawe  Aletta  WiLasiBiRA  Tullbkbr,  doaairière  Taa  Staaa 
Y41  Vauutt,    wtlke  haar,    den  7  November  1763,    vreder   Terktdl 
aaa  Wilub  Aottstm  SitTiBA ,  Baron  vAa  GaovisTiao ,  een  Frietch  Bid 
mao*    Door  verkoop  ging  vervolgens ,  den  96  JnoU  1772  ,   de  heed 
weder  over  aan  Jsa  Ahtbort  var  OEaBaoctais,"  Majoor  in  bel  kavaUcfic 
rffimeot  Oranje- Friesland,  wiens  broeder,  Jookheer  JoaAi  Cssa 
Giaaoa  var  aia  iaoeoBui,  haar,  den  15  April  1778,  in  koop  eotvii| 
tn  na  wiens  dood  de  heerl.  hexeten  werd  door  tyoe   vreduve  Vrsao 
MAaeABiTBA  GatBTiviaA  Falce  ,  douairière  var  dbb  BaoaaBBw.     Uit  éi 
huweiyk  syn  twee  kinderen  geboren ,  Jonkvroiiwe  Jbarbb  Caboubi  Cm 
iTAHCB  WiLBBLBiBB  CO  Jonkheer  Geobbb  Tabbo  Tbeodobos  ADaiaaut  vai  bi 
BaotcRBR,  gepensioneerd  Luitenant-Kolonel  der  Infanterie,   welke  lait 
ste  tbans  Heer  van  Croy  en  Stipboot  is* 

Het  d.  Stipboov  ligt  2^  u.  N.  O.  van  Eindhoven,  i  o.  N.  W.  \a 
W.  van  Helmond ,  aan  de  Mierie ,  in  een  houtrijk  oord. 

Het  ontleent  synen  naam  van  een  bosch ,  waarin  of  waarbij  het  ge 
legen  was.  Gbabbatb  verstaat  er  door  bet  bosch  van  Steppo,  hetgee 
in  de  twaalfde  eeuw  een  mansnaam  was.  Maar  stippen  beteekent  ki 
KiUAAR  het  zelfde  als  omheinen,  met  palen  afsluiten,  eo  daarva 
fdnttttn.     Stiphout  is  dus  een   omheind  of  afgesloten  6otcA. 

Dit  Stipboot  moet  reeds  in  1341  eene  bevolkte  plaats  geweest  sya 
Ia  eenen  brief,  gegeven  door  Hertog  Jah  I,  daags  na  St.  Jakobsdsj 
(den  96  Juiy)  12US  ,  waarbg  de  bepalin{j  der  grensscheiding  van  MieH< 
bevestigd  wordt ,  wordt  onder  's  Hertogs  getrouwe  manneo  genoeiaf 
ickere  Daribl  var  Stimoot. 

De  paroehiekerk  van  Stipboot,  welke,  ten  N.  van  het  dorp,  een- 
Btam  in  de  akkers  slaat ,  is  oudtyds  ingewyd  onder  aanroeping  rai 
dea  H.  Ttvat ,  die  in  de  zevende  eeuw ,  in  het  bisdom  van  Tongeren , 
^0or  oilaeaieode  deugden  en  krachtige  geloofsverkondiging  zoude  ge- 
iibod  hebbea.  Het  is  een  net  gebouw  ,  dal  met  eenen  spitsen  lord 
praakt,  doch  vaa  geen  orgel  vooniien  is.  Na  de  Reformatie  aan  de 
Lr«.  gekomea  lyade ,  is  zij  in  hel  begin  dezer  eeuw  aan  de  R.  K.  teroj 
la  het  jaar  1341  geraakte  de  toren  door  den  bliksem  io 
■  Bieoiand  darfde ,  uit  hoofde  van  hel  gevaar ,  iets  uit  de 
.  Eea  Leek ,  Jobabres  Bblots  ,  zou ,  met  verlof  Tan  deo 
4i  kerk  gegaan  eo  er  onbeschadigd  de  hosliën  of  gew(jde 


STI. 


747 


I 


y: 


onivcli  niitgehaaM  hebbt^ti.  Dil  (^tbI  werd  daarna  afgebeeld  aao  den 
loldirr  van  Itel  Iioojru  koor  dier  kerk,  luo  oti  ouk  ft'rfiÊiïLld  wordt, 
duor  A,  Wiciiü*!*,  R.  K.  P.istoor  te  Mierlo,  in  lO^Ü,  er  bijvo«[;eaüe, 
dal  dric  artcpkcnin^  tiog  ie  «ien  wai  in  tyiien  lijd  ,  cm  cUt  men  er 
tot'n  nog  de  bofttiün  bewaarilc,  Deic  bosliën  xoiideri  woriderwfrken 
verrigt  en  booze  |jt'p!itc'n  nitg^ed reven  hebliMïfi.  Hierdoor  >ivat  Stipsout 
teer  verniaaid  .  eii  liet  geriichi  hiervan  i#erd  overal  verspreid.  Aan 
dU  voorval  beeft  tnen  bel  mi&M^bien  Ie  danken  ^  dat  nog  sclfs  tn  den 
tri^nwoordigen  tijd,  op  xekeren  dag  van  het  jaar,  eenc  bedevaart  te 
SrifaooT  wordt  geboudtin,  welke  van  de  inwoner»  der  naburige  dorpen 
Tlylig  bctocbt  wordt,  Z^  draagt  den  naam  van  Stipbouti-Bodc- 
vaa  rt« 

Het  Raad  buis,  dat  in  bel  jaar  1768,  te  gelïjk  met  'de  icbool  en 
«nder^yicr* woning  gebonwd   Mcrd,    is  een  klein  en   geco  fraai  gebouw. 

Men  beeft  in  dit  d,  ook  bet  oitdc  Gotbi&cbe  ka^t,  van  Cro  j,  Ziü 
lat  woord. 

In  bet  jaar  1>)19  irerd  dit  d.  door  de  Geldertcben  aan  kolen  g«- 
ïcgd  ^  lerwïjl  i\j  de  kerk  in  brand  staken  ,  om  dat  vele  inwonen  op 
den  toren  gevhigt  waren. 

Hel  wapcti  deser  gein.  be»ta<it  nrt  een  gedeeld  scbitd  ^  bebbende  het 
wafjeii  van  bel  adellyke  geslacbt  Lutroxt-i  Ier  regter  en  een  wapen  met 
vier  leeuwen,  waar»cbijntyk  dat  van  örabanil  en  Limburg,  Ier  linker 
xijde,  met  het  omsebrift  :  Sacriiji  Co;iviv|]v  1701  (d.  i.  bet  beilig  Gast- 
maal   t70!).     Men  weet    niet  vrat  deze   woorden  moeten    aanduiden, 

STiniüüT  (KASTEEL  VAN-},  kast.  iii  de  Meijenjmn't  IJeHogen^ 
hüMch ,  kw.   PteUnndf  j>rov.   jyoord-llrahand.     Zie  Groy. 

STI  RTL  AM),  boevc,  prov.  fnenland^  kw,  OosUrgQQ^  griet. /enoer- 
deradtel ,  arr.  en  %  n*  N*  74  0.  van  Leeuttutrdirn ,  kant.  en  !2  u.  Z,  W. 
van  lloliterd^  4  n.  Z.  \V.  van  If^amwcrd,  i  u.  Z.  O,  vao  ffallumj 
naartoe  xïj   behoort. 

STIRTLAM>S*MEER  (HET),  voorra,  water  of  meertje,  proT,  friet- 
hnd^  kw.  OaUer^mj  griet,  Fërwerdemdêei f  W.  vau  Stirtlaud«  —  Het 
is  irderl  jai-en   droog  en   ibans  greidland. 

STITSVVE[\Ü,  ofidlijrls  STtTweRTQ^  STEOBWiftD  of  Stetiswebth  ge- 
naamd, d  ,  in  ilunn'mtfitf  prov.  Gronintfeit ,  arr.  en  i  u.  W,  N.  W. 
▼an  Appiftnedam ,  kant.  en  ^  n  N.  O.  von  Onderdend(Èm,  gcm.  ta  J  u. 
W*  van  Kttutens y  op  cene  aanxienlijkc   wierde. 

Het  t»  een  klein  ,  tnaar  oud  dorp  ,  welks  btiiten  zeer  verward  door 
een  «taan,  om  een  Imglige  kleiweg,  de  K  nol  we^r  genaamd,  die  noord- 
oostwaarts  naar  de  Eelwerderdam  loopt.  Men  viudt  het  reed*  iu  de 
kronljken  op  bet  jaar  12^4  vermeld,  ntaar  bet  wai  voorheen  van  veel 
meer  nitgebreïdbeid  dan  ibans,  üe  tnw,  vinden  meest  iu  den  lan<i> 
bouw  bun  bestaan.  Naby  het  dorp  beslaat  de  bodem  nit  zware  klei- 
grond  ,  doch  verder  af  nit  roodoorn  ,  die  op  vele  plaatsen  recdi  ter 
diepte  van  een  palm  wordt  gevonden.  In  de  beste  landen  beeft  men 
witte  klei  ^  die  wat   minder  Kavelacblig  is. 

De  Herv.,  die  er  löO  in  getal  xyn  ,  onder  welke  ongeveer  30  Lc- 
lematen  f  maken  eene  gem*  uit «  welke  tot  de  kla^s.  en  nng  van 
"iddtrlttum  belioorl.  Deie  geni.  was  vroeger  nicl  .'Wenirei^eef  vcr- 
eenigd  ,  welke  combinatie  tot  eersten  Leeraar  bad  GiK4iDtrs  HiDoinfiA, 
voorheen  R.  K,  Priester,  die  bier  in  1595  kwam  en  in  het  volgende 
jaar,  om  gegeven  ergernis  ,  in  lijnc  dienst  geseborst  werd,  Lalcr,  weder 
van  tijne  icburstng  onL^lagcn  overleed  bij  bier  in  1654*  Na  den  dood  vao 
lijnen  opv^Jgcr  Euieatd»  L^asfiii  Wotttsttrs,  die  er  tn  tÜ5i  kwam  «n  lo 


Tê  S  T  I. 


,  «crASfffwm,  by  cca  tUtttdMdmt  wmm  Memhewtet 
I  hiJB—  Ui  cersteo  aCModerlijkcB  Lceraar,  m  HtSê^ 
Bmmm ,  die  ia  1653  oaar  kéorp-tn-Uwntemm  Ycrtrok.  Irt 
ierarp  it  terne  collatie  vaa  Jookbeer  Auna*  vab  MaaassA  ,  te  UilbaoeL 
Dfe  Lcff^  ,  «elke  «ó6r  de  Edbrmaüe  aaa  des  H.  Gaiaacns  was  !■- 
fcvijd  ,  b  eea  verrallea  geboaw,  op  ceaea  WeoTd,  tca  ÖlMfra  «aa  At 
r9«cf ,  owl  eeaea  kKdoeo  fpiUea  lorea.  De  lorcsklok  ,  ter  eete  ia 
dca  H.  GaHMiai,  tcekeat  1439,  vierde  anaad.  !•  deo  lMtc^c■f^ 
^cl  der  kerk  »ci  oien  Tencbillcode  aiiMa ,  waaruit  de  beeldt  ,  tea  t|ii 
der  kerkbei  t  m  niiay ,  wcggeoomen  zga. 

De  Chnsieiyke  AfgcsebeideDeo ,  die  OKO  er  aaatfeft  ,  bckoarea  tri 
de  {em.  vao  Kamtens,  —  De  R.  K.,  die  er  woaen,  wortien  t«t  de  lUi 
VOD  Cilkmitén  gerekeod. 

Op  bel  jaar  liSi  wat  bier  eeoe  woniog  voor  Moaniken  ,  SaidwcaJi 
geoairnd.     Zie  dal  woord. 
'  Men  bcefï  er  eene  tcbooL 

I  By  den  *watcrrloed    Tan  bel  jaar  1717  Te^roakea  osder  dit  d«| 

17  paarden ,  38  mndcren  en  ongèteer  70  schapen. 

ST1TSWERI)ER-M  AAR  (HET),  water  in   fimmsmfm,  pwuw.    Grmm- 
gên  ,  dal  ten  N.  vaa  bei  d^  ^iUwerd  eencn  aanvang  oeemt  em  ia  ccac 
«eatf lijke  itrckkinf  naar  ét  JMr  loopt ,  waarin  bet  sicb  ootlast. 
I  STITTENS,  b.,  prov.  JCWm^mmT,  kw.  Wtttergom,  griet.  Hemmmr- 

t  dêradeel.     Zit  SiTt«a»« 

I  STITWERI),  oiidc  iMUNH  x«ii  bH  d.  Stitswibd  io  Humsm^^  pm. 

1  Gnnitiaen,     Zie  Sttn^a'awK 

I  STOBBEN  (DE),  («b.  mi  9^^9êefwMe,  prov.  Groningem,  arr.,  kaat 

]  en  4  n.  Z.  W.  van  Wmmkêtm^  gv^m.  en  {  u.  Z.  O.  Tan  F'hgïméé, 

7  ten  N.  aan  den  ryweg  naar  Bouriange^  met  S  b.  en  18  iov. 

STOBBERAK  ,  water,  pro?.  Friesland,  op  de  grenzen  Tao  de  griet. 
fTymbrilteradeel  en   Doniattarstal ,  Z.   van    Uilwcllingerira. 

STOCKDAMMER-WETERING  (DE),  water  in  Rijnland,  pror.  Zmd- 
Bolland ,  gem.  Oegttgeest-en-Potlyeest ,  uit  de  JUare  iu  eeoe  xoidves' 
teÜjke  rigling  naar  de   Poelwctering  loopcnde. 

STOCKÜM,  buurs.  in   Twtnthe ,  prov.   Overijuel.     Zit  Stocküb. 

STOCKëM  ,  d.  in  de  heerl.  Cltrff ^  grooth.  Luxemburg  ,  arr.  en  5|  a. 

N.  W.  ¥an  Diekirck,  kant.  en  1  u.  W.  N.  W.  van   67er/f,  gem.  ra 

ruim  I  u.  Z.  ten  W.  van  Jsselbom,     Men  telt  er  11    b.  met  70  iov. 

De  iow.,  die  allen  R.  K.  lijn ,  hebben  er  eene  kapel,   welke  tot  de 

par.  van  Jsselbom  behoort  en  door  eenen  eigen  Kapellaan  bediend  wordL 

STOCRHEIM,  geh    in  bet    Land  van- Valkenburg ,  proT.  Litmbur^f 

arr.  en  Sf  n.  O.  van  Maattrivkt ,  kant.  en  i  u.  N.  van  Gulpen,  gem. 

ea  10  min.  N.  W.   van   ff'iilrt}  met  25  b.  en  110  inw. 

Bij  dit  gehucht  sloeg  de  Kolonel  Jakoi  vau  WASSENiea ,  Heer  taa 
Obdam  «  later  alt  Luitenant  Admiraal  beroemd  geworden  ,  in  1632  ,  aan 
bei  hoofd  van  honderd  man  te  paard  ,  drie  compagnien  Spanjaarden  en 
maakte  25  man  gevangen. 

:>TOCSTERDUYS  ofSroKSTEBBuis,  voorra.  d.  in  het  Oldambt ,  prov. 
ÜnmiMgem ,  tusschen  de  Aa  en  de  Tjarame  ,  dat ,  bg  den  ^atervloed  van 
bei  jour   1277 ,  in  den  DoUart  vergaan  is. 

SfOEKROE,  naam,  welken  de  Negers  geven  aan  de  verl.  plant. 
\x\4\*ii<f:^T-Ba-HAAST-o-LARGZ4AB,  iu  IVederlautts-Guiana  ,  kol,  Surinawte, 

il%S     \v\^\-tl.ST-a-HAAST-0-LAll6ZAAa. 

SIVISFKN  ^DE) ,  veer  in  Uuntingo  ,  prov.  Groningen,  arr.  en  7  n. 
^.  Mu   J^fmgtdam ,   kant.  en   3   u.   W.  van    Onderdendam,    gem. 


STO.  749 

en  1  a.  Z.  O.  Tao  Lmum^  en  (a.  Z.  W.  fan  fFarfhmuen,  waartot 
bet  behoort.    By  dit  veer  staat  eeo  bais ,  bewoond  door  twee  baiiges. 

Dit  ^eerbuis  voor  Toelgangert ,  die  bier  met  eene  roeiboot  over  de 
HuDse  gozet  worden  ,  is  reeds  bet  derde  in  dese  eeuw.  Het  eerste  stond 
op  de  Oude-Kadyk ,  welke  dyk ,  in  1818  nader  Jangs  den  regieroefer 
Tan  de  Hunse  of  het  Reitdiep  gelegd  synde ,  den  oude  heeA  ver?angen 
en  waarop  in  1819  bet  nieuwe  veerhuis  gebouwd  werd ;  dan  by  de  houge 
Tloed  Fan  4  Feb.  1825  ,  liep  de  Stoepen-polder  f  ol  water  en  bet  voer- 
huis  spoelde  weg ,  waarna  bet  door  bet  tegenwoordige  vervangen  is. 

Biykens  een  oud  volkslied  bestond  dit  veer  reeds  in  1672,  toen  de 
Munsterscben ,  onder  Bisschop  BAaaao  vak  Gauw  ,  bier  vmcbtelooi 
tracbien  over  te  komen. 

STOEPEN-POLDEa  ,  polder  op  de  regteroever  der  Hunse ,  in  Hun- 
gingo ,  prov.  Groningen ,  arr.  Jffingedam ,  kant.  Onderdendam ,  gem» 
Leem,  palende  N.  aan  de  Provinciale  rivierdyk,  O.  aan  de  Kwelder- 
landen van  Barnjegaty  Z.  aan  de  Siy koever  van  bet  Reitdiep ,  W.aan 
de  Zuordykster-polder. 

Deze  pold.,  die  in  1818  vergroot  is,  beslaat  eene  oppervlakte  van 
46  bond.  68  v.  r.  60  v.  ell.,  en  behoort  gedeeltelyk  onder  fFarf" 
hmizéu ,  gedeeltelyk  onder  Z uurdij k  ^  daarin  staat  een  huis  ,  de  Stoe- 
pen genaamd.  Zy  heeft  eene  eigene  uitwalering  door  eenen  bouten 
Somp  ,  liggende  even  ten  W.  van  evengenoemd  veerbuis  en  herberg , 
oor  welke  bet  overtollige  water  in  het  Reitdiep  afstroomt.  De  pol- 
der ,  met  bet  veerbuis ,  is  een  particulier  eigendom  van  de  erven  van 
den  landbouwer  HBsoaicos  Jannes  WAamaoar  ToaauoA  ,  te  Zourdyk« 

STOET  WEGEN ,  amb.  beerl.,  in  het  Owerkwartier  dtr  prov..  Utrecht , 
arr.  Amertfoort  ^  kant.  fFijk-inj-Dtiursiede ,  gem.  Zeysf ;  palende  N. 
aan  de  beerl.  Cattenbroek,  O.  aan  2#eyst-en-I)riebergen ,  2.  aan  den 
Rijn  ,  W.  aan  Bunoik-en-Vechten. 

Dese  beerl.  bevat  het  geh.  S  toet  wege  n  ,  tellende  ongeveer  80  inw., 
die  meest  hun  bestaan  vinden   in  den  landbouw. 

De  Herv.,  die  er  wonen,  bebooren  tot  de  gem.  van  Zeytt»  •—  De 
R.  K.,  van  welke  men  er  aantreft,  worden  lot  de  stat. 'van  Zeytt  ge- 
rekend. '—  Men  beeft  in  dese  beerl.  geen  school ,  maar  de  kinderen 
genieten  onderwijs  te  ZeysL 

Deie  amb.  beerl.  was  vroeger  leenroerig  aan  het  Sticht  van  utrecht. 
In  het  jaar  1741  werd  er  Vrouwe  MAaoAaiTA  var  Socbtilbü  ,  huis* 
vrouw  van  den  Heer  Mr.  HsiiaiK  Assotaos  Wttbwaal  en ,  den  6  Sep- 
tember 1760 ,  bun  zoon ,  de  Heer  Fbroihaho  Wttbwaal  ,  mede  beleend  , 
in  welk  geslacht  het  lot  nu  toe  verbleven  is ,  synde  tegenwoordig  Heer 
van  SroBTWBfiBH  de  Heer  Wttbwaal  van  Stobtwbcbh  ,  woonachtig  Ie 
Utrecht. 

Het  geh.  Stobtwbsbr  ligt  3  u.  Z.  W.  van  Amersfoort ,  2|  u.  W.  N.  W. 
van  Wyk-biJ- Duurstede,  10  min.  Z.  van  Zeyst.  Daartoe  bebooren  de 
buitengoederen  S  c  h  o  o  n  o  o  r  d  en  Rynwyk.  Vroeger  bad  men  er  ook 
nog  bet  buitengoed    Wulpenhorst. 

STOëTWEGENSCHE-DUK  ,  dyk  in  het  Overkwartier  der  prov. 
Ütreeht ,  gem.  Zeyst ,  in  eene  westelyke  rigting  langs  de  beerl.  Stoet- 
wegen  ,  van  de  Odykersteeg  naar  Kattenbroek  loopende. 

STOEVELAAR  (HET)  of  bet  Stoivelaar  ,  bavcz.  in  Twenthe,  prov« 
Overijssel,  arr.  en  3^  u.  O.  van  Deventer,  kant.  en  li  o.  W.  van 
Goor,  gem.  en  i  u.  O.  van  Jttarkeio, 

Het  is  een  eenvoudig,  ouderwetscb  gebouw,  dat  met  de  daartoe  be- 
hoerende   gronden ,  thans  eene  oppervlakte  beslaat  van   109  bund. 


780  S  T  O. 

65  ▼.  r.  55  T.  ell.,    en  tbant  ïm  dfeodom 
dMT  de  enrea  B.  H.  tav  bu  Wijk. 

STOEVEZAND  of  Stotuaib,  rei  dmneo  op  de  Ower^WeitÊme ,  pm. 
GelderUud,  gem.  en  1  n.  N.  O.  vao  Erwtelop  in  de  boan.  £iii 
«MM,  naby  bet  zoogenaamde  Groote- Water. 

STOGGER,  geb*  in  Opper-Gelder ,  pror.  Lmbrnr^,  arr.  cq  5}  i. 
N.  ten  W.  Tan  Roetmonde,  kant.  en  5  u.  Z.  van  ff&rai,  gem.  m 
7  min.  W.  N.  W.  Tan  üeUeu;  met  17   b.   en   mim  IW  iow. 

STORDORP,  Toorm.  d.  in  bet  Noordo^item  der  proT.  Grmdmfm, 
ten  Westen  der  Ee  en  Tjamme ,  betwelk  in  bei  jaju*  1S77  door  dca 
DoUart  Terslonden  is. 

STOKHASSELT,  geb.  in  de  Jfeücry  9am  *m  BerioffemUMtk,  kv. 
Oüterwijk,  arr.  en  4  n.  Z.  W.  Tan  *m  Htriogenh^sck ^  kast.,  gem.  ea 
I  n.  N.  ten  W.  van  Tilhurfs  mei  99  b.  en  480  inw. 

STOKHOER,  b.  in  de  Jfeyeri;'  mh  't  HeHoQenh9ê€k ,  k«.  Oèk^- 
wijk  f  arr.  en  1  n.  Z.  O.  van  *s  tieriogemhotekf  kant.  en  1^  o.  M.  I. 
O.  van  Boxtel,  gem.  en  {  a.  N.  ten  O.  van  Sl  MéekteU^GeUeL 

STORRELAARSBRUG ,  op  eene  onde  kaart  van  het  jaar  1575  k 
Svomi^aasaaoa  genoemd,  brug  op  de  grenien  der  prov.  Noorè-Bd- 
lamd  en  utrecht^  over  de  Oude-Waver,  1  n.  Z.  O.  van  Oodekerk, 
I  u.  W.  ten  Z.  van  Abcoude. 

8T0RRELEN,  geb.  in  de  Mêijerij  wan  U  BeHêfmêboêck  ^  kw.  Km- 
f9niand,  prov.  Noard'Braband ,  Derde  dittr.,  are.,  kant.  en  3  o.  Z.  W. 
iraa  Eindhoven,  gem.  en  |  u.  Z.  van  Eenel,  aan  de  Rnn  en  aan  dca 
weg  van  Eersel  naar  Bergeyk. 

STORRUM  ,  bunrt.  in  bet  graafs.  den  Berak,  prov.  GMerta/Êd,  dntr. 
arr.  en  6^  q.  Z.  van  Zuipken,  kant.  eil  i  u.  Z.  W.  van  TMeiyé, 

r.  Berak,  l  a.  Z.  W.  van  *t  Heerenberg ;  mei  55  h.  en  989  inv.; 
kerkefyk  tot  Zeddam  bebooreo. 

STORRUM,  Stoeebh  of  Stockoh  ,  banrt.  in  TwnUke ^  prov.  Om» 
ijisel,  arr.  eo  6  u.  Z.  O.  van  Deventer  ,  kant.  en  1  o.  Z.  W.  vai 
éoor,  gem.  en  |  u.  Z.  Z.  O.  van  Markelo;  met  123  h.  en  740  uv. 
Ook  beeft  men  er  eene  school,  welke  gemiddeld  door  een  getal  vu 
100  leerlingen  bezocht  wordt.  lo  1188  wordt  gewag  gemaakt  van  eene 
Lofstede  van  dien  naam  aldaar 

STORRÜMMERBROEK,  STOKKEHMraoEa  of  STocKunaaaaoia,  groen- 
grond  in  Twenthe ,  prov.  Overijssel,  op  de  grenzen  der  prov.  Gelderlaod, 
gem.  en  Z.  van  markelo^  eene  oppervlakte  beslaande  van  770  baad. 
40  V.  r.  52  ell. 

STORKCMERYLIER  ,  SToaaBaEa? lier  of  STocaoHEaTuaa  ,  ook  wd 
HoLLBnoBGEK-TLiia  geoocmd ,  veengrond  '\n  Twenthe,  prov.  Onerijsstl, 
tusscbcn  Markelo,  Gooren  Diepenheim ,  eene  oppcr\ lakte  beslaande  van 
246  bund.  17  V.  r.  40  v.  ell. 

STORMAN,  b.  op  de  Lijmen,  prov.  Gelderland,  arr^  en  4  u.  Z.  0. 
van  Arnhem,  kant.  en  2  u.  Z.  van  Zevenaar,  gem.  Herwenen- jiardt f 
O.  van  Herwen ,  aan  de  uiterste  grenzen ,  tegen  de  PruiMiscbe  prov. 
Bynland. 

STOK  ROE,  naam,  welken  de  Negers  geven  aan  de  koffijplantaadje 
Stolkebtsvlijt  en  Botslost  ,    in  JVederlandz-Guianea ,    kol.  Suriname, 

Jm  StOLKBB8VL1JT-EN-BuTSL08T. 

STOK  STER  H  ORN ,  nu  meer  bekend  onder  den  naam  van  Oodbbui, 
gdi.  met  een  gedeelte  binnenland  in  bet  Oldambt,  prov.  Groninotn, 
vr.y  kant.  en  2  u.  N.  ten  O.  van  JFimchoten,  gem.  en  75  min.h.0. 
WtBuriai  mei  IM)  b.  en  250  inw. 


S  T  o.  7»1 

I KRIIUIS ,  Toorm.  d.  in  het  OUamht,  prov.  Groningen,  Zie 


ÉkilS. 

^«kVISWATERING,  water  in  bet  {[raaft.  CuUmhora^  proT.  GeU 
üta,  loopeode  van  den  Diefdyk  by  bet  Huis-van-Vianen  in  eene 
ftu  ri{jling  naarde  Rietveldscbe-watering ,  lanj^s  dit  waler  strekt 
Slükviswffr  in  de  xelfde  rigtiog  uit. 
^Ll"^\'\VIER  ■  voorni.  state,  prov.  Fri9sland,  kw.  Oattergoo,  griet. 
^^^^rlsferaHeel,  arr.  en  3  u.  Z.  O.  van  LeeniMin/e» ,  ka:it.  en  1  u. 
^^  v,'.  vjin  Bergum,  niet  ver  van  Garyp,  waarvan  men  de  plaats, 
^^         ?ij  gestaan  heeft  niet  meer  weet  aan  te  wijien. 

'^T'iLK  ,  naam,  welken  de  landlieden  meestal  geven  aan  bet  d.  Sroi- 
**-  in  den  Crimpenmoaard ,  prov.  Zuid- Holland.     Zie  Stolwuk. 
^^TOLKERTSIJVËR ,  verU  plant,  in  IVederlandt^Guiana ,  kol.  .Siiri' 
''•'* ,  aan  de  Bowen-Commewijm ,  ter  regterzyde  in  bet  afvaren ;  pa- 
"•iNfiile  bovenwaarts  aan  het  verlaten  Land- van- Potribo,  benedenwaarts 
^KAu  iIp  verl.  plant.  Gourcabo ;  1000  akk.  groot. 
>^     bTULKERTSIJV£R  (LAND-YAN-) ,  verl.  boutgr.  in  Nederlandt-Gui- 
tuixk  i  kol.  Suriname  f  aan  do  Boven^Commewijne ,  ter  linkeriyde  in  bet 
vjivn;  palende  bovenwaarls  aan  de  verl.  plant.  Wrieddyk ,  beneden-* 
t..i-u(ü  aan  de  verpl.  plant. Yierkinderen. 

STOLKERTS VLIJT,  voorm.  plant,  in  JVederlandê-Gutana  j  kol.  5«- 
>-iuame ,  aan  de  Orleanakreek ,  ter  linkcnyde  in  het  afvaren ;  palende 
bovenwaarts  aan  de  plant.  Buyslust ,  waarmede  zy  later  tot  éóne  plant, 
rerecnigd  is,  benedenwaarts  aan  bet  verl.  Land-van-Tbyrone. 

STOLKERTSVLIJT-EN-BDYSLUST ,  verl.  plant,  in  Jf«<ler/aiii/f. 
Guiatta^  kol.  Suriname  ^  aan  de  Orleanakreek ,  ter  linkerzyde  in  het 
afvaren ;  palende  bovenwaarls  aan  de  verl.  plant.  Yriesboop,  beneden- 
waarts aan  bet  Land-van-Tbyrone  ;  609^  akk.  groot.  De  Negers  noemen 
baar  Sroiaoi. 

STOLKROE ,  naam  ,  welken  de  Negers  geven  aan  de  koflijplantaadje 
IIeciv-u-Stiik  ,  in  Nederlande-Guiana ,  kol.  Suriname.  Zie  Higit- 
ei-Stibi. 

STOLKWIJK ,  koflijplant.  in  Nederlands^Guiana ,  kol.  Suriname, 
aan  de  Metkreek  ,  ter  linkerzijde  in  bet  afvaren ;  palende  bovenwaarts 
aan  de  verl.  plant.  Toevlugt ,  benedenwaarts  aan  de  koflijplant.  Buys- 
en-Viyt;  300  akk.  groot,  met  84  slaven.  De  Negers  noemen  baar 
SroBKaoB. 

STOLLAERSDIJK,  voorm.  gors,  prov.  Zuid- Holland,  dat,  in  hek 
jaar  1439  omdijkt  aynde,  thans  een  gedeelte  van  den  Oude-Koom- 
dijkiehe'poïder  uitmaakt. 

8T0LP  (DE  GROarE-),  hofstede  in  Amslelland,  prov.  Woord-Hol- 
lomdf  arr»  en  IJ  u.  O.  ten  Z.  van  Amtterdam ,  kant.  en  3  u.  N.  W« 
^an  iFeeep^  gem.  Diemen-en-Diemerdam ,  naby  Diemerbrng. 

STOLPEN  (DE),  geh.  in  de  Zijpe,  prov.  ^oord-Holland,  m.  en 
4|  u.  N.  ten  O.  van  Alkmaar^  kant.  en  1  u.  N.  W  van  Schagen, 
gem.  Zijpe,  {n.  N.  W.  van  Sebagcrbrug  ,  naby  bet  Noordbollandscbe- 
kanaal ;  met  IS  b.  en  80  inw. 

STOLTERIJ,  geh.  in  Fivelgo,  prov.  Groningen,  arr.,  kant.  en 
1  n.  O.  van  Appingedam,  gem.  en  5  min.  Z.  van  Delfzijl,  by  ^arm' 
mm,  waartoe  bet  behoort. 

STOLTERIJ,  h.  in  het  KUi-Oldamht ,  prov.  Groningen,  arr.  en 
5i  u.  N.  N.  W.  van  fFintohoten ,  kant.  en  3  n.  N.  van  Zuidbroek , 
gem.  en  S  u.  Z.  W.  van  Termunten,  10  min.  Z.  W.  van  Wagen-^ 
oorgen,  waartoe  het  behoort. 


sra. 


STOLTZEVBÜBG  ,    Toorm,  liccrl.  in  hH  r««U 
Diêidwtkt    katiu    Clerff;    fialeode  N,  ^   fl.   O.  mui  de  Üar  ,  'O. 
bft  frsafj.  Vljiiulen»   Z.  «n  Z.  W.  juw  de  beert.  firsadcAbarf  p  W.  m 

kei  blij.  \ain   Dieiireb. 

Bei^  h«crl.  bevatte  nieu  dao  bet  4.  Stol Kemb ti ff  en  belfè. 
Ptittcheid,  «n  <Uartn  (U)  h*  met  590  inw.  Zij  is  sïnil»  retrwm  a 
bet  |vsUcbt  der  va*  »tm  Hn»»  geveeit.  Z^  wat  uDiier  bel  OqiIc»< 
rykfcli  );e»teia  op  10  tdi*  11  d«ii.  van  cLLe  1000  Oor.,  die  bel  Lui»* 
buri^rrland   oubra^t. 

SrOtTZEMBDAG  of  Srouminc,  d.  in  de  beer!.  SttUmmkmrytnwOk 
Lmjrmkmr^,  jirr.  en  3  ti.  Bi.  van  Diekirck ,  kaai*  en  4  it.  Z.  O.  ftl 
CUfff^  f  cm.  ea  ^  a.  O.  ten  N.  tan  PulMheid  ^  aAtt  de  0<ir ,  diatf 
den   lUaftbacb  opneemt.     Mrn  telt  er  50  h,   aiet  SSO  inw. 

De  bcfolliiii(f  viodt  meest  bun  beslaan  in  den  lajidboaw.  Ook  bdl 
isen  er  eene  kopermijn  ,  welke  vroeger  onlgïud  is  ,  docb  niet  aai  h 
kosten  der  uitgra^ing  sebyot  \oldaan  Ie  bebbeo,  daar  ay  tedtii  kil 
jaar  177Ü  verlaten  ii. 

In  1749  badden  de  bewoners  van  SruLiBaaivitfi  opg^merkl ,  dat  ^ 
beek  Ktan  of  Klang,  van  Putscbeid  kooiende  en  bij  oawedera  door  berf^ 
walcr  terbrrfd  ,  korreU  van  ^eeUcbiig  niet  aal  roei  aicb  voerde.  Wd* 
baail  geloofde  men  de  myn  tel  f  onidekt  te  bebben  ,  en  bet  voll, 
dat  too  gaarne  aan  goad  gcloofi  ^  bestempelde  de  bclang^ekkea^ 
boogie  met  den  naam  van  Goldkoop  of  Goldberg.  De  Baron  t41  wm 
Htiati ,  toenmalige  Heer  raa  SroLt ca »c as,  vroeg  con cessie  «  maar  M 
den  arbeid  staken  .  toen  by  «  in  pUati  van  goad  ,   koper  vond, 

In  17Gi  werd  eenc  nieuwe  vergunning  toegestaan  aan  aekeren  BfH 
Taiiaès  Svtvta  van  Trier,  waarmede  zich,  in  bet  volgende  jaar,  de  Ileei 
AsTBosfi  PiiCAtoie  Tan  Luiembiirg  Terbond.  Den  :2ï2  U<?cember  1761 
Terkrerg  de  Heer  Apvao^iia  l*E»CAroftB  de  concessie  voor  sijiie  perBoan^ 
lyke  rekening  ^  maar  ook  bij  xeUe  de  werken  niet  lang  voort*  Z) 
«erden  in  177i  gestaakt.  Na  hem  ,  in  1798  en  1801  ,  bebben  nag 
ooderscbeidenc  personen  pogingen  gedaan  om  coocessiotifiariasen  te  wo^ 
den,  docb  ileeds  vruchieloos.  In  laaitigenoerod  jaar  en  later  in  I8l3 
deed  bet  Franscbe  gouvernement  echter  ,  door  tijne  ingenieurs,  de 
te  S^OLSKiiGic  ondersoeken.  Zg  werd  van  groot  belang  bevondeii 
tnaar  men  acblle  bet,  xsmt  het  goed  slagen  Tan  het  werk,  i>oodiake> 
lijk  ,  ten  einde  niet  met  bet  water  te  kampen  te  hehben ,  de  mijn  op  twee 
pUatsen  van  jifwateringskanalen  te  voonien  ,  bet  ccne  naar  de  s^dt 
van  de  Our ,  bet  andere  naar  de  sijde  i;aD  de  Blees*  In  18ii  bood 
de  kompagniesehap ,  bekend  onder  den  naam  van  Socieié  dn  fta^ 
duché  dt  Luxtmbourf  ^  Koning  WitLca  l  een  versoekschriA  aan,  MA 
de  mijn  te  mogen  ontginnen  ,  maar  met  de  oniweuieling  van  1^ 
eiodigde  ook  deze  prueTe,  ]n  den  afmvang  des  jaars  1017  is  by  keC 
gomernement  andermaal  aanvrage  gedaan,  om  de  myn  te  exploite- 
ren. Die  aanvrage  i»  geschied  duor  di*n  Heer  A»  Pesgatorc  ,  den  lOOi 
van  den  con  cession  naris  van  1765  lot  177:3.  Mogt  deze  nieuwe  poging  nel 
een  gunstig  gevolg  worden  bekroond ,  dan  sou  dit  secr  weldadige  gevotfte 
voor  8TOL»asito  kunnen  hebben  ^  welk  dorp  reedt  driemaal  ^  geoa*, 
rende  een  tydperk  van  vijf  en  twintig  Jaren  ,  is  in  de  ascb  gelegd,  |il 
verder  het  art.  GoLusBhfi  (Ue). 

De  inw>,  die  allen  R.  k.  lijn  ,  maken  eenc  par.  uil,  welke 
▼ie,    apoit*    van  Lusemburff ,    dek.    van    V tanden  f    behoort ,  en 
eeocn  Pastoor  bediend  wordt. 


8  T  o.  755 

STOL  WIJK,  gein.  in  dan  Crimpennwaard ,  proT.  Zuid-Holland, 
arr.  Rotterdam,  kant.  Sekocnhcven  (9  k.  d.,  17  m.k.,  Ss.  d.,  1  afJ.) ; 
palende  N.  aan  Haattrecht-en-de-Vlitt ,  O.  aan  Haattrecht-en-dc-YlisI 
en  Bergambacht ,  Z.  aan  Bergambacht  en  Znidbroek ,  W.  aan  Berken- 
wonde-eu-Achterbroek  en  Gooderak. 

Zy  befat  den  BoTenkerktche-polder ,  den  Lang-Schoon- 
oowensche- polder,  deA  Kort-Schoononwensche-poIder, 
den  Koolwy  ksche-polder  ,  den  Benedenker  ktche- po  U 
der,  den  pold.  Benedén-Henl,  den  pold. Klein-Stolwyk, 
denBeij  ertche-polder  en  den  Hoflandtche-polder,  en  daarin 
het  d.  Stolwyk,  de  geh.  Beijertche,  Koolwyk,  Beneden- 
heul  en  Schoonouwen,  benevens  eenige  verstrooid  liggende  hni- 
sen ,  en  beslaat ,  volgens  bet  kadaster ,  eene  oppervlakte  van  2589  bnnd. 
90  V.  r.  S  V.  elL,  waaronder  2588  bund.  90  v.  r.  38  v.  ell.  belastbaar 
land.  Men  telt  er  231  h.,  bewoond  door  275  huisgei.,  uitmakende 
eene  bevolking  van  ongeveer  1520  inw. 

Tan  Stolwijk  ontleent  de,  in  deze  streken  vervaardigd  wordende, 
soetemelkscbe  kaas ,  den  naam  van  Stolksche  kaas  ,  waarvan  hier,  vóór 
dat  deze  gem.  in  1751  en  1760  door  de  hooge  watervloeden  geteisterd 
werd  ,  eene  bloeijende  weekmarkt  was.  Deze  is  echter  sedert  naar  Gouda 
verplaatst,  alwaar  zij  nog,  onderden  naam  van  Stolksche  kaasmarkt, 
bestaat.  Thans  nog  is  de  bereiding  dier  kaas  het  voorname  middel  van 
bestaan  der  inwoners  ,  van  welke  velen  op  de  hier  liggende  fraaije  boer- 
derijen een  aangenaam  verbllif  vinden.  Men  heeft  er  bovendien  eene 
leerlooijerij ,  eene  touwslagerij  en  eenen  korenmolen. 

De  Herv.,  die  er  1400  in  getal  zyn  ,  onder  welke  400  Ledematen , 
maken  eene  gem.  uit ,  welke  tot  de  klass.  van  Gouda,  ring  van  Schoon* 
koven ,  behoort.  De  eerste ,  die  in  deze-  gem.  het  leeraarambt  heeft 
vraargenomen ,  is  geweest  Gbbaidos  Jacoii  Doowb,  die  in  bet  jaar  1574 
berwaarts  kwam ,  en  in  het  jaar  1575  naar  Boskoop  vertrok  van  waar 
by  ook  herwaarts  was  gekomen.  Het  beroep  geschiedt  door  den  ker- 
keraad. 

De  B.  K.,  van  welke  men  er  40  aantreft,  worden  tot  de  stat.  van 
Haastrecht  gerekend.  —  Men  heeft  in  deze  gem.  ééne  school. 

Deze  gem.  heeft  van  oude  lyden  af  gedeelteiyk  behoord  aan  de  Hee" 
ren  van  Arkel  en  gedeeltelyk  aan  de  Graven  van  Blois ,  als  Heeren 
Tan  Schooohoven  en  Gouda  ,  doch  na  de  verbeurdverklaring  der  goe- 
deren van  Arkel  en  het  sterven  der  Heeren  van  Blois ,  is  Stolwijk  by 
de  grafeiyke  domeinen  gevoegd ,  en  de  heeriykheid  by  openbare  ver- 
koop ,  op  den  10  Augustus  1730 ,  door  Cobnelis  den  Gobob  ,  voor  eene 
torn  van  12,200  gulden  ,  voor  rekening  der  Ingelanden  verkregen  ,  welke 
daarvan  nog  bezitters  zyn.  Zy  stellen  by  meerderheid  van  stemmen 
eenen  sterfheer  aan  :  ook  hebben  alle  ,  die  eenig  eigen  land  in  dit 
ambacht  bezitten ,  het  regt  tot  de  verkiezing  van  den  Secretaris ,  of- 
schoon zy  er  niet  woonachtig  zyn. 

Het  d.  Stolwijk  ,  by  verbastering  veelal  Stolbwijk  en  by  verkorting 
jneestal  Stolb  gebeelen  ,  ligt  4{-  u.  O.  N.  O.  van  Botterdam  ,  1^  u. 
N.  W.  van  Schoonhoven  ,  1|  u.  Z.  W.  van  Gouda.     Het  is  vry  groot. 

Op  den  24  Maart  1270  vergunde  Jah  var  Blois  ,  Heer  mm  Schoon^ 
hoven  en  Gouda ,  aan  die  van  Stolwijk  het  maken  van  eenen  water- 
gang ,  die  beginnen  zou  op  Gouderak  en  van  Acbterbroek ,  met  zoo 
veel  vlieten  als  zy  noodig  oordeelden ,  strekkende  door  den  Tiend  weg 
regt  op  ,  door  den  IJsseldyk  ter  halver  IJsscl  toe ,  met  soo  vele  sluizen 
als  men  noodig  zoude  achten  ,  wordende  al  verder  verirund  •  eenen  put 

X.  Dbel.  48 


m  STa 

U  makca  ca  ceM  ftUïi  te  Ufgtm ,  linicbca  het  VcenUl  en  des  #14 
vatcrgaog  ,  kei  tegeawofdife  SloUUker-bim  ,  cb  dbartee  te  im| 
ici  gaarde»  dyk  eo  seo  ^eel  laad    als  aoodig  soode  lys 


De  kerk  stoad  véér  de  Btfeniiiii  ter  bekering  vao  dea  Gnsf  t 

Bolland,  de  inletdiog   gescbiedde  door   dca    Dornproasi   Taa  Uucd 

Zy  bad  17  morgen  (14  boad.  47  ^.  r.  74  t.  ell.>  land  ,  waarraa  deF 

toor  ia  njn  afweten  set  ponden  Tiaanwcb  (S6  gald.)  genooi.  Tocs 

kerk  ,  io  bel  midden  der  terticnde  een v ,  Tcrvalian  was  ,  beeft  Gnn 

T4S  EsiOBS  «  de  setligste  Biischop  tso  Uirecbt  ,  bg  bri^  ^ao  S6  li 

1547  .  deo  Begealen  der  kerk  gemagtigd  ,  ona  die  Toor  een  gcdeeht 

Ie  breken  en  m  vervolgens  wed«>  op  Ie  booweo.  ZQ  is  een  dabbel  Ir 

geboowy  naarop  een  toren  flaat «  £e  Trij   boog  b :   by  i^vooniet 

inee  klokken.  Dexe  toren  it,  in  kei  jaar  1717,~dnor  eenen  sararea  gtoi 

io  de  maand  Aogattus ,  orogevaaid ;  na  dien    Ifjd  is   hy  veder  bij 

boovd  ,  doch  mim  9  ell.  lager ,  dan  bij   veteer  geveeU  is.     De  I 

is  TOorts  omgeven   van    een    raim  grool  kerkbof ,    bel  welk  oMt  ee 

sUenen  munr  ombonvd  is.    Een  vleogel  van  de  kerk  is  afgesoad 

lol  een  koor  ,  en  van  bel  mim  afgeseheiden    door  een  grool  bti 

bdi ;  daarboven  siet  men  een  grool  schild ,  waarop  de  vel  des  Rn 

geschreven  staal;  dil koor  vordl ook gehmiki,  om  er  's  Heereo  H.  Ats 

maal  in  nil  te  doelen.     Be  gissen  der  kerk  sijo  bescbilderd  geao 

doch  thans  alle  beschadigd. 

Oadiyds  had  men  in  dil  dorp  eeae  paardenmarkl ,  doch  den  ii 
i7  Jony  141d,  door  Willbs  YI  ,  Graaf  van  HoUamd  ,  naar  Sckess 
ven  verlegd,  hoewel  er  later  veder  eena  paardenmarkl  scbyat  beslM 
hebben ,  die  omstreeks  bel  midden  der  vorige  eeuw  is  in  vervsl  {cm 
SroLwuK  is  de  geboorteplaats  van  Isaac  en  diens  zoon  JoaAS  In 
die  ODMtreeks  1420  leefden ,  ca  aisl  alleen  volgens  db  Gaaov  maar 
volgens  ffransche  schrijvers  (1)  de  scheppers  der  scbeikonds  van 
velke  vetemchap  vóór  dien  lijd  genoegtaam  gebeel  onder  de  alebj 
vas  begrepen. 

In  bet  jaar  1 189  heeft  bet  krijgsvolk  ail  Woerden  Stolwijk  al 
brand.  Waarschijnlijk  sijn  toen  de  kerk  en  toren  mede  eene  pi 
der  vlammen  geworden  ,  aangesien  dese  in  hei  jaar  1^1  nieav 
sierlijk  sijn  opgeboawd. 

In  hel  begin  der  vorige  eeaw  werd  Stolwijk  sterk  besocht ,  door^ 
men  voorgat ,  dat  sekere  aldaar  wonende  rietdekker ,  BAsaaa  geoain 
veertig  dagen  en  nachten  achtereen  geslapen  had ,  zonder  eenig  voe< 
te  aultigen.  Velen ,  lelfs  van  afgelegene  plaatsen  ,  gingen  hea  i 
en  menigmaal  werd  hij  bewaakt ,  en  zelfs  proeven  genomen  of  Uj 
voel  had  van  het  steken  met  spelden  en  naalden ,  belvelk  hij ,  ssa 
merkelijk  bewijs  van  aandoening  ,  veelal  kon  doorslaan,  fiij  aa 
naauwkeurig  oodersoek  bleek  het  echter ,  dal  hij ,  die  een  lui  en  f 
sig  mentcb  was  ,  bij  den  aanvang  van  zijnen  langdurigen  slaap ,  aitsl 
hoofdigheid ,  naar  geen  wakker  maken  had  willen  luisteren  en  ved  ] 
doorstond,  om  niet  te  moeten  arbeiden;  zijne  huisgenoolen ,  zich 
versloken  ziende  van  hetgeen  hij  anders  door  arbeiden  verdies^ 
maakten  er  eene  kosiwinning  van ,  om  hem  aan  de  nieuwigi 
(jen  en  vreemdelingen  te  laten  zien  ,  waartoe  hij  sich  oadcrhsatf  j 
willig  liet  gebruiken.  Ook  ontdekte  men  later  dal  sijn  voorftvi 
vasten  mede  grootendeels,  zoo  niet  geheel,  verzonnen  vas,  daar 


(1)    AnfahMM  bQ  Hiimmaii  Im  tQot  uateeKeBiBS«B  op  de  Vtffl^kma  «Ur  G«au«Mlc*i 
B.  M  ctooT ,  D*  III ,  bi.  ise-teo. 


STO. 


7£ftï 


ka 


noauwelijki  ontwaarde ,  dat  men  in  de  niiLijhirMi  van  lijac  logen  lede 
eenige  spiJEen  bereidde,  of  bair&luifnereEide  ei&clite  )jij  tlje ,  al  stuakeltjk 
daarvan  en  &lit!p  zeiler  %oort ,  tonder  wakker  ie  worden.  Het  einde 
was  dat  men   hem  en  de  tijnen  aan  liiin  lot  overliet» 

Stolwub.  is  door  de  hoogc  watervbedc»  van  1751  en  17G0  jammer- 
lijk  gcteiïterd  [^vworden  ,  xoo  dat  de  landerijen  meer  dan  een  jaar  lan^ 
onder  water  hebben  geslaan.  Na  dien  lijd  hedt  het  zijnen  ouden 
luister  wel  weder  bekomen  ;  hoewel  bet  vóór  ds  gezegde  rampen  veel 
volkrijker  li  geweest  dan  heden ,  dewijl  vele  ingeielencn  ,  daardoor 
afgeschrikt ,  lïch  naar  elders  hebben  begofen  ,  om  niet  wedor  san 
derjyelijkti  onheilen   te  zijn  blootgesicid. 

In  den  nacht  lusschcn  7  en  8  September  18^(7  heeft  Ie  SroiiWiJS  eene 
geweldige  brand  gewoed  ,  waardoor,  een  groot  gedeelte  van  het  dorp 
in  de  itch  werd  gelegd.  De  borbouwing  van  dat  gedeelte  beeft  ech- 
ter bel  dorp  veel  in  aanzien  en    fraaiheid  doen  winnen. 

Het  wapen  bestaat  utt  oen  veld  ran  iinopel  met  drie  kaïen  van  ttlrer* 

STOLWIJR  (KLEIN-),  pold,    m  den   Crimpcnrftraard ^  pro v.  Zi*«^ 

Jhllnndf  arr.  ItoiUrdam,   kant,  Schootihoten ,    ^vm.Stolieyk ;  paleudü 

H.  W.  aan  Aehtcrbroek ,  N.  O.  aan  den  lleijer^ch^'  polder,    Z.  O*  aan 

den  pold.   Benedenhetil ,   Z.  W.  aan  den    Uürksioudsche-püïdcr- 

Deie  pold.,  welke  eenc  oppervlakte  bi^»laat  van  tll40  huiid.  en  wordt 
door  vier  moltn»  en  twee  ^hiizen   van   het  ofcrlollige   water  ontlast. 

8T0LWIJKSCHË- BOEZEM  ,  waterboezeir.  aan  bel  emde  van  de  Stol- 
wijktcht'vliet  of  Goudtche-vUet^  liegen  over  de  stad  Gouda,  waardoor 
Slolwijk   zijn    overtollig  waler  door  de   ö tol wijkschc- sluis  afzet. 

Deie  boezexQ  ,  bocwcl  iu  de  gem.  Haastrecht  liggende ,  behoort  ccb'- 
ter  tot  de  gem,  Slolwijk^   zijnde  1   u.  N.  W.  van  het  d.  gelegen. 

STOLWIJKSCIIE'DUK  (DE)  of  i»i  STOLwuuctE-wM ,  dijk  ia  den 
Crimpenrettaartl f  prov.  Zuid-HüUand ^  welke  lich  in  cene  noord wcslciyke 
strekkin[r  hnj;^  den  Potdcr^ran-Stolwijk  eu  het  Veerstalblok  ttitilrekt  lot 
^an  den  IJsüeldijk  bij  de  SloUyk»che-sluis.  —  Deze  dijk  dïent  tevens 
tot  *eg  van  Slol^yk  naar  Gouda. 

STOLWUKSCIIE-SLUIS  (DE),  ilnis  m  é^n  CrimptnTtwaard ,  proT. 
Zuid' Holland  f  waardoor  de  Stol  wijkj»chc' boezem  zich  in  den  ijs&el 
<)otlast« 

5T0LWIJKSCHEVLIËT  (DE),  db  STOLiruun-vz^iT  of  GotToscni- 
VLIET,  waler  in  den  Crimpeitreteaard ,  prov.  Zuid-Hoiland,  daLby  ölol- 
wyk  zijnen  oor&p  rog  neemt  en  ,  in  eene  noordwestelijke  strekking,  naar 
de  Sloiwijksche- boezem  loopl ,  waarin  het  iicb  ontlast. 

STGLWUKSCHE-WEG  (DE),    dijk  in  den  Crimptnrcwiard ,  prov. 
uid-fiotlnnd^     Zie  Stolwukacmb-dui.    (Üe). 

STOM'MEËR  ,  voorm.  meeriu /fijWanii,  prov.  Jfoord-ffQlhnd ,  dat 

bet  jaar  t6lS0  bedijkt  ist  en  ihans  eeneu  tiold*  uitmaakt,  ore.  jÉnt' 

sterdam  f  kant*  iyieuwer-Amstel ,  gem.   jiaismeeT*eii-Kndvhtmat ;  pa- 

"ende  N.  \V.  aan  het  Oo^tt-inde  en    het  dorp  Aalsmeer,  ^i*  O.   aan  de 

%Bleindcr-Poel ,  Z*  O.  aan  bel  bedykle  Hom-meer,  Z.  W.  am  duii 

ecreweg, 

Deze  pold,,  welke  in  het  jaar  16tS0  bedijkt  U,  bet  laat ,  volgens  het 
kadaster,  eene  oppervlakte  van  1G7  biind.  üO  v.  r.  SOv.  cll.,  waaron^ 
der  1.1a  buiid.  128  t.  r.  18  v.  ell.  seholbaar  land  j  lelt  %  h.^  beide  hoer- 
rijen  ,   htïhoorende  de  üverijf»e  landen  meest  aan  hoeren  of  veehouders , 
bet  dorp  en  den  Uiterwcg  woncude.     Htt  SToa^vEitii  wordt  door  eenes 
lol^n  van  bet  overtollige  water  ontlast.     Het  poldcrbeslunr  btislaat  uit 
eeoeii  Secretarif  en  vtcr  Poldermeesters ,   waarvan  jaarlQks  twee  aftreden* 


796  STa 

STÜIPEaT  (5IEÜW-)  d  !liRw.6n»AAW  ,  poU.  Sb  kei  Imè, 
Fmtt€m,  proT.  ZmU-U^Bmmi,  arr.  co  kaDU  BrMU ,  gOB.  l«ri 
gftwpif  ;  pftkBde  ü.  a»  üinv-HMBderboek ,  N.  O.  «aa  dcB  I 
icW-p«Mer  ca  Oaa-SUMBpcri ,  O.  aaa  Nieow-Scbaddebeon ,  W. 
^  BcfMiMc  ,  êit  èaem  pold.  tib  dco  pold.  Kieaw-Kade  ichadL 

Doe  pcM.  bc  il  ut ,  Tolpnt  bd  kadasicr,  eene  oppcrvUkU 
77  boad. 

STOMPEBT  (OCD-)  of  Oo-SrwrAAi»,  pold.  ia  kei  Land  mu-PM 
prav.  ZmU^H^Ummd,  arr.  co  kanU  BwieUe^  gem.  ^tcrf-ca^SkMp 
palca^  9.  aaa  étn  BierUcke-poldcr,  O.  aaa  deo  SioMNukaveai 
paldcr.  Z.,  Z.  W.  co  W.  aaa  Nwow^lompert. 

IWie   pald.  bc  il  ut ,    toIjcos  bei  ladartcr  ,    eeoc   oppervlakte 

STDIPSRT  (OUD-EN-NIECW.) ,  dijkaadje  ia  het  Immêrmmm^fu 
prar.  ZuU-H^ttmmd  ^  arr.  en  kaoi.  BnelU,  gem.  Bitri-em-Slêaf 
palmde 71.  aaa  deo  pold.  Kieaw-Hoeoderboek  ,  N.  O.  aan  deo  Birrti 
aaldcr ,  O.  aaa  dca  SimooshaTcnscbe'polder  ,  W.  aan  denr  pokL  ü ia 


Heae  dijkaadie ,  besiaande  oii  de  pold.  Ood-Siomper  i  eo  5i« 
Siaiaperi,  bólaai,  yolgeos  bei  kadasicr ,  oeoa  opperrbkle 
Ut  bood.  49  V.  r.  42  t.  elL 

STOMPE-TOREN  (DE),  naam,  welken  mea  bnilca  de  San 
gtaiiLolijk  geeft  aan  cie  kerkbouri  in  de  BedijkUSpkenmer ,  f 
Tfmré'HolUmd.     Zie  Scanaia  (BtainTi-). 

STOXPWIJK  ,  Toorm.  a&onderl.  beerl.  in  BijmUmd,  proT.  ZmJ^i 
immd,  arr.  U  Graremiage ,  kant.  Foofkmry  ,  velke  i^ert  onbeogd 
jaren  mei  fFihweeu  en  Tedingerhroek  tot  eene  beerl.  vcreei 
ii  en  tbans  een  gedeelte  Tan  de  gem.  Stomfwijh^fFii^eeu-Lnféd 
dmm^Ztudzijde-tn-TeJingefiroek ,  uilmaaki ;  palende  N.  aan  Soeteraoe 
O.  aan  Benthuixen ,  Z.  O.  aan  Soeterraeer ,  Z.  aan  Wilsveen  en  Ta 
gerbroek  en  W.  aan  Voorburg,  Veor  en  Voorscboten. 

Dit  Toonn.  amb.  bevat  het  d.  Stomp  wijk  en  een  gedeelle 
betd.  Leydscbendam.  —  Deiow.  Tinaen  méesi ban  bestaaa  ia 
landbouw  en  de  graanteclt. 

De  Her?.,  die  er  wonen  ,  behooren  tot  de  gem.  Leydsckemiam' 
f^ilsreen,  —  DeR.  K.,  welke  men  er  aantreft,  maken  met  de  ofei 
oii  de  bnrgerl.  gem.  Stompwijk-WiltTeen-Leydtcbenda 
anidxijdeen  Ted  iogerbroek,  eene  stat.  oii ,  welke  ioi  bei aarü 
▼an  Holland- en-Zeeland ,  dek.  Tan  Rijnland,  beboori  ,  door  eeneo  I 
toor  en  eenen  Kapellaan  bediend  wordt  en  540  Commnnikanten  tdL 
Deze  stat.  heeft  eene  kerk  te  Stomp  wijk  en  eene  eigene  afxonderli 
begraafplaats. 

Men  herfl  in  dit  amb.  twee  ftcholcn  ,  ali :  ééne  ie  Stompwijk 
ééne  aan  den  Leydscbendam. 

Uet  d.  Stohpwijk  ,  ook  wel  Sroirwuuawic  genoemd  ,  omdat  de  b 
men  er  in  eene  streek  ,  langs  den  r^weg  van  den  Leydscbendam  n 
Soeterwonde,  gebouwd  lyn,  ligt  H  u.  O.  N.  O.  Tan  *s  GraTcahif 
1^  II.  N.  O.  van  Voorburg. 

De  R.  R.  kerk  is  aan  den  H.  Ladrbhtius  toegewyd.  —  De  lerfl 
Talt  in  Zondag  na  St.  Bartholomeus. 

Het  wapen  dezer  beerl.  bestond  uit  een  veld  van  lilver ,  meteeab 
Tan  keel  op  eene  weide  \an  sinopel ,  drinkende  uit  een  vat  bel«< 
water  onlTangi,  door  middel  van  eene  kraan  uit  eene  rota,  alles  i 
naiuorlyke  klenr ,  achter  hel  heri  een  boom  Tan  sinopel. 


STO. 


nr 


STOMPWUR  (DaOOGGEMAAKTE-GROOTE-POLDER-VAJf-) ,  pU. 
in  ft  iju  tand ,  p  ro  v ,  Zu  id^  IJ  o  llan  J ,  a  r  r .  ^s  Gta  tenhage ,  kant.  Vooriurg  f 
gciii ,    Stompvijk^ Wihteen-Leydêchendam-Znidiijde^en^Tedm^^thtotk ; 

pak'nde  N.  aan  drn  Meeslouwen' polder,  den  IJuiszitteti-polder  en  dca 
Wcsttiifidstbe-polder  ^  O.  aan  den  Groote-Blankaart  en  den  Klcine-BIdU" 
kaarl  en  den  Meer-polder,  Z.  ü.  aan  dcii  Nieiiwc*DrooggexDaakLe'poE* 
der-fa n-Soülermecr  ^  2t,  aan  dcD  Dricmans-polder ,  Z.  W.  aan  den  Te- 
drng-erhrüekicbc'polder  ,  W.  aan  dfri  SLarrcvaarlscbe-poldcr  en  den  Dam* 
iioudcrs' polder.  —  Zy  wordt  door  9  watermolens  op  verscbttlendt!  io^- 
ten  of  ilooteo  drooggemalen.  Lanjrs  de  wfót  co  ïioordïijdo  liggen  do 
suïdclijke  buizen  en  de  kerk  Tan  Stuiiipwijk  aan  don  Stottipwykerweg. 
STüMPWIJKER-WATEUING  (DE),  ualerin  Hijniand ,  prov,  Zuitl^ 
Holland,  dat  in  de  oabijbcid  van  SoclerHOude  een  begin  nemende  in 
eene  luïdweilelyke  rigting  tangs  den  Siomp^yker^eg  naar  den  Lcjd^ 
scbendam  loopt   en   i'wh  daar  in  r/e  F  Hel  onllasl. 

SÏOMPWiJKERVVEG  (DE),  naam,  waaronder  bet  d.  Stompwijk  , 
tfi  fiijnland  j  pruv,  Zmd- Holland  ook  voorkuiiil ,  ttjndo  den  ryweg , 
Joapeitdc  %an  den  ticydscbendam  in  eene  N.  O*  strekking  naar  Soeler- 
M^oude  en  waaraan  de  buïsen  vao  eentgenoemd  dorp  over  ecnc  lengte 
van  een  uur  gaans  ,  ter  weerszijden  verspreid  liggen  ^  ook  staal  de 
R*   K,    kerk  er  aan, 

STOMPWIJK-WlLSVEEN.LEYDSCllENDAM-ZllfDZIJDE^EN-TE- 
DÏNGERDBOKK  ,  gem,  in  Rijnland,  prov.  Zuid-IJollündf  arr*  'gGrU' 
ven/tatft ,  kant.  Vmrhurtf  {H  k.  d.,  27  m.  k.,  1  s.  é.)}  palende  N. 
aan  de  gem.  Voorscboten  en  Soclerwoude  ,  O.  aan  Bentbuisen  en  Soe- 
leriaieeri  Z,  aan  M(M»tdorp,   Hoogevecn  eu  Nieuwe  veen. 

Deic  gcm.  beitaat  nit  de  voorm.  afzondi^rl.  becrL  Stompw^fk, 
W  i  l  i  V  e  e  u  eu  T  e  d  i  n  g e  r  b  r  o  e  k  en  bevat  de  volgende  pold  :  T  o- 
«lingerbroek,  den  Crootc-Drooggeniaakle- polder,  den 
Starrcvaarticbc-polder^  den  Da  m  bou  dcr$-po  1  d  er  ,  den 
M  ceslo  u  w  en  *  pold  e  r,  den  Hu  t»z  i  llcn- po  ld  er  ,  den  Kietpol- 
der,  den  Spek-polder,  den  Groote-ULunkerl,  den  Kt  ui  na* 
D 1  a  n  k  e r  t  en  cüd  gedeelte  fan  den  W  e  s  t  c  i n  d  «  c  b e •  p  o  I  d  c  r  ,  den 
Geer-polder^  éevv  Meer-polder  enden  D  rio  ma  ns  ^po  ld  er. 
Zy  beslaat,  volgens  ïiet  kadaster,  eene  opjperi takte  van  51Ó0  bund, 
14  v.r.  5^  V.  elL,  waaronder  5100  biind.  99  v.  r.  14  v.  cll.  belastbaar 
land.  Men  telt  er  4^5  b.,  bewoond  door  443  buisgei.,  uitmakende  ecna 
bevolking  van  2500  inv7«,  die  luee^t  in  den  landbouw  en  graanteett 
bun  bestaan  vinden. 

üe  lierv.,  die  er  540  in  gclal  iljn,  maken  de  gero,  Tan  Lt^dithen- 
«futN-efi-^tViveen  uit.  —  Üe  R.  K,,  van  welke  men  er  1730  aantreft  , 
maken  de  stat^  van  Htompwijk  uit.  ^-  Men  beeft  in  deze  gem.  drie 
srbolen  ,  als:  eene  te  Stompwgk,  eene  Ie  Wils  veen  en  eene  aan 
den  Leydscbcndani. 

Deze  gem.  is  eene  bcerl.  van  de  stnd  Leyden ,  waarvan  de  Regering 
de  betrekking   van   Anibaehtsbeer  uitoefent* 

Hel  wapen   deicr  gem.   i»   bet  ttl fde  als  dat  Tan  de  beerl.  Stompwyk, 
STON  ,    naam,    wctken  de    Negers   geven   oan    den  verl.  boulgrond 
Gaacus-Kamp,    in   Nederlaudt-GuiüHa  f    kol.  Suttname,     Zie  Garcus- 
Ksap. 

ÖÏOOF  (DE) ,  geil.  in  bet  markgr.  van  Bergen  op-Ztiam,  prov,  floard- 
Jïraband,  Vierde  distr,,  an\  en  3  u.  W,  ten  N.  van  Brtda^  kant. 
en  40  min,  W.  N.  V\^  van  Oi*</e«-^a*eA  ^  ^m,  Ond-en-LSiatw-Gasict  ^ 
^  min.  M.  ü,  van  Oud-Gastel. 


W8  STO, 

Dil  geh.  is  iran  ouds  de  BitiAU-iToof  feodemd ,  naar  eene  dair 
guando  ine«Uloof. 

STOOF-POLDER  (DE),  w^k  of  sefliie  Tao  de  WmHtim^  >•■  I— i 
waarde,  in  Staati-FlaaniiêreH ,  in  HuUter-Jmiaeki ,  proT.  Zerin^ 
air.  Ooe«,  kant.  en  ditir.  HuUi ,  gem.  ttanUnuMe. 

Men  rekent  de  kadastrale  «rootte  op  110  bnnd.  5  ▼•  r.  94  ▼.  dL  e 
daarin  staan  3  hofsteden  en  o  aodera  woningen  Zie  voorU  Labswaau 
(WiTtiiae-iTAa-). 

STOOF-POLDER  (DE) ,  onbdiaisde  pold.  in  hei  Toomi.  eil.  Dmm 

tand  f  proT.  Zttlandj  arr.  en  kant.  Ztm/bwe ,  gem.  Bruiniim;  palead 

N.  aan  bet  vaarwater  de  Gre?elingen  ,  O.  aan  of  langs  hek  Taanraterki 

ZQpei  Z.  aan  bet  geh.  Zype  W.  aan  den  Polder-Tan-Bmtnisie. 

Dese  pold.,  welke  lynen  naam  ontleent  irao  de  meestoof  Tan  Bni 


oisse,  aie  er  naby  staat,  is  in  bet  jaar  1681  ^oor  de  eerste  bui 
bcdykt ,  ter  grootte  van  74  gemeten  73  roeden.  Thana  ia  hfj  grait 
Tolgens  het  kadaster  i%  bnnd.  9  ir .  r.  M  ▼.  ell.,  waaronder  M  bed 
97  ▼.  r.  80  V.  ell.  sebotbaar  land.  Hy  ontlast  stch  van  hei  overteU^ 
water  door  eenen  duiker  in  de  Bminisse-polder.  Op  den  öostdyk  fi 
desen  pold.  staan  S  lamplicbten  ,  430  ell.  tan  elkander  ,  hei  iniddykil 
is  het  hoogst ;  tU  lyn  op  1  en  IJ  myi  iigtbaar.  Deee  beide  liefatea  i 
een  houdende,  dieoen  om  van  het  Krammer  in  hei  Zype  te  kona 
Het_polderbestnur  wordt  door  dat  van  Bruinisse  oitgeoefeDd. 

ST(X)RUORST,  ifoorro.  adell.  h.  in  het  graafs.  Zutphen,  pror.  ۤ 
derland,  kw.,  diitr.,  arr.  en  4|  n.  O.  Tan  Zutphtn,  kant,  en  {  \ 
W.  Tan  Doetinehgm,  gem.  Jmht-Doetiwehêm,  in  de  boura.  DkkUm 
Thans  is  het  eene  wel  ingerigle  boeren  plaats ,  welke  mei  dedaarti 
behoorende  gronden  eene  oppervlakte  beslaat  van  66  band.  10  ▼. 
90  T.  ell.,  en  in  eigendom  beieten  en  bewoond  wordi  door  dea  He 
Dbrk  Jar  Jaliwk. 

STOOP  (HET  HUIS-TE-)  of  Sroorisaoao,  Toom.  adall.  h.  in  ü^ 
land,  prov.  Zuid'Holland,  arr.  en  1  u.  Z.  O.  van  Leyden,  kaat.  < 
1(  u.  NV.  van  Alphen,  gem.  en  \  n.  N.  van  Itatenwoude, 

Het  heeft  zynen  naam  van  Stoor  of  SiooPEiiauao ,  naar  dengene  ^ 
het  beefl  doen  bouwen.  Het  had  seer  dikke  muren  eo  ait  het  è 
rees  een  vierkant  steenen  torentje  op,  met  eene  spitse  kap,  die  ■ 
leijcn  gedekt  was.  Dit  huis  is  voor  vele  jaren  gesloopi.  Thans  si 
men  er  niets  meer  dan  eene  geringe  boerenwoning ,  welke  met 
daartoe  behoorende  gronden ,  eene  oppervlakte  beslaat  van  8  bund.,  < 
in  eigendom  bexeten  wordt  door  den  Heer  Aa»  Rrraako  ,  woonadil 
te  Haierswoode. 

STOOPE-POLDEE  (DE),  pold.  in  den  iloekscke-waard,  prov.Ze» 
Holland,  arr,  Dordrecht ,  kant.  *t  Gravendeel ,  gem.  Sirijen  ;  pale» 
N.  O.  aan  den  Oude-Gorzen-polder,  Z.  O.  en  Z|  W.  aan  den  Ouda 
dijk ,  W.  aan  den  Oud-Bevervoorische-poldcr. 

STOOTSHORN,  geh.  in  het  Oldambt,  prov.  Groningen,  arr.  i 
3  u.  N.  W.  van  ff^ inschoten,  kant.  en  1^  u.  N.  van  Zuidbriek,  gea 
en  20  min.  W.  van  Jf oordbroek ;  met  42  h.  en  2S3  inw. 

STOPBERGEN,  voorm.  buit.  in  Gooiland,  prov.  IVoard-ffóUmn 
arr.  en  3  u«  Z.  O.  van  Amsterdam,  kaat.  en  1^  n.  Z.  van  JVamrée» 
(;em.  's  Graveland.  —  Dese  buit.  is  thans  verecnigd  met  de  bot 
Ji  ilpprbeek. 

STOPKLIIOFF,  groote  hoeve  in  het  balj.  van  Arlon,  nieüery  u 
Jf^amach,  groolh,  Lvxendtnrtj ,  kw.,  arr.  en  6  u.  Z.  W.  van  IHekird 
kant.  en  J  u.  W.  van  Redingen^  gem,  Eü. 


STO. 


7K9 


I 


8T0PËL1I0FF  of  SiopriiBor ,  uilgcbrcido  pacbUioevc  iti  hel  lialj.  Tan 
\Echternachf  grootb.  Liuttmbur<j  ^  kw.  en  5  u,  N.  N,  O.  van  Grêoen- 
^wmacherf  arr.  cd  i  u.  7*.  O.  ran  Diekirch,  kant.  en  1^  u.  Z.  W.  tan 
£cfttertiark  f  fjcm.  CunsthrfT,     Xij  beeft  iboDi  4  bewonen. 

8TüFl'£LAikRSBaüG  (l)E)p  hr\ig  op  de  grenien  der  proT.  Noord- 
JloUunH  cii   IJireckt,     Zie  8TüiiiEi.A4BS-im;o. 

iiTÜFI^KLllJiK,    (;em.  io  StaaU-Vtaandemn  j    'm  Iluhtn'ainhücht , 

grOT*   Ztelaml  j  arr.   ^off,   kant.  en  ciittr.   /yu/ff   (6  k.  d.,   l!2  tti^  k., 
ft.   cl.)  ;   palende  N>  aao  de  gcnu  IIcii{j»tdijk  ,  O.  nan  de  geuj.  Hoo- . 
tcoiiie  f    Z.  aan  Si<*   Janaleen  ,    \V»  «nau  Bo^chkapelle. 

Di^re  gcm»  bevat  bet  d*  Pn  ii  lus-po  ld  er  ,  bet  jreb.  Rap  en  burg , 
de  b.  Ca  Ml  pen  ,  L  un  ler^li  ock  ,  de  Ma  ^a  rel  en  den  Pa  Ir  yi  en* 
bock,  de  pold.  Grool-Canibron,  Klcin-Cnmbron,  den  Ha* 
vtk-poldiT  en  den  Sir-Panlns-poldcr,  een  gedeelte  van  den pold. 
Sloppeldyk  en  van  H  u  Ulcr-Nienwla  nd  en  ccn  kletti  deel  van 
dien  \3n  II  iet-  en  Wiilfsdijk,  Z^  bc$laat  cenc  kadastrale  opper* 
vlükte  van  ÜOf  1  liunJ,  57  v.  r,  9:2  v.  clï.,  waaronder  201i  bnnd,  3  v.  r. 
S9  v«  etl.  belastbaar  land  ;  telt  273  b.^  bewoond  door  300  bniffrca., 
iiiiinakcodc  ccnc  bevolking  van  ruiui  1U0O  zielen^  dfc  rneest  in  den 
landl)ouw  en  in  bet  [traven  of  .«teken  van  den  xooj^en aamden  derrieturf 
Ijun  bestaan  vinden.  Vuorta  zija  in  dexc  gemeente  eene  inee^toof  en 
twee  koren  v^indniolcns. 

De  iow.f  die  op  23  na  ,  allen  E.  K.  «yn  ,  maken  cenc  par.  nit ,  bchoo* 
reude  lot  bet  vic.  gen.  vao  Breth  ,  dek,  van  UuUt »  en  bediend  wordende 
door  cenen    Pastoor.     Men   telt  er  naijcnocf^  1000  ConimiinikantGU. 

Ue  23  llerv.,  behoorcn  tot  kerk.  gcni,  van  Ilonlenhse*  Tot  op  bet 
laatal  van  1796,  bestond  er  alhier  eene  Hcrv.  gemeente,  welke,  go- 
combinecrd  nifit  die  van  /J eHtf$t(t ijk ,  door  ètuan  Predikant  bediend 
werd.  De  laai&te  Predikant  was  AnTonius  WiLBELica  Koockcn  ,  dia  Yan 
1781  hier  stond  en  in  1700  naar  de  gemeente  Hoek  i»  vertrokken,.  De 
llerv,  leer  moet  ïiier  reed»  in  de  zc&ticnde  eeuw  tyn  verkondigd,  al- 
Ibans  wy  vinden  dat  xekcre  Proponent  llEüiAitofi  Sm^üCE,  door  de  ktas* 
sif  van  lluUt,  tol  eersten  Predikant  te  Ucngitdijk  h  bcmepen,  deo 
SFebruarij  ltS79,  en  in  dienst  is  gebleven  tot  1583  (t),  als  wanneisr 
iloor  de  Terradcrlyke  overgave  van  MnUt  en  bet  ambacht,  aan  Paasa  , 
de  verkondiging  der  Hervormde  leer»  weder  is  moeten  word^'n  {rcstaakt. 
WlJ  hebben  niet  kunnen  opsporen «  wanneer  deze  gcm.  andermaal  lot 
•land  is  gekomen,  nadat  dexe  streken  op  nienw  onder  het  gezag  der 
Algenieonc  Staten  lenig  gebragt  waren  ^  noch  wie  daarbg  de  eerste 
J^eeraar  is  geweest  j  echter  vindeu  wij,  op  het  jaar  16^3  ,  MtLCiiiOfl  Gloce  , 
als  Predikant  van   Uengsldtjk  c.  a.    vermctd. 

De  R.  K*  kerk  op  bet  dorp  P  a  n  1  us- polder  ,  (tijndo  bet  «enigste 
kerkgebouw  in  dete  burgel.  g^^ni,)  ,  if  aan  den  U.  GEavLNiUft  toe^jcuijd. 
Jlct  is  een  oud  gebouw,  von  een  orgel  vooriien  ,  door  den  dest^ds 
aldaar  dienstdoende  Pastoor,  in  1817,  ion  geschenke  gegeven,  Deie 
Jterk  ,  na  de  Rciormalie ,  door  de  llerv.  gebruikt  geworden  synda ,  is 
ïn  1799  aan  de   II,  K-    terug  ge^evtn. 

De  doipHrhoot  woi^l  in  den  zomer  door  een  gemiddeld  getal  van 
40  en  in  den   winter  door  75  leerlingen  bexochl. 

Van  liet  onder  dcie  gemeente  geU'^en  geli.  en  veer  van  Campcn  , 
alwaar  gclegeyUctd  beslaat,  om  over  bet  Itcllegat  te  worden  overgt.-cet , 
vaart  een  e  niarktichuit  op  Dordrecht  en  Roltcrdaiu. 


Iw  Tft  Warta,  Korf  rt^Mst  ^fer  iUfiirmtm  m  ifdfiKl .  iA  <«  19  »u*>^'<  ^^^  '*** 


7dO 


STO. 


Het  frapcn  dcter  gemeente  ii  gefatceerü  in  drie  dceleti  «  bel 

van  goud,  het  middt4sle  van  itiiopel,  het  onderste  gegolfd  van  iit^ 
Op  liet  eerste  vier  scbovcn  in  natuurlijke  kleur  ;  op  het  i«erd«  i 
cvetifirlijkü  schoten  en  fip  h«t  dmle  een  gegolfde  fasce  \nn  %tiu[ 
SlüPPliLDIJK  (l»üLDEIUVAN*)»  (mid.  in  Slaats-FlaanHer*mt  ^ 


decltetyk  in  H uhtcr-amhacht  on  gedeeltrlyk  \n    4 .reler-amhatht  ^  m 
""    '      "  ~     if   kant.  en   distr,   Huhtf  gedeeltelijk    gein*  Sk 

ptWjkf    grdeeUeiyk    gL>m.  ^ Bo$thlcaptUe ;    palende     N.    oon    den  jjé 
Rureini  "*  '     "  ""      " 


Zt^hnd ,    nrr,   Gnes  ^ 


\iimmeruï\jk  en  Kleïn-Uengttdijk ,  O.  aan  den  pold.  Groot*UeQgitd)|l 
i^aidns-potder  en  den  Haven-polder ,  7j*  aan  deo  pold.  Groot 'Ca  mbroi 
den  potd.  Klein-Cambron  en  een  gedeelte  van  den  ,  in  1845  ,  utt  i 
4c)iairen  van  bet  Heltegat ,  nieuw  bedykteo  Cathanoa-poldcr ,  W»  ■ 
bet  Hellenat. 

Dexc  püld.  beeft  een  e  kadaitralo  uitgestrektheid  vun  1S95  bai 
7  V.  r.  47  V.  eli.,  waarfan  OJidcr  de  geni.  Sioppeldijk  611  bu« 
47  f.  r«  7  f.  elL  en  ond^^r  BotMnptlU  681  butid,  60  v.  r.  4(ï  v*  d 
lly  \t  fchotbaar  groot  78 i  bund.  8  v.  r.  56  v.  cll.  Daarin  ligt  1 
d.  UotcbkaiicUe  ,  de  ^vcb.  Caiupco,  Luateriboek,  Elaptl 
borg  en  bet  b  top  pe  ld  ij  kscbe-veer  j  ToorLs  staan  daarin  eene  nil 
atüof  en  twee  korenmolens,  waarfan  een  levens  watermolen  ,  om  I 
boofttB  waterstand  de  laag  getegena  weilanden  van  het  water  te  ooili 
ten  en  in  de  gewone  waterleiding  van  den  polder  te  brengen  ,  eo  dl 
delyk  d9  horteden  co  15 Si  by zondere  woniugelll  ,  waarvan  9  bofkted 
en  17  «foniJigeii  ondtr  S(oppeldtjk  en  di  overige  onder  Bo$ckkapeiki 
gelegen, 

üp  den  16  Mei  1615  if  door  de  Staten^Generaal  deier  landrl 
octrooi  verleend  «aan  Bckboiciüs  var  Muü&Tta ,  Proost  van  Sc*  Wil 
9  brordui ,  benevens  aan  Ai»nuAif ,  AtKiAAocn ,  IIe^obii.  en   Gia«ta  v 

•  MutiTEA  ,  om    te  mo^en  bedijken  de  landerijen  ,   scborren  ,   slikken  < 

•  Mikken «  genaamd  STorrEtDijK,  bij  hen  bezeten  uil  krachte  van  erfl 

•  nt»9  koop  en  aduiodiatie,  voor  i oo  ver  die  gelegen  tij n  in  hel  ainhad 

•  van  Aiel ,  onder  anderen  ,  met  hel  regt  van  vrije  jagt,  vogelarvj,  vil 
«  icherij  ,  bebüudeni  dat  onder  dekst4  van  dexe  vrij  beden  ,   nieU  gvdaaa 

•  nocb  geattenleerd  worde  ^  ten  nadcele  van  den  Staal  en  onder  eipnii 
»  conditie ,  dat  over  dexe  dijkaadje  op  de  eilanden  ^  IVon tieren  en  atrooiM 

•  det«r  landen ,  gceoerlei  eicnrsien  mei  chaloupen  ^  wagens  of  andertii 

•  gedaan  of  gevangenen  opgebragt  worden  ,  op  poeno    van   Ie  ^cAim^ 

•  de  vroefatea  van  dezen  ocirooie/*  Zijnde  door  de  Staten  teo  tellde 
dage,  gelijk  octrooi  verleend  voor  het  onder  Huhtcr-ambacbi  gel^fl 
gedeidte  ,  met  dcie  bijvoeging ,  ■  dat  op  dcic  bedijking  geen  forten  é 

•  andere   fortificatie  werken  mogen  worden  gelegd."     Dese  oclrooijeo  {1| 
*ijn  nader  bevestigd  en  gcamplieerd  op  den  6  Januarij  1044  ,   io  uier- 
t^enstcmniing  met  het  oelrooi  door  dt*n  Koning  vnn  Spanje  verleend,  viool 
de  landen  hebooreode  tot  tiju  gebied,     Ue  indijklogis  begonnen  io  10ii 
en   voltooid  in   1640. 

llcL  potdcrbestuur  is  toevertrouwd  aan  eenen  Dijkgraaf,  twee  Getwe* 
runen  en  ecncn  Ontvanger-G  riflier  cu  de  polder  watert  door  de  sJaïtft 
van  Campen    op    bet  Uellegal  uit. 

SrOPPELÜf  JKSCHE-VkElt  (HETK  geb    io  SiaaiB-V laandeftn ,  piwf. 
2#r/tt«f/ ,  örr,  en6^u.Z.  O.  van  Goes^  kant.,  dislr.  cu  3  u.  N*  WT, 
HmUi  f  gem.   en   20   min.  Z.   van    BotthkapeUe;    met  7    \u^    b«< 
door  8  hnisgci.,  uilmakende  eene  bevolking  van  40  sieleo. 


$\  ma  fiB«idto  la  tn  mm  piiiftMiiNtfc ,  i>.  1,  M  lATt  t»  p,  n,  ia.  ikiw 


STD. 


701 


Er  heitood  Uier  vroeger  een  Ycer  om  over  het  Heüeipt  io  «ordrn 
overgezet  o\*  bei ,  «loar  tegen  over  li|^freriil ,  Zaanislagtcbo-veer  ;  xelJi 
voer  vandaar  eeiH^  markucliiiit  op  LUliortlam,  docb  sedert ,  in  JH41Ï, 
uit  (Ie  Schorrt-n  van  hel  Ut<llc|Tal  ,  de  Ntetiijve-Catbarjna'poldur  i:»  in- 
Ijedijktf   if  d.iïifduur  dal    veer  gcbeel  Ie    met  gegaao. 

STUl^PKLIÏUFl',  üiigc brulde  pacblbocvQ  io  bet  bafj.  van  Echtcmach ^ 
grüolh.  Lujrtmburg»     Zto  STOPEiiovt« 

STORR  (HE),  geb.  ia  firet^a ,  prov,  Gronimjcn  ^  arr,,  kant.  cii 
3  u,  W.  ten  N.  fan  Apptiujedam  ,  gern.  en  £  u,  Z,  O.  van  Lnpper- 
sum  ^  I  u«  N.  van  Garrelüweer,  |  ii.  N.  W.  van  Wirdum  «  iwaaitoe 
bet  beboort,  ten   N.  %an    bet  Daruïterdiep  ;  met  2  b.   en    13  inw. 

STORKEÜIJK  (DE),  dijk  in  de  5<?%èr%ye,  i^rov.  Noords  Hvllaud, 
^tm.  Stha^ett-en-IitirQhorn  y  welke  in  ectic  weslel^ke  strekking  tiiü&chen 
cle  Kaag  cu  Scbagen-Zuidiydc  ,  vac  TjaUenal  naar  deo  Tolkeir  oi  Zyd- 
wiiiddyk  loopL 

STORKKüE,  naam,  welken  de  Negers  geven  aan  de  koH^jplml. 
Stolilwijk.  en  aan  de  verl.  ptanl*  SroLKtarsvLui,  io  Ifedürtandt-Gui^ 
aua ,  k(t\,  Suriname,     Zie  STtiLKEnTSVuJT   en  Stol&wijk* 

STORMEliDüR  of  SvoRMpijk  ,  buit.  in  bet  I^ cdeTkwaHier  ^  prov. 
utrecht,  arr.  en  1  u*  Z»  ten  W.  van  Utrecht,  kant.  en  1  u,  0»N,  O. 
van  IJiscliiein  ,  gem.  en  10  loin.  O.  van  Jniphaat. 

Dit  buit.,  door  bel  (fcilacbt  der  vau  Runs,  zoo  men  meent,  gcslicbt, 
werd  io  bet  jaar  1610  een  eigendom  %'au  Jonkbecr  Aliedt  rtutis,  In 
de  laalüle  belft  der  vorige  eeuw  was  bei  vervallen  en  in  banden  vau 
den  Heer  VVillüa  He^dbik  Büron  VAit  ÜTEeiJiovEir ,  docb  bewoond  door 
biti^liedeu  ,  «ijiide  er  locn  alleen  een  uude  spyker  of  woonbui»  fan 
overig.  In  1809  werd  bel  door  den  tegenwoordigeu  eigenaar,  den  Heer 
Wjllk«  Hcüitnift  1'iiiLiBEiiT  Baron  Vhn  UrenttovjtH  ,  weder  opgebouwd  en 
is  tbuns  eene  aaiiiienlijke  biiileuplaaU ,  \»elke  »  met  de  daartoe  beboo* 
rende  gronden  ,  eeiie  oppervlakte  beilaat  van  75  butid.  Z^  v.  r*  ^^  v.clt. 

STÜUMEZANÜ,  pold.  in  bel  eiL  Zuid-Bepeland ^  prov.  Zeeland^  Zie 

STOnillèNI). 

STORMPOLDER ,  gcm.  aan  den  Crtmpenrewaard ,  prov.  Zuid-i/ol^ 
land  ^  arr.  UotUrdam  j  knal*  Se hoonhoren  (9  k*  d,,  17  m.k.,  3  s.d.,  1  afd.)  ^ 
palende  N.  W.  aan  den  IJssel ,  N«  O.  aan  de  Sbkstoot,  die  baar  van 
de  gcm.  Crimpcn-op-den-IJ&scl  en  Grim  pen -aa  o-den- Lek  icbeidt ,  Z»  ca 
Z*  W.  aan  de  Ülerwcde. 

Büze  gem.  maakt  dus  een  eiland  uit  ,  en  bevat  eenen  polder,  inf- 
gelijks  de  Slormpolder  gebeelca  ,  benovens  de  daartegen  aaatïg- 
gende  slikken.  Zij  bevat  nocb  d.,  nocb  geb.,  maar  alteen  eenige  ver- 
atrooid  liggende  b.j  beslaat  een  e  oppervlakte  van  VÓÓ  bund.  'iÜ  v.  r. 
60  V.  elL,  waaronder  115  bund.  6i  v.  r.  99  v,  elL  belaütbaar  land. 
Men  telt  er  40  b.,  bewoond  door  40  buisgcK.,  uitmakende  cene  bo* 
volktng  van  350  ïnw.,  van  welke  eenigen  bun  beslaan  vinden  io  den 
lundbonw  en  anderen  In  de  vi«cbvaug«t.  Meo  heefl  er  ook  ecnc  steco- 
bakkerij  ,  driesebeepitimiuerwerven  en  een  veer  op  den  Crimpenrewaard 

Sommigen  willen  ^  dat  dit  eiland  vroeger  aan  den  Crimpenrewaard 
is  vastgebcübt  gefeest,  en  dat  bet  door  watervloeden  en  overstroomiu* 
gen  daaiian  is  afgescbeiden.  Hiervan  be&taan  evenwel  gecne  bewyien. 
Veel  waarscbynlijker  is  bet,  dat  er  in  oude  lijden  eenc  zandplaat  in 
den  breeden  mond  van  den  IJüsel  k  ontslaan,  welke  den  oorsprong 
aan  dit  eiland   gegeven  beett. 

Be  inw*,  die  er,  op  14  na,  allen  Herv.  sijo ,  bebooren  tot  de  getn» 
▼au  Ouderkt:rk-Cnmpem'0p-d€n'iJHel»en*StormpMer.  —  0e  14  II.  K«, 


762 


STO. 


m 


H 


die  er  wonen ,  wordeo  tot  de  stat.  ^ai 
beeft  in  dese  (^ni.  geen  school ,  maar 
te  Ouderkerk'op'deH'IJiieL 

Dese  gein.  is  eene  heerl.,   welke   eei 

▼41  DE  Lek.     Langen   tijd  it  zij  betete 

aUcht   Y4II   RaiLiNCBii ,    waarvan  bet 

KBALiRCEa-FOLDBa    if  genaamd    geweest 

scheiding   der  vaderlijke  goederen ,    tui 

OiTsiBi  VAR  KaALiHCBR  ,  is  oudcr  andei 

len  alle  eigenlijke    renten   en  erven  in 

die  SroBHroLaBa  genaamd  wordt ;  belo' 

bulpxaam  te  luUen   zijn  b\j  den  lieer 

ambacht  van  den  Stobmmldbb  en  lijn 

Naderband  en  wel  den  SI  Augustus  159 

by  afstand  van  Jan  Roo  var  UTascBT  ,  lle 

als  ecu  onversterfclijk  leen,  verleend  i 

toon    vun  *s  Lands  Advocaat  Jobar  var 

crimineel  vonnis,    tesen  deien  gewesei 

verklaard    werden ,    beweerde   de  Prm 

▼erbeurd  verklaarde  goederen  ook  den  ! 

dit  door  den  Heer  vai  db  Lbk,  als  L< 

is  bij  sententie  van  den  hove,  dato  1 

Stobhpoldeb  ,    niet   de  landen ,  tiende 

daartoe  bcbooreode ,  aan  den  Heer  vsi 

was  en  vrij    aan  bem  toebehoorde.     I 

beseten  door  de  Graven  en  Gravinnen 

Het  wapen  bestaat  uit  een  veld  van 

en  eene  b  en  pointe ,  alles  van  sabel. 

STORM-POLDER  ,  pold.  aan  den  C 

land,  arr.  Rotterdam ,  kant.  Schoanho 

N.  aan  de  slikken  tegen  den  IJssel,   I 

van  den  pold.  Crimpen-op-dco-IJsscl 

Z.  en   W.  aan  de  slikken  tegen  de  M 

STORM-POLDER  (DE) ,  oobcbuisdc 

prov.  Zeeland,  distr.  en  arr.  Goei,  l 

lande;  palende  N.  aan  den  Nieuw-Ovei 

landscbe-polder,    Z.  O.  aan  de  beerl. 

polder,  V/ ,  aau  den  Kamer-polder, 

Desc  pold.  beslaat,  volgens  bet  kadasi 
alles  schotbaar  land ,  en  wordt  door  ee 
overtollige  water  ontlast.  Hy  staat  oi 
polder-\an-Baarland ,  bestaande  uft  c( 
011   eenen  Penningmeester. 

STORMWIELTJE  (HET) ,  kolk  bi 
landsche-polder ^  hctrl,  Prinseland,  pre 
zijde  ,  tusschen  de  .u  nsluiting  van  den 
gat,  veroorzaakt  door  eene  dykbreuk, 
STORMZAND  of  Stobhbiand,  onl 
Bcteland,  prov.  Zeeland,  distr.,  arr.  < 
palende  W.,  N.  en  N.  O.  ann  de  slikkei 
Z.  en  Z.  W.  aan  de  Breede-watering- 
Deze  pold.  is  het  overschot  van  de  I 
welke  bij  de  Matcrvlocden  van  1530  of 
werden  wel  weder  244  geni.  {\\^  bun< 


/^\ 


S  T  o.  763 

dcie  werden  van  nieawt  in  het  jaar  1689  ovoatroonid ,  xoodat  er  nog 
naauwelykf  30  gemelen  (13  bund.)   van  OYerig  bleven. 

Tbans  beslaat  dese  polder ,  volgen*  bet  kadasler ,  eene  oppervlakte 
van  11  bund.  61  v.  r.  40  v.  ell.  sonolbaar  laod.  Er  staat  daarin  slechts 
één  huis.     Het  polderbestniir  bestaat  uit  dat  der  Breede-watering. 

STORTEMELR  of  Ood-Stoitihilk,  vaarwater  ten  N.  iran  Vlieland, 
in  de  Noordxee. 

Dit  xeegat ,  hetwelk  eerst  in  het  jaar  1740  en  op  nienw  in  1843  betond 
werd ,  loopt ,  in  eene  westely ke  rigting ,  tusschen  de  noordeiy ke  kust 
van  Vlieland  en  de  plaat  de  Scholrug.  Het  is  het  beste  en  gemakke- 
lyksle  der  vaarwaters  tusschen  Vlieland  en  Terschelling. 

STORTEMELR  (HET  NOORDER.) ,  deSLSHK  of  bet  TwesDE-aBMAT , 
Taarwater  ten  N.  van  de  Zuiderzee ,  tusschen  Vlieland  en  Terschelling. 

Uet  ligt  beoosten  Stortemelk  ,  loopt  tusschen  het  Oud^tortemelk  en 
de  Uollepoort  door.  Het  is  een  lang  verlaat  en  vereischt  kundige  Lood- 
sen ,  voornameiyk  in  het  waarnemen  der  waterget^den  ,  ^Iso'o  de  sche- 
pen hier  anders  gevaar  loepen  van  door  den  stroom ,  die  met  de  voor- 
vloeden dwars  over  het  gat  valt ,  tegen  de  banken  gexet  te  worden. 

STORTDM,  b.  op  het  eil.  Terschellinff,  prov.  jfoord-Holland ,  arr. 
en  20  u.  N.  van  Hoorn,  kant.  en  13  u.  N.  van  lUetiefMblik,  gem.  en 
80  min.  W.  Z.  W.  v^n  Midsland,  |  u.  O.  ten  N.  van  »" etter- Schelling; 
met  2  h.  en  10  inw.  —  Het  is  een  gedeelte  van  bet  geh.  Kleine-buren. 

STOUGJESDIJK  (DE),  dyk  in  den  Hoektehe^waard,  prov.  Zuid^ 
Bolland,  loopende  van  den  Oud-Kromstryensche-dyky  in  het  d.  Klaas- 
waal, noordwaarts  naar  den  Oud-Beyerlandsche-dyk.  Over  desen  dyk 
loopt  den  knnstweg  van  Numansdorp  naar  Goidschalksoord  en  Ond- 
Beyerland. 

STOUTENBURG,  gem.  in  Eemland,  prov.  Utrecht,  arr.  en  kant. 
JÊmeftfoort  (6  k.  d.,  7  m.  k.,  3  s.  d.) ;  palende  N.aan  de  Geldersche 
gem.  Hoevelaken  ,  O.  aan  de  Geldersche  gem.  Barneveld ,  Z.  aan  de 
gem.  Ticusden  ,  W.  aan  Amersfoort. 

Dexe  gem.  bevat  eenige  verstrooid  liggende  h.,  uitmakende  het  geh.. 
Stontenburg.  Zy  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte 
van  1396  bund.,  en  telt  117  h.,  bewoond  door  129  buisges.,  uitma- 
kende eene  bevolking  van  660  iow.,  die  meest  in  den  landbouw  bun 
bestaan  vinden. 

De  R.  K.,  die  er  360  in  getal  tyn ,  behoören  tot  de  stat.  van  Ameti" 
foort,  welke  ook  hier  eene  kerk  heeft.  —  De  Herv.,  van  welke  men 
er  100  aantreft,  worden  tot  de  gem.  van  Leusden  gerekend. 

Dexe  gem.  is  eene  heerl.,  waarmede  in  het  jaar  1734  de  Heer  Jah 
Faingois  var  Lielaab,  door  de  Staten  is  beleend.  Zy  verkreeg,  in  het 
jaar  1639 ,  bet  scbepênregt ,  in  de  plaats  van  het  buurregt.  Thans 
wordt  xy  in  eigendom  bexeten  door  den  Heer  Ahtbont  Lodis,  woon- 
achtig te  Amsterdam. 

Het  geh.  SrooTEnBuaa  ligt  1  u.  O.  van  Amersfoort ,  Ü  u.  N.  O.  van 
Leusden. 

In  dit  geh.  ligt  de  kommandery  van  'sHeeren-Loo,  welke  te- 
genwoordig uit  drie  boerenerven,  Groot-Vinkelaar,  Klein-Vin- 
kelaar  en  de  Zwarte-Goor  genoemd,  bestaat.  Ook  is  er  eene 
school. 

Vroeger  stond  hier  mede  het  oud  adell.  kast.,  thans  builen,  Stou- 
tenburg.     Zie  het  volgende  art. 

STOUTENBURG,  voorm.  kast.  in  Eemkmd,  prov.  Utrecht,  arr., 
kant.  en  1   u.  O.  van  Amersfoort ,  gem.  en  in  bet  geh.  Stoutenbury, 


"    -^     '^',*  -*»-»*  ii^*«       ,/- «    i,^^iasut      _i;r.    -loar 

r     Jij      ££:         .;^A 


o 


"■'  ■    *  ■'■■ .    '•  «f,     !•♦.':. ^4. 


lUi;    rlEi'» 


.  2.  t« 


STE.  765 

^^^TOÜWB  (DE),  sloot  of  gracht  io  ToUMIovt,  prov.  Over^êMel, 
~^^^a.  Giethoorn ,  uitmakèiide  een  gcdeelto  Tao  da  grenstcbeiding  tegeo 
^^feetiwykerwolde  en  Wannepenreen. 

^TOUWE  (DE),  dijk  of  kade  in  Zalland,  proT.  Overijttel ,  onder 
^^^^pborst,  tUMchen  Zwartsluis  en  Mcppel.  aan  de  Ziiidzyde  van  het 
^  ^Jppelerdicp. 

^  STOUWE-EN.BAARLO,  {Teh.  in  Z alland ,  prov.  Overijssel,  arr.  en 
^&  n.  N.  van  Zwolle,  kant.  en  S  u.  Z.  W.  van  rollenhove,  gem.  en  2  u. 
^  -  O.  ¥an  Zwartsluis;  met  20  h.  en  OlS  inw.  —  Het  hestaat  uit  de  b. 
^^onween  Baarlo. 

STRAASKERKE  ,  naam ,  welken  da  landlieden  veelal  geven  aan  de 
^^orpen  Serooskerke ,  op  de  eil*  Wakkeren  en  Schouwen ,  prov.  Zeeland, 
^2iie  SsBoofaEBKi. 

STRAAT  (DE) ,  b.  in  de  Meijerijvan  ^s  Ilertogenbosch ,  kw.  Oisterwijk, 

ÏroT.  Pfoprd-Bfahand ^  Derde  dislr.,  arr.  en  5  n.  W.  van  Eindhoven^ 
ant.  en  5  u.  Z.  W.  van  Oirschot ,  gem.  Hooge-en'lAsge'Mierde'en' 
Mulsel;  met  17  h.  en  110  inw.  Dit  geh.  maakt  de  kom  van  het  d. 
Xoge-Mierde  uit.     Men  heeft  er  eene  school ,  eeue  kerk  en  toren. 

bTRAAT  (DE),  b.  in  de  Meijerij  tan  's  Hertogenbosch,  kw.  OiMter- 
wijk,  prov.  Noord' Braband,  arr.  en  4  u.  W.  van  Eindhoven^  kant. 
en  3  u.  Z.  W.  van  Oirschot,  gem.  Hooge-en-Lage-Hierde-enllulsel ; 
met  18  h.  en  110  inw.  Dit  gehucht  maakt  dé  kom  van  het  dorp  Hulsel 
ait.     Men  beeft  er  eene  school ,  eene  kerk  en   toren. 

STRAAT  (DE) ,  b.  in  de  Meijerij  van  '  UeHogenbosch ,  kw.  Peel- 
land,  prov.  Noord  Braband ,  Eerste  distr.,  arr.  en  IS  n.  ten  O.  Z.  O. 
van  's  Hertogenbosch,  kant.  en  1  u.  O.  ten  Z.  van  Feghel ,  ^em,  Erp  ; 
niet  24  b.  en  260  inw.  —  Dese  b.  maakt  met  de  b.  Brug ,  de  kom 
der  gem.  Erp  oit. 

STRAAT  (DE),  geh.  in  het  Land^van^Ravestein ^  prov.  Noord-Bra- 
hand  ,  arr.  en  5  u.  O.  van  's  Hertogenbosch ,  kant.  en  Aln.  W.  Z.  W. 
van  Grave  ^  gem.  en  10  min.  W.  Z.  W.  van /feeib,  aan  den  weg  naar 
Schayk;  met  20  h.  en  140  inw. 

STRAAT  (DE),  wyk  van  de  gem.  Uden,  in  hei  Land-van-Ravestein  , 
prov.  Noord' Braband ,  Eerste  distr.,  arr.  en  S|  u.  O.  ten  Z.  van  's  Herto» 
genbosch ,  kant.  en  1(  u.  N.  O.  van  Veghel,  de  kom  van  het  d.  Uden 
uitmakende.  Men  telt  er  502  h.  en  1740  inw.  en  beefier  eene  school 
met  200  leerlingen  ;  behalve  eene  Latynsche  en  Fransche  school  en  eene 
kostschool  voor  Jongejufvrouwen. 

STRAAT  (DE) ,  plaats  in  de  Zuiderzee ,  waar  men  oog  sporen  van 
duifsteen  sonde  vinden.     Zie  Noobdkooc.  jAk. 

STRAAT  (DE  GBOOTE-OÜDE  en  DE  KLEINE-OUDE-) rpold.  In 
de  Langestraat,  prov.  Noord- Braband,  Zie  Oodbstbaat  (Di  Gbooti-) 
en  OoDESTBAST  (Db  Kleine-). 

STRAAT  (OP-DË-),  geh.  in  het  Land-van-Fatketiburg ,  prov.  Limburg, 
distr.,  arr.  en  3^  u.  N.  O.  van  Maastricht ,  kant.  en  1  u.  N.  W.  van 
Heerlen^  gem.  en  i  u.  M.  W.  van  Voerendaal;  met  16  h.  en  100  inw. 

STRAATHEIM ,  d.  in  de  Meijerij  tan  's  Hertogenbosch ,  kw.  Kern- 
penland^  prov.  Noord-Braband,     Zie  Stbatom. 

STRAATJE,  geh.  in  het  graafs.   Home,   prov.  Limburg,    arr.  en 

3  u.  N.  van  Roermond,  kant.  en  3  u.  Z.  van  f^orsf^  gem.  en  14  min. 
W.  Z.  W.  van  Helden;  met  24  h.  en  120  inw.« 

STRAATJE  (UET  EERSTE-),  b.  in  de  Meijerij  tan  's  Hertogen- 
houh,  kw.    Oisterwijk,  prov.   N oord- Braband ,   Eerste  distr.,  arr.  en 

4  a.  Z.  W.  van  *s  Hertogenbosch,  kant.  en  H  n,  Z.  ^y.  van  fTaalwijk, 


•?HAAT5»3E.jn. 


«Ut, 


«--*      .-•-         :••*:- -f— fl*fjis     J-^^-   3L»i:  .   ir-     -B   -   «.    'J      "     -:ia  I.'na- 

*^.i        ' -u       T.     II    I..  .  ,r.      i    -cJ.Mr»      üii    üta    "^fTterr^^-er  2C    ie 

•^*    '       ..    «n    -  'm    '-Ül     f.w 

■4-ft     •  /■  -  • 

/«■»/.'      4    •      'Til      /      '.    ■',     - .-.    .^  :iiiii;«''^  .    i.ui  -    ^    i-   1,  '^*    3,  \t. 
^    '■      V'    if;    ■     *-•    j;i.     T»     —   —  ■.    V  Tl    x.iln.7     •■•■it--::^   ie 

-. .   .  \t.,f  :      ;,     -i   ..r?.  A".  '  i- -.- 1-/ ï.--*»^  J*i-/ .   '■?»-  L*m.'jnrj.     Zie 
-W  •  •  ' » • 

•  i'r-  Vf.  •.»;!  ;*', .   ».}.  .-,  0-r,''h<*f  t.    :■?  Zf--*r-?-j*rf .  \.  Tan  Lel 

.Hf  |ï\'ii>};KI'.0  ^  4iir)f  humm  »*n  '1«  «Ijü'!  ORKKittiouiufi  .  13  de  hewl. 


S  T  R. .  767 

STEASSEN  ,  (1.  in  het  balj.  van  Lmxemburg  f  grooth.  Luxemhurg , 
kw.y  arr.y  kant.  en  |  u.  W.  tan  Luxemburg ,  (^m.  en  20  min.  N.  O. 
Tan  Bertringenf  aan  den  weg^  van  Arlon  op  Laxerobarg.   ' 

Het  is  een  teer  groot  en  levendig  dorp ,  waar  veel  doortogt  is.  Men 
lelt  er  177  b.  en  1250  inw.,  allen  R.  K.,  die  eene  par.  uitmaken , 
welke  tot  bet  vic.  apost.  van  Luxemburg,  dek.  Tan  St,  Michiel  te 
Luxemburg^  beboort,  en  door  eenen  Pastoor  bediend  wordt. 

Den  IS  Maart  1815  bad,  by  eeneit  uitval  der  Oosten ryksche  betetitng 
van  Luxemburg ,  bier  eene  scbermutseling  tnsscben  deie  en  de  Franseben 
plaats  ,  bij  welke  ontmoeting  van  beide  xydeo  ettelijken  sneuvelden» 
STRASSENWARTERIIAUS,  alleenstaand  b.  in  bet  balj.  van  Die- 
kirch  ,  grootb.  Luxemburg,  kw.,  arr.  en  kant.  Diekirch^  gem.  feulen* 
STRATEN  of  SiBATarM ,  geh.  in  de  Meijerij  van  *t  Herlogenbosch , 
kw.  Kempenland ^  prov.  Noord*Braband ,  Derde  distr.,  arr.  en  5  n. 
N.  W.  van  Eindhoven,  kant.,  gem.  en  j  n.  O.  ten  N.  van  OirxrW ; 
met  109  b.  en  ruim  520  inw. 

Men  beeft  in  dit  geb.  eene  school ,  welke  gemiddeld  door  80  leer- 
lingen bezocht   wordt.     Bij  dit  geh.  is  een  korenmolen. 

bTRATEN  ,  Stbatbcs  of  Stiabtbn,  b.  in  bet  Land-tan-Falkenburg , 
prov.  Limburg,  dislr.,  arr.  en  3  u.  N.  O.  van  Maattrieht ,  kant.  en 
\\  n.  Z.  O.  van  Heerlen,  gem.  en  20  min.  Z.  W.  van  Nuth^  een  ge- 
deelte Tan  het  geh.  Stralenden' Hel  uitmakende. 

STRATEN-EN-HEL,  geh.  \n  ht\,  Land-van-Vatkenburg ,  prOT.  Ztm* 
hurg,  dist^.,  arr.  en  5  u.  N.  O.  Tan  Maattrieht,  kant.  en  1(  o. 
N.  W.  van  Heerlen  ^  gem.  en  20  min.  Z,  W.  van  Ifuth;  met  35  b. 
en  170  inw.  -^  Het  beval  de  baurtjes  Straten  en  Hel. 

In  dit  geh.  ontsprigt  een  beekje ,  genaamd  de  Peltsbeek  «  door  bet* 
welk  een  graanmolen  ,  digt  bij  de  kom  der  gem.  Nuth  gedreven  wordt  ^ 
en  dat  sich  ten  O.  de  Geleen  uitstort 

In  het  begin  Tan  het  jaar  1820 ,  is  in  dit  geh.  door  xekeren  Mat- 
THIJS  Etger  ,  op  twee  plaatsen  gegraven  om  eene  koolmijn  te  openen  , 
doch  ter  diepte  van  ruim  30  ell.  gekomen,  moest  hij  door  het  menig- 
Tuldige  water  en   wegens  gebrek  aan  middelen  ophouden. 

STRATERIS ,  geb.  in  bet  graafs.  Horne  ,  prov.  Limburg ,  arr.  en 
4  u.  W.  ten  N.  van  Roermond,  kant.  en  1  u.  N.  N.  O.  van  fFeert, 
gem.  en  10  min.   N.  W.  van  Nederweeri;  met  53  h.  en  170  inw. 

STRATUEM ,  d.  in  de  Meijerij  van  's  Uertogenbotch,  kw.  Kempen* 
land.     Zie  Stbatdm. 

8TRATHEM ,  geb.  in  de  Meijerij  van  *s  Hertogenboteh,  kw.  Kempen* 
land,  prov.  rfoord'Brahand,     Zie  Stbatbü. 

STRATUM ,  gem,  in  de  Meijerij  van  's  Uertogenbotch ,  kw.  Kern* 
penland^  prov.  Noord'Braband ,  Derde  distr.,  arr.  en  kant.  Eindhoven 
(5  k.  d.,  25  m.  k.,  5  s.  d.);  palende  N.  en  N.  O.  aan  de  gem.  Ton- 
gelre,  O.  aan  de  gem.  Zes-Gchuchlen  ,  Z.  aan  Aalst,  W.  aan  de  Ton- 
groep en  den  Dommel ,  die  haar  van  Aalst  en  Gestel  scheiden ,  N.  W.  aan 
Eindhoven  en  voor  een  leer  klein  gedeelte  aan  VVoensel-en-Eckart. 

Deze  gem.  bevat  het  dorp  Stratum,  benevens  eenige  verstrooid^ 
liggende  buisen;  beslaat,  volgens  het  kadaster,  eene  oppervlakte  van 
805  bond.  9  v.  r.  G1  t.  ell.,  waaronder  775  bnnd.  95  t.  r.  96  t.  elL 
belastbaar  land.  Men  teil  er  202  h.,  bewoond  door  254  huisgez.,  nit- 
raakende  eene  bcTolking  Tan  1320  inw.,  die  meest  in  den  landbouw 
bun  bestaan  Tinden.  Men  beeft  er  2  bierbrouweryen ,  1  lakenfabryk^ 
1  wol-  cQ  katoenfabryk ,  1  mw  garendroogery  ,  2  Terweryen ,  1  wind- 
koren-,  1  roskoren*,  1  toI-  en  2  ros-kalander-molens. 


768  STB. 

Dt  grood  is  hier  landig ,  doob  op  sonimige  pUatstn  goed  en  Traeht' 
baar.  De  Tooribrengselen  «yn  rogge ,  haver ,  boekweit ,  aardappelen 
en  keiikcn-groenlen. 

De  E.  K.,  die  er  1i260  in  getql  syn ,  onder  welke  820  Coromoni- 
kanten  ,  maken  ccoc  par.  uit,  welke  tol  het  apost.  vic.  gen.  tan 
*s\Hertogenhoteh ,  dek.  van  Eindhoven ,  behoort ,  en  door  eenen  Pastoor 
en  eenen  KapeUaan  bediend  wordt.  Het  kapittel  van  Kiodbcven  had 
eertyds  het  regt  van  de  Pastoors  deser  parochie  te  benoemen. 

De  Herv.;  van  welke  men  er  S9  telt ,  bebooren  tot  de  gem.  van 
Eindhovtn-Stratum'Strijp'  fFoentel-en-  Tongelre, 

De  35  Isr.y  die  er  wonen  ,  bebooren  tot  de  ringsynagoge  Tan  Eiué- 
hopen. 

Men  heefl  in  dese  gem.  eene  school,  te  Stratnm,  welke  gemid- 
deld door  een  getal  van  160  leerlingen  bezocht  wordt. 

SraATOH  maakt  met  G  et  lel  en  S  trijp  eene  beerl.  uit.  Zie  daar- 
omtrent voorts  op  Gbstbl. 

Het  d.  StaATOM  ,  STaAATiuH  oi  Stbatiiv  ,  door  de  Meijerijenaars 
gewrooniyk  STaormH  genoemd,  ligt  ten  Z.  O.  van  Eindhoveu ,  byoa 
tegen  die  stad  aan,  van  welke  het  door  den  Dommel  gescheiden  ii. 
Men  telt  er  in  de  kom  van  bet  d.,  welke  stadsvryie  aan  den  straat- 
WM  van  Eindhoven  naar  Valkenswaard  gebouwd  is,  150  h.  en  980 iov. 

De  oude  parochiekerk  van  Stbatom  ,  die  den  H.  Martelaar  Gaoafiia 
als  Patroon  viert,  en  sedert  de  Reformatie  by  de  Hervormden  in  ge- 
brnik  was,  werd  in  het  jaar  1796  weder  aan  de  R.  K.  teruggegevea. 
In  1816  werd  ty  door  inbraak  en  diefstal  van  veel  silverwerk  en  ver» 
sierselen  beroofd.  Dcie  kerk  ligt  ten  Oosten  builen  bet  dorp  ;  sy  was 
vroeger  klein  en  van  weinig  belang,  doch  is  in  het  jaar  1847  aanmer- 
keliik  vergroot  en  verbeterd.  De  toren  slaat  ten  Westen  vao  de  kerk 
en  IS  naauwelyks  too  hoog  als  dete.     Men  heell  in  de  kerk  een  orgel. 

Verder  oostwaarts  ligt  eene  zeer  fraaye  heerenhuiiing  of  baiteoplaats 
de  Burg  genoemd.     Zie  het  volgende  art. 

Stbatoh  bcefk  naar  alle  waartcbyniykbeid ,  ofschoon  men  er  niets 
van  vindt  aangeteekend  ,  rykelyk  in  de  rampen  van  vorige  oorlogen 
gedeeld  ,  en  vooral  by  de  belegeringen  van  Eindhoven  geleden. 

De  kermis  valt  in  den  laatsten  Zondag  in  September. 

Het  wapen  dezer  gem.  bestaat  uit  St.  Jobis  te  paard. 

STRATUM  (DE  BURG-TE-),  buit.  in  de  Meijerij  van  *m  iJeHoge»- 
hotch ,  kw.  Ketnpenland,  prov.  Pioord-Bnihand  ^  Derde  distr.,  arr., 
kant.  en  l  u.  Z.  O.  van  Eindhoven ,  gem.  en  10  min.  O.  ten  N. 
van  Stratum. 

Deze  buit.  beslaat ,  roet  de  daartoe  behoorcndc  gronden  ,  eene  op- 
pervlakte van  48  bund.  88  v.  r.  80  v.  ell.,  en  wordt  in  eigendom 
Deseten  en  bewoond  door  Mevrouw  de  wediiwe  H.   van  Rekch. 

STREEFKERK  ,  gem.  in  den  Jlblasserwaard,  prov.  Zuid-Holland, 
arr.  Goriuchem  ,  kant.  Sliedrecht  (10  k.  d.,  8  m.  k.,  5  s.  d.) ;  pa- 
lende N.  aan  de  Lek  ,  O.  aan  de  gem.  Groot-Ammers ,  Z.  aan  de 
Cm.  Brandwyk-en-Gybeland  en  Bleskensgraaf ,  W.  aan  Kieuw-Lek- 
rland. 

Deze  gem.  bestaat  uitdenPoldcr-van-Streefkerk  den  Polder- 
Tan-Langebrock  enden  Polder-van-Kortenbroek,  endaaria 
kH  d.  Streefkerk  ,  benevens  eenige  verstrooid  liggende  huizen.  Zij 
lasiaat  eene  oppervlakte  van  1663  bund.  1  v.  r.  O  v.  cll.,  waaronder 
bund.  71  V.  r.  59  v.  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  er  1204  h., 
wordende  door  S252  huisgea.,  uitmakende  eene  bevolking  vaa 


STB, 


70Ö 


^ruim  1400  mw.,  die  hun  bosta«n  tinden  in  de  toih  eo  Kötmtplodll  en 

ïii   de  luüliery.     Mon  liccFt  or  mede  ccncu  koreiimolcn  en  twee  touw- 
slafjtvrijeti.^ 

Du  inw.,  die  er  allen  Ilcnr.  djn,  onder  welke  5i0  Lcdemalen  ,  ma- 
ken ceue  gcm,  uit,  welke  tot  de  klass.  xmï  Dordrecht ,  rin^r  van  Slit' 
drecftt  f  butioort.  Dü  eerste  Predikant  ^  die  hier ,  na  de  scbcidtn^  vanJ 
Groal-Ammers  ,  gestaan  heeft,  was  CisPAnni  Veeaaaao,  Lier  pkonjan 
in  het  jaar  1SS4  ,  dech  die  van  xtjne  dienst  in  bet  jaar  158!5  rcnd 
weder  afilaod  deed.  Het  beroep  geschiedt  door  den  kerkcraad  ,  einde; 
ag^rcalie  tan  den  Amhachlshccr.  Onder  do  hier  (^eslaan  hebbende  Pi 
dikatilen  verdient  melding  de  gcscbiediclirrjvcr  Joahuss  GiJimji ,  die 
van  IGIO— iCïSli  gestaan  heeften  hierin  laat&l(^cnoenide  jnar  overlccdJ, 

Men  heeft  in  deie  gem.  éóne  scbool ,  welke  jjeniiddeld  door  een  (jetal  - 
tan  niiiu   100  leerLiiigcn  beïocht  wordt. 

Ilcte  ^cm.,  troeger  [genaamd  STn££rt.Afit) ,  is  eene  hecrU,  welke  in 
het  jaar  1G38  toebehoorde  aan  Füiiioebik  vin  Rehessb,  doch  iti  bet  mid- 
den der  vurige  eetiw  was  iij  een  eigendom  van  den  lieer  Jakoi  de  Met, 
in  wiens  gi-slacbt  lij  tot  in  1844  verbleren  if  ,  zijnde  locu  verkocht 
aan  den  Ueer  Pstüus  Jacoids  Tielemaü  ,  lo  'i  Grüvenbjif^c ,  dio  baar 
tiO|^  bezit. 

liet  d.  STKiEriEAK  ligt  t$  u.  If.  W.  van  GorincbeiD ,  Si  u.  N,  van 
Sliedrccht ,  aan  den  Lekdijk,  liet  is  vrij  groot  en  wel  gebouwd  ,  ligt 
binnen  luugs  den  dijk  uÏLgestrekt ,  is  mei^r  dan  1£  uur  lang,  slaande 
de  builen  tot  tegen  de  kom  van  het  d.  Groot-Ammeri.  Men  lelt  er 
in  de  korn  van  bet  d^  42  h.  en  2i50  inw.  Ër  xgn  drie  voet^ecren 
tan  dit  dorp  o«er  de  Lek  ,  aU  een  aan  de  koui  tan  bel  d.  naar  de 
otcriijde  op  bet  grondgebied  van  Lekkerkerk  i  ecu  in  het  midden  van 
bet  dorp  naar  de  otenijde  op  dan  weg  naar  Berg-aiiihacbt  cu  eoo 
nabij  hel  dorp  Groot-Aniratrs  op  het  dorp  AiumeraloL 

De  kerk ,  welke  hier  vroeger  slond  ,  was  vóór  de  Refarmatte  lor 
bcgeving  tan  den  icholasticus  tan  St*  Salvatorskerk  Le  Utrecht,  ter- 
wijl de  inslelling  den  1  Voost  dier  kerk  toekwam.  Da  kerk  te  Stbee»- 
EEiVK  if  in  de  lijden  der  Spaansche  hero-erle  afgebrand  ;  oaderband  werd 
er  cene  nieuwe  kruiskerk  gebouwd  ,  waartoe  men,  volgens  de  ovcrleto- 
ring  ,  vele  «teencn  van  het  slot  Scbooueuhurg  ,  onder  Nicuw-Lckkcr> 
land  ,  gebruikt  bueft.     Zij  proükt  niet   eenen   fraayen   toren. 

Det   wapen   dexer  gem.  beslaat  uit  vijf  leliën  op  een  goud  teld* 

STIIEEFKEIVK  {DE  PÜLDEK-VAN-)  ,  pold.  iii  ótü  JlbUuvr^oürd, 
prov.  Zmd'ifolland  f  arr.  Gortitcfiem  ^  kant.  Slivdrecht  ^  gem.  Streef* 
ierk ;  palende  ^!.  aan  den  Zutder- Lekdijk  ,  Ü.  uan  den  l^oUer-vun- 
AminerS'Graveland  ,  Z.  aan  den  Polder-van-Koi-tenhroek  ,  W.  o^iu  den 
Nienw-Lekkerlundscbe' polder* 

Dcie  {M)ld.  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  tan 
14ï$(>  bund.,  waaronder  140S  burid.  20  v.  r.  96  v,  elL  schot  baar  land  j 
telt  ^04  b.,  waaronder  7!^  boerderijen  ,  en  wordt  door  vijf  molens  , 
op  den  Uoogenboesem  en  verder  door  eene  sluis  ,  op  de  Lek,  van  bat 
overtollige  water  onllast,  Uet  polderhe»tuur  bestaat  uit  ceuen  Schout, 
icvcn   Heeniradeu  en   eenen  Scerelarii. 

STREEK  (DE),  gedeelte  van  Htit-Friuland ^  prov*  Noord-Hoi- 
land.     Zie  Larcb-Stiibee  (Db), 

STREEK  (DE),  buurt,  prov,  Fritthnd,  kw,  O^^ter^oo,  pyriet. 
Öott'lfotujeradeei  ,  arr.  en  3  u.  N*  O.  tan  Leemturden  ,  kant*  en 
legen  de  HaA  Dackum  ^  naarvan  hvt  eene  vourêldd  iiilniüaVt  ,  |  u. 
Z,  tan  Jabum^  onder    welk    dorp    bet  bebuoft ,  aan  de  .Be. 

X.  DiEt.  40 


STR, 


STR£Kli(D£)^  buun.  in  fimtmgot  prov.  Gronm^tm 
If .  W,  Tin  jipifintfefiam,  kiiDi.  i'H  ü  u.  N«  N.  O,  Tam  4 
Item.  i^n  1  u>  O.  van  Vtkireft ,  cfjnde  ccn  «•trrck  \att  groolc  «n  Trodkl^ 
baïris  Ifocrdorltcn  ^  tnvi  iiitintinli  n<Je  tiilcrdyki*  en  |ioiilerlattiicQ  scn  i| 
tMr  w«lvfirt*ndQ  beu'oncrt  locbchoormdf.  i 

Oexe  ry  f  Irnkl  ncti  ten  Z.  f  on  den  oudoa  leedyk  en  Wo  19.  %un  dd 
ry«r]^  VBO   Utkwerl  naar   UttbutxcD  tiit« 

STUliKK  (D£) ,  ry  tmü  toornaiu^cofchooneboerdcr^^  io  ^fanM^ 
firgv.  Ofonm^in,  arr*  co  6  u.  W,  icn  ^.  vau  JppimfÊdmm  ^  km 
en   3  u.  W.    N.  W.    WBU  Ottéwrétndam^   gem,  feU    ^  u*  II.     W.  i« 

Fi^rlljdt  atondofi  KitT  ,  «au  daii  aoardcrodver  van  het  Ao^l ,  dria  b^h 
lykhcdeti  ibjinnbotü-dcryênj  aU  ;  dco  Ottf  er  ,  KrntamA  en  BiaruiK 
Men  Ictt    er  6   b.  ea   ruiui  50  »itw. 

STKblKNMÜKDfi  to  5TUEM0ND,  namen,  onder  welke  bel  veona 
d.  StrijeHfnonde  ^  in  den  Grooic^ZuidhoUundëche^waard  ^  pniv..  2«tf 
HMind  f   wel  eens  Toorkornl.      SCie  SmiJCwaofiDt. 

STREIJBN  (HET  HUIS  VAN-DE-VHOU  W-V A!^.).  o»a  adelt  b.  il 
Bêtpandf  prov.    ZuidliollQndi  U    *«  Gwa^tnkt^,     7am    Htuioa»  (&« 

HlIIl-tAH-UE-VROUW-t*!-). 

STRËLA^NüVA  ,  na  Am  ,  wttktn  da  Fiegvra  gcfrea  «an  de  atiïk^pli 
NicowE*Sr*a ,  in  Iffdêriandt-Guiona ,  kol.  ^"uWfiame.  Zie  SrAa  (Nitrv»-)i 

hTRE^iA  »  oude  u^aui  vao  da  toorso.  rtt.  de  Stbusub  «  in  k4 
^ranh,  Holland,     Zia  SiHisiii  (Di). 

STUENG  (DE),  italcr  op  d«  O^er-Fetuw* ,  wow,  G^UÊêrhtnd^  h^* 
welk,  by  Uattem,  uit  de  vareeui^itig  van  da  Grift^  de  Kwt^ 
gunne  en  do  Middal^Witerinff  outslaat  «n  voorby  dic  >iji4  tt 
deu  IJiêêl  uilloopt. 

DeiQ  STaiL9«  tiiet  da  Grift,  In  bat  jaar  1839,  lot  een  bevaafketf 
kanaal  naar  Apeldoorn  gemaakt  £ynd«  ,  driwigt  tbani  de  benamins  fit 
bei  Apeldoornicbo-kanaal  en  aUat  oodof  bet  beheer  en  loecig^t  Yaia  *§  &|ll 
U'stentiiat. 

STII£NG*AT,  diilr*  IQ  Oo$t*Mir ,  op  bet  Sundatcht  eiU  Jürtf^  '^ 
bet  oofttlijkc  ^cdeeUe,  met  vele  lecr  bebm^rykeboowvaHefi  itmu  «edi 
gebouwen. 

SIRENGBEEK  (DE),  water  in  Ktnnrmefland ,  pre^.  N^ê^Sd- 
land  ^  ^cm.  üeemiktrk. 

Het  u  dat  gcdeclle  van  do  beek ,  ToormaalA  genaaiod  de  iletm  ,  brtwdk 
uit  de    VoorweiJi-  in  de  Groole-Kcrkbeek  loopl, 

STREl'ENLAND.  pold.  inde  beerl,  ZiweiiWym ,  prov.  yfeet^JfW* 
hand.     Zie  MoBaoua  (Da  Oone-)* 

STRËUKEL  ,  ook  BTaEOKKi.111  en  STeoeiiLSa genaamd «  btitin*  iii. 
land  ^  prov.  Overijtul^   orr*  en  1|  tl*  N.  Tan   ZmolU  f  gein..    Zi 
tarspfl ;  met  ruim   1ï$0  tow. 

Dcie  buun.  werd  door  den  walervloed  van  Febrnarij   182)(  tei 
leistcrd  ,    terwijl  %ier   mensrlien    bij  dien  ramp   bet  leven   verlori 

STREÜRELEa-ZUL  (IJE) ,  sluti  in  Zalland,  prov.  Overijud , 
Zwotlt'i'i'frsptl  f  in  düii  Gen  ut' rd  Ijk* 

STREDYIEN    (ÜE    NÏEirWE-),    na   Nïrowi.Siatofiir ,  Bt  Hu 
SrauiTKR  ,  ouk  OoftT-STaeuT»  gtnia.imd  ,  puld.  in  bet  Lnud-^mn^Fi 
prov,   Zuid^liolfand ,  arr*    en    kant,  lirielU ,    gein.  Oadt-mrn'Jfü 
Stretttfttm  i   palende  N«  aan  den   Nieuit-Halh!voeteebi-|>older  ^  O. 


S  T  R.  771 

den  jVicnwenhoornfcbe-polder,  Z.  aao  de  gonen  tegen  het  Uaringvliet , 
AV.  aan  de  Oade-Streuyten. 

Dese  pold.  beslaat,  volgent  bet  kadaster,  eeoo  oppenrlakte  van 
155  bund.  96  v.  r.  04  ▼.  ell.,  alles  schotbaar  land ;  oeTat  bet  onde 
bospitaal  der  Marine ,  tbans  in  drie  partikuliere  woningen  afgedeeld  ; 
terwijl  er  buitendien  nog  één  buis  in  staat.  Hij  wordt  door  ééne  sluis 
op  bet  kanaal  van  Yoorne,  Tan  bet  overtollige  water  ontlast.  Het 
polderbestuur  bestaat  uit  drie  Leden  en  eenen  Poldersebout. 

STREUYTEN  (ÜK  OUDE-) ,  m  OoDi-SrinrTBa  of  bb  OeDi-STBViTia 
ook  wel  West-Stbeqttiii  genaand ,  pold.  in  bet  Land'Vi^Voome 
prov.  Zuid-HoUaud^  arr.  en  kant.  BrielU ,  gem.  Oude-e»- Nieuwe 
Streuyten;  palende  N.  aan  den  Nienw-Uellevoetsche-polder ,  O.  aan  de 
MieuwcStrenyten ,  Z.  aan  de  gorxen  tegen  bet  Haringvliet ,  W.  aan 
de  vesting  Hellevoetsluis. 

Dese  pold.,  die,  in  bet  jaar  1475,  door  Hertog  Kaibl  var  Bovieoii- 
mi  ter  bedijking  ts  uitgegeven ,  beslaat ,  volgens  bet  kadaster ,  eene 
oppervlakte  van  40  bund.  89  v.  r.  88  v.  ell.,  alles  schotbaar  land ; 
telt  9  b.,  waaronder  4  boerderyen ,  en  wordt  door  de  selfde  slnb  als  de 
Nieuwe-Streuyten  op  bet  kanaal  van  Yoorne ,  van  bet  overtollige  water 
ontlast.  Het  polderbestuur  is  bet  lelfde  als  dat  van  de  Nieuwe-Strueyten. 

STREUYTEN  (0UDE-EN-N1EUWË-),  gem.  in  bet  Land-wan^roome , 
prov.  Zuid-UoUand,  arr.  en  kant.  BrielU  (14  k.  d.,  4.  m.  k.,  7  s.d.)  ; 
palende  ff.  aan  Nienw-Hellevoet-en-de-Quack ,  O.  aan  Nieuwenboorn- 
cn-Nienwe-Goote  en  voor  een  leer  klein  gedeelte  aan  Oudcnboorn  , 
Z.  aan  bet  Haringvliet,  W.  aan  de  gem.  Hellevoetsluis. 

Deze  gein.  bestaat  uit  de  pold.  do  Ou  de- Streuyten,  de  Nieuwe- 
Streuyten  ,  de  bekade  en  onbekade  gorxen  en  een  xeer  klein 
gedeelte  van  den  Nieuw-HclleToetsche-polder;  bevat  noch  d. 
nocb  geb.,  alleen  eenige  verspreid  staande  b.,  en  beslaat,  volgons  bet 
kadaster ,  eene  opper? lakte  van  173  bund.  33  v.  r.  77  t.  ell.,  waar- 
onder 171  bund.  41  v.  r.  77  v.  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  er  19  h., 
bewoond  door  38  buisgez.,  uitmakende  eene  bevolking  van  190  inw., 
die  meest  in  den   landbouw  bun  bestaan  vinden. 

De  inw.,  die  er,  op  3  na,  allen  Herv.  zijn,  bebooren  tot  de  gem, 
Tan  Nieuw- Heltevoet,  -^  De  3  R.  K.,  die  er  wonen  ,  worden  tot  de 
stat.  van  HeUevoeitluit  gerekend.  —  Men  beell  in  deie  gem.  geen 
school ,  maar  de  kinderen  genieten  onderwijs  te  JleUevoelduis» 

Het  Yoornscbe-kanaol  doorsnydt  deze  gemeente. 

Deze  gem.  is  eene  liecrl.,  welke  in  bet  midden  der  vorige  eeuw  in 
eigendom  bezeten  werd  door  den  Heer  ItkÏK  Mess.  In  bet  jaar  1780 
werd  zij  echter  aangekocht  door  den  Heer  Rocaos  Sabdifobt-  te  Brielle  ; 
tbans  is  de  Heer  Hobebtos  Gobbelis  Hoijbb  ,  woonachtig  te  Middelburg , 
Heer  van  de  Oodb-bh-Nieowb-Stbeottbii. 

Het  wapen  dezer  beerl.  is  een  veld  Tan  azuur ,  met  eenen  strnis- 
vogcl  in  natuurlyke  kleur ,  staande  op  een  grond  van  sinopel. 

STREUYTENSGIIE.DIJK(DE),  geb.  in  Zuid^Uolland,  wt.,  kant.  en 
Sn.  Z.  van  BrielU,  gem.  Nieuwenhoom'en-IVieuwe'GooU ,  ruim  ^  n. 
Z.  ten  0,  van  Nieuwenboorn  ;  bestaande  uit  eenige  buizen  ,  langs  den  dyk 
van  dien   naam. 

STREUYTEKSCHE-DIJK  (DE)  of  STBctTBRscaB-DijK,  dtfk  in  het  Land- 
ean-Koonte,  op  de  grens  der  gem.  Nieuwenhoom  en  Oud-en- Nieuw- 
Streuyten ,  loopcnde  van  den  Yoornscbe-kanaaldyk  bij  de  eerste  vlotbrug , 
alwaar  hy  voor  een  gedeelte  geslecht  is  ,  in  eene  vuidoosteiykc  strekking 
tot  aan  den  scedyk. 


7W 


8TR. 


8TREVKLSH0EK  »  hecrl.  ïn  don  Zwijndreehiatkt'Wttmrti  ^  proT. 
Bêlland,  arr.  cd  kant.  Dordrtchij  gcm.  Rijsfford-enStrevtUhüejt  (%%k.  d. 
6  BI.  k.^   tt  «*  d.) ;  palende  W.  en  N.  aao  de  Waal «  dic  haar  lan  " 
drr<!ht  en  RiddrrkcrV  tcheidt  ,  O.  nan  Rijtoord  en  Z.   aan   Heerjansdai 

DeftG  lieiirU  beval  5  verstrooid  Kijj^eiide  builen^  waaronder  4  boerd< 
rUcn  ,  Ie  larnen  uitmakende  het  gclu  StrcTeUbook.  Zy  beiUal 
Tolf^eni  het  kadafler,  cene  oppervlakte  van  145  band,.  ÜA  v.  r,  64  t,  ell 
allss  scbaihaar  land.  De  5  b.  %\[n  bewoond  door  8  buif^ci.,  tittmakea^ 
(3£ne  bevolking  van  40  inw.,  dia  ntceéi  lu  den  landbouw  ,  Teeleell  e 
vbsfory  bun  bestaan  vinden. 

Dis  inw,,  die  er  allen  Uerv,  ilJn,  bebooren  tot  de  gcm.  van  Rijtopfè 
mt'Strerelihoek,  ^  Hen  beeft  in  de  ie  ^em.  geen  icbool ,  uiiuir  de  kin 
deren  genieten  onder^yt  te  Riitoord, 

Ddie  beerl.  wat  in  bet  ruiddeci  der  vorige  eeuw  bei  eigettdóoi  vU 
den  Ueer  Adria^ii  Rbspiakkh  «  in  wient  getlacbi  «y  tol  r»u  toe  TcrblcTel 
u  ,  wordende  tbani  bcicten  door  den  Heer  Mr*  Jacoi  Cs«utl44B  Ru» 
AAKta,  woooacbtig  te  RoltcrHnm. 

Hel  ffeh.  STaBVELSBoet ,  ligt  1|  u.  N.  W.  van  Dordreehi ,  10  lahi 
VV.  ^.yf,  van  Ry*oord,  langt  de  Waal. 

Het  wapen  dcier  beerL  ii  gevierendeeld  j  bet  eervte  en  vierde  ii  d«| 
▼au  Rysoord  ,  aijnde  van  >abcl  ,  met  drie  rystakken  van  ailver ,  eo  b« 
Iveede  en  derde  ii  dat  van  Bevercn  »  «ynde  lan  keel  met  eene  iêm 
wên  lilfefj  beladen  met  een  bever  van  fabel,  gekroond    7an    goud. 

STRJA./  oude  naam  van  bet  voorm,  graaft.  Strijev  «  dal  eeo  mdeelU 
van  de  tegenwoordige  prov.  Zuid-Hollaud  en  Ifotird'Brahandhm\!9lt§^ 
Zïe  Stbijeh. 

STRIELHAGERBEEK  (DE),  water  in  bet  voorm.  birU  Gmlkk,^iim 
prov.  Limburg  f  dal  in   do   Geleen  itilloopL 

STRIEN  ,  voorm.  d*  ia  den  Zuid-lioliandsehe-^taard ,  dal  hy  del 
watcrvtoed  van  18  November  1121  ondergevloeid  ,  docb  later  weder  bei 
dykt  if  ^  en  tbani  STaiisti  beet  ^  welk  dorp  door  de  landlieden  ook  ibanl 
no{j  veelal  Stbiiii  genoemd  wordl«     Zie  bTauiii, 

§TR]EN  ,  naam,  welken  de  inw.  geven  aan  bet  geh.  STmtiixEAs , 
op  bet  t'il   Thütcn  f  prov.  Zttland,     Zie  St&uchbam. 

6TR1ENE  (DE),  di  SvRunB  of  de  SvitionB,  voorm.  riv.,  welke  eei 
gedeelte  van  Jfoord'Brabandf   Zuid- Holland  en  Zeeland   bespoelde. 

Zy  ontsprong  in  bet  broek  by  Oosterboul  en  liep  ,  op  eenigcn  af»Und, 
ten  Zuiden  van  de  Maat  ,  door  of  langs  bel  oude  graafscbap  Str^en.  Vol* 
gf!ns  van  Liidwch  pl<^g  xy  Brabsind  van  Uotland  te  scheiden.  Volgeni 
UDDEiiBovBif  Boude  bcl  tegenwoordige  riviertje  de  Dorcb  of  Doucbia  di 
STBiBnt  geweest  ttjn  ,  wier  loop  echter  van  *«  Graven  in  oer  bencd<*nw.'i«irüi, 
sedert  door  de  groolo  o  verst  room  in  gen  der  dertiende  en  volgende  eeu- 
wen geheel  veranderd  is.  !n  vroegere  lyden  werd  t\^  ook  de  UaiTiit 
en  StABXi  genoemd  en  fichyot  omstreeks  bel  dorp  Strien  of  Stryen  eea^ 
tak  gehad  te  hebbent  die,  onder  den  naam  \ao  Crommu'Stricne ,  tieb 
mei  de  Oude  Maas  vercenigde.  De  voornannvsle  afloop  der  Stribi«b  wat 
jangs  Steen  berge  a^  vervolgens  door  het  land  van  Tbolen.  Ten  OosteO' 
van  Nicuw*-Vo«senieer  stroomendc ,  bespoclde  xy  de  kusten  van  T^ogrd* 
Hraband  ;  ging  daarna  achter  Tholen  om  ,  en  vercenigde  Ercb  lusicbeo 
Poorivlict  en  Scbakerloo  ttiel  de  Schelde.  Op  dit  punt  werd  <ij ,  tn  htl' 
iHïgjn  der  lesticndc  ecnw  ,  afgedarod  in  den  Strycn-polder,   Ie  Stryenham* 

Tnl  aan  hel  jo.ir  1500  werd  de  SviitE,-\E  veel  bevaren  en  was  ty  <>i?n 
der  vooniüQinale  binnenairoomcn  tusschcn  Holland  en  Braband  ^  (»p 
wclk«  de  lol  tan  Slricumonde  gelegd  was.    Na  de  afdamming  di     '^ 


S  T  R.  775 

Maas  y  in  het  begin  der  lestiende  eeuw ,  Lield  deie  gemeecftohap  op , 
doch  y  d«  geweldige  overttroomiogen ,  iotsehen  1880  en  1290,  bad* 
den  ook  andere  kanalen  ffevormd ,  van  welke  licb  de  fcheepvaari  so- 
dert  met  Toordeel  bediende, 

STRIENE  (DE  CROMME-) ,  voórm.  rif.  of  tak  der  Siriene ,  welke 
by  bet  voorm.dorp  Sirien,  uit  deze  riYier  in  eenen  kronkelenden  loop 
naar  de  Oude-Maas  vloeide  ,  tynde  deie  loop  nog  eenigxins  na  te  gaan , 
in  den  Hoektehe'waard ,  naar  de  poldert  van  dien  naam* 
'STRIENHAM,  verdronken  plaats  in  den  vloed  van  het  jaar  1491. 
In  605  it  reeds  eèn  kanaal  gegraven  tnsicben  dete  plaats  en  Strien- 
monde  tot  aan  de  Schelde ,  met  eenen  tol  te  Steenbergen ,  misschien 
lag  zij   wel  ter  plaatse ,  waar  nu  SrauMaAH  ligt.     Zie  dat  woord. 

STRIENMONDË,  voorm.  d.  in  den  Zuid-Hoüaudtehe-waard ,  dat 
by  den  watervlocd  van  18  November  1481  ondergevloeid  en  sedert  niet 
weder  boven  gekomen  is.  —  Het  lag  vermoedeiyk  ten  Westen  van  Strien. 
^r  wu  aldaar  eene  tol  op  de  Striene. 

STR1ENM0NDER.G0RS  (HET) ,  voorm.  gors  ,  inde  sestienda  eeuw 
met  andere  gorsen  ,  platen  en  eilandjes  iiigedykt ,  en  thans  een  ge- 
deelte van  den  H otksche- waard ,  prov.  Zuid-Hoïtaud,  uitmakende,  en 
wel  het  middelste  gedeelte  omtrent  Klaaswaal ,  too  als  vermoedelyk  is 
na  te  gaan. 

STRIEP  (DE) ,  hósch  in  de  Meijerij  van  *#  ffertögtnhosch ,  kw.  Oüter- 
«yib,  gem.  üdenhout.  -*  Het  beslaat  eene  oppervlakte  van  1  bund* 
25  V.  r.  10  V.  ell. 

STRUBEEK,  geh.  in  de  har.  van  Brtim ,  prov.  Nwrd-Bfaband  ^ 
rt«rrfs  distr.,  arr.  en  2^  u.  Z.  ten  O.  van  Breda  f  kant.  en  2  u.  Z.  van 
Giuneken,  gem*  Ginntken-en^Bavtl  j  i  u.  Z.  O.  van  Galder,  aan  da 
grenten  van  Noord-Braband ,  tegen  België ,  waarvan  bat  door  de  StrQ* 
Iieekscbe-beek  gescheiden  wordt. 

De  weg  van  Hoogstraten  op  Breda,  die  over  dit  gehueht  loopt ,  set 
bet  nog  al  eenige  levendigheid  by. 

Men  telt  er  21  b.  en  120  inw.  Ook  beeft  men  er  eene  kapel  aan 
den  H.  HcssaTos.toegewyd  ,  waarin  door  den  Kapellaan  van  UI  venbout 
wordt  dienst  gedaan. 
STRIJBEEKSCUE-BEËK  (DE),  beek,  prov.  Noord-Braband. 
Zy  ontstaat  uit  de  Chaamsehe-keide ,  loopt  W.  naar  de  Belgische 
grenzen  ,  ten  Z.  W.  van  Chaam ,  van  welk  punt  zy  die  biyft  volgen  , 
langs  Grasep  en  Strybeek,  tot  in  de  Mark. 

STRIJ BOSCH,  geh.  in  de  souvereineheerl.  van  Gemert,  prov.  Noord' 
Braband,  Derde  distr.,  arr*  en  4  u.  N.  O.  van  Jftiufibvf n ,  kant.  en 
2  u.  N.  van   fleimond ,  aem,  (remêri, 

STRIJDEBSGAT  (HET),  voonn.  breed  water  in  cVtoals-r/mifMiereii, 
prov.  Zeeland ,  dat  ten  O.  van  het  Land-van-Kadzand  vloeide ,  waarin 
ten  Z.  het  Zuidzand  werd  opgeworpen  en  dat  zynen  naam  ten  Noor- 
den aan  den  Strydersgat-polder  heeft  nagelaten.  Zie  bet  volgende  art» 
STRIJDERSGAT-POLDER ,  pold.  in  SiaaU-F laanderen,  in  het  Land- 
van^Kadzand,  prov.  Zeeland,  arr.  Middelburg ,  kant.  en  distr.  Sluis ^ 
gem.  Kadzand;  palende  N.  W.  aan  den  Polder- van-Tienhonderd  ,  N.  O. 
aan  den  St.  Jans-polder ,  O.  aan  den  Antwerpen-polder ,  Z.  O.  en  Z. 
aan  de  Watering-van-Zuidzande ,  Z.  W.  aan  den  Polder-van-Yierhon- 
derd- bezuiden. 

Dese  pold.,  in  de  wandeling  meest  de  Krokkbet  genoemd ,  ofschoon 
de  Knokkert  slechts  een  onderdeel  des  polders  is ,  is  in  het  jaar  1506 
bedykt^  en  wordt  verdeeld  in  15  beginnen  of  onderafdeelingen  ,  die ,  too 


7-M  8TR. 

ali  bg  meer  poklArt  van  dcie  waUriii^  ,  eigen  namco  bobben ,  namo- 
Irk:  de  Biiiienbier,  liggende  in  den  hoek  aan  d«:n  Si.  Jantpoldcr 
rn  Tirahonderd  *,  den  Plaiteel-polder;  den  Knokkaart  of  Knok- 
kert;  W' iUeni-Florüns-hoek  ;   den  Znid-polder  ;    Yronw- 
GeleTO^-hoek  ;   den  Heeren-polder  ;  den  K ruMen-polder ; 
den  Zuid-KnoLkaf  rt ;  den  Leije-polder  ;  den  Korte-Geld- 
lak-polder;  den  Roes  iel-  of  Koestel  aar- polder;  den  Klin- 
kaart-polder ;    den   Fymelaari-polder    en  de    Dobbelare. 
Alle  deze  looj^enoemde  poldiers  hebben  «()  niet  noodig    gevonden  afion- 
derlijk  te  beschrü^cn  en  tullen    ook  niet  in  volgende   deelcn    voorko- 
men.    De  polder  beslaat,  volgens  het  kadaster,  ecoe    oppervlakte  van 
di»9  bund.  G^v.  r.  40v.  elL,  waaronder  S04  bund.  8S  v.  r.  15  v.  elL 
»cbolbaar  land  ;  telt  10  b.,  waaronder  tf  groote  en  3  kleine  boerderijen. 
Uet  overtollige  water  ontlast  zich  door  eenc  groote  buit    in  den  Vier- 
honderd-beiuiden  en  voorts  door  de  afwateriogs-kanalen  der  Watering- 
van-Kadxand  ,  van  welke  hy  een  deel  u ,  en  beefi  alioo  geen  eigen  poU 
derbestnur. 

Dew  pold.  ligt  vooral  in  het  midden  teer  laag ,  en  alaat  des  vrinlen 
of  by  natte  jaren  op  vela  plaatsen  onder  water  :  waarom  men  somi 
lot  wegniiniing  daarvan  wel  eens  van  eenen  kleinen  watermolen  ge- 
brnik  gemaakt  heeft.  Opmerking  verdient ,  dat  de  afdeelingen  Hee- 
ren-polder,  Krullen-polder  en  Roetsel*polder  slechts  door 
eenen  d^k  gescheiden  lyn  ,  van  eveneensgenoemde  onderafdeelingen  vaa 
den  Vterhonderd-bezuiden ,  hetgeen  loude  doen  Termoedcn  ,  dat  er  ia 
overtMMie  tyden  werkeiyk  polders  van  dien  naam  bestaan  hebben ,  die 
deer  hooge  vloeden  ondergeloopen  xyn  en  hunne  dyken  door  de  see 
verleren  hebben  ,  of  welke  ,  by  latere  herdyking  ,  nie(  meer  noodig 
iiindc,  geslecht  lyn  geworden. 

STRIJDIIAGEN ,  adcll.  h.  in  de  Oter-Seiuwe,  prov.  Gelderkud, 
kw.,  distr.,  arr.  en  \i  u.  N.  N.  O.  van  JVijmegen ,  kant.  en  H  o. 
Z»Z,Vf  .\an  Eht ,  geni.  en  |  u.  O.  van  BemmeL 

Dit  adell.  h.  beslaat,  met  de  daartoe  behoorende  gronden,  eene  op- 
pervlakte  van  tf  bund.  69  v.  r.  40  v.  ell.,  en  wordt  in  eigendom  bexe- 
ten  ,  door   den  Heer  Blaauw,  woonachtig  te  Arnhem. 

STBIJDLAND  (HET),  streek  lands  in  het  IVederkwartier ,  dcrprov. 
Clrtckt,  gem.  Utrecht  ^  tot  de  ridderhofstad  het  Huis  te  Vooas  be- 
hoorende. 

Het  heeft  vermoedelyk  zynen  nanm  ontleend  ,  aan  de  menigvuldige 
gcKhilIen ,  welke  aldaar  io  kleine  schermutselingen  ,  met  de  wapenen 
■yn  beslecht  geworden.  —  Ook  heeft  men  in  dit  veld,  by  opdelving 
ccnige  wapens  uit  den  ouden  tyd  gevonden. 

STIUJDWAARI)  (DE),  voorm.  uilerwaard  aan  den  Zandwijkseh' 
^ijl,  in  de  IS' eder- Betuwe ,  prov.  Gelderland^  arr.,  kant.,  gem.  eu 
O.  van  Tiel,  aan  de  Waal. 

Deie  uiterwaard  heeft  gelegen  ter  plaatse ,  waar  thans  ligt  de  dyk . 
kepende  van  den  haveodyk  der  stad  Tiel  bovenwaarls  tot  aan  bet 
lecrhnis;  zynde  deze  dyk,  welke  vroeger  meer  binncnwaarls.  en 
«aarscbynlyk  Inng^  het  Zandwyksche  kerkhof  liep  ,  aldaar  in  1591 
M^eid,  tot  beveiliging  der  stad,  toen  Pabia  de  schans  Kuodsenburg, 
ii^ieevcr  Nymcgen ,  belegerde. 
\;.^  drien  uiterwaard  werd  den  2!5  Maart  1361  een  slag  geleverd 
I  RiiViALD  en  Edgard  ,  (iraven  ra»  Gelder ;  in  welke  EarABO  de 
■ing  behaalde  en  Rblvald  ,  benevens  onderscheidene  edellicd<:n , 
I  gsnomea  werd. 


STR. 


77ö 


STEIJEW  ,  foorm.  graafi.,  bclwelk  een  gedeelte  van  ck  logcowoofdije 
prov.   Zuid-Holland j    en  een  gedeelte  van   JYoard-Brahand  bcslaejj. 

HeLbevatie,  helialve  hel  bier  ilus  genoemde  La  nd -va  n-S  ir^)  en, 
ïii?l  |jand-¥ari-Zcvenliergen^  Geerlruidenberg',  en  vele 
anderc!  idaalsen  ,  ihana  onder  Holland  gelegen  ,  de  geheele  bar.  vaii 
Breda,  bet  mnrkgr.  Tan  fic  rgen  -  o  p -Zoom  en  eeuige  ,  nti  onder 
viitcp  liggende,  laoden.  Hel  graafs,  Stbuè»  \*erd  ,  gelyk  vele  andere  Ne- 
dcrlandschc  lecnen  ,  van  mids  ats  üen  vry  tand  bcxeten  ,  zonder  dat  de 
Graaf  van  cenig  ünder  Vorst  afbankelyk  was. 

De  eerste ,  dkn  wy  vermeld  vinden  ah  dit  graaf». ^  bocvrvl  niet  onder 
dien  titel  ^  Ie  hebben  beieten  ,  wai  GEenTamoA ,  dt»jongUc  dochtervan 
Ferm  VA»  LitiDB»  ,  Groülmeestcr  van  bet  paleis  van  Clotaiuds  ,  Koning 
mifi  Fntnkrijk  en  «yne  vrouw  Ita  ,  meer  bekend  onder  den  naani  van 
de  H,  GbEftTiietD*,  doordien  Paus  Hovioaitii  lil ,  baar  in  bet  jaar  1320 
onder  bet  gelat  der  Ueibgen  geplaatst  beeft.  Dese  iverd  in  betJRarOUl 
Vrouw  van  bel  L&»D-VAit-STftijtt<i ,  en  tiet  het ,  bg  haar  overlijden  ,  in 
bel  jaar  (KiO  ,  na  aan  baren  neef  Witceh  ,  cenen  xoon  van  bare  xus- 
Ier  AiELBCitOA  ,  die  met  xekeren  Graaf  Walbeht  getrouwd  wai,  Det« 
WiTfiEa  itaat  bekend  als  de  eerite  Graaf  van  SvituEft ,  docb  door  wiea 
en  op  wat  wijie  dat  land  lol  een  graafschap  is  opgerigt ,  vindt  men 
bij  geene  sehrljvers  venneLd,  Hij  bad  leri  huwelijk  Isjieaia  ,  doehter 
▼an  FeoiTLPGs  ,  Landvoogd  loan  Oost-Frankrijk ,  en  ïiel  b^  baar  na 
eenen  loon ,  mede  genaamd  WiTtiEa  ,  die,  omtrent  het  jaar  700 
verleden  zyndc  ,  opgevolgd  werd  door  lijuen  loon  Wircta.  111. 
Hens  zoon  Walbert,  na  tijns  vaders  dood  Graaf  ra»  Stbijb^  ,  was 
gehuwd  niet  CunEfionpit,  dochter  van  Diaa,  Graaf  ran  CVere  en  in 
TeitUrbantf  en  stierf  in  het  jaar  7S$t) ,  nalatende  ecnen  toon  ,  genaamd 
WiTBEar;  wetke  mede  to  bet  jaar  8i£0  gestorven  lyndc,  opgevolgd  werd 
door  Ëlbert  ^  in  wiens  tijd  de  burg  Ie  Breda  door  de  Noormannen 
gebouwd  werd.  Desc  Elbbit  was  getrouwd  met  liiLOCtiAABO,  dochter 
van  BocprwiiN  }  Graaf  ra»  jéltena  ^  eo  won  bij  baar  Witgee  IV,  dio 
bcm  in  bet  graafs,  Stbuen  opvolgde  ,  en  omstreeks  bet  jaar  888  op 
den  oever  vau  de  Schelde  eenen  burg  hij  de  stad  Bergen-op^Zoom 
bouwde.  Bleu  houdt  voor  zeker  ^  dat  hij  Breda  ,  waar  toen  niet  dan 
weinige  vissehei-s  woonden  ,  tot  eene  stad  beeft  verbeven  ,  en  die  met 
wallen  nmgevcn.  Hij  ïs  mede  met  de  andere  Graven  van  dien  oord, 
aan  hel  boufd  buriner  onderboorige  beuden,  verschenen  tc  Vlaardingen^ 
de  hoofdzetel  van  het  graaficbap  van  dien  naam  ,  om  aldaar  Zwtsnri- 
BOLO,  Koning  ran  Lotharingen^  te  ontvangen,  en  hem  ^  omtrent  het 
jaar  891,  bij  te  staan  tegim  Kciier  Karsl  ,  den  £entomliye  ^  die  met 
lijn  leger  reed  *  lol  by  Nymcgen  wat  doorgedrongen  j  van  welken  Zwru- 
TiiOLO ,  bij  met  den  votlen  eigendom  van  oudemcbeidene  koritnklijle 
goederen  in  dien  oord  beschonken  vierd,  welke  sedert,  door  lyue  klein- 
dochter lJii.to(iDis^  aan  het  dour  haar  geslicht  klooster  van  Tborn  gege- 
ven iijn.  llij  werd,  na  zijn  overlijden,  opgevolgd  door  zijnen  xoon  Wjt- 
oea  V,  die  tot  zijne  gemalin  nam  EancüCAKo  ,  lusler  van  Beit£n6Kn  , 
Graaf  ran  iSamen^  bij  welke  hij  alleen  twee  doehtcr*  verwekte,  llitsowois 
en  UriFULDE.  liïuonpt»  werd,  na  haar  vaders  afsterven,  omtrent  99(1,  Gravin 
van  SiAfJUfi ,  en  trouwde  mei  AivsFnio  ,  Graaf  in  Teisierhani  en  van  Horif 
in  re(jle  lijn  afslanmiende  van  Wittkiii^o,  Herlug  der  Stttert,  Madat 
AivsFaiD  en  lliLsonois  Ie  zamen  een  reeks  van  jaren  in  liefde  en  cendragt 
doorgcbragt  en  eene  doebter ,  met  name  Be:ieoigta  ,  terwekt  b.idden  , 
kwamen  zij  ujct  onderlinge  toestcmminy  overeen,  om  de  wereld  Ie  vcrla- 
teOf  CD  zich  geheel  en  al  aan  de  dienst  van  God  eo  zijnt  kerk  loe  te 


^1^ 


::t  s  T  R. 


«ijdea;  teo  welke  eiode  Uilmwdis  ,  op  raad  van  Amehd  ,  een  klootUi 

tüebuc  in  haar  eiaen  goed  van  Tborii,  btf  Ma«eyL  ,  liclwelk  i!j  begifligdi 

■et  Tele  goederen  ,  onder  andere  met  de  kerk  van  Stbijm  ,  den  b«g  des 

oever»,  aUaar  de  H.  Gbmtioid  ,  ligcharoeHjk  verkeerd  heeft,  bilw, 

Baarle  ,  met  het  altaar  door  baar,  aan  den  H.  Rbhijs  tocgewyd  ,  hd 

kAïteel  van  Sprnndelheim   en  nog  eenige  verdere  giOen,  brcedcr  ver 

meld  in  den  brief  daarvan   gegeven  den  1  Jnnlj  992.     Ammid  bega 

akh  mede  lot  den  geeflelgken  staat  en  werd  kort  daarna  Bisschop  vai 

Utrecht.     Na  deze  scheiding  hrogt  Hiisobdb  nog  ««"f^J*"^"    »°  ^ 

klooster   van  Tborn  door,  en   is  aldaar,  in  dco  jare  9^ ,    gestorven 

nalatendn  tot  hare  eenige  erfgename  van  alle  hare  graaflijkc  «"  •"<*''' 

goederen ,  nitagaden  tot  eerste  Abdis  van  Tborn  ,  hare  voorgemelde  docb 

terBaasMCTA.  ïoen  deie  mede .  omtrent  bel  jaar  1000,  overleden  was 

viel  het  graafschap  van  Sveijm  ,  mei  de  daaronder  behoorende  landen 

te  beurt  aan  EAOiaaa ,  loon  van  hare  moeije  Rimhim  ,  die  eene  xaite 

vas  van  de  Gravin  HiLsoaait.     Men  vindt  niet  met  wie  »*«■« ,  Grai 

MIS  SniJEs  ,  gehuwd  is  geweest ,  maar  wel  dat  h^  nagelaten  heeft  twe 

ionen  ,  tnsschen  welke  hy  lUn  graafschap  in  bet  jaar  1039  verdeelde 

latende  aan  aUnen  oudsten  xoon  Lahbebcbt  ,  als  Graaf  mm  SrnuEti ,  al  h€ 

land,  gelegen  noordoostwaarU  van  de  Breede-Aa  af,  tot  aan  deMai 

tn  Striene,    waaronder  begrepen  waren  de    landen    van    Geertrui 

denherg,  Zevenbergen  en  SxEUBf ,  mitsgaders  de  dorpen  in  de 

graotea  vloed    van    1421   meest  verdronken  ;    en  xUifcn  tweeden  seo 

Hbi»ik,  al  dat  suidwaarts  strekte  van  de  Aa  en  Slncne  af,  langs  d 

Schelde  tot  Zandvliet  toe ,  palende  tegen  het  markgraafschap  van  Aal 

werpen,  en  bevattende   Breda,    Bergen-op-Zoom,    hcbotea 

■  ereiem,  Eekeren,  Locnbout,  Oostmaele  en  andere  plsal 

•en ;  waarom  hij  ook  bekend  sUat  als  den  eerste  Heer  van  Breda.  Z 

voorU  het  art.    Beegbü-op-Zooh  ,  voorm.  markgraafs.  .  .    «     4 

Het  wapen  van  het  graafs.  Stbbijbb  was  van  liUer  met  drie  St.  Aj 

drieskruiscn  van  goud. 

STRIJËN,  gem.  in  den  ihekschê-waórd,  prov.  Zuid- Holland ,  ai 
Dordrecht,  kant  'ê  Gravendeel  (14  k.  d.,  4  m.  k.,  5  s.  d.) ;  paicn< 
S.  aan  de  gem.  Weslmaas  en  Maasdam  ,  N.  O.  en  ü.  aan  's  Graie 
dccl-en-Lecrambacht ,  Z.  aan  Slrycnsche-sas  en  het  HoUandsdie] 
Vr.  aan  Numansdorp  en  Klaaswaal. 

Deae  gem.  bestaat   uit  de  pold.:    het  O  odeland- van-Slrijei 

Ond-Bonavontura;  de   Maria-polder;  de   Sloope-poldc 

*t  poM.  Oud- Be  versoord;    de  \  ier-Gcra  eene-polder  s  ,  ( 

»fi  het   Kooyland,  beslaande  in:    Kooy-  en    Ueiligc-geei 

^4].i,    Znidkavel    en  Noordkavel;    de  pold.  de  Oudeklen 

ni  ]N2d.  de   Nieuweklcra  ;    de  pold.  het  Land-va  n-Escb  ,  fc 

iTW^r   in:    Lan  d-van-Escb-uiterd  yk    en    Nieii  w-S  t  rijei 

lil  T  t^rgrondcu    van   de    landen    van   Ësch^uiterdijk 

t  .mw-Stryen,    bestaande   in:   de  O  udc-Bckade-goncn  , 

^;tnw«-Bekade-gorien    en    de    Johan  na-polder  ;     bcnevi 

.aasfüiit^ia  S'-^^^G^'^   grienden    Riet-    en    Bicsveldcn    en    de  Esï 

•i«.a.i.  4i2»»ede  bfl  groolsle  gcdccUc  %an  den  pold.  Nicuw-Boi 

«UI  iri  iS  van  den  SlrUensehe-poldcr  ;  een  klein  gedeche  ^ 

jt  'ifcL    ^estmaas-Nicnwland  en  Nienw-Croms  trijen  , 

^■k  m   I«stig  Roeden  ;    en    een  klein  gedeelte   van   den  ]h 

4«mw-«i.->»strüen    en    N  umans-nolder.     Zg    bevat    het  d 

^^^  tt   ht  buurs.    Mookhoek,  benevens  vele  binnen  en  lai 

xi^^«ia  wwrsdircvcn  polders  vcnipreid    liggende  boerderijen 


rv 


STE. 


777 


arlicrdcr!^ woningen  ^  beiliiat  eene  oppervlakle  fan  5485  bimd,  28  f «  r« 
60  T.  ell.^  waaronder  4825  buncl.  86  v.  r.  95  r.  cü.  belastbaar  knd , 

ab  :  2^t>{)  bund.  bouwland  en  Si^OO  buod.  weilaud  ,  en  ïê  tdtoo  de 
grooUte  ^emeeiUc  uit  Zuid-Holland  iii  productïvc  landenjen.  Hen  telt 
er  443  li.,  waaronder  65  boerderijen  ,  te  «amen  Ixïwoond  wordende 
door  G06  buis^ex.,  uUmakcnde  ecne  bevolking  vao  ruim  28t)0  inw.,  dte 
liiin  bi'staan  vindt-n  io  den  landbouw,  de  vccleell  en  de  vbsierij.  Men 
leek  liier  voornamelijk  kooliaad  ,  tarwe,  rogp  »  f  la»  en  aarüa|)pelen  | 
beneven!»  bavcr,  boonen  ,  gar&fc  en  ipcll  en  weinige  meekrap  en  erw-- 
ten,  en  beeft  er  Iwce  mee&toven  ,  twee  windkoienmolcnSf  waarran  een 
builen  [jrbriiik  ,  en  een  rosmolen.  Voor  cenige  jnrea  bad  men  er  ook 
twee  kerlooyerijen  ,  die  thans   niet  lueer  beilaon. 

De  Uerv.,  die  er  2780  in  getal  liJn  ,  maken,  met  dte  vao  de  bar- 
geHijke  gem«  S  Irijc  na  che-sas ,  eene  gein.  uit  ^  welke  tot  de  klass. 
tan  Dordrecht  f  nng  van  Ond-Beijerlandf  bebofirt  ,  en  niim  5000  lie- 
len  lelt,  onder  welke  800  Lcdcmaien.  De  eerste,  die  in  dexc  gcni. 
liet  IceraarambL  beeft  wöarijenomcn  ,  1%  geweest  Sk%  A^Tiosisjf.,  die 
in  bet  jaar  VSl'S  bier  in  dienst  was  ,  docli  d*>t  zelfde  jaar  opgevolgd 
werd  door  iU^tciciTS  ll£iifl*5U«  Coësvelo  ,  die  in  bet  jaar  1082  naar 
Hei-nvlk't  vertrok,  üet  beroep  geseliicdt  door  den  keikcraad  onder 
op*   en  iinprubatie  van  bet  gemeentebestuur. 

De  10  R.  Kp,  dre  er  wonen,  bebooren  tot  de  stat*  van  Oud'Set- 
jtrland.  —  De  30  Isr.,  die  men  er  analreft ,  worden  tot  de  ringty- 
tiai^oge  van    Oiid^SetjeriftHd  gerekend. 

Men  beeft  in  deze  gein.  twee  scholen  ,  ati  :  eene  in  de  kom  Tan 
bet  dorp  en  eene  in  de  b.  Mookboek,  welke  gezamenlijk  gemid- 
deld door  2tS0  leerlingen  betocbt  worden  ^  terwijl  de  laaUle  mede  voor 
de  buurs.  S  eb  en  kei  dijk   en    W^j^t,   onder  *s  Gravendeel ,  dient. 

De2e  geni.  is  eene  becrl.,  welke  in  eigendom  bezeten  wordt  door  do 
erven  JonA^^i»  Aon  uu  da  Stoop  ,  te   Dordrccbt. 

Het  d,  Stkue^  ligi  2^  u  Z*  van  Dordrccbt ,  1^  n*  Z.  van  *•  Gra- 
vendeel,  en  is  gebunwd  grootendeels  taiig^  den  dijk  ^  van  oiids  genaamd 
Keiteridtik,  wcike  volgeni  ovci-lcvenng ,  ten  tydc  van  ICakci.  ttetè 
GraoU  f  een  gedeelte  van  de  g  rooi  e  Ueet'wejj  iiiï  Frankrijk  naac  en  door 
dexe  landen  moet  hebben  nilgenjaaki  ,  blijkende  ondjr  anderen  daaruit , 
dat  alle  buizen  en  erven  da.ir  langs  gclejen  vrij  liju  van  erfpaebien  , 
waaraan  bijna  alle  de  andere  gebonwcn  onderwarpen  iïjn.  üeten 
dijk  vormt  de  straten^  gcna.imd  Molenstraat  cti  Kerkstraat  ^ 
terwijl  de  aanslnitende  dijk  van  bot  Ondelrind-van^Strijen  de  Boonip-^ 
j  ei  straal  genaamd  wordt.  Verder  beeft  men  fiog  de  aaoflniteudo 
«traten  of  bnurten  :  bet  8  p  n  i ,  Achter  de  Oude  Haven,  de 
Nieuweitraat  en  bel  Bnite  ut  te-F)  ctd  \  tnticben  bel  Spui  en  de 
Mutcitraat  i»  de  haven  van  Sirijen ,  loopende  ruim  l  u.  gaans  tnsscben 
de  Slrijenscbe-polder  en  Micnw'Bonavi^nlura  Lot  aan  bet  SirijenMibe'Sa» , 
alwaar  tij  door  een  kapilatc  scbuululs  ,  mei  opbaatbnig  vourfien  ^  in 
bet  Hotlaod^diep  uilluopt.  Dexe  haven  dient  voor  de  vaart  op  en  van 
het  d.  Stftuti^  ,  en  levens  tot  uitwatering  loor  ondeiscbcidüoe  daarno- 
ven   en  ach  te rjjc legen  poldert. 

Sommigen  willen,  dat  de  benaming  STtiJia  afstamt  van  den  gewel- 
digen strijd.  oniLrcnt  hel  jaar  690  voorgevallen,  tnssclien  de  Üoningen 
van  Frankrijk,  lU«<is«aT  en  Clotarivs  (vader  en  loou)  tegen  Bfipnu.n, 
Hertog  van  Fneitand ,  en  dat  bet  dorp  zeer  oud  is  ,  aangeireu  dien 
bloedigeu  veldslag  reeds  in  het  jaar  650  ,  en  derbal ve  reeds  vóur  twaalf 
eeuwen  ,  is  voorgevallen.     Het  ti  «ven wel  meer  fvaancbyntyk  ,  dat  de 


778  S  T  R. 

rïfier  de  Stfienc  den  naam  aan  hei  gehrele  graafikchap  en  ook  aas 
deie  gem.  ffegevên  beeft.  Het  eigènlyke  jaar  der  tlichüog  is  eekler 
onbekend.  Vóór  den  geduchlen  vloed  van  1421  lag  kei  aan  den  vat- 
ten wal ,  toen  it  bet  ecbler  gebeel  ondergevloeid  ed  in  dieo  staal  volle 
^yCUen  jaren  biyven  liggen  ;  docb  daarna  ii  het  weder  bedijkt.  Mea 
telt  er  in  de  kom  van  bet  d.  204  b.  en   1180  inw. 

De  kerk,  welke  «aarscbüniyk  iran  bet  midden  der  ireertieode  eenw 
dagteekend ,  en  naby  de  plaats  waar  vroeger  een  kapel ,  io  den  jare 
654 ,  door  de  H.  GuaTaoiiA  loode  geslicht  ayn  ,  it  een  krnisgc- 
boov  y  dat  100  men  irenekerd  ,  te  Toren  wel  eent  zoo  breed  geweest 
it  alt  DU,  dewyl  er  toen  in  plaats  van  een  ,  soo  alt  er  ou  it,  vat 
boven  wel  twee  verwulfsels  waren,  dese  verandering  tchlfot  in  1511 
te  ayn  voorgevallen  ,  volgent  een  steen  mei  dit  jaartal  voorzien  en  ia 
de  munr  der  kerk  gemetseld.  Evenwel  is  xy  vao  binnco  nog  groot 
en  ruim ;  sQ  had  vroeger  vele  fraai  beschilderde  glazen  ,  waarop  re- 
gerings-,  beemraads-  en  d ij kgraafs wapenen  stonden  ,  die  thans  door 
gcbecie  nieuwe  groole  glazen ,  in  yseren  ramen  gevat ,  vervangen  lij^. 
Verder  is  dese  kerk  versierd  met  eenen  goeden  predikstoel ,  een  doopboii 
en  eene  groote  regeringsbank  ,  die  alle  zeer  net  betimmerd  zyn  ;  eeas 
aieuwe  consistoriekamer  is  aan  de  kerk  aangebouwd  en  ,  in  hetjaar 
1859 ,  il  door  de  y  verige  pogingen  van  dfcn  Burgemeester  Jacozos  Mat- 
iBtM  Stoop  ,  als  President ,  geholpen  dnor  eene  Commissie  uit  de  Pre- 
dikant Petzos  Lahbeetiis  Jacobs  en  verdere  aanzieniyke  Leden  der 
gemeentej,  daarin  een  seer  groot  en  firaai  zestien  voets  orgel  ge- 
sticht,  waartoe  de  gelden  door  hun  en  verdere  leden  der  gemeente, 
beneveni  de  voormelde  eigenaren  der  ambacbtsbeeriykbeid ,  geheel  vr^- 
wiliig  syn  byeengebragt ,  zoo  als  een  groot  bord  op  het  ozaal  vaa 
bet  orgel  vermeldt,  ifese  kerk  pronkt  van  buiten  met  eenen  toren, 
welke  in  hetjaar  1783,  met  en  benevens  de  kerk,  aanmerkeiyk  ver- 
beterd is.  De  toren ,  die  naar  den  eeuen  kant  overhelde ,  werd  abtoea 
weder  regt  gezet  en  met  nieuwe  leyen  gedekt.  Hy  heed  een  uorwij- 
icr  en  twee  klokken ,  waarvan  de  eene  in  1775,  onder  het  luiden,  ge- 
barsten is ;  daarna  is  zy  weder  een  weinig  hersteld  ,  doch  heeft  eea 
slecht  geluid  behouden.  De  oude  consistorie  is  als  zoodanig  gebeel 
vervallen  en  wordt  alleen  nog  tot  uilgang  gebruikt.  Het  geheel  is, 
hoewel  uog  blykeu  dragende  van  de  oude  stichting,  zeer  fraai  en  roed 
onderhouden.  De  nagulalene  kinderen  van  den  schoolonderw ijzer  Uci- 
BEZTS  VAR  Duin ,  dïc  ruim  veertig  jaren  alhier  zyn  post  loiTelijk  hecfi 
waargenomen  ,  hebben  aan  deze  gemeente  ecu  fraai  zilver  doopbekken, 
als  dankbare  gedachtenis  ,  vereerd  ,  met  dit  opschrift :  Ter  gedachleHÜ 
een  den  Onderwijzer  der  Jeugd ,  H.  var  Doin  ,  door  sjne  uagelatene 
kimderen  aan  de  gemeente  van  Strijen  vereerd ,  voor  achting  en  vriend- 
9tkmp  aan  hunnen  dierbaren  afgestorvenen  bewezen.  De  pastorie,  te^jen- 
•ver  de  kerk,  is  een  zeer  goed  gebouw,  met  ceoeu  tuio  daar  achter, 
terwyl  eene  aan  de  Nieuwe  straat  gelegene  vruchtbare  boomgaard ,  mede 
daaraan     toel>ehoort. 

De  dorpschool  ,  welke  gemiddeld  door  1l>0  leerlingen  bezocht  wordt, 
il  achter  de  kerk,  en  in  het  janr  1684  gchou\id,  hoewel  later  en 
^«Knameiyk  in  de  laatste  tijden  aanmerkelijk  vergroot  en  verbeterd , 
^  tasseben  gelegen  oude  kerkhof,  is  gedeeltelijk  met  vruchtbooiuea 
fl^bat  en  grouleudeels  tot  speelplaats  voor  de  schooljeugd  iiigerij;t. 

l)e  ainiwe  begra^rplaals  in  deze  gemeente  ,  ligt  buiten  ,  duch  zeer 
0gÉWldorp,  en  is  zonder  iMyfel  een  der  fraaiste  begraafplaaben 
^  JrittdUnde,    het    is    geheel   van    een    ruim  water  cii  boümjc«a» 


L 


S  T  R.  779 

omringd  en  oaet  een  bek ,  Tan  de  daarvoor  liggende  tot  wandelplaals 
ingerigie  plantaadje ,  afgesloten. 

Men  vindt  er  tweederlei  armen ,  namelyk  de  algemeenen  of  Heilige 
Geest-armen  en  de  Diakonie-armcn  ,  de  eerste  wordt  onderhouden  uit 
de  subsidien  van  de  gemeente,  en  de  laatste  uit  hunne  eigene  fondsen 
en  uit  de  collecten.  De  weeskinderen  worden  bij  de  in-  en  opgexete- 
nen  der  plaats  besteed. 

Het  Dorpshuis  is  een  oud  gebouw  ,  van  voren  met  een  breed  bordes 
roet  trappen  ,  waarop  ter  we<lerzijdcn  twee  zittende  leeuwen  ,  ieder  bet 
wapen  van  het  dorp  vasthoudende ,  voorzien,  van  binnen  bevat  het  een 
ruim  voorportaal  en  bodeskamertje  en  eene  ruime  en  net  ingcrigte 
raadzaal ,  onder  het  bordes  en  voorportaal  is  een  ruim  verwulf,  voortijds 
gediend  hebbende  tot  Wa a g ,  onder  het  dorpshuis  is  ecne  Gevangenis, 
bestaande  uit  een  voorportaal ,  een  grout  en  twee  kleine  vertrekken  , 
allen  rondom  met  drie  duims  eiken  planken  betimmerd  en  van  zware 
dubbelde  deuren  voorzien  ,  het  grootste  van  die  vertrekken ,  dient  thans 
nog  tot  Kantonnale  gevangenis,  de  overige  zyn  buiten  gebruikt ; 
op  de  zolder  van  het  dorphuis,  is  nog  aanwezig,  het  rad,  hetwelk  tot 
radbraken  gediend  heeft,  de  oude  yzers  tot  brandmerken  ,  de  gecselpaal 
en  dicrgelyke ,  benevens  nog  ecnige ,  hoewel  zeer  gescbondene ,  over- 
biyfselen  van  eene  pijnstoel ,  allen  gedenkteekenen  van  vorige  eeuwen , 
toen  op  dit  dorp ,  als  hoofdplaats  van  bet  baljuwschap  van  Stryen  , 
het  halsregt  uitgevoerd  werd. 

Men  heefi  er  ook  een  departement  der  Maatscbappy  :  Tot  l^ut  van 
''l  w^fyemeen ,  hetwelk  den  30  April  1823  is  opgerigt  en  30  leden  telt. 

De  kermis  valt  in  den  tweede  Maandag  in  September. 

In  bet  jaar  1759  werd  dit  dorp  grootendeels  in  de  asch  gelegd. 
Deze  brand  nam  eenen  aanvang  op  Dingsdag  den  22  Mei ,  's  morgens 
ten  half  negen  ure ,  in  bet  huis  van  eeneu  timmerman  ,  dat  drie  buizen 
van  den  toenuialigen  Schout  en  Secretaris  af  stond ,  door  welk  ongeluk 
ook  vele  papieren  van  de  secretarie  verbrand  zyn.  Volgens  de  beste  be- 
rigten  daaromtrent ,  zou  de  brand  ontstaan  zij  o  door  eene  vrouw ,  die, 
terwijl  zy  pek  smolt  en  bet  vuur  met  krullen  en  ligte  brandstofFen 
aanstookte ,  been  ging  en  zich  met  andere  zaken  bezig  hield  ;  toen 
sy  weder  naar  haar  pek  smelten  kwam  zien ,  vond  zij  dat  de  vlam 
er  reeds  meester  van  was ;  de  daarby  liggende  ligte  braiidstoiTen  en  het 
gebeele  huis  vWen  weldra  in  den  brand ;  ongeloofelyk  schielyk  had 
de  vlam  de  overhand ,  en  de  sterke  noordclyke  en  noordwestenwin- 
den ,  maakten  ,  dat  hij  wel  tot  acht  of  tien  huizen  te  gelyk  over- 
sloeg. Één  uur  slechts  na  de  uitbarsting  van  den  brand  stonden  reeds 
alle  de  huizen  in  lichtelaaije  vlammen,  en  het  was  naauwelyks  elf 
ure ,  of  genucgzaam  alle  de  gemelde  huizen ,  ruim  honderd  in  getal , 
waren  reeds  geheel  door  de  vlammen  verteerd ,  en  het  schoone  dorp 
als  in  eenen  pumhoop  veranderd  :  de  brand  was  zoo  geweldig ,  dat  zelts 
de  sluisdeuren  tot  op  het  water  toe  afbrandden. 

In  het  jaar  1773 ,  toen  er  op  onderscheidene  plaatsen  polders  onder- 
liepen en  dyken  doorbraken  ,  geraakten  hier  ook  weder  twee  kleine 
polders  onder  water,  zyiide  de  Oude-Klem  en  de  Nieuwe-Klem ,  dat 
echter  schielyk  Meder  verholpen  werd.  —  Het  wapen  dezer  gem.  is 
het  zelfde  als  dat  van  het  voorm.  graafs.  Stryen. 

STUIJËN  (IIËT  ÜUIS-TË),  voorm.  kast.  in  hti  Land-van-Stnjen , 
prov.  JYoord'/haband,  arr.  en  2^  u.  N.  O.  vao  Breda,  kant.,  gem.  en 
20  min.  N.  van  Oosterhout, 

Dit  kast.,  ook  wel  de  BoaaT-vAS-OosTBBHOUT  of  het  K4STEEi.-VAii*0ot- 
TEBuooT  genaamd  ,  is  gesticht  door  Willbh  ,  Heer  van  Strijen ,  een  jaar 


780  S  T  E. 

na  den  tlag  van  Woerin^^ni  dut  in  kei  iaar  1289.  Het  was  mhtnt 
van  steeneo  iran  de  grooUte  toort ,  dik  0.709  ell.,  lang  0.27I  cU.  i 
breed  0.15  ell.  Het  icbynt  een  leer  tterk  geboaw  gewtsesi  te  tfji 
mei  muren  en  torens  hoog  opgebouwd,  lijnde  de  muren  1.47  ell.  ti 
de   toren    l!2.55    breed.     Het  gebouw    was  omsiDgeld   mei   wallea  t 

Sracklen  en  Yoerde  den  titel  vao  booge  heerlyklieid.  Ondenck 
ene  goederen  onder  Dongen ,  Dorst ,  UlFenhoui ,  Weroboui ,  Stsi 
boven ,  Ooiterbont  en  Zuodert  waren  er  aan  ODderhooiïg.  De  bee 
lykheid  is  in  bet  geilacbt  der  Heeren  ?an  SrniJta  geblevea  I 
in  bel  iaar  1594 ,  wanneer  Goido  tas  VLAAiBBBfic  ,  Heer  ram  iti/dba 
borg  f  als  in  buwelyii  bebbende  BeiTRix  ,  Vrouw  va»  Pmliem  em  Siiya 
baar  in  errpaclit  gaf  aan  Heer  Willbi  yai  Oo?bxtoobbb  ,  wiens  nsi 
insgelijks  Wilisb  genaamd ,  dese  heeriykbeid,  met  die  ybb  OMb 
hout,  naliet  aan  Jar  var  Polabir,  Heer  wan  de  Leek  en  Brtit 
waarna  hel  in  de  bar.  van  Breda  ingelyfJ  is  en  steeds  daarin  geUeva 
Getegde  Willib  var  Dovbrvoordb,  bad  bij  dat  buit  ecoe  achooBe  dia 

e  aarde  aangelesd ,  welke  ongeveer  1900  ellen  lang  en  rondom  netrti 
elsels  omheind  was.  Later  is  dit  park  echter  gebeel  en  al  vervalki 
en  nu  vindt  men  in  de  plaats  daarvan  een  bosch ,  dat  van  lijd  tot  tj 
vergroot  en  verbeterd  sijnde,  ibaos  eene  zeer  aangename  wandelii 
voor  de  inwoners  oplevert.  In  de  Hoeksche  en  Kabeljaaawsche  ai 
lusten ,  moet  dit  kasteel  belegerd  en  ingenomen  tijn  geweest.  YalfH 
de  overlevering  sonde  de  Heer ,  die  bet  destijds  bewoonde ,  licd 
dal  bij  bet  niet  konde  uithouden ,  de  kettingen  der  bniggen  mtt  hd 
delakens  hebben  lalep  bekleeden ,  de  bruggen  mei  dekens  belegd  c 
sijne  paarden  de  boeven  met  vilt  bewonden  hebben  en  kou  ,  md  aj 
huisgezin  en  de  kostbaarsle  voorwerpen ,  in  hel  holste  van  den  nacht 
sonder  dat  zulks  door  de  belegeraars  werd  opgemerkt,  ontkomen  liji 
waarop  het  slot  uilgeroofd  en  verbrand  is.  Den  3  Maart  1710  e 
den  90  April  1711 ,  zijn  cenige  sleenen  van  de  bouwvallen  verkocbt 
waarna  de  fundamenten  van  tijd  lot  tijd  zijn  uitgegraven  ;  waar  dl 
wc|;cns  de  hechthcid ,  niel  doenUjk  was ,  heeft  lueu  ae  laten  spriagci 
ea  verkocht,  om  *s  lands  vestingen  tot  grondslagen  tegen  het  walc 
te  gebruiken.  De  Rrgcring  van  Oosterlioul  vreezende  ,  dat  dit  gedenk 
stuk  der  oudheid  geheel  wegge? oerd  zoude  worden  ,  aangezien  er  in  17i 
nog  slechts  gedeelten  van  iwce  hooge  torens  overbleven,  welke  oai 
niet  afbraak  bedreigd  werden ,  verzocht  den  97  Jun^  van  dat  jaar 
aan  den  Domeinraad ,  die  torens  te  mogen  behouden ,  waarop  beslota 
werd ,  dat  de  grootste ,  waarvan  nog  een  hoek  of  twee  zijmuren  aaa 
wczig  waren  ,  zoude  blyven  slaan  ,  maar  de  kleinste  afgebroken  wordea 
Dit  gedeelte  van  den  gezegden  groolcn  toren  ziet  men  ook  nog  heda 
als  een  bouwval,  boven  het  hooge  gehoomle  uitsteken.  Het  bosck 
wa.i('in  het  slaat,  en  dal  men  onderscheidt  in  hel  Slolbosch  ,  bet  Rul- 
sel bosch ,  het  Schol vercnhosch  en  het  Schapenbosch,  behoort  thans  oo| 
aan  het  Domein.  Vol^^ens  eene  algemeene  overlevering  hebben  de  Hce< 
ren  ,  die  dit  slot  bewoonden  ,  op  den  eersten  Paaschdag  ,  alle  de  kio- 
deren  ,  die  hun  kwamen  begroeten  ,  op  dit  slot  op  paasclicyércn  oat- 
ba.ilt ,  hetgeen  ten  gevolge  had ,  dal  de  inwoners  van  Oosterlioul  ea 
daaromtrent  des  namiddags  dcrwaarU  wandelden  ,  om  dit  kinderfeest 
te  a.inscltoiiwen ,  waarvan  de  gewoonle,  om  op  den  tweeden  Paaschdag 
naar  de  vnarl ,  nnby  hel  Slolbosch ,  te  wandelen  ,  en  aldaar  paasck- 
cyorcn   te  eten  ,  tol  heden  nog  in  gebruik  is  gebleven. 

I)c  grcnsscheiüing  van  hel  grnaf<«chap  Holland  en  hel  hertogdom  Hra- 
band  mooi  voorheen  door  dit  kasteel  geloopcn  hebben  ,  want ,  blij- 
kens  de  verklaring  deswege  gercgtciyk  afgelegd  ,  las  de   Rapellaan  ia 


S  T  R,  781 

Holland  mis ,  tenr yi  Willbr  tah  Dovihtooidb,  Heer  Tan  deicn  burg ,  die 
in  Braband  boorde.  Daar  er  dikwyls  onecnigbeden  over  de  grenien 
tuMcben  Holland  en  Braband  gerezen  waren ,  beeft  men  in  het  mid- 
den der  derlieode  eeuw  ,  in  hel  bijwezen  van  eene  groote  schaar  nieuws- 
gierigen ,  op  de  grenslyn  der  heitje  lauden  ,  een  groot  vuur  aangelegd , 
daarop  eenen  Tellen  os  gebraden ,  en  al  de  aanwezigen  met  bet  vleeseü 
onthaald ,  hopende  ,  dal  deze  plegtigbeid  nimmer  uit  bet  geheugen  gaan 
sou,  en  men  dus  steeds  de  ware  grenzen  zou  kunnen  wederTÏnden. 

STRIJEN  (HET  LAND-YAN)  of  de  Stbijbiiscib  waabd  ,  Toorm.  balj., 
proT.  Zuid-Holland ;  palende  N.  aan  bet  balj.  Tan  Zuid-Holland,  O. aan 
de  Dordscbekil,    Z.  aan  bet  Hollandsdiep ,    W.  aan  de  Beijerlanden. 

Het  beTal  dal  gedeelle  Tan  het  Toorm.  Qraskh. Strijen ,  hetwelk,  na 
de  scheiding ,  die  daarTan  in  het  begin  der  dertiende  eeuw  plaats  bad, 
den  naam  Tan  STauis  behield  en  den  titel  Tan  heerl.  aannam.  Van 
de  Tolgreeks  der  Heeren ,  die  deze  heeri.  bezeten  hebben ,  weet  men 
weinig  met  zekerheid.  Nadat  de  heerl.  door  huwelijk  in  het  huis 
▼AS  PoTTiR  gekomen  was,  is  het  door  den  dood  Tan  Heer  Jakos  tav 
Gaasbeb£  ,  Heer  van  Putten  en  Strijen  ,  die  zonder  kinderen  overleed  , 
aan  de  graiflijkheid  Tan  Holland  TerTallen  en  een  afzonderlijk  bal- 
juwschap gebleven., 

De  slad  Dordrecht  beweerde  wel  in  Troegere  tijden  ,  dat  bet  aan  het 
baljuwschap  Tan  Zuid- Holland  onderhoorig  was,  maar  het  geding  bier- 
OTer  geToerd,  TÏel  tegen  haren  eisch  uit.  De  LAROBB-TAM-bTBUBH  heb- 
ben eertyds  wei  in  de  gemeene  bedyking  Tan  den  Grooten-fFaard  ge- 
legen, doch  sy  hadden  hun  byzonder  dykregt  en  dykschoow,  tot  in 
bet  jaar  1395  ;  wanneer  Zwedbb  tar  Gaasbbbk  ,  Heer  van  Putten  en 
Stbubv  ,  de  dykschouw  OTergaf  aan  Dykgraaf  en  Gezworenen  Tan  den 
Grooten-Waard ,  ter  gelegenheid  Tan  eene  dykbreuk,  Tan  den  Lande- 
Tan-Heusden  en  anderen ,  welke  ALsaEcaT  tar  Beijebbr  beloofde  te  her- 
ttellen. Het  is  onzeker,  wanneer  de  landen,  die  na  den  groeten  wa- 
tervloed weder  syn  opgekomen  ,  op  nieuw  bedykt  syn  ,  boewei  men 
weet,  dat  Heer  Jakob  var  Gaaibrbk,  op  Si.  Gregoriusdag  van  1436, 
de  bedyking  Tan  den  Polder-van-den-Ouden-Lande-van-Stryen «  aan  do 
ingelanden ,  die  daarin  geëerfd  zouden  zijn ,  vergund  heeft ;  doch  bij 
behield  aan  zich ,  om ,  als  Heer ,  ten  eeuwigen  dage  Dijkgraaf  te  zul- 
len BÏjn  of  eenen  goeden  man  in  zijne  plaats  aan  te  stellen ,  alsmede 
bet  regt  der  aanstelling  van  zeven  Üeemraden  ,  om  met  de  Dijkgraven 
dit  land  te  zamen  te  regeren.  In  het  zelfde  jaar  hce(\  de  Heer  var 
Gaasbbbk,  om  deze  bedyking  te  bevorderen,  ook  de  landen  van  d<i 
onwilligen  overgenomen  en  daarvoor  renten  Terleid.  Onder  het  bal- 
juwschap Tan  blryen  behoorden  Stryen,Gillaarlsboek,  St.  An- 
tonie-polder ,  >Vestmaas,  Groep,  Gromstrycn  (waarin  de 
d.  Klaaswaal  en  Buitensluis  of  Numansdorp),  *sGraTen- 
deei  en  Leer- ambacht,  en  besloeg  alzoo  het  grondgebied  der 
tegen noordige  gem.  M  umansdorp,  *s  GraTendeel-  en-  Leer-am- 
bacht,  Klaaswaal ,  Stryen,  Stryensch e-sas,  Westm aas- 
en -Groep,  benevens  een  gedeelte  van  de  gem.  Maasdam  ;  eene  op- 
pervlakte beslaande,  volgens  bel  kadaster,  van  15,554  bund.  53  t.  r. 
55  T.  elL,  waaronder  13,741  bund.  97  t.  r.  S  t.  cll.  belastbaar  land. 
Hen  telt  er  153^  b.,  bewoond  door  S098  hiiisgez.,  uitmakende  eene 
bcTolking  van  ruim  12,000  inw.,  die  meest  bun  beslaan  vmden  in  den 
landbouw  I  de  vlassery  en  den   meekrapleelt. 

De   Hervormden,    die    er   ongeveer   11,700   in    getal   zyn ,    onder 
welke  4000  Ledematen  ,   maken   de   zeTen  volgende   gemocntcn    uit : 


782  S  T  R. 

St.  Aothonie-polder,  CilUarithoek,  'sGraTcndeel,  Kh» 
waal,  Noinaotdorp ,  geiegd  de  Buitensluit,  Stryea  a 
MTeitmaai,  velke  xeven  kerken  hebben  ,  waarin  door  eTen  loofé 
Predikanten  dienst  gedaan  vordt. 

I>e  100  Cbrislelijke  Afgescheidene,  die  er  wonen  ,  maken  de  ga 
Tan  J^mtmausiorp  uil.  —  Uet  lOtal  E? angelisch  Lutherscben  ,  dat  m 
er  aantreft ,  «ordt  tol  de  gem.  Yan  Dordrecht  gerekend.  —  De  R.  L 
die  er  120  in  getal  lijn  ,  parochiëren  te  Oud^Beijerland,  —  De  Lr. 
\MB  velke  men  er  100  aantreft,  behooren  tot  de  riogsynagoge  t 
Omd^BnjerlanJ. 

STRlJE?i  (CROM-),  bccrl.  in  den  noeUehe-waard ,  prov.  ZuidBd 
iamd.     Zie  CtoiiTiun. 

STaUE%  iMLCW-),  beerl.  op  het  cil.  Tholen,  ^row.  Zeeland,  dia 
en  arr.  Zierikzee ,  kant.  Tholen,  gem.  Poortvliei'eK-Jfiemw-Stnjn 
palende  W.  en  N.  aan  de  bcerl.  Poortvliet,  O.  aan  de  jurisdictie  va 
Molenen  de  heerl.  Scbakerloo,  Z.  aan  de  Ooster-Scbelde ,  Z.  W.  a 
éem  Stcelands-polder. 

Dcw  beerl.  bestaat  ait  den  Nieaw-Stryen-polder ,  bevat  b 
fek.  Strycnham,  benevens  twee  hofsteden  of  boerderQen  ,  en  beslail 
volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  van  74  biind.  67  v.  r.  86  v.dl. 
vaaronder  63  bund.  18  v.  r.  4  v.  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  < 
19  h.,  bewoond  door  25  huisges.,  oitmakende  eene  bevolking  van  rtia 
ISO  inv.,  die  meest  io  den  landbouw  en  betdijkwerk  bon  bestaan  visdei 

De  inw.,  die  er  allen  Herv.  slfn,  behooren  tot  de  gem.  PoortwUtL" 
Men  beeft  in  dexo  beerl.  geen  school ,  maar  de  kinderen  genieten  m 
derwys  te   Poortvliet. 

Het  schorre  dezer  beerl.  is  eerst  tot  een  leen  uitgegeven  ,  te  be^ 
ken  by  Willem  ,  Graaf  van  Uolland  en  Zeeland ,  in  bet  jaar  1307 
aan  lieer  Boodins  var  YBassKi,  Ridder,  en  sgne  nakomelingeo.  Da 
keeriykbeid  heeft  voorroaals  toebehoord  aan  Mevrouw  Cobsiilia vm Srsun 
volgens  brieven  van  den  31  December  1641.  Vervolgens  is  daarvan  bnti 
geworden  de  llccr  Jacob  Wirkelhah,  Ordinaris  Gfcommitteerde  Bv 
ter  vergadering  van  Zeeland  ons.  Zij  behoorde  in  bet  laatst  der  rorij 
eeuw  aan  den  lieer  Maetikus  BoLLAAKT.  De  eigendommen  ,  tot  de  heei 
beboorende,  s\jn  verkocht;  alleen  de  titel  van  Amiiachlshecr  is  in  li 
bciit  van  den  Heer  Bbi&t  vah  Kehper  ,  thans  in  Oost-Indië. 

Uct  ^apcn  van  Niecw-Strubr  bestaat  uit  een  veld  van  xilvcr,  n 
eenen  ham  van  sabel. 

STUIJEN  (UET  OU  DEL  AND-VAN-)  of  de  OooBLAimscnB-poLn» ,  pol 
in  bet  Land-van-Strijen ,  prov.  Zuid- Holland,  arr.  Dordrecht,  kaï 
*M  Gravendeel,  gem.  Strijen;  palende  N.  aan  den  MunuikenlandscJ 
polder,  N.  O.  aan  den  bt.  Anlhonie-polder,  O.  aan  den  Oud-BunuTi 
tura-polder  en  den  Nieuw-Bonaventura- polder,  Z.  aan  het  Land-\i 
Bacb,  Z.  W.  aan  den  Oude-Klem,  W.  aan  den  Nieuw-Crouislrijcnxd 
polder  en  den  Westmaas-Nieuwlandsche-polder. 

Deze  polder  beslaat,    volgens   bet    kadaster,    eene   oppervlakte  ^ 
tS08  bund  ,  en  wordt  door  zes  molens  en  twee  sluizen  van   het  os 
Wlige  vrater  ontlast.     Het  dyksbcstuur  beslaat  uit  ccncn  Dijkgraaf , 
Mmnradcn,  cencn  Secretaris  en  eencn  Penningmeester. 

STRIJËNHAM,  eigenUjk  Nibow-Stbubii ,  by  de  mwoners  enkel  Stb 

«oamd,  gch.  op  het  eil.  Tholen,  prov.  Zeeland,  distr.,  arr.  en  4^ 

.O.  van  Zieiikzecj  kant.  en  1  u.  W.  ten  Z.  van  Tholen,  gem.  cn\ 
SL  IbebO.  van  Poortvliet;  met  19  h.,  waaronder  tucc  boerderijen  ,  xiji 
^Mhge  meest  geringe  arbeidersbuisjes.  Men  telt  er  ongeveer  120  ii 


rkaao 
O.  1 


S  T  R.  795 

Hei  d.  PoorUlict  had  hier  Toorbeen  lyna  nitwaierinff  door  eene  be- 
kwame tluiskil  in  de  Ooster-Scbelde ;  velke  sluitku  door  Fiurt , 
KoDing  van  Spanje ,  als  Graaf  van  Holland  en  Zeeland,  den  ïnwoaere 
van  Poorlvlict,  in  deo  jare  1562  gegund  werd,  tol  eene  icheepFaart, 
om  den  Terfoer  van  hunne  goederen  gemakkeiyk  ie  maken.  Thans 
syn  hier  ter  plaatse  de  sluis,  waardoor  de  Polder-van-Oud-PoortTÜet 
op  de  Sehelde  uilwaterl ;  daartoe  ligt  ten  N.  W.  Tan  dit  geh.  eene 
sleencn  sinis ,  gebouwd  in  1832 ,  ïn  den  dyk  aldaar.  Door  dexe  sluit 
komen  de  PoortTlietacha  watergangen^  binnen  den  Nienw-Siryensche- 
polder  y  te  samen  ,  en  stroomen  door  een  breed  kanaal ,  lynde  da 
Toorm.  kil  of  kreek,  waarop  sich  ook  de  Steelands-polder  door  een 
sluuje  ontlast,  midden  door  dit  gehucht,  naar  dein  1832.Ternieiiwde 
steenen  seesluis  en  Terder  in  de  Schelde,  alwaar  hel  een  haventje 
vormt,  dat  eenige  bedry^igbeid  doet  ontstaan. 

Er  ligt  in  dit  geh.  eene  steenen  brug ,  o?er  genoemde  uitwatering, 
aan  den  ryweg  op  Poortvli'et ,  «elke  in  1837  vergroot  is. 

STRIIENMONDE,  voorm,  d.  in  den  Groote-Zuidhollandsehe-waard, 
Zit  SraiesHOSDB. 

STRIJEN-POLDER  (NIEÜW-),  pold.  in  beteil.  TKoUn,  prov.  Zen 
land,  arr;  en  distr.  Zierikzee,  kant.  Tholen,  gem.  Poortvliet ;  palende 
M.  O.  aaa  den  Polder-van-Oud-Poorl vliet ,  O.  aan  den  Oud-blryen- 
polder  en  den  Polder-van-Schakerlo*  Z.  aan  de  schorren  tegen  de  Oof« 
ter- Schelde,  Z.  W.aan  den  Steelands-polder. 

Deze  pold.,  welke  in  het  jaar  1310  is  ingedykt,  beslaat,  volgent 
het  kadaster,  eene  oppervlakte  van  74  buod.  67  v.  r.  86  v.  ell.,  waar- 
onder 63  bund.  18  v.  r.  4  v.  ell.  tchotbaar  land ;  telt  19  h.,  waaron- 
«ler  8  boerderyen ,  en  wordt  door  eene  sluis ,  op  de  Oosler-Scbelde , 
Tan  het  overtollige  water  ontlast.  Hy  staat  onder  het  polderbettuur  van 
Poortvliet. 

STRIJEN-POLDER(OUD-),  pold.  in  beteil.  TMen,^Toyf.  Zeeland, 
distr.  en  arr.  Zienkzee,  kant.  en  geni.  Tholen;  palende  N.  aan  den 
Polder-van- Vyftienhonderd-gemeten ,  O.  en  Z.  aan  den  Polder-van- 
Schakerlo,  W.  aan  den  Nieuw'Stryen-polder  en  den  Polder-van-Oud- 
Poortvliet. 

Dese  pold.,  welke  in  het  jaar  1310  hedykt  is,  beslaat,  volgens  het 
kadaster,  eene  oppervlakte  van  62  bund.  64  v.  r.  3  v.  ell.,  waaronder 
59  bund.  51  v.  r.  23  f.  ell.  schotbaar  land,  en  wordt  door  eene  beul, 
in  den  pold.  de  Yyflienhonderd-gemelen,  van  het  overtollige  water  onl* 
latt.  Er  staat  daarin  eene  hoeve.  Het  polderbestuur  beslaat  uit  eenen 
Dykgraaf,    vier  Gcsworcnen  en  eenen  Penningmeester. 

STRUENSCllE-DIJK  (DE),  dyk  in  het  Land-^van-Strijen ,  prov. 
Zuid' Holland ,  loopende  van  het  Stryensche-sas  noordoostwaarts  tot 
aan  Meeuwenoord ,  van  waar  hy  verder   de    Boohouk  genoemd  wordt* 

STRIJENSCÜE-HAYEN  (DS),  water  in  het  iMnd-van^Strijen ^  prov. 
Zmi'Holland.  f 

Het  heeft  een  uur  lengte  en  loopt  van  het  d.  Stryen  in  eenen  soid- 
oosteiykcn  kronkelenden  loop,  door  het  Stryensche-sas,  in  het  Hollands* 
diep,  waarvan  het  door  eene  sluis  afgesloten  is.  Op  dese  voormalige 
kreek  MEjitercn  de  daaraan  grenzende  en  achter  gelegene  polderlanden  uit» 

STRIJENSCHE-POLDëR  (D£),  pold.  in 'het  Land-van-Sifiïtn ,  prov. 
Zuid-Bolland,  arr.  Dordreeht,  kant.  's  Gravendeel ,  gedeelleiyk  geiii. 
Sttijen,  gcdeelteiyk  gein.  Strijensdie'Sag ,  gcdccltciyk  gcm.  *s  Graven» 
deel-en-Leerambttc/U ;  palende  N.  W.  aan  den  Kooilandscbe-polder  en 
den  Trekdamsche-polder ,  N.  O.  aan  den  Kil-polder,  0.  aan  Bevertoord  , 


784  S  T  R. 

Meeawenoord  t    deo  Ood-BeTcnoordsche-polder    eo    den    Maria- polder, 
Z.  aan  hel  UolUads-dicp ,  W«  aan  deo  pold.  hei  IjSiid-TaD-Esdi. 

Deie  pold.,  welke  in  bet  jaar  1647  bedykt  is,  beslaat,  Tolgens  hel 
kadailer  ,  eene  oppenrlakte  iran  440  band.  44  ▼.  r.  75  ▼•  cIL,  aBa 
schotbaar  land;  aU:  onder  Slrijen,  342  bund.  75  ▼.  r.  48  ▼.  dL; 
onder  bet  Strij§nuhê'Sat ,  15  bund.  97  v.  r.  85  t.  ell.,  eo  oads 
*s  Graveninl-en'LetrambaclU  y  8S  bund.  41  v.  r.  40  ▼.  ell.  Hca  tfk 
er  8  boerderyen ;  als :  3  onder  Strije» ,  3  ooder  Sirijemsdke-mt  ca 
d  onder  '«  Gravendeel-en-Lttrambaeht.  Hij  wordt  door  Tier  tlimcB, 
op  de  haven  van  Stryen,  en  eene  in  den  leedyk,  op  het  Hollands-diep, 
van  het'  overtollige  water  ontlast.  Het  polderbestaar  bestaat  oit  eeaca 
Dykgraaf,  vier  Ueemraden  en  eenen  Secretaris ,  die  ieTeas  Peaaiaf- 
meester  is» 

STEIJENSCHE-SAS ,  gem.  in  het  Xaaif-^a-iSlrtye»,  proT.  Zai^ 
HolUndy  arr.  Dordnehi,  kant.  'sGraptndeel  (14  k.  d.,  4  in.  k.,  5s.d.); 
palende  W.«  N.  en  O.  aan  degcm.  Slryen,  Z.  aan  het  Hollaodseb-dicp. 
Dese  gem.,  welke  vroeger  tot  de  gem.  van  NiervaaH  of  de  Khakd 
behoorde,  en  door  de  inbraak  van  den  Zuidhollandsche-waard ,  in  Itil, 
daarvan  is  afgescheiden  <  bestaat  uit  een  gedeelte  vanden  Stryenscke 
polder  en  van  bet  Buitenland-van-het-Land-vao-Esek, 
en  bevat  daarin  het  d.  Stryensche-sas.  Zy  beslaat,  Tolgeaskt 
kadaster,  eene  oppervlakte  vao  220  bund.  7  t.  r.  54  t.  ell.,  waaroefa 
38  bund.  28  v.  r.  9  v.  ell.  belastbaar  land.  Men  telt  er  42  b.,  k- 
woond  door  54  buisges.,  uitmakende  eene  bevolking  Tan  mim  270  ia*., 
meest  arbeiders. 

De  inw.,  die  er,  op  13  na,  allen  Herv.  syn,  bebooren  totdefcn. 
Tan  Sirijen,  —  De  13  R.  K.,  die  men  er  aantreft,  vrorden  tot  ét 
stat.  van  OtfJ-^ftyer^fM/ gerekend. —  Men  heefi  er  eene  school,  wdie 
gemiddeld  door  een  getal  van  60  leerlingen  besocht   wordt. 

Het  dorp  Stiijbiscbi-sas  ligt  2^  u.  Z.  Z.  W.  van  Dordrecht ,  1{  a. 
Z.  Z.  W.  van  *s  Gravendeel ,  aan    het   Hollands-diep. 

Het  was  vroeger  eene  seer  levendige  plaats ,  doordien  van  daar  of 
de  Moerdyk  de  voorname  overzetplaats  was  voor  de  reisigers  vao  Hol- 
land naar  Braband  en  terug;  maar  sedert  dit  veer,  in  het  jaar  18:20, 
Tan  Stryensas  naar  Willemsdorp  verlegd  is ,  heeft  het  Sraijtüscis-SAS 
Teel  van  syne  levendigheid  verloren  ,  ofschoon  hier  nog  een  scboitea- 
Teer  op  de  Moerdyk  en  op  de  Roodevaart  bestaat. 

Het  dorp  ontleent  synen  naam  van  eene  sas  of  sluis ,  welke  aldaar 
in  den  seedyk  van  den  Stryeosclie-polder  ligt ,  en  waardoor  de  Stfj- 
ensche-haven  zich  ontlast.  Deie  sluis  wordt  door  negen  Gemagtigdeo, 
uit  alle  bijzondere  polders  van  Strijen ,  bestuurd  en  door  de  Ingelandea 
onderhouden.  Op  den  westelyken  bavendyk  is  een  lantaarnlicht- 
opstand. 

Deze  plaats  heeft  in  de  geschiedenis  eene  treurige  vermaardheid  ver- 
kregen door  het  verdrinken  van  den  dapperen  Joar  Willbb  Fbiso,  Priai 
van  Oranje  en  Stadhouder  van  Friesland  en  Groningen  ,  op  den  18  Js* 
ly  1711  (1). 

Men  heeft  er  in  het  laatst  der  vorige  eeuw  cenigo  kustbatlerijea 
aangelegd,  welke  later  vervallen  zijn. 

De  kermis  valt  in  den  tweeden  Pinksterdag. 
STRIJENSCHE-SAS   (UITWATEKENDEPÜLDERS-DOOR-HET) » 
diikaadjein  hei  Land't>an-Strijen ,  prov.  Zuid- Holland ,  arr.  Dordrecht  f 

|l)  Sm  A  iHWvtr  Md«r  biur  voor  odb  «rt    Vonn/K. 


S  T  E.  78tS 

kant.  't  Gravendeel;  gedeellclgk  gem.  Siri^'en,  {^edeellelijk  gem.  Sirif» 
ensche-toi;  palende  N.  aan  den  MuDoikenlaodscne- polder,  dtn  St.  Ao- 
thonic-polder  en  de  polders  onder  Puttershoek  en  de  Myi ,  O.  aan  de 
Polders-onder-*s  Gravendeel ,  Z.  aan  de  schorren  tegen  bet  fioIUnds-diep, 
W.  aan  de  polders  onder  Numansdorp  en  Klaaswaal. 

Deze  dijkaadje  bestaat  uit  den  pold.  Mienw-BonaTenlara,  het 
Oadeland-van-Stryen  ,  bet  Land-Tan-Esch ,  den  Strijen- 
sch&>polder,  Oud-fionaventura,  den  Kooilandsche-poU 
der,  den  Zaid-Ravelsche-polder  en  den  Noord-KaTelsehe- 
polder. 

Er  bestaat  ofer  dexe  dykaadje  een  collegie  Tan  negen  Gemagtigden 
nit  deie  polders ,  als :  iran  Nieuw^Bonaventura  drie  leden ;  van  het 
Oudeland-?an-Stryen  twee ,  Yan  bet  Land-van-Esch ,  den  Slryensche- 
polder,  Oud-Ronavenlnra  en  den  Kooilandscbe-polder  ieder  een  lid. 
Tot  dese  administratie  behoort  de  uitwateringssliiis  te  Slryen-taa ,  met 
het  daarby  beboorende  gedeelte  der  Haven-van-Stryen. 

STEIJENSGHE-WAARD  (DE),  Toorm.  balj.,  proT.  Zutd-Uolland. 
Zie  Stbijiü  (Het  Lahd-tar-). 

STRIJëN-VAART  (DË)  ,  Toorm.  kreek  in  bet  Oudeland-van-Slrijen , 
prov.  Zuid'Uolland ,  licb  uitstrekkende  tot  aan  dat  van  Esch  ,  alwaar 
het  in  twee  takken  verdeeld  werd ,  welke  beiden  bare  wateren  ontlast- 
ten in  de  Wyvekeen  ,  dat  gedeelte  van  bet  Uollands-diep  tusscben 
Stryensche-sas  en  den  Moerdyk.  Thans  maakt  do  oosteiyke  lak  de  Stry- 
enscbe-haven  nit.     Zie  dat  woord. 

STRIJNE  (DE),  voorm.  riv.,  welke  een  gedeelte  van  JVoord-Bra- 
hand,  Zuid'JfioUand  en  Zeeland  bcspoelde.     Zie  Staibui  (Di). 

STRIJP,  gem.  in  de  Meijerij  van  *«  Ueriogeuhotch  ^  kw.  Kempen' 
land,  prov.  lYoord-Braband ,  berde  distr.,  arr.  en  kant.  Eindhoven^ 
(5  k.  d.,  25  m.  k.,  8  s.  d.);  palende  N.  aan  de  gem.Woensel-en-Eckart, 
O.  aan  Eindhoven ,  Z.  O.  aan  Gestel  en  Blaarthem  ,  Z«  en  W.  aan 
Zeelst. 

Deze  gem.  bevat  het  d.  Stryp,  benevens  de  geh.  en  b.  Heuvel, 
Scho'uwbroek,  Welschap,  Hurk,  Sliffert,  Schoot  enVen. 
Zy  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  van  939  bund. 
156  V.  r.  92  v.  ell.,  waaronder  904  bund.  75  v.  r.  76  v.  ell.  belastbaar 
land;  telt  132  b.,  bewoond  door  213  huisgez.,  uitmakende  eene  be  vol- 
king  van  1040  inw.,  die  meest  door  den  landbouw  bestaan  ;  men  vindt 
er  echter  geen  groote  maar  kleine  boeren  en  vele  vrevers  en  spinners. 
£r  is  hier  eene  wol-  of  kaloenfabryk  en  cene  vcrwcry. 

De  grond  is  er  wel  zandig  maar  tameUJk  goed.  Rogge ,  haver , 
boekweit  en  keuken(;rocnten  zyn  er  de  voortbrengselen  van. 

De  inw.,  die  op  8  na  alle  R.  K.  zyn  ,  onder  welke  810  Gommuni- 
kanten ,  maken  eene  par.  uit  ,  welke  tot  het  apost.  vic.  gen.  van 
*«  Heriogenboich ,  dek.  van  Eindhoven  ,  behoort,  en  door  eenen  Pastoor 
bediend  wordt. 

De  8  Herv.,  die  er  vronen  ,  worden  tot  de  gem.  van  Eindhoven^ 
SiraiumStrijp'H^oentel-en'Tongelre  gerekend*  •—  Men  heeft  in  deze 
gem.  eene  school. 

Deze  gem.  is  met  Gettel  en  Stratum,  in  het  jaar  1569,  aan 
WiLLia  i,  Prins  van  Oranje,  verpand.  Zie  deswege  voorts  het  art. 
Gestel. 

In  1303  schonk  Jai  II ,  Hertog  van  Brahand ,  de  gemeentegronden 
aan  de  inwoners. 

X.  Dm.  30 


786  STR. 

Hol  durp  Steijp  ligl  ongeveer  6  u.  Z.  Z.  O.  van  's  llerlogrnboid 
M  min.  \V.  N.  \V.  van  EiiidhoveD,  en  lelt  in  de  kom  vao  hel  di> 
alli^en  do  kerk  en  enkele  faaiien ,  slaande  de  mcetlc  huisen  in  de  daart 
behoorondo  buurlcn  ,  alwaar  iQ  aan  onderscheidene  kleine  «egea  u 
spreid  li<;|vcn ,  waarom  dil  dorp  wel  eent  het  Molkwbbch  oee  Mnjn 
{Tcnoemd  wordl,  daar  het  voor  den  vreemdeling  niocydyk  it  de  rcj 
Htif;  of  uil  (rang  te  vinden. 

IK-it  Strup  oulingt,  volgens  sommigen,  STBiTiBn  sou  genoemd lij 
wegens  ccn  gevecht,  dal  hier  met  de  Noormannen  bou  zyn  voof; 
«allen  ,  is  van  allen  grond  ontbloot. 

Vóór  de  Reformalie  behoorde  de  benoeming  tot  de  pastory  van  Sni 
nan  bel  kapittel  van  Gorle^heim ,  in  het  land  van  Luik.  Na  dea  vn 
van  Munsler ,  lot  nog  in  het  begin  dezer  eeuw  ,  hadden  de  Kalbol 
ken  alhier,  onder  eenen  Pastoor,  Iwee  ellendige  schuur  kerkjes,  I 
cene  aan  t/en  Heuvel  en  bet  andere  aan  kei  Ken  gelegen.  Deie  lij 
omstreeks  bel  begin  dezer  eenw ,  wederom  vervangen  door  de  oode  | 
rocbickerk,  aan  de  H.  Tbqdo  toegewijd.  Deze  kerk,  die  in  het  de 
ligt,  is  laniclyk  groot,  beefl  een  klein  torentje  op  bel  midden, 
is  %an  een  orgel  voorzien. 

By  Stbup  loopen  drie  kleine  watervlietcn ,  de  Gender,  die  Sm 
en  Geitel  van  eikanderen  scheidt,  de  Run  dg  raaf,  die  limek 
ieeltt  en  Sibijp  henen  loopt  en  de  Windgraaf,  die  IF'sesi 
van  Stbup  scheidt.  -—  Men  beeft  onder  dit  d.  aangename  wandeliogr 

STRUP,  geh.  in  de  Meijerij  van  't Heriogenüsch ,  kw.  Ptelkm 
prov.  Ufoord-Brahand^  Derde  distr.,  arr.  en  3  u.  N.  O.  van  EM 
ven,  kant.  en  f  u.  N.  N.  W.  van  Helmond,  gem.  jémrle-Rirtel,  i 
Z.  W.  van  Aarie;  met  4  b.  en  niim  iO  inw. 

5TRIJP  of  Liibdbb-Stbijp  ,  geh.  in  de  Meijerif  van  *9  HertogtfAed 
kw.  Peeltandf  prov.  Noord- Braband,     Zie  LsBRnBasTBUp. 

STRIJPE,  geh.  in  hei  Land-van-f^oorne  ^  prov.  Zuid» Holland  f  ai 
en   1   u.  W.  Z.  W.  van  lirielle,  gcm.  en  {  u.  N.  N.  O.  van  Rotkan^ 

Dil  geh.  beslaat  uit  de  20  h.,  welke  in  de  Si  rijpe-polder  slaa! 
Men  telt  er  150  inw. 

STRIJPE  (ACHTER-) ,  gcdcelle  gronds  in  bet  L and-van- roornfy  pn 
Zuid'Uolfand,  arr.  en  kant.  Brieile  ,  geni.  Kockanje,  hel  noordelijk: 
gedeelte  van  den  Strijpe-polder  uitmakende.  —  Het  beslaat  eeae  ( 
pervlakle  van  109  bund.  69  v.  r.  75  v.  ell. 

STRIJPEN  (DE  GEMEENE-),  pold.  in  de  bar.  van  Breda,  pr( 
Noord-Brahand ,  Fterc/e  dislr.,  arr.  Breda,  kant.  Ginneken ,  jei 
•#  Princenhage. 

Van  deze  pold.,  welke  een  gedeelte  uitmaakt  van  den  pold.  /A 
en-Strijpen  ,  kan  de  oppervlakte  niet  arzondcriijk  worden  opgfgetc 
Men  zie  omtrenl  de  uitwalcring  en  bel  bestuur  bi*l  art.  IIal-es-Stri/pi 

STRIJPE-PÜLDER  (DE),  meestal  enkel  Sthijpb  genoemd,  pold. 
het  Land'van-Foorne ,  nrov.  Zuid-Holland ,  arr.  en  kant.  Brieli 
gem.  Aoci'an/e;  palende  n.  aan  Loddcrland,  O.  aan  den  Rnjjjjc-polJe 
/..  O.  aan  den  Naterscbe-polder,  Z.  voor  ccn  lecr  klein  gedeelte  » 
c-n  pold.  Pancrnsgors  en  voorts  aau  lüeuH-Rockanjc  en  Oud-RocLanj 
W.  aan  Slnifakker. 

Ikn  polder  beslaat,    volgens  bet  kadaster,  eene    oppervlakte  i' 
rj^  baad.  9  v.  r.  14  v.   ell.,  waaronder  5^1$  bund.  HO  v.  r.  41  f.  f 

««Mkaar  land  ;  lelt  20  b.,  waaronder  G  boerderijen  ,  en    wonlt  (J> 

^B  ihiii,  op  de  Maas,  van  hel  overlülli;]e  waler  onüasl.     Het  pM 

atfasWitaBt  uit  eenen  Polderschoul^  vijl'  Ledcu  cu  ceuen  Sccrctar 


rv 


Zi 


S  T  R.  '  787 

STRIJPHEULE,  goh.  op  het  eil.  Sehoumtn ,  prov.  Zeeland,  arr.  en 
S  a.  AV.  ton  Z.  van  Ziertkxê*  ^  kant.  en  3^  u.  Z«  W.  van  Brouwen^ 
koven ,  ffem.  N.  O.  Tan  Uaamtted: 

STRIJP8CHE  AA  (DE)  of  di  STaum-AA ,  watertje  in  de  Ëleijtrij  tan 
*s  liertogenbotch,  imr.  Peelland,  pro?.  floord-Brahand.    Zie  So»  (De). 

STRIJPSGHE-DIJK  (DE) ,  dyk  in  bet  Land-van-Foome ,  prov.  Zuid- 
Holland,  gem.  Rockanje ,  loopende  beiuidcn  de  Strype-polder ,  in  eene 
oosleiyke  rigling,  van  den  Molendyk  tot  aan  den  Hoogendyk. 

Op  desen  dyk  ligt  eene  batlery  in 'vervallen  staat,  uehoorende  tot 
de  liuie  tu9schen  BricUe  ca  Uellevoelilau. 

STRIONE  (DE),  voorm.  riv.,  welke  een  gedeelte  van  ifoord'Braband , 
Zuid' Holland  en  Zeeland  bespoelde.     Zie  Steiehb  (De). 

STRIPIE-POLDER ,  voorm.  pold.  in  IluUier-ambaclU ,  prov.  Zee- 
land, by  den  Stoppeldyk-polder,  welke  vermeld  wordt  in  een  itiik  van  bet 
jaar  1396,  waarin  Mab6abbtba,  Gravin  ean  Flaanderen,  naauwkeurig 
aanwijst  de  landen  en  schorren  door  Gravin  Jobahra  aan  de  abdy  van  Gam« 
bron  afgestaan.   Vermoedelijk  is  by  in  den  Sloppeldyk-polder  ingcdykt. 

STRIPS  (TER-),  voorm.  plaaU  in  Staats- F  laanderen  ^  in  Öoitbur^ 
}er'Amboc1U ,  prov.  Zeeland  ^  denkelyk  Oostbhdi  ,  op  het  eil.  fFulpen. 
Lie  dat  «oord. 

STRITUEH ,  volgens  sommigen  da  oade  naam  van  het  d.  Sraur , 
in  de  Meijerij  van  U  üertogenlHtteh ,  kw.  Kempeniamd,  prov.  Jfoord^ 
Braband,    Zie  Staiit. 

STROE,  oudtijds  Stboot  of  Stiobb,  d.  op  het  eil.  fFieringen, 
prov.  N oord' Holland y  arr.  en  10^  u.  N.  O.  van  Alkmaar^  kant.  en 
a  Q.  O.  Z.  O.  van  den  Helder,  gem.  fFierimgen,  aan  bet  ooslerstrand 
Tan  het  eiland,  i  u.  N.  O.  van  Hypolitushoef.  Het  was  eertyds  een 
leer  groot  dorp.  Thans  telt  men  er  in  de  kom  19  h.  en  60  inw«,  en 
met  de  daartoe  hehoorende  gehuchten  en  buurten  Noorder-Stroe  ^ 
Bunrtwei,  Noorderburen  en  Smerp,  59  h.  en  ongeveer 
SOO  inw.,  die  meest  in  bet  visschen  van  leewier  bun  bestaan  vinden* 

De  Herv.,  die  er  60  in  getal  zyn ,  behooren  tot  de  gem.  Ooster' 
landStroe-en-den-Oeter,  welke  bier  een  kerkje  beeft,  dat  vóór  de  Re- 
formatie aan  den  H.  Willibbobdos  was  toegewyd.  Deze  kerk  stond 
destyds  ter  brgeving  van  de  Graven  van  Holland  en  ter  bevestiging 
van  den  Aartsdiaken  der  UtrcchUche  domkerk.  De  inkomsten  der 
pastory  waren  aeer  gering  en  konden  jaarlijks  niet  meer  dan  vyllien 
gulden  o|Jbrengen.  in  dese  kerk,  aan  het  altaar  der  H,  Maagd  was 
eene  vikary  gesticht,  staande  insgelijks  ter  begeviog  van  de  Graven 
en  ter  bevestiging  van  den  voormelden  Aartsdiaken.  De  vikary  was 
belast  met  vier  missen  ter  week  ,  en  kon  den  Vikaris  ,  indien  by  zyn 
verblijf  daar  hield,  omtrent  vy[\ien  gulden  in  het  jaar  opbrengen. 
Deze  keek  is  een  kleiii  gebouw  ,  met   ccoen  toren  ,    doch  zonder  or- 

Ïpel.  Zy  staal  op  eenen  aanxienlijkcn  heuvel ,  van  waar  men  een  ryk 
and-  en  zergezigt  heeft.  Boven  de  deur  is  een  varken  in  opwerk  of 
Boogeiiaamd  basrclief  van  bentbeimerstecn  uitgehouwen.  Tot  op  den 
buidigen  dag  wordt  deze  kerk  ,  welke  van  duifstccn  is  opgetrokken  ,  de 
Heidensche  kapel  genoemd.  Inde  kerk  liggen  zeer  merkwaardige  graf- 
ateenen  ;  eeo  met  alle  de  versierselen  eens  Bisschops ,  boo  staf  als 
mijter ,  doch  zonder  naam  \  een  met  eenen  vreemden  geslachtboom. 
Alles  verkondigt  eenen  boogen  ouderdom. 

De  Dooptges.,  welke  men  er  aantreft,  behooren  tot  de  gem.  van 
HlfpaÜÈmeMoef-en-Siroe.  —  De  R.  K.,  die  er  wonen,  worden  tot  de 
slat.  van  fFieringen  gerekend. 


T88  »TR. 

STROB  of  8taoo,  hours.  od  de  Neder^Fêluwê ,  proT.  OeUtrimmd, 
dislr.  Feluwe  ,  arr.  en  6  u,  W.  W.  van  jimhcm  ,  kant.  en  3  o.  O. 
▼an  Wijkêrh  ,  gam.  en  8  n^  N.  O.  van  Bameveld  ^  1  n.  O.  van  Cer- 
(fereiiy  waartoe  het  kerkelijk  behoort;  met  26  h.  en  130  inw. 

STROE  (NOORDER-),  geb.  op  het  eil.  fFieringen,  prov.  ifoer^ 
Holland  f  arr.  en  lOi  u.  N.  O.  van  ^(irmoar,  kant.  en  S  a.  O.Z.0. 
van  den  Helder,  gem*  fFieringen ,  \  n.  N.  O.  van  Hypolitn&boef, 
W.  van  Stroe^  vraarloe  het  kerkelijk  behoort ;  met  5  h.  eo  50  inw. 

STROESCUE-ZAND  (UET),  xaudige  heigrond  op  de  Feluwe,  prof. 
Gelderland,  gem.  Bamèveld,  15  tuin.  W.  van  de  baurt.  Stroe^  etut 
oppervlakte  beslaande  van  46  bund.  7  v.  r.  9  v.  elL 

STROET,  geh.  in  ^Geestmer-amhachi  ^  prov.  Ifoord^Hollamd ,  arr. 
en  3  u.  N.  vao  Jlkmaar,  kani.  en  1  u.  Z.  W.  vao  Sekayen,  gem. 
St,^il aarten-Eenigenburg-en-V alkoog ,  niet  ver  van  St,  JÊaariem;  meC 
15  h.  en  70  inw. 

STROKKEIiEN  ,  bunrs.  in  Zalland,  prov.  OverijsseL    Zie  SvaEuxn. 

STROMBERG  (ST.  PI  ETERS-A  BDIMN-),  naam,  vrdken  men  oak 
wel  gaf  aan  de  abdij  van  HETtTiatACi ,  voorm.  kloott.  vao  Gsterdeo- 
ter-Monniken  y  prov.  Zuid-Holland,  omtrent  ^  a.  Z.  O.  vao  DardredU, 
omdat  i\j  tot  moederkerk  had  eene  abdy  van  deo  selfden  naam  op 
den  Si.  Pietersberg  of  Stromberg ,  een  van  de  seveo  bergen  tegeoover 
da  stad  Bonn  ,  aan  den  Rijn. 

STROOBOSy  ffeh.  in  het  Oldambl,  prov.  Grómngem,  arr.,  kaal. 
en  1  n.  Z.  ten  V.  van  fFimehoten ,  gem.  eo  |  a.  N.  O.  vaa  de 
Oudê'Pekelm^  aan  da  Pekel-Aa. 

STR0060S  (HET  FRIESCHE-),  geh.,  prov.  Frietiand,  kw.  Ootler' 
goo  ,  griet.  Jchlkarspelen ,  arr.  en  6^  n.  O.  ten  N.  van  Méeeuwardtm  ^ 
kant.  en  3^  a.  O.  N.  O.  van  Bergum^  i  n.  O.  Z.  O.  vao  Gerkeskiootier, 
waartoe  het  behoort ,  ter  plaatse ,  vraar  de  Lauwert ,  door  de  trek  vaart 
van  Dockum  naar  Groningen  doorsneden  wordt ;  met  56  h.  en  200  iow. 

Men  vindt  hier ,  aan  de  meereodeels  diglgespoelde  grensrifier  de 
Lauwers ,  vette  klei.  Er  is  veel  doorvaart  naar  Grooingeo ,  temiji 
ook  de  veer-  en  pakscbuiten  hier  aanleggen.  Dit  geb.  is  sieder^  eenige 
jaren  aanmerkeiyk  aangebouwd.  Men  heeft  er  reeds  twee  blaanwrer- 
weryen ,  eene  gruttery ,  eene  scheepstiramervrerf ,  en  eenen  wind -pel- 
molen ;  de  kleinhandel  in  boter  is  er  niet  onbelangryk.  In  het  jaar 
1846  ïs  hier  eene  Christelijk  Afgescheidene  gem.  erkend  ,  welke  tot 
dus  verre  geen  Leeraar  heeft.  De  kerk  ,  die  by  het  verlaat  of  de 
schutsluis  staat,  is  een  klein  gebouw,  londer  toren  of  orgel. 

8TR00B0S  (DE  GRONINGER-) ,  geh.  in  het  fFeêterkmfariier,  prov. 
Groningen ^  arr.  en  5  u.  \V.  ten  N.  van  Groningen,  kant.  en  3  o. 
\V.  vun  Zuidhom,  gem»  en  1^  u.  N.  W.  van  Grootegast ,  1  n.  N.  tca 
AV.   van   Doezum,  waartoe  het  behoort;  met  31  h.  en  170  inw. 

Het  is  van  de  Friesche  Stroobos ,  waaraan  het  paalt ,  slechts  door 
een  hek  gescheiden.  Er  is  zelfs  eene  herberg ,  die  half  op  Fricwk , 
half  op  Groninger  grondgebied  blaat ,  loodal  men  in  Friesland  de  toor- 
deur  inkomt  eo  in  Groningen  de  achterdeur  weder  uitgaat. 

STROOBDURT  (DE),  b.  in  den  bedekte  .ScAerfiier,  prov.  ifaefd. 
Holland,  arr.,  kant.  en  2^  u.  W.  fan  Huorn ,  gem.  eo  \  a.  Z.  W. 
van  Ursum  ,  ^  u.  Z.  van  Rusten  burg  ,  aan  den  Rusten  burger-weg ; 
bestaande  uit  5  boerderijen  met  14  inw. 

By  de  bedyking  van  de  Schermeer,  in  1631  ,  werden  hier  door  werk- 
lieden stroohutteu  opgeslagen  ,  die  later  door  dete  boerderyen  syn  ver- 
vangen ,  van  daar  ontleeut  deze  b.  zijnen  naam. 


sxa. 


780 


SXnoODOaP  (HET)^  geh.  in  het  miirlt|;r.  fiia  nef^m-ap^Zom , 
prov*   iï oard-Bnihand.     Zie  ZEveaniïiiB^t. 

STllUODORP  (HET)  of  bet  STaoouiiJoap ,  gcb.  op  het  «IL  Noard^ 
Bteelattd  f  prof.  Zeeland,  nrr.  en  2^  u.  N.  VV.  icn  W.  van  Goe$  ^ 
kant.  en  I  u,  W.  fan  Korigene  ^  gcm,  ff'ittekefke^(ieersdijk^'$GrQ' 
venkock-en^Küinpetti-IfieHvland,  ^  u,  2.  Z.  W.  f  on  Wissekerke  »  «ftn 
den  H<ïg  van  Rorlgcne  naar  bel  Kaii]j>ert.itid'9cUe-vt'cr.  Dit  Qch*  vati 
8  h.  is  on  titaan  bij  bel  iodykün  fan  dan  Soiltikorke-polder.  Men  telt 
er  i50  JAW, 

STRÜODORP  (BET)  of  aixSTrioiJiJitDOBP»  gcb.  in  de  becrl.  Zevenber- 
gen, prof.  ISüord-Braband^  Ficrde  distr.,  arr.  en  2j  u.  N.  N.  W,  van 
Hrtda^  knnt.,  gcrn.  co  IJ  u,  N.  O.  van  Zeeetiher^en  ,  l  u.  N-  O-  vaa 
deu  Ze  ven  berg  &c  tic- hoek  ,  aan  den  wog  naar  Lage^Zwaluwe. 

STaüDJJü'lU'E-rOLDiiR  (DE)  of  db  MoLt^Fowtt ,  pold.  ïn  bot  ciL 
Znid'lieveland  ^  prov,  Zctland  ^  art,,  kant.  en  disti .  G<»ei^  gem.  Krah~ 
bendijkv-cn-jMeutelande ;  palende  N.  aan  bel  Verdronken  land  \an  Zuid- 
BeveUitid,  O.  ann  bet  Verdronken  land  van  Ziiid-Beveland  en  aan  Jen 
Il ciiTufsbergH'biï -polder,  Z.  aan  deu  Mairc-poldcr,  W.  aan  dco  Oost- 
publtfr-f  aci'K  rii!tbend  ij  Lc< 

Dfic  pold.,  welke  in  bet  jaar  1808  bedijkt  w,  besUat,  folgen*  bet 
kad^ï^Ler,  ecnc  uppeolakie  van  43  bnnd.  08  f.  t\  50  v.  elL^  beval 
èen  b.|  en  vrordl  door  éétm  sliits«  op  don  üoil-poJder,  van  liel  over- 
ioliige  ^ater  ontlast,  ücl  poEdei besluit r  be»ianl  tiiL  cencn  Bebeerder. 
De  naam  van  dr£cn  polder  is  onULaau  door  de  strooiju  bollen  van 
de  arbeiders  Ier  bedyking  van  den   Heii^ersberg&cbe-polder^   in  177iT. 

Op  di^n  Wcstdijk  van  dezen  polder  ilavt  de  bdulcn  vviod koren  molen 
va  tl   Ki  abbe  nd  ij  kc, 

STKüüüCIS  ,  geb.  in  Titfnihcj  prov.  Orrrijstel ,  arr.  en  5  u.  0.  fan 
Almvhf   kant.  en   ^  ti.  Z.  O*  van   Ootiruirmm  ^  gcm*    Detielamp, 

STUÜöUIiÜÜIlt'  (HET),  Iwec  geb.,  een  op  bel  cit,  Noord- BevcUnd , 
prov.  Zeeland  f  een  in  de  beer],  Ztpenhcr^t^n ,  prov.  NoQfd^Brahand* 
iéxe  SrKOüoofciN 

ÖTUÜUIJEDORP  (HET),  b,  in  do  becrU  Uuhdmnenm-d^n-Helder, 
prov.   Noord- f  lol/and,     "Lic  NiEVVkUkXi  (Dfc). 

STROUJJEWAAUD  (DE),  poïd.  in  den  Biabofch ,  prof,  Noord- 
Bmband.     Ztc  Koü«  (Oriii*), 

STROOM  (OE  GllüUTE-),  rif.  m  de  Jth*Jenj  van  *i  llertóyenhatck  , 
kiv.  Kempenlamt ^  prov.  jYoard-Braband,     Zie  BeiüXB  (Db). 

STROOAJEMIOEK  of  Wum^mAi,  pobl.  in  di^ti  Btenboick ,  prof. 
Noord-Btuband,  Tweede  dhw,<t  ^f''*  ^tiierUintnbmch  y  knni,  ff eusden^ 
geni,  HtricÈidam ;  palendii  N.  en  \¥.  a*io  de  Uruinekil ,  O.  aan  de 
Beeslool  of  Sloot  van  Wicrinxwal ,  Z,  aao  den  Bruinboek&cbewaéird  of 
Uoogen- polder. 

Beze  pold.,  nelke  in  het  jaar  1S27  vergroot  i» ,  bcstant  volgens  bel 
kadaster,  cene  oppervlakttt  van  f>  bund.  7  f*  r*  80  v.  «II.,  en  wordt 
door  etuf^n  bouten  duiker  aan  de  Zuidzijde  ,  wyd  0,02  elL  en  voorticn 
van  eene  klep,  op  de  Oniinekil ,  v.in  bel  overtollige  water  onlUsl.  Het 
zoiuerpcii  is  4  palni«  boven  A.  P.,  de  boogie  der  dijken  %  cU.  ^  S  elt. 
1  palrn.     Hij  staal  onder  bel  bestuur  van  den  eigenaar. 

STROOM  EN  IIOEIC  (MEUVV-),  oubebnisdc  pold.   in  iSea  T     '      ' 
pr^v*  Noord- Bruband^  Tweede  lïhir,^  arr,  'glfertnfjm*l»oMel^f   i 
deu  ^    geni.    fferkendam;    palende  N.  aan   bet  II 
den  Prikpoldcr,    Z.   aau  Stroonienbuek    uf  Wit 
BruinckiL 


ri^ 


790  S  T  R. 

Dcso  pold.,  omkaad  in  bei  jaar  1835  ,  is  grool  S  biind.  4t  T.t 
40  ▼.  ell.  H\i  watert  uit  op  het  Steur^t.  Hel  somefpeil  is  8  pab.| 
boTen  A.  P.,  de  hoogte  dor  dykeo  1  ell.  O  palm.  boven  A.  P.  fl|*i 
onder  het  bestuur  van  den  eigenaar. 

STROOMKANT  (DE) ,  naam,  velken  men  geell  aan  dat  gedeelte  v 
de  griet.  Stellingwerf' ff  esteinde,  pTO\.  Friesiand ,  kw.  Zetiwmdi. 
hetwelk  aan  de  tuiaiyde  van  de  Linde  lifft  en  de  dorpen  Beiil, 
Moordwolda,  Finkega,  Steggerda,  Peperga  en  Bles4$b 
boYat.  Men  telt  er  764  h.,  bewoond  door  835  huisgez»,  oiliBakai 
eene  betolking  van  4760  inw.,  die  meest  bun  bestaan  Tindea  ia  k 
landbouw.  Onder  dese  boTolking  lyn  begrepen  mim  650  koloa' 
beboorende  lot  de  MaatscbappQ  van  Weldadigheid. 

STROOMKLIP  of  SfiooiaoTs,  rotsig  eilandje  in  Oasi-imiii,  nè 
Stfoat'Sunda,  5-  51'  Z.  B.,  IftS*"  61'  O.  L.  ~  Dit  eilandje  is  idr 
woond. 

STROOMSLOOT  (DE),  vator,  pror.  Fnetlitiul,  kw.  JTatojM, 
Ip^,  i^arroifeel ,  loopende  tan  Oosterbierom ,  uit  de  Oo&UtUuwm 
9aaH,  luidwaarts  naar  den  Slagtedyk. 

STROOMSLOOT  (DE),  water  in  Rijnland,  proY.  Zmtd-HOd, 
loopende  op  de  grens  der  gem.  Warmond  en  Letfderdorp  ten  W.a 
Jiuêmadê  ttn  O.,  uit  de  Stingtlooi,  suidwaarts  tot  aan  de  JLcuètf. 
Tan  waar  ly  terder  de  Hofouksloot  beet. 

STROOMSLOOT  (DE),  water  in  Rijnland,  proT.  Zmd^HOd, 
gem.  Jütemadê,  in  eene  eerst  soideiyke  en  vervolgens  suidvertd||i 
rigtine,  oit  de  Penneiiiter  naar  de  Doei  en  Zijl  Icrapende. 

STROOWAARD  (DE  OUDE-),  pold«  in  den  Bietbosek,  prov.  iTiaè 
Braband.    Zie  Kooi  (Oodb-). 

STROTK ,  voorra.  schors  in  de  SckeUe.  proT.  Zeeleisil,  tot  wdbh- 
dykiog  FiAiETAS  BoassiLBR  in  1569  verlof  bekwam,  en  thans  de  JUmt 
■oiAta  TAS  Sv.  MAAaTBtsDiJs  b.  Zie  MAAaTaasniiB  (Ob  NeeaaH 
tah-St.-). 

STRUGHT,  gem.  in  bet  graafs.  Falkenhurg,  prov.  Limbmrg^  dirtr. 
en  arr.  Maaslriehty  kant.  Gulpen  (6  k.  d.,  7  ni.  k.,  1  s.  d.)}  paksii 
N.  aan  de  Geul,  die  haar  afsnydt  van  de  gem.  Schin-op-Geul ,  O.  tt 
Z.  aan  Wyire ,  W.  aan  de  gem.  Oud-Valkenburg. 

Deie  gem.  bevat  het  goh.  Strucht,  benevens  eenige  verstrooid  ii|^ 
gende  h.,  beslaat  eene  oppervlakte  van  303  bund.  34  ▼.  r.  50  v.  eü^ 
waaronder  296  bund.  47  v.  r.  20  v.  ell.  belastbaar  land ;  telt  60  k, 
bewoond  door  60  huisgei.,  uitmakende  eene  bevolking  2d0  inw.,  dii 
meest  in  den  landbouw  hun  bestaan  vinden. 

De  inw.,  die  allen  R.  K.  lyn,  behooren  tot  de  par.  van  Scftós-ep- 
Genl.  —  Men  heeft  in  dese  gem.  geen  school ,  maar  de  kinderen  ge- 
nieten onderwys  te  Schin-op'UeuL 

Het  d.  StaecHT  ligt  2^  u.  O.  van  Maastricht,  1  u.  W.  van  Gnlpes, 
N.  O.  van  en  soo  digt  aan  Schin-op-Geul ,  dat  bet  daarmede  siccèli 
eene  plaats  schynt  uit  te  maken,  aan  de  Geul.  Men  telt  er^'n^ 
kom  van  het  d.,  50  h.  en  230  inw. 

STRUIRBERG,  ook  wel  eens  STBViSBiae,  geh.in  Dieverderéimg^i 

prov.  Drenthe ,  arr.  en  8  u.  Z.  ten  W.  van  Assen,  jod,  en  adm.  kast 

en  2  u.  O.  ten  N.  van  JUeppel,  gem.  en  t  u    M.  O.  van  de  fFijk; 

roet  3  b.  en  20  inw. 

STRUIRB£RG£N(DE)  of  SsaoKisaoEB ,  beuvelry  op  de  (her-Fehm, 

£rov.    Gelderland ,    gem.  Ermelo ,    in  de  heide  tossehen    Ermelo  es 
[arderwyk. 


S  T  R.  780 

STROODORP  (HET) ,  geh.  in  het  marker,  van  Bergm-op-Zoom , 
prov.  Noord'Braband,    Zie  Zivbhhoizbii. 

STROODORP  (UËT)  of  ibt  Stbooubdoep  ,  geh.  op  bet  ell.  Noords 
Beveland,  proT.  Zeeland,  arr.  en  2^  u.  N.  W.  ten  W.  van  Goes  ^ 
kant.  en  1  u.  W.  van  Kortgene  ^  gcm.  Wistekerke'Geersdijk''i  Gra- 
venkhek-en-Kampene-Nteuwland y  \  u.  Z.  Z.  W.  van  Witsekerke ,  aan 
den  weg  van  Kortgene  naar  het  Kamperlandsche-Teer.  Dit  geh.  van 
8  h.  is  ontslaan  by  bet  indyken  van  den  Soelekerke-polder.  Men  telt 
er  50  inw. 

STROODORP  (HET)  of  ut  Stbooutoorp  ,  geh.  indeheerl.  Zevenber- 
gen, prov.  rSoord-Brahand,  Fierde  dislr.,  arr.  en  2^  u.  N.  N.  W.  van 
Breda  ^  kant.,  gem.  en  1|  u.  N.  O.  van  Zevenbergen ,  |  a.  N.  O.  van 
den  Zevenbergsche-hoek ,  aan  den  weg  naar  Lage-Zwaluwe. 

STROODORPE-POLDER  (DE)  of  di  Mole!ipol»m  ,  pold.  in  het  eil. 
Zuid- Beveland  ^  prov.  Zeeland  ^  arr.,  kant.  en  dintr.  Goet,  gem.  Kralh' 
bendijhe-en-Ifieuwlandê;  palende  N.  aan  bet  Verdronken  land  van  Zuid- 
Beveland,  O.  aan  bet  Verdronken  land  van  Zuid-Reveland  en  aan  den 
Reigcrsbergtcbe-polder ,  Z.  aan  den  Mairc-polder ,  W.  aan  den  Oost- 
polder-van-K rabbendyke. 

Deze  pold.,  welke  in  bet  jaar  1808  bedgktis,  beslaat,  volgens  het 
kadaster,  eeoe  oppervlakte  van  43  bnod.  98  v.  r.  50  v.  ell.;  bevat 
één  h.,  en  wordt  door  ééne  sluis,  op  den  Oost-polder,  van  bet  over- 
tollige water  ontlast.  Het  polderbesluur  beslaat  uit  eenen  Beheerder. 
De  naam  van  dezen  polder  is  ontslaan  door  de  slrooye  hullen  van 
de  arbeiders  ter  bedgking  van  den  Reigersbcrgsche-polder,  in  1773. 

Op  den  Wesldyk  van  dezen  polder  staal  do  houlcn  windkorcnmolen 
van  Krabbendyke. 

STROOUDIS,  geh.  in  Twenihe,  prov.  Overijssel,  arr.  en  5  u.  O.  van 
Almelo,  kant.  en  2  u.  Z.  O.  van  Ootmarsnm ,  gom.  Denekamp, 

STaOOlJËDORP  (HET),  twee  geh.,  een  op  het  cil.  IV oord- Beveland, 
pi'ov.  Zeeland,  een  in  de  becrl.  Zevenbergen,  prov.  Noord-Braband, 
Zie  Stboodoip. 

STROOIJEDORP  (HET),  b.  in  de  becrl.  Uuisduinen-ender^Helder , 
prov.  Noord- UoUand,     Zie  Niecwstad  (De). 

STROOIJEWAARD  (DE),  pold.  in  den  Biesbosch,  prov.  Tfoor^ 
Braband.     Zie  Kooi  (Ocdb-). 

STROOM  (DE  GROOTE-),  riv.  in  de  Meijerij  van 's  Hertogenbosck , 
'kv.  Kempenlandj  prov.  JV oord- Braband,     Zie  Bebbzb  (Ds). 

STROOiüËNHOEK  of  Wieriüxwil,  pold.  in  den  Biesbosch,  prov. 
Noord' Braband,  Tweede  disli*.,  arr.  ^s Hertogenbosck,  kant.  Heusden, 
ffem.  Werkendam;  palende  N.  en  W.  aan  de  Bruiuckil,  O.  aan  de 
.Aeesloot  of  Sloot  van  Wicrinzwal ,  Z.  aan  den  Brulnboeksche waard  of 
Hoogen-polder. 

Diezc  pold.,  welke  in  bet  jaar  1827  vergroot  is,  beslaat  volgens  het 
ladasler,  eene  oppervlakta  van  9  bund.  7  v.  r.  80  v.  ell.,  en  wordt 
door  eenen  bouten  duiker  aan  de  Zuidxydc ,  wgd  0.52  ell.  en  voorzien 
Tan  eene  klep ,  op  de  Bruioekil ,  van  bet  overtollige  water  ontlast.  Het 
somerpeil  is  4  palm.  boven  A.  P.,  de  boogie  der  dyken  2  ell.  k  2  ell. 
1  palm.     Hy  slaat  onder  het  bestuur  van  den  eigenaar. 

STROOMENHOEK  (NlEÜW-),  onbebuisde  pold.  in  den  Biesboseh, 
proY *  Noord'Braband,  T toeede  disir,^  arr.  's  Hertogenbosck,  kant.  ^eiti- 
deu,  gem.  ^erlefir/am ;  palende  N,  aan  bet  Heimansaaatie ,  O.  aan 
den  Prikpoldcr,  Z,  aan  Slroomcnboek  of  Wicringswaï,  W.  aan  de 
Bminekil. 


792  S  T  R. 

in  bel  bed  der  Moeiel  aanweiig  lyn.    Aan  den  voet  van  dexen  bcrf 
it  eene  bron  ,  welker  water  mineraaldeelen  bevat. 

De  inwoners  van  BatM-Konti  bebben  de  gewoonte  op  den  atoa^ 
Toor  St.  Jan  ,  fan  den  top  des  Stmmbergs,  een  mei  stroo  omwoeld 
wiel , .  na  dit  slroo  in  brand  gesloken  te  bebben  ,  te  laleo  rollen  ii 
bet  bed  van  de  Moeiel  (1). 

8TETPE  (DE),  smalle  streep  lands,  prov.  Friesland,  kw.  OinUt' 
goo,  griet.  Tutitrksteradeêl ,  naby  Bergum. 

STUDENTENPAD  (HET) ,  geh.  in  Rijnland,  proT.  Zuid^Hollmni, 
arr.,  kant.  en  ten  Z.  van  Leyden  ^  gem.  en  |  u.  N.  ten  W.  van  Sm- 
Urwondê  ^  beginnende  aan  de  Naakte-sluis  ,  buiten  de  Koepoort  derstii 
Leyden,  en  loopeode  eerst  langs  de  Vliet,  tot  aan  de  Wootenbrogea 
▼er?olgens  van  daar  langs  de  Haagscbe  en  Dellscbe  trek  vaart  naar  ds 
Witte-poort;  met  SI  b.  en  t$0  inw. 

Laoffs  dit  geh.  gaat  een  der  meest  besocbte  wandelingen  nit  ds 
omstreken  van  Lejden. 

STUËRWOLD ,  plaaU  in  Ftvelgo ,  prov.  Gronut^eis ,  i  n.  H.  lu 
Stedum ,  waar  vroeger  bet  Stedumerwald  gestaan  heeft. 

STUIF AKEEE,  pold.,  in  bet  Land-van-Foome ,  proT.  Zuid-B^L 
Imndf  arr.  en  kant.  BnelU,  gem.  Roekangt;  palende  W.  en  N.  aaa 
de  ajuinen ,  O.  aan  den  Strype-polder ,  Z.  aan  Oud-Rockange. 

Dese  polder  beslaat,  volgens  bet  kadaster,  eene  oppervlakte  vaa 
264  bund.  61S  v.  r.  27  v.  elL,  waaronder  228  bund.  74  ▼.  r.  80  v.elL 
schotbaar  land ,  telt  39  b.,  waaronder  4  boerderyen ,  en  wrordt  door  eeat 
slois ,  op  de  Maas ,  te  Brielle ,  van  bet  overtollige  water  ontlast.  Hst 
polderbestuar  bestaot  nit  eenen  Schout ,  vyf  Leden  en  eenen  Secretam, 

STUIF.POLDEE  (DE)  ook  »i  Boui-roLaea  genoemd ,  pold.  in  bd 
eil.  Goedereede'tn'Overflakkee  f  prov.  Zmid^Holland,  arr.  ÉrielU,  kant. 
Sommeltdijkf  gem.  Goedereede ;  paleode  N.  en  O.  aan  de  seeduinea , 
Z.  aan  den  Rooklaasplaat-polder ,  W.  aan  den  pold.  den  Oade-Oosldyk. 
Dese  pold.  is  in  bet  jaar  1803  bedykt. 

STUIFZAND,  geh.,  in  de  beerl.  Ruinen,  prov.  Drenthe  ,  arr.  ea 
3|  11.  Z.  van  Atten ,  jud.  en  adm.  kant.  en  1^  a.  N.  O.  van  Uooft- 
peen  f  gem.  en  1^  u.  O.  van  Ruinen;  met  10  b.   en  60  inw. 

Ook  heeft  men  er,  voor  dit  en  het  naburige  geh.  Zwart  e -Schaap  , 
eene  school  ,  welke  gemiddeld  door  een  getal  van  50  leerlingen  bezocht 
wordt.  Den  21  January  1840  is  dit  schoolgebouw  door  eenen  fellea 
windvlaag  omgeslagen ,  juist  toen  de  onderwyzer  bezig  was  xyne  leer- 
lingen te  onderwysen ,  en  solks  met  dit  droevig  gevolg ,  dat  een  leer- 
ling ,  synde  een  jongen  van  11  jaren ,  bierdoor  het  leven  verloor ,  ea 
de  overige  aanwezigen ,  benevens  de  onderwyzer  ^  ofschoon  niet  gs- 
vaariyk ,  gewond  werden. 

STÜIVELAAR,  voorm.  haves.  in  Twentke ,  prov.  OvenjueL  Zie 
Stobvilaab. 

STUIVER  (DE)  of  LAATSTB-STOivBa ,  b.  in  StaaU-F laanderen,  prt^w. 
Zeeland^  arr.  en  8  u.  Z.  \anGoet,  kant.  en  2|  u.  Z.  W.  van  Jixtl, 
distr.  en  ruim  4  u  Z.  W.  van  UuUty  gem.  en  20  min.  Z.  van  Sas-ean- 
Gent  f  aan  den  westeiyken  oever  van  het  Kanaal-van-Neuzen  op  de  Bel- 
gische grenzen. 

Deze  b.  ligt  voor  het  grootste  gedeelte  onder  de  Belgische  gem.  Zêl- 
xaete  ,  en  voor  een  klein  gedeelte  onder  de  gem.  SaS'Wan-Gent ,  staAode 


(t)    Zi«  Mémoirêi  dê  la  SoeiAé  RoyaU  dtt  antiquiim  Ó0  Franot,  Ton.  V,  pag.  370   k  »l 
Mém.  (k  la  Soeiété  i»ê  Scümetê  ^  LeHru  *t  AfU  de  MeU    18S4  ,  p    SI. 


S  T  ü.       ,  79G 

er   op    Nederlandich    grond(|[ebied   slechls   5  huixcn ,    bewoond    door 
Sn  xielen. 

logevolgv  art.  5  van  het,  deo  5  NoTcmber  1842,  met  België  ge« 
sloleA  verdrag,  maakt  het  midden  van  bovengenoemd  kanaal  de  grens 
uit ,  van  het  voormalig  fort  St.  Aotoon ,  aan  den  oostelyken  kanaal- 
oever af,  tot  tegen  over  het  Nederlandsch  tolkantoor  in  het  gehucht 
de  Stuiver  ,  ofschoon  hier  eigeolyk  nimmer  een  zoodanig  kantoor 
heeft  bestaan.     Op  desa    beide  punten  syn  dan  ook  de  yzeren  limiet- 

Ïmlen  of  grensleekenen ,  de  scheiding  aanwyzende  lusschen  het  Nedcr- 
andsch  en  Belgisch  territoir,  geplaatst. 

Gedurende  da  Belgische  onlusten,  als  wanneer  het  laden  en  lossen 
van  goederen ,   waarvan    de   oogluikende  uilvoer    naar   België  ,    mogt 

Ïilaats  hebben  ,  binnen  Sas-van-Gent  verboden  was ,  kwamen  de  Neder- 
andsche  schepen  tot  tegen  de  liniietscheiding ,  tusschen  de  beide  lan- 
den aan  de  b.  di  Sroivia,  alwaar  lij- hunne  ladingen  in  Belgische  sche- 
pen oversloegen.  Dexe  overladingen  geschiedden  in  tegenwoordigheid 
van  Ambtenai'cn  der  in-  en  uitgaande  regten  van  beide  rijken,  die  er  elk 
een  wachthuis  hadden  ,  waarin  zij  bestendig  wacht  hielden.  Waarscbyn- 
lijk  is  het  op  ons  grondgebied  destijds  bestaand  hebbende  wachthuis,  dat 
thans  is  afgebroken ,  in  het  meergemeld  traktaat ,  tolkantoor  genoemd. 

STUIVËZAND,  geh.  in  de  bar.  van  Breda,  prov.  lYoord-Itraband , 
Vierde  distr.,  arr.  en  2  u.  N.  ten  O.  van  Breda,  kant.,  gem.  en 
1^  u.  N.  W.  ten  W.  vmn  Ootterhout  ^  juist  naby  het  punt,  alwaar 
de  vier  gem.:  Oosterhout ,  Made-en-Drimmelen ,  Terheyden  en  Hooge- 
en-Lage-Zwaluwe  elkander  reglhoekig  aanraken.. 

STülVEZANÜ,  geh.  in  de  bar.  van  Breda  ^  prov.  IVoord-Braband , 
Vierde  distr.,  arr.  en  2^  u.  Z.  Z.  W.  van  Breda,  kant.  en  2j;  u. 
Z.  W.  van  Ginneken,  gem.  Zundert-en'fVemhout,  ^  u.  N.  N.  O.  van 
Groot-Zundert ,  aan  den  straatweg  van  Breda  op  Antwerpen  ^  met  22  h. 
en  ruim  150  inw. 

SÏUKVAABDËR-MAAR  (HET),  water  in  hei  Oldambt,  prov.  Gromn^ 
gen.     Zie  WACiiiBOBGiB-aAAB  (Het). 

STURIERS ,  in  het  Lat.  Stubü  ,  oude  bewoners  dezer  landen. 

Zy  hadden  van  voren  tot  grenspalen  de  Noordzee ,  van  achteren  en 
nan  beide  zQden  waren  zy  besloten  door  rivieren  ,  namelyk  de  Sala  of 
IJsselstroom  ,  die ,  eer  Drusus  den  Rhyn  daarin  bragt ,  zich  by  het 
eiland  Texel  ontlastte,  en  de  Vliestroom.  Verder  waren  zy  omriugd  van 
bet  Meer,  hetwelk  tusschen  het  eiland  Flevo  en  het  verdere  strand 
der  Friezen  lag ,  als  ook  door  den  zelfden  Vliestroom  ,  wederom  smaller 
geworden  zynde :  loodat  het  voornoemde  eiland  binnen  die  palen  be- 
grepen was.  Het  grootste  gedeelte  van  hun  land  is  derhalveu  heden 
tot  zee  geworden  :  het  overige  begrypt  in  zich  niet  meer  dan  ééue 
grieteny,  genaamd  Uemelumer-Oldephaert,  met  twee  l^leine 
steden.  Stavoren  en   Hindeloopen. 

STURMERDIJK ,  voorm.  adell.  h.  in  het  Nederkwartier  der  prov. 
Utrecht»     Zie  SroBacBDUK. 

STURMZANDT  of  STURMEZANDT,  voorm.  amb.  op  heteil.  Zuid- 
Beveland  f  prov.  Zeeland,  N.  van  fVemeldinge,  Het  was  volgens  Smal- 
LBQAHfii  groot  527  gemeten  299  roed.  6  voet.  (228  bund.  60  v.  r. 
25  V.  ell.)  en  daarvan  scbynt  met  den  vloed  van  tt  November  1<S30  lo 
zyn  ondergeloopen  519  gemeten  (ongeveer  240  bund.),  terwyi  weder 
herdykt  zyn  244  gemeten  of  103  bond.  Deze  lyo  echter  weder  zoo 
ver  met  de  zee  gemeen  gemaakt,  dat  in  het  jaAr  17tt5  van  dii  M  ' 
niet  meer  overig  was  dan  een  klein  poldertje.    Zie  SrouiBm* 


794  S  T  ü. 

liet  scbyot  dat  dit  ambacht  gceo  ouder  oortproii|[  heefi ,  ^o  Tan 
bet  jaar  1590,  toen  Uerto[^  ALtaccaT  fis  fiBUBaia ,  het  scbor,  dca 
14  April  "verkocht  aao  zyaeo  neef  »  Heere  Hiraaic  wam  BoassaLB ,  Heeie 
•  fan  der  Fere^  en  van  Zandenburch ,  en.  de  Heere  Jaarb  f  ah  GauncaB 
»  onsen  jreirouwen  Ridderen  Vronwe  Auasa  tan  saa  Yaaa,  Vroove  an 
»  Crunigehen ,  dat  Scor  datgbeleghen  ia  voer  Wemeliogbe  ,  dat  gbehetea 
»  ia  Heer  Stormtzand ,  te  danken  tot  enen  Corenlande  na  horea  orfaaer 
9  ende  tot  horen  wille/*  VoorU  gaf  by  daaraan  vrydom  Tan  fcbeft 
Toor  seven  jaren ;  het  regt  om  daarin  eenen  Schoot ,  Scbepeaea  eenca 
Dykgraaf  te  stellen,  boelen  te  mogen  opleggen  tot  drie  ponden  toe; 
Ambachtsregt ,  Ambachtsge:volge ,  tienden  ,  vogelarflen  ,  ^iaecheryeo , 
Teeren  en  excynsen ;  dit  Land  te  mogen  wateren  en  wegea  oiivaait 
en  inwaart ;  aoo  dit  ambacht  OTerstorf  of  ferbeurd  werd  ,  aoudede  aaaitf 
magen  bet  mogen  loften  naar  zyne  waarde,  aoo  ook  d«  tieadea  naar 
de  reglcn  van  den  Lande  ,  indien  het  inbrak  aoude  het  mogen  herd^U 
worden  ,  sonder  daartoe  jerlof  aan  te  Tragen  ;  het  mogi  Tan  den  Gmf 
als  een  regt  Zeeowsch  Leen  gebonden  en  Terberen  worden  ;  daarna 
moest  jaariyks  aan  den  Rentmeester  Rewester- Schelde  aoo  vele  renica 
betaald  worden  ,  als  Claas  HaaviKca  tak  RBinaa^WALB  daarop  hadde. 
De  voormelde  Heer  Tan  Verc  sonde  de  helft  in  dit  ainluieht  beiiltea, 
terwyi  de  wederhelft  kwam  aan  Heer  Jab  tai  RafnaianaaeB  diens  ccbt- 
genoote  Albio  tai  raa  Vaaa. 

Nergens  biykt ,  of  daar  een  dorp  beeft  gestaan  ,  noch  wat  lotgeval- 
len  het  buiten  de  walervloedea  heeft  gehad.  Ten  tyde  ,  toen  SaAua- 
eAHTS  syn  Kronijk  schreef,  had  dit  Ambacht  ondcrsehetdene  deel|e* 
nooten,  te  weten.  Vrouwe  Abeua  tab  Doba,  Gravin  tav  Ltm,  bad 
daarin  fi69  aem.  Sd4  roed.  9  Toet  (123  buod.  tt7  t.  r.  14  v.  eU.) ;  Jonk- 
beerJoBAH  Uibbosibds  Hvrssea ,  Heer  tn  Fasamuer,  21  gem.  181  roed. 
8  V,  G  duim  (9  biind.  73  t.  r.  70  t.  ell.);  Trouwe  Elisabbtb  ▼aibbb 
Nissi,  10  gem.  40  roed.  7  foet  3  duim  (4  bond.  65  ▼•  r.  37  w.  ell.); 
Jonkheer  Isaak  aa  PsaposcBsa  Ziolsitxst,  Heer  mm»  BUewemitdijk , 
86  gem.  124  roed.  10  voet  (39  hund.  52  t.  r.  70  t.  ell.)  ^  Heer  Jacos 
Graaf  tan  Gbobsbeek  ,  Ridder ,  85  gem.  225  roed.   (39  bund.  37  t.  r. 

29  T.  ell.);  Jonkheer  Livpoldo»  »b  Rtfpblaebb  ,  wegens  zyne  moeder 
Vrouwe  CoBRBLiA  TAü  Os^bwaebob  42  gem.  262  roeden  6  To<t  (19  buod. 

30  T.  r.  77  T.  ell). 

Het  wapen  Tan  dit  ambacht  bestond  in  een  Teld  Tan  BÜTer,  arat 
twee  goWende  fascen  Tan  azuur ,  Tcrgeseld  in  het  midden  van  een  Tyf- 
bladerige  bloem  Tan  keel. 

STURNAHEM,  naam,  welke  Toorkomt  in  eenen  brief  Tan  Hetxer 
Otto  II,  als  Tan  cene  plaats  onder  het  rcgtsgebied  Tan  Gefn-truiden- 
berg  gelegen  ,  alsoo  er  evenwel  daaromtrent  geen  plaats  mei  eenen  der- 
geiyken  naam  Toorkoml ,  is  zy  waarscbyniyk  door  de  wateren  Tan  dco 
Biesbosch  Terz wolgen. 

STUURMAN,  b.  in  Zalland ,  pror.  Overijtsel,  arr.  en  ^  n.  W. 
Tan  Zwolle,  kant.  en  l^u.tcnZ.  O.  Tan  Kampen,  gem.  fFilntm. 

STUURWOLOE,  gch,  in  Fivelgo ,  prov.  Groningen.  Zie  SraBawaLas. 

STUVEZANO,  rei  duinen,  op  de  Over-Feluwe,  proT.  GMerlamd. 
Zie  Stoet EZAND. 

STUVESANDE  of  Stuitebard  ,  Toorm.  eil.  ten  Z.  Tan  Zmé-Btvekmi, 
prov.  Zeeland ,  dal  door  bet  Terwyden  tbu  de  Honte  en  faooger  i^oeia 
Tan  het  overige  Zuid^Beveland  kan  afgescheurd  wezen»  ^Hfb>  iMl«  wêA 
bet  stoppen  Tan  den  Dierick  ,  in  later  tyd ,  daar  wcd< 
geweest ,  en   eindelyk  geheel   in  hei  diep  geraakt. 


S  U  A.  795 

Wanneer  dit  dorp  en  het  naburig  dorp  Everingen  voor  dcien ,  door 
den  watervloed  en  net  doorbreken  der  dyken ,  niet  genoeg  konden  op- 
brengen ,  heeft  GiOBfiios  yai  Eshoiid  ,  de  lentigvle  Bissehop  Tan  Utrecht , 
beide  die  parochie-kerken  f  ereenigd  ;  en  aan  eencn  lielbexorger ,  te  we* 
ten  :  Willih  jACoastooR ,  Ie  besturen  gegeven. 

STÜWSLOOT(DE),  waterleiding,  prov.  Overiissêl,  gemFKetenreen. 
Zy  begint  noordwaarts  aan  de  grenxen  fan  Heüindoom,  neemt  het 
water  der  veencn  en  togislooten  op  en  ontlast  aich  xuid-westwaards 
ooder  Wierden  in  bet  kanaal  naar  de  Reygt. 

STUTVENES,  hofstede  in  bet  Overkwariier  der  prof.  Utrecht,  arr.  en 
6  o.  Z»  O,  van  jitnersfoort ,  kant.,  gem.  en  J  u.  N.  van  iZAenc»,  in 
da  b.  Achterberg. 

STYLSMA ,  Toorm.  state,   prov.   Frieilaud,  kw.   Ooilergoo ,  griet. 
JhnUmmadetl  f  arr.  en  &(  n.  N.  O.  van  Leeuwarden «  kant.  en  S  u.  W.  ^ 
Z.  W.  van  Docktun,  Z.  W.    van  bet   d.  Birdaard,  waartoe  bet  be-' 
boorde. 

SUACH,  oude  spelling  van  het  d.  Zvtaao,  in  Dr^terland,  prov. 
Jf oord'  Holland,     Zié  ZwA*a. 

SUAMEER  of  So-HEEB  ,  ook  wel  Svocba-ibcb  en  eigenlijk  ZoiD-BEia  , 
in  bet  oud  Friesch  Sowa-hbeb  gespeld,  d.,  prov.  Friesland,  kw.  Oos* 
torgoo,  griet.  Tietjerktteradeel ,  arr.  en  3  u.  O.  Z.  O.  van  Leeuwarden^ 
kant.  en  (  u.  Z.  van  Bergum^  aan  den  ryweg  naar  Dragten  en  Oos- 
termeer. 

Dit  d.  is  eene  nette  plaats ,  welke  weinig  verschilt  van  Garyp ,  ten 
opxtgta  van  de  ligging  der  landeryen  en  plantaadjen  ,  en  sluit  ook  ,  op 
eene  geiyksoortige  wijse ,  tegen  Smallingerland  meteen  landig  heideveld. 
By  de  kerk  is  slechts  eene  kleine  buurt ;  doch  onder  dit  dorp  behooren 
onderscheiden  andere  buurtjes^  met  name,  de  Meershuixen,  de 
Best,  da  Landsburen,  de  Harste  en  de  Heidhuixen,  met 
nog  eenige  buixen ,  bekeod  hg  den  naam  van  Mol  en  buurt.  DeTieko- 
alootof  Takesloot  scheidt  dit  dorp  in  het  Oosten  van  Oostermeer* 
Het  ontleent  xUnen  naam  van  de  ligging  in  betrekking  tot  het  fiergu- 
mer-meer,  waarvan  het  ten  Zuiden  gelegen  is.  Men  telt  er  met  de 
overige  buurtjes  te  camen  400  inw.  — >  De  Herv.,  die  er  wonen ,  hebben  , 
sedert  de  Reformatie,  eene  kerkelgke  gcm.  met  Garyp  enEerne- 
wondc  uitgemaakt,  dochtoen  er  in  1642  over  de  beroeping  van  eenen 
Predikant  twist  ootutond  ,  werd  xQ  door  de  Staten  der  provincie ,  na 
veel  over  en  wedter  schrijven ,  voorloopig  hy  Oester  meer  en  Ëestroni 
gevoegd  ,  doch  vyf  jaren  later  weder  met  de  vorige  gemeenten  ver- 
eenigd  ,  waarby  xij  tot  nu  toe  gebleven  is ,  terwgl  de  pastorij  altijd  te 
Garyp,  als  het  voornaamste  der  drie  dorpen,  heefl  geslaan.  De  kerk, 
aan  de  xuidxyde  van  den  rg weg ,  is  een  net  gebouw  ,  met  eenen  kleinen 
spitsen  toren  ,  doch  xonder  orgel. 

SUAMEERDER-HEIDE  (DE),  eigeniyk  de  ZoroEBiBBBDEa  ■bidb,  hei- 
develd ,  prov. /'rtef^nc/,  kw.  Oottergoo,  griet.  Tietjerksteradeel ^  10  min. 
Z.  van  Sitameer,  W.  van  de  Uartle, 

In  bet  jaar  1672  lag  op  dit  heideveld  bet  leger  van  den  Nederland- 
scbcn  Staat  verschanst ;  eenige  overblijfselen  en  den  naam  des  velds , 
dat  bet  Leger  genoemd  wordt,  bewaren  bet  aandenken  van  dexe  ge- 
beurtenis. 

SDAMEERDER-MEER  (DE) ,  eigeniyk  bet  ZuincBBBBBOBa-aEBB ,  meer  , 
prov.  friesland,  kw.  üoster^Of  griet.  Tieijorksteradeel,  dat  ten  W. 
met  het  Noorderroeerder-meer  enten  O»  door  het  Zaidergat 
met  het  Berg umer- meer  in  verbinding  staat. 


796  S  U  A. 


SUANGl  (POBLO-),  eU.  in  Oost-Inèië,  in  den  Moêrnkseh^jérMpt 
tot  de  BanJa-eilanden  beboorende,  i"*  6''  Z.  B.,   148*"  6'  O.  L. 

SUAWOUDB  of  SuwooN,  in  bei  oud  Frietch  Sowak»  of  Svwoi 
eigenlyk  Zuid^vouoi  ,  d.,  pro?.  Friesland,  kw.  Oasietyoo,  ^riet.  f 
tUrksteradeel ,  arr.  en  2  u.  O.  Z.  O.  Tan  Letuwardem ,  kaaU  eo  1| 
W.  Z.  W.  Tan  Beryum. 

Dit  afgezonderd  en  in  laag  waterachtig  land  gelegen  óorp  ligt  b 
onTeriDakelijk  op  eene  boogie ;  ten  Zuiden  en  Noorden  lieefi  men  ben 
landen ,  en  de  huizen  slaan  in  bet  geboomte ,  alwaar  vele  betdebe 
men  gemaakt  en  naar  elders  verzonden  worden.  In  het  'Westen  loc 
dit  dorp  uit  tot  aan  bet  Laogdeel ,  en  bevat  daar  hei  bnurUe  de  Oud 
Mi  eden,  alwaar  veel  TOgelkooyeo  gevonden  worden,  in  de  nabni 
•cbap  heeft  men  ook  eenige meeriies ,  van  welke  bet  Louwsmeer  i 
bet  voornaamste  is.  Onder  dit  dorp  bebooren  ook  de  herbeiveo  R  o 
ienburg  en  Altenburg,  staande  op  den  wal  ¥an  het  Langdei 
Uit  de  fanden ,  aan  den  Oostkant  en  de  Wyde  £e  gelegen  ,  wordt  w 
turf  gegraven. 

Men  telt  in  dit  dorp  ,  met  bet  daartoe  beboorend  bnartjc  Otuk  Mi 
den ,  200  inw. 

De  Herv.,  die  er  wonen  ,  bebooren  tot  de  gem.  Suamomde'-^n'Tütjer 

Jn  de  kerk  ,  welke  eenen  stompen  toren  beeft ,  doch  geen  orgel ,  vin 

men  eenige  geschilderde  glazen  en    een  paar  zerken    met  opscbrifta 

SUAWODüE-EN-TlETJERR  ,  kerk.  gem.,  prov.  Friesland,  klas 

Tan  Leeuwarden ,  ring  van  Bergum ;  met  twee  kerken  en  610  xielea 

onder  welke  80  Ledematen.     Ue  eersle  ,  die  in  dexe  gem.  het  Iceraai 

ambt  beeft  waargenomen  ,  is  geweest  Nicolads  MAaviai  ,  die  in  het  jai 

1600  bier  stond,  doch  in  bet  jaar  1605  niet  meer.     Anaa   IJrir,  al 

HiMgleeraar  te  Groningen  overleden  en  beroemd  door  tyne  godgeleerde 

geschied-,  taal-  en  oudheidkundige  werken  ,  is  hier  Predikant  gewees 

Tan  1789—1790. 

\  SüBENHAHA,  oude   naam  van   bet  vlek  Zevbsaak  op  de  Lijmen 

\  prov.   Gelderland t   in  1049  daaronder  voorkomende.     Zie  ZEvasiAa. 

f  SUCOUT  ,   vroegere    naam    van    do   vcrl.    plant.    L4  CoasTAiici-n 

'  Nicrw-lLiZAiD,  in  j^ ederlands^Guiana  ,  )k(A,  Suriname,     Zie  Co>stiscs- 

i  en  Has&bd  (Nieow-). 

'\  SL'DERA-MEER,   naam,    welken  roen  wel  eens  geeft  aan  het  dorf 

^  SeiaEEa,   pro\,  Friesland,  kw.  Oottergoo ,  Qv'iei»  Tiet jerktieradeeL    Zu 

^^  ScAaECB. 

l'f  SLEDERINC,  erve  vermeld  in  1188,  ah  gelegen  onder  Ilaakder- 

K  ^en ,    in   Twemihe  f    prof.   Overijssel^   waarscbijnlyk  Zdidbb-Esk.     Zie 

ZciBEH-ElVK. 

SÜESTRA ,  oude  naam  van  de  Rodbbeek  ,  prov.  Limburg,     Zie  Ra- 

DEBCEK. 

8UETA  ,  oude  naam  van  de  riddcrh.  Zwietb5  ,  in  Rijnland,  pro? . 
Zuid-UoUand,     Zie  Zwibteh.* 

SUETERWÜUDE  ,  oude  naam  van  het  d.  Sobtebwovde  ,  in  Rijn- 
land ^  prov.  Zuid' Holland,     Zie  Soetebwoooe. 

SUEVëN  ,  SoETi,  Duitsche  Nalic ,  daar  Joucs  Cesab  ,  Tautos  ,  eo 
andere  Romcinsche  Schryvcis  veel  vaii  gewagen.  Onderscheidene  Schrijd 
lers ,  MiBAEüs,  Etsdios  en  anderen  uillen  er  Zi'cuwen  van  maken.  An- 
dttrn  verslnan  door  de  Sdevi  de  Noord-Cimbrische  volkeren,  «aaniit 
de  En^clscben  gesproten  zouden  zijn ,  in  welker  bezit  de  iandslrekco 
\att  Jutland,  Holstein  enz.  lagen.  Wederom  <indcren  houden  de  Socvi 
\oor  de  Zwabcn. 


S  ü  I.  79t 

Hei  is  zocr  woarschQnlfjk  .  dal  een  deel  Tan  de  Subteii  de  eilan- 
den ,  bij  de  monden  van  de  Maas  gelegen  ,  die  wij  Zeeuwsche  noemen, 
ingenomen ,  en  naar  hunnen  naam  genoemd  hebben  ,  zoo  dat  sij ,  na 
verloop  van  tyd  ,  door  eene  geringe  verwisseling  van  letters ,  voor  Suew- 
sche  Zeeuwsche  genoemd  sijn  (1). 

Dit  gevoelen  wordt  niet  weinig  daardoor  bevestigd  ,  dat  de  ScBvn 
als  palende  aan  Vlaanderen  beschreven  worden  ;  want  zoo  lezen  wij ,  dat 
de  U.  Elicids,  Bisschop  van  Noijon  ,  die  bijna  het  eerst  van  allen  het 
zaad  des  Evaogeliums  in  deze  streken  gestrooid  heefi,  zich  niet  alleen 
met  alle  vlijt  heeft  toegelegd,  om  de  Veromanduers  en  de  Doornikers , 
als  naast  palende  aan  zijn  Bisdom ,  en  in  Vlaanderen  de  Gentenaars 
en  Kortrykers ,  maar  ook  de  dwalende  Soivbr  in  de  gronden  van  de 
Christelijke  godsdienst  te  onderwijzen  (2) ,  waaruit  men  billyk  mag  be- 
sluiten ,  dat  de  Sobveh  in  dien  tyd  daar  omstreeks ,  en  niet  verre  van 
de  Gentenaars,  zullen  gewoond  hebben. 

SUEVEN-KAMP  of  het  Heiderscib-Kahp  ,  ook  wel  het  KiTrnLBCBa 
genoemd,  streek  lands  op  de  Over-Feluwê ,  prov.  Gelderland^  gcm. 
Ermelo  y  aan  de  grens  van  Leuveoum  en  de  Putler-delle.  Het  is 
eene  uitgestrekte  vierkante  vlakte  ,  met  eene  sloot  en  eenen  aarden 
wal  van  1.25  ell.  omringd ,  van  omtrent  ZiiO  ell.  aan  iedere  zijde 
lang ,  in  welks  binnenruimte  nog  sporen  van  kookgaten ,  teulgaten  enz. 
zigtbaar  zQn  (geheel  overeenkomstig  met  zoodanige  in  Drenthe  aanwe- 
zig) ,  afkomstig  van  de  Sobvbb  of  Kattzr  ,  welke  55 — 53  vóór  J.  C. 
deze  streek  zonden  bewoond  hebben. 

SUEYLAN  DT,  water  in  Rijnland,  prov.  Zuid-Holland.    Zie  Zwtbilahd. 

SDFFENSTRA  (GROOT-),  voorm.  state,  prov.  i^nesMni/ ,  kw.  Oos- 
iergoo ,  griet.  Idaarderadeel ,  arr.  en  SJ  o.  Z.  van  ZeeiriMrr^efi,  kant. 
en  i  u.  O.  ten  N.  van  Ranwerd,  20  min.  N.  O.  van  Friens ,  waartoe 
zy  behoorde. 

Ter  plaatse ,  waar  zij  gestaan  heefl ,  ziet  men  thans  eene  boerenwo- 
ning. De  daartoe  behoord  hebbende  gronden  ,  beslaande  eene  opper- 
vlakte van  44  bund.  9  v.  r.,  worden  thans  in  eigendom  bezeten  door 
Mevrouw  J.  W.Scbeltihca  ,  wed.  J.A.Lootsha,  woonachtig  te  Roorda- 
huizum. 

SUFFENSTRA  (KLEIN-) ,  voorm.  state,  prov.  F  rietland ,  kw.  Oog- 
tergoo ,  gnet.  Idaarderadeel y  arr.  en  2-^  u.  Z.  van  Leeuwarden,  kant. 
en  I  u.  O.  ten  N.  van  Rauwerd^  l  u.  N.  O.  van  Frient,  waartoe  zy 
b  ehoorde* 

Ter  plaatse  ,  waar  zy  gestaan  heeft ,  ziet  men  thans  eene  boerenwo- 
ning. De  daartoe  behoord  hebbeude  gronden,  beslaande  eene  opper- 
vlakte van  22  bund.  4  v.  r.,  worden  thans  in  eigendom  bezeten  door 
Klaas  en  Sjooeb  Sipsha  ,  woonachtig  te  Gronw. 

SUGJON ,  d.  in  Oott'Indie,  ophet  5iin<iascAeeil.  Java^  resid.  Soe- 
rabaya. 

SUHPAYANG,  stad  in  Oost  Indie,  op  het  Sundasche  ciï.Sumairay 
ryk   Menang-Kahau  y  met  goudmyncn. 

SUIDKREG,  oud  Ftiesche  naam  van  het  d.SoBie,  prov.  Frieiland , 
kw.   9FestergoOy  griet,  ff^ onseradeeL     Zie  Sorig. 

SUIDWENDA  ,  boerdery  in  Hunsingo ,  prov.  Groningen,  arr.  en  5  u.' 
W.  N.  W.  van  Appingedam,  kant.  en  3  u.  N.  O.  van  Onderdendam, 


(<)    Zit  SIATTB  ,  (U  Ii/obiiitat»  ,  pag.  181. 
(S)    TiUS.  Ellgli,  L  II,  C.  S8«. 


798  S  U  1. 

gom.  en  1  o.  W.  van  KmUem,   i  u.  Z.  Tan  SiUmDerd,    waartoe  4 
lieboort. 

Aldaar  stond  in  het  jaar  1234  een  klooster  Tan  Monniken ,  mèk 
SniDWEHDA  en  ook  itei  St.  Arpa  ,  genoemd  ,  waarover  de  Abl  ?an  Bii- 
tuni  hel  bestuur  had  ;  doch  de  Geeslt* lyken  waren  reeda  lang  tóór  k 
Reductie  van  liS94  verplaatst ,  onzeker  waarheen* 

De  platte  grond  is  een  regelmatig  vierkant ,  en  nog  gedeeltelykvii 
eene  gracht  omringd;  het  overige  van  de  gracht  is  meesi  gedempt a 
tot  land  gebragt.  Zoo  veel  men  kan  nagaan  ,  stond  hei  klooster  Osil 
en  We»t  en  was  van  eenen  kleinen  omvang]  bet  kerkhof  lag  deake 
lyk  aan  de  Zuidiyde  kort  by  het  gebouw ,  waarin  ,  by  nader  onder 
loek  ,  vermoedeiyk  oog  wel  doodkislen ,  hetsy  van  serk  of  van  steea 
met  doodsbeenderen  sullen  worden  gevonden.  Het  geheel  beslaat  nee 
dan  drie  bunders  oppervlakte.  Midden  in  bet  gedachte  gebouw  tal  è 
put  geweest  syn  ,  die  nog  aanwesig  is ,  en  welke ,  by  eeoo  ongewso 
diepte,  smakeiyk  water  oplevert. 

Het  eeoige  geschriit ,  dat  men  hier  nog  vindt ,  ia  een  ood  jaaiti 
in  roroeinsche  karakters  MDXLllil ,  op  eene  blaaawe  serk ,  welke  l« 
drempel  van  het  boerenhuis  dient. 

Uit  dit  klooster  heeft ,  loo  als  de  Wiemmer  kronykaohryver  ep  k 
jaar  1284  verhaalt,  da  Abt  van  Uottum  een  Monnik  doen  hialen  ea  al 
I  «  godslasteraar ,  voor  tQu  leven  lang ,  in  eene  onderaardsche  apelook  lale 

'  opsloitcn  ,  omdat  deae  Monnik  hei  volk  van  de  Priesters  en  Monnaka 

die  het  volk  tot  de  kruistogten  en  bet  opschieten  van  penningen  daarie 
•annioedigden ,  afkeerig  had  gemaakt ,  ben  waarschuwende  en  dt  sa 
keilen  voor  oogen  stellende ,  die  hun  stonden  over  te  komen. 

SUirrERBAMD,  bosch,  Ttrmeld  in  hei  jair  796  ,  ab  liggcndti 
kat  graa£i.  Uamelamdt, 

SLIK  of  SoTca,  verbasterde  naam ,  welken  men  in  lateren  tydaai 
bet  adell.  h.  Zoidwijk,  in  Rijnland,  prov.  Zuid-HoUand  gegcvei 
hecH.     Zie  Zoiawui. 

SUlKbKBËhG,  voorm.  schans  in  Zalland,  prov.  Overijssel,  nie 
ver  van  de    Diexerpoort  der  stad  Zwolle. 

Zy  was  opgebouwd,    in    het  jaar    11S88,  van   de   steeneo  van  be 

voorm.   A gnietcn -klooster  en  is  laler  weder  geslecht. 

i  SUIKEHBËRG,  voorm.  schans  in  de  heerl.  Nierpaari ,  prov.  Nowi 

Brnband,  aan  de  suidxyde  van  de  Keen,  tegenover  de  Klundert,  toi 

*  dekking  van  welke  gewezen  vesling  xy  diende.  —  Ter  plaatse  ,   «aai 

,'  ly  gelegen  hee(\^  siet  men  thans  weiland. 

SllKEUBROOD,  berg  in  Oosi-Indtè,  op  het  ^iiHi^jtAe  eil.  Smma 
,;  fni.     Zie  GoERONfi-HsRKO. 

;':  SriKRUBROOD  (HET),  voorm.  verschansing,  in  het  markgr.  van  Bet^ 

,<i  if^M'Op'Zoom  f  prov.  Pfoord-Braband ,  IJ  u.  S.  N.  W.  van  Berfffn-op- 

T^^  /04>m,  in  den  Eetidrayls-polder ,    aan   het  westelijk   uiteinde  van  der 

•if  kladtschc-dyk ,    welke  zy  bestreek.     Daarvan  syn    byna  gecne  sporec 

i  lucer  zigtbaar. 

i-  SUlKERBIlOODJE(nET),  klip  'm  Oott-lndië ,  in  den  jlrckipel-tün 

!  St^'Lazants.     Zie   Tau. 

V  SI  IKERUÜIS  (HET),  buit.  in  hei  l\fed€rheartier  der  prov.  ütredU, 

4rrM  kaul.  en   gero.    Utrecht, 

IHl  buit.  is  ihans  ingcrigt  lot  eene  tigcbelbakkery  ,  welke  aldaar  uitge- 
iKtend  en  in  eigendom  bezelen  wordt  duor  de  lieeren  Rotaards  en  Comp 
SUKERrLAATJE  (UET),  plaat  in  de  ff  ester- Schelde  ^  prov.  Z<r 
Mitd  y  N.  vau  Neuscu ,  Z.  van  EUewoulsdyk. 


S  U  I.  790 

SUlKEaaiRT ,  boistea«  in  Jmêtelland,  arr.  en  If  u.  O.  Z.  O.  van 
jtmtterdam  j  kant.  en  1  o.  N.  W.  ^an  fKtttp,  gein.  Dietnen-en-Dw- 
merdam  ,  ooder  Ovêr-Diemem. 

Dete  hofstede  l>eslaat,  met  de  daartoe  behoorende  gronden  ,  eeneop- 
pcnrlakte  van  17   bund.  5  t.  r.  50  f.  ell. 

SDIRDISK,  d.  in  Ilunnngo  ^  prov.  Groningen,     Zie  Zdvrduk. 

SUIRBEECK^  Toorm.  bairet.  in  FolUnhofteu^  prov.  Orerijuel,  arr.  en 
4^  u.  N.  N.  W.  van  Zwolle^  kant.,  gcm.  en  ^  ii.  Z.  O.  van  FolUnhwe, 

SUIS  (HET  HUIS- VAN-),  voorm.  adelt.  b.  te  *<  (^rorefiAa^ ,  op  den 
Knetiierdtjk ,  licb  uilstrekkende  tot  in  het  JVoordeindê^ 

Dit  buis  ontleende  xynen  naam  van  Mr.  CoancLis  Sors ,  Heer  van  Ayi- 
wïjk ,  President  van  den  Hove  van  Holland  ,  dia  bet  in  het  jaar  1970 
bcMTOondc.  Deze  Heerwas  in  zynen  tijd  een  man  vangrooten  bcdryvc,  en 
werd  door  Keiier  Kabel  en  Koning  Fiiirs  li ,  in  onderscheidene  gewigtigo 
laken  gebruikt.  De  eerste  verhief  hem  ,  den  4  Juiyi543,  van  extra 
ordinaris  tot  ordinaris  Raad  in  den  Hove  van  Holland ,  en  de  laatstgc- 
melde  bij  brieve  ,  gcdagteckend  te  Gent,  den  9  Augustus  1BB9  ,  tot  Pre- 
sident van  Holland.  Uy  was  de  R.  K.  godsdienst  loo  seer  toegedaan , 
dat  by  uit  dien  hoofde,  in  hot  begin  der  onlusten  ,  nu  en  dan  eenigen  aan- 
stoot moest  lyden  ;  want  bet  was  van  hem ,  dat  men  in  bet  jaar  1566  , 
ten  tijde  van  de  bekende  beeldstormiiig ,  arbeidslieden  en  ook  loon 
afvorderde  om  de  beelden ,  altaren  en  andere  dergelijke  kerksieraden 
in  de  St.  Jacobskerk  ,  te  's  Gravenhage  ,  te  verbreken.  Hij  moest  ook  nog 
in  het  zelfde  jaar  met  goede  oogen  aaniien  ,  dat  vele  Delfsche  schutters 
in  vol  harnas,  met  ten  minste  twintig  wagens  te  's  Gravenhage ,  regt 
voor  lijn  hnis  kwamen ;  alwaar  dia  wagens ,  terwyi  de  schutters  er 
op  bleven  zitten  ,  in  eeneo  kring  werden  geplaatst ,  toodat  do  Predikant 
Petsb  Gabiibl  in  het  midden ,  als  in  een  voor  hem  afgesloten  en  wel 
bezet  retranchcmcnt  veilig  staan  konde^  met  cene  groote  menigte  van 
toehoorders  nevens  hem ,  van  alle  kanten  door  g«harnaste  Del  venaren 
omsingeld  en  beschut.  In  dezer  voegen  werd  er  gezongen  en  gepredikt , 
en  zulks  ten  aanhoore  van  den  President ,  die  de  Predikanten  onlangs 
door  zware  bedreigingen  bad  zoeken  vrees  aan  te  jagen ,  en  na ,  in 
tyn  huis  zynde ,  dit  ^erk ,  voor  zijne  deur  moest  aanschouwen.  Hy 
^as  ook  in  groot  aanzien  by  Vrouwe  Mabia  ,  Gonvernante  der  Nederlan- 
den ,  na  wier  wenken  en  welbehagen  hy  de  meeste  zaken  hier  te  lande, 
100  veel  in  hem  was,  trachtte  te  leiden.  Zyue  volstandige  aankleving 
aan  het  Spaansche  Hof,  deed  hem  in  het  onrustige  jaar  1572  met  de 
meeste  Raden  de  vlugt  naar  Utrecht  nemen ,  waar  hy ,  tot  na  de  Pa- 
cificatie van  Gent  in  1776  moet  gebleven  zyn.  Hierom  werd  hy  niet 
alleen  van  de  dienst  veilaten,  maar  Prins  Willis  I  besloot,  zyn  buis 
en  cenige  andere  huizen  der  gevliigten  te  do^n  omver  balen  en  afbre- 
ken,  CU  had  te  dien  einde,  in  het  jaar  1573,  reeds  commissie  ver- 
leend op  Mr.  DiBK  VAN  BioNCKnoBST ,  Raad  ordinaris  in  den  Hove.  Om 
dit  voor  te  komen  besloten  de  Regeerders  en  Suppoosten  van  den  Hove 
en  de  burgers  van  's  Gravenhage  aan  den  Hove  Provinciaal  eene  Remon- 
strantie over  te  ge\cn  ,  met  ernstige  bede,  dat  Heeren  Raden,  door 
hunne  tusschcnspraak  ,  hy  den  Prins,  wilden  te  weeg  brengen ,  dat  de 
reeds  gegevenc  commissie  niet  ter  oitvoering  niogt  worden  gelegd,  uit 
aanmerking,  dat  door  het  afbreken  dier  buizen  ,  niet  alleen  's  Graven- 
hage zeer  ontsierd ,  maar  ook  den  goede  en  wclmeenende  ingezetenen , 
en  wel  inzonderheid  de  Godshuizen ,  aaiimerkeUjke  schade  en  nadeel 
toegebragt  zouden  werden.  Dit  had  ten  gevolge  dat  het  afbreken  geen 
voortgang  bad. 


i*  --P-V-*  feR. : 

es  ^  K.  !E.V.  «M 

Tr«  Z4:idt«  i;-^*»^  Wt  aaa  oe  Lee  «aa  Jit»,    ca  ii 

1>A  riji ,  éaft  éam  «eaa  SvlUa  gffe^gq^  v«rdt ,  gticlt  adk  «I 
im  óe  II  ■■riiUa^ca  at,  dx  mmg  aecr  ^«imtf  hrlcad  sf^n ;  Wtïi{ 
Tcrre  ba  cm  ai^if  ■«<*  ^^  Bjiiijuwiri»f  «•  4e  T-or^t  wmèi  'm  m 
iMMaUadca  MM«c^iU  crind.  Bh  UwI  levert  veej  ili— Iim' 
Lamfer  op  ,  vonit  4e  V«r^l  sjacMÏiiLe  iatniUB  ganaU  Ik  frf 
ai  rr  uk  Tmcbttesr  .  dwh  «ciaif  bcbM«4. 

Mea  beeft  er  de    Ljpea  Flal   of  vlaike    paal, 
Saaibahar  eo  Brg  ,  c«  de  nv.  de  Saekadaaa, 
fiere.     Ue  NedeHaaders  kcbbea  b'.<r  een  fort. 

Westaaarts  vaa  Sckababa  bfgea  — iffrirbihle— 
dea.  al»  :  Lajak  ,  Karaiaala  ca  Soeractoe. 

SIK  ADAM,   fl.    io  Oast-Imdii,  op   bet   Smmd^scike    eÜ.    MwmA 
njL  ^niudajta ,    10*  50"  Z.  B.,    «aar«an  bel  de    boofdslad «   eva  ■ 
de  tetel  %aa  den  Vont  eo   xaa  eeoeo  Nederlaodscbea    GexagbebkrB'  ' 

liet  «as  eeomaal  de  beroemdste  slad  «an  Bomeo  en  toe  ab  è  I 
Ditam  ajiuduidl  een  aaid>cb  paradijs,  docb  «erd  in  17S6  toea  !«■»• 
Ali  ,  eeo  bezigen  «yaod  der  Nederlanders,  die  oit  Ri^uv  gc^lo^  «•• 
aldaar  Sultan  «a»,  door  de  ooiea  inzoomen  en  vernield.  Scèrt 
dieu  tijd  beeft  Stikadaua  oimiiier  weder  lijn  vorig  aanaien  berLfV{ei> 
De  »tad  ligt  aan  eeiie  [jioole  taai  ,  aan  den  ingang  van  Hf  Snfciiiiw 
eo  heelt  eeue  gcK'de  lia^eo.  Javanen  en  Maleijers  diïjven  bandel  cp^ 
plaats  ,  aU aar  een  leTcitdïgc  handel  in  opium  bestaat,  alsmede  in  da* 
:ujnleu  ,  stofgoud,  tin,  peper,  beste  lamfer ,  benjoin  ,  draLenbloedcl 
rottioj^ro  ;  al  hetwelk  de  xi'er  vruchlbai-e  oni»treken  opleveren,  «a* 
uien    mede  een  aantal  heerlijke   \riichtboomen  aantreft. 

SUKADANA  ,  ber^r  in  Oosi-JnJie ,  up  bet  SmttJascAe  eil.  Bwrmn, 
op  de   Westkust,   rijk  Sukatlana. 

SI  KA  DANA  (D£) ,  riv.  in  Oost-lndië^  op  het  Suudasche  eil.  Bonn, 
we!ke  meteelleluld^^eslclijke  rigting  in  de  Zce-Tan-Cariniata  uitloopL  — 
Zij  is  voor   prangen  ,   vyftig  uren   landwaarts  in ,   bevaarbaar. 

SUKADANA  (DAAl-VAN),  hani  in  Oost-lndië ,  in  de  Zet-^mm-C^ 
rim^a  ,  aan  de  Westkust  van    bet   Sundatche  eil.    Bomeo» 

la  deie  baai,  viraarin  de  Mattan  xlcb  ontlast,  liggen,  naby  ^ 
iLe< .  de  eilandjes  Jobaiina-PMizabcthy  de  Man,  Oibbels,de 
^^f«r,  d*Anetban,  van  Uogendorp,  van  de  Poll  en  da* 
i^^-ie-Gbisijjnics. 


SU  M. 


801 


l 


SULTE-lTEEa  (HET),  meer  in  het  clifi(^ipil  ifootdemM,  pror. 
ihenihc  f    op    de   jfreiuen    van    de   |JfOT.    Gtonin^n.     Zio  Lec&stca' 

iccH   (TIi;t]. 

SnWAfJANG,  Sif«riiA^G  orSorfl«Din6f  reg-.  in  Oo$t'indië ^  op  licl  Swii- 
r/a«r/i«eiU  Jat^  ,  rcsld,  Pfeangfr-Hft/enticknppeni  jpalcndeN.  aande  biï- 
KÏufipji^n  ^an  p^rticulierf»  in  de  rcs.  Krawari^  ,  O,  nao  de  nds.  rcsid» 
Clienboii  ,  Z.  nnii  de  re{[*  Limlian^an  en  Sockopocra ,  W.  ano  iJandoog. 

üet  is  Tcidfrid  fn  Iwec  eii  Imntig  diïliiklen  ;  ols :  Tanjoöogsa- 
liarie,  lïepok,  Tjibéurum,Tjtscgel,  MeJandoonfj^Tjocn- 
(T  i  a  II  fr  ,  D  c  r  m  a  -  W  a  n  g  i  e  ,  T  j  i  k  a  d  o  e  ;  D  a  r  m  a  -  R  a  J  j  a  ,  P  a  w  i- 
ija(i|7t  Mulitmbong,  Tja  wie.  Rad  ju -Poll  o,  Indicbieang, 
Tasiivk-Mala  tja  ,  Senga-Parna,  Pas»icr- Paoj  ang* ,  Djaii- 
aUa,  Knwassan,  Tjikocmbocian  ,    Tjidjoclang   en    Man^ 

a  L  a «  be^taafidc»  f^cxamenlrjk  eeue  oppert  Kikte  van  3iï$2  f  ierl.'tnlo  palen, 
mi»!  ecnc  he>olktn|^,   V(])|j^bn«  dü  laalslc  lelUnj,  van   10S,ïS8i  buofdcn. 

Hel  14  een  bintieolaiid  ,  door  vertcbcidene  \<ilkanen  beict,  mei  ecnt 
lacbte,  bekocrtijke  IncblgcslL'tdEieÉd,  te  vicdcn  en  eenvoudige  ionu- 
iierf  en  sctioonc  vioiivcii*  Uierdoof  loopt  de  groote  we^  Tan  BaLivia 
over  Hirücuno'fj', 

SDÜADANG,  SoatDèHOof SoFïAAAfir,,  fj,  in  Oott^InJiè ^  ophct.5^wn- 
ita ff Ae  ct\.  Java  t  ra id .  Prrn utjer- Re^e tt Uchnppen ,  ve^ .  Sn m min ng  ^  1 5 ÏS 
palL^n  O.  v.iii  Biiiiivia  ,  SI'S  palen  van  S^unarang'^  aan  den  grooUn  post- 
veg,  ï eer  fraai  in  een  dal  lusscben  bebouvi de  heuvelen  lyelcgcn.  Het  II 
een  ffroot  dorp  ,  de  boofdplaal»  van  ïicL  rcjfenUcbap  en  liet  gewone  nacbt» 
verlitijf  voor  de   rciïi(jcr»  lanffs  den  poslwe^. 

Dvic  booFdplaaU,  itiel  atte  de  ornlig'geiitle  dorpen  ,  doel  ifch  verruk- 
kend  aan  liel  bO(|  voor  ,  en  de  booj^e  vet  «acbling  ,  itclke  dit  gezïgt  doet 
geboren  worden  ,  wordt  niet  Ie  leur  gesteld  ,  wanneer  men  bel  zeer  nette  , 
en  naar  de  J.ivaan«cbe  wiJie  ruet  smaak  aangelegde  dorp  binnen  komt. 

Om  de  Zutd  verbefTen  tich  ,  digt  acblcr  bet  d.^  eeoige  hen  velen  , 
van  vrij  aaniientijke  bo«[[le  ,  waarop  %ele  bulTeit  grazen  ,  en  hier  eö 
daüT  tipars  (drooge  rijstvelden)  eit  ratjangluinen  xijn  aangelegd^  een 
en  ander  draagt  niet  weinig  btj  ,   om  deze   landgezigten  ,  stoo  door  be- 


Jlige  ligging  als   rijke  slolTaadje ,  te  verfraaljen. 


^B  6(]M4ÜüB'(DE) ,  riv,  tu  Oost'tndii ,  op    het  Siindatehe  é\,  Java  , 

^H^id.  Kfitloe,  —  üit  dexe  riv.  loopt  eene  waterleiding  naat  liet  d,  Toeban. 

^■^SÜMANAP  of  Soc«A7i4i>,  kon.  in  OoMl-fndtë ,  op  bet  Suntla$ehe  ert. 

^^fttdum  y  de  CKosLel^kc  lielft  van  dat  eil.   beslaande» 

^f  i)e  Sultan  beeft  xijnen  xetel  in  de  boofdplaats  5  ti  ma  nap.  Ou- 
der lyn  gebied  bebooren  ook  de  eilanden:  Pon  die,  G  lij  oen, 
Sapoeda,  Ra  bas,  Pandjangang^  Tondok|  de  Vier^Ge- 
broederi,  Urk,  Kangelang  ofKangebang|Cn  de  nabQ  de 
Üo«lknst  van  Kangelang  gelegene  ei  Linüjes  ,  als  ook  do  noordwaarts 
éelt'^cnc  kleine  Kalkoe ns-citandcn;  voorts  Poeteran  of  Ta* 
Jarigs,  Gillic-Lawater,  Gillie-Gouting,  Giliie-Radja, 
Gillte-Juigang  o^Gillie-Aug,  de  Lalaribor'-groep  ea 
Bandigan  of  bet    Bokkcn-ei  tand. 

De  gronden  van  Scva^ap  xyn  over  bet  gebeel  lecr  schraal ,  loodat 
de  padi  ol  djagong  van  Java  ,  aldaar  loL  zaad  ^chrnlkt  wordende  ,  veelal 
niet  slügen  wiL  üelijk  iu  de  meeste  aan  lee  gelegene  streken,  is  ook 
de  V  isseberij  een  voornaam  niiddel  van  bestaan  voor  de  inwoners^  bet 
regt  daartoe  h  Ic  Se»A»*i»  i»n  Ic  Pamakassan  verpaebl  en  levert  eene  oan- 
tjenlijke  som  gelds  op*  Be  verdere  bedrijven  en  handwerken,  waarin 
de  ingeictenen  buu  bestaan  vinden  ,  tijii  het  bereiden  van  klapperolie  , 


80-2  S  ü  M. 

dat  ecu  aantal  handon  weik  verichaft,  hel  batekken  <if  Terwen  TOikleB^ 
en  doeken  .  hei  linnen wcTcn  en  garenspinneo ,  het  toebercidea  Tan  arccB| 
ftuikrr,  bel  maken  van  roUing-maiten  ,  manden  ens.,  hei  nit^ravefic 
houwen  van  melseUleen ,  hei  maken  van  inUndtclie  kleedjes,  lm 
werk  eni. 

Slhaüap  op  xich  lelf  beeft  132,762  inw.,  onder  welke  2,200  Ckiai 
icn  ,  270  Arabieren  en  2»0G0  Maleijert  gerekend  aijo.  Ilei  getal  A 
Europeanen  bedraagt  in  het  rijk  van  SuaARAr  290.  De  inboorlinge 
rekent  luen  oU  krygtlieden  roet  meer  moed  begaafd  ,  dan  die  van  Jan 
de  vrouwen  zyn  ovor  het  algemeen  bevalliger  en  acbooner  ,  en  met  aiei 
zwier  optj^elooid. 

Dit  rgk  werd  in  1761  nog  door  den  Tommoogongf  TiATA-NAfiAaA  f 
regeerd ,  die  van  eenen  Kiay  afkomstig ,  en  deur  «ün  hnwdyk  m 
de  dochter  van  een  Snmanapsch  Hoofd  of  fimillie,.  PoELAae- Jiwa , U 
het  regentschap  is  gekomen.  De  i^nwoordige  Vorsi  u  in  I6i7  b 
Sultan  van  SoHAiAr  verheven. 

Ook  in  SosAiiAv  it  de  landbonw  ,  hoewel  minder  Terwaarloosd ,  di 
ia  de  overige  gewesten  van  het  eiland ,  nog  voor  veel  nilbreidiag  s 
verbetering  vatbaar.  Dit  is  grootendeels  aan  de  dorheid  van  den  groa 
en  aan  het  gebrek  aan  water  toe  te  schry ven ,  hoevrel  de  Sohaa  m 
derscheiden  waterleidingen  aangelegd  en  zy n  gebied  io  alle  opiigiea  au 
merkeiyk  verfraaid  heeft.  Zyne  inkomsten  sQn  veel  geringer  daa  ë 
van  den  Soltan  van  Madura  ,  die  eenen  schai  van  geld  van  hetpn 
duet  der  vogeloest-klippen  trekt.  Het  gebied  wan  den  Snltan  vaa  Si 
HARAP  is  veel  kariger  met  deze  ryke  bron  van  inkonulen  bedeeld. 

De  voortbrengselen  bestemd  tot  voedsel  bepalen  sich  nieeai  ioi  dJMg 
De  invoer  van  ryst  in  het  Sumananscha  ii  belangrijk  ,  en  dati^U 
volgens  berigten  slechts  drie  maanden  de  bevolking  voeden.  Kl•ppe^ 
katjang-  en  djarak-olie  zyn  oiede  voortbrengselen  van  Suhaiap  ,  en  é 
uitvoer  van  olie  heefi  over  de  "800  koyangs  bedragen.  De  inee^tc  Imb 
del  bestaat  in  olie,  huiden,  tamarinde,  Jüvaanscbc  lyo waden ,  klccdjo 
zijnde ,  in  1830 ,  4789  korgjes  inlandscbe  lynwaden  uitgevoerd.  T 
Kubong-Dadap  wordt  veel  zout  gemaakt.  Honderd  vaartuigen  syo  'u 
1850  vnn  onderscheidene  havens  builen  Java  aangekomen  en  headen 
een  en  tviinlig  uitgeklaard  naar  Ambon,  Bengkoelen  ,  Bangka,  la 
kassar  ,  1'alcmbang ,  Riouw  ,  Sukadana ,  Timor ,  Ternate ,  de  Zvi 
nenrivier   enz.,  enz. 

])e  Sultan  heeft  eenige  sloeteryen ,  als,  onder  anderen,  eeneteSsc 
mor-Pa;rong ,  15  palen  van  den  kraton,  waar  de  oorsprong  vaa  é 
rivier  Seroko  isj  builen  de  paarden,  die  van  daar  komen,  zyn  er^ 
die  van  waarde  zyn. 

In  dit  ryk  is  meer  welvaart ,  dan  in  de  andere  deelen  van  bet  d 
land  ,  dcwyi  landbouw  ,  ngverheid  en  handel  veel  meer  door  den  Von 
worden  aangemoedigd. 

Daar  de  inwoners  liefhebbers  van  rundvee  zyn  ,  maken  lij  daar  od 
/cpr  veel  werk  van ,  en  men  vindt  er  uilmuiilende  beesten  ,  voor' 
under  de  slieren ,  die  veel  tot  vechten  gebruikt  worden.  Men  §té 
(icn  uitvoer  van  koeycn  op,  in  1830,  1878  stuks  te  hebben  bedrages, 
rn  (Ic  hinnenlandsche  consumptie  op  6000 stuks,  icrwyi  de  uitfoerTii 
huiden  by  de  4000  stuks  bedragen  heeft. 

in  dit  ryk  vindt  men  ook  belangryke  oudheden.  Te  Pajongtijr 
ccni{;e  ovurblijfselcn  van  eenen  Uiuüoeschen  tempel ,  en  men  heeft  t 
een  beeld  van  Sieva  en  een  vau  Boeouo  gevonden.  Onder  de  vor»le- 
lykc  graven  munt  vooral  uit  hel  iuau»olcum,  door  den  eersten  Sulut 


8UM.  g05 

tan  Sumanap  voor  s||oen  ¥ader ,  den  Panumbahan  Nata  GonoiiA ,  op 
oenen  heuvel  geslicht.  Hot  is  van  galeryen  omringd,  ait  welker  mid- 
den een  koepel  rijst,  die  veel  overeenkomst  heeft  met  de  Moorsche 
bouworde ;  midden  onder  den  koepel  is  hel  graf ,  geheel  gedekt  met 
inlandsch  albast. 

Ten  gevolge  van  eeneo  builcngewonen  regen  ,  die  van  den  avond  van 
den  S3  April  1856  tot  des  middags  van  den  volgenden  dag  had  voort- 
geduurd ,  is  aldaar  eene  geweldige  overstrooming  veroorzaakt ,  waarby 
H  personen  ,  mitsgaders  50  koebeesten ,  alsmede  eeaige  paarden  en  scha- 
pen verdronken;  o5  Javaansche  buisen  ,  83  praauwen,  19  bruggen  en 
6  rijstschuren  weggespoeld  of  vernield  sfjn ,  terwyl  eindelyk  eene  uit- 
gestrekte streek  Tand  is  ingexakt. 

SDMANAP  of  SoBXAaAT,  st.  in  Oost^JnM,  op  hei  Sundasehe  eil. 
MadmTOf  aan  de  Maringan. 

Het  is  eene  aansieniyke  en  welvarende  stad ,  bestaande  nit  eene  ry 
fauisen  ,  onder  welke  teer  goede  steenen  gebouwen,  nevens  elkander, 
waar  bijna  in  bet  niid<len  het  residentiehuis  staat.  Men  heeft  er  een  kra- 
ton  of  paleis,  waarvan  de  salcn  prachtig  en  met  smaak  versierd  lijn, 
eene  kerk  en  eene  school.  De  stad  heeft  eene  Chinesche  ,  Javaansche 
en  Arabische  wijk  of  buurt.  Het  Nederlandsche  fort ,  in  1785  gebou)fd  , 
ligt  op  eenen  heuvel  naby  de  stad ;  voorheen  wae  er  een  fort  aan  den 
mond  der  Mariogin.  Dexe  rivier  is  van  weinig  belang,  doch  wordt 
drok  door  praauwen  bevaren ,  en  de  reede  vertoont  veel  levendigheid 
door  de  vaart  op  Bengkoelen ,  Riouw ,  Makassar ,  Ternate ,  Timor , 
Mieuw-Holland  ens.  Het  eiland  Poeteran  lifft  voor  de  baai ,  en  is  ge- 
deelteiyk  door  eene  straat  van  de  kust  gescheiden. 

Ten  Oosten  van  Soxara»  is  het  gedenkteeken ,  door  den  Resident 
VAR  BaoRUOBtT  opgerigt  ter  eere  van  PvimtKoaii  en  Wcissiao ,  die , 
aan  boord  van  een  handelsvaartuig  in  Straat  Ban  ka ,  door  40  roo- 
▼ers  praauwen  aangevallen  werden  ,  en  ,  sich  niet  meer  kunnende  ver- 
dedigen ,  de  roevers  aan  boord  lieten  komen ,  en  toen  het  schip  in  de 
lacht  lieten  vliegen  ,  waardoor  nog  eenige  praauwen  mede  te  gronde 
gingen. 

De  handel  te  SuHAirAP  bepaalt  sich  boofdzakeiyk  tot  het  binnenland. 
Artikelen  van  invoer  syn  :  ryst ,  padi ,  djaging  ,  kapas,  was  ,  rotting  , 
yser ,  fijn  wit  linnen  ,  tabak ,  gambier ,  grof  porselein  ,  aardewerk , 
benevens  eenige  voorwtrpen  van  weelde.  £r  is  uitvoer  van  runde- 
ren ,  dinding  en  huiden  ,  van  tamerinde ,  eigen  geweven  eu  geverwde 
kleedjes  ,  en  vooral  van  klapper-,  kaljang-  en  djarak-olie. 

SDMANAP  of  SoMAHAP,  fort  in  Oott-Indië,  op  bet  Sundaschê  eil. 
Madura^  ryk  iS^uinanap ,  op  eene  hoogte,  één  paal  van  de  hoofdplaats. 

Men  heeft  van  hier  een  fraai  geiigt  op  de  omliggende  landstreek, 
de  hoofdplaats  ;  de  eilanden  en  de  zee ,  met  do  voorby  seilende  schepen 
en  vaartuigen.  Dit  fort  werd  in  het  jaar  1785  gebouwd,  en  schijnt  in 
een  zeer  goeden  staat  en  wel  onderhouden  te  zyn. 

Naby  het  fort  is  eene  grot,  in  welke  men  door  eene  kleine  opening 
naar  beneden  gaat  ,  en  waarin  men  alsdan  eene  getraliede  deur  %'indt , 
met  welke  de  toegang  tot  de  holen  der  vogelnestjes  gesloten  is.  In 
deze  holen  ontspringt  water,    dat  in  zee  uitloopt. 

SUMATRA  of  SociATRA,  eil.  in  Ootl-lndië ,  tot  de  Sunda-eüandtn 
behoorende  by  de  inlanders  Ihdalas  of  Poeloe-Poebitjob  ,  ook  wel  Pobloe- 
Berapi  ofVcLKAAR-siLAHD  geuocmd. 

Het  ligt  Z.  W.  van  de  vaste  kust  van  Indië  ,  W.  van  Borneo,  N.  W. 
van  Java ,    en  wordt  ten  N.  be.«pocld    door   de    Straat-%an-Malakka  , 


l«D  N.  O.  door  de  Siraai-van-Bangka ,  ten  O.  door  de  Zee-TMt-Ia 
ten  Z.  O.  door  do  Siraat-vao*Sunda  ,  ten  Z.  en  W.  door  de  Ii 
•elie-ree  en  ten  N.  W.  door  de  Golf*vao-Benga1en  ,  en  ligt  tuuc 
S^  26'  en  »«  52"  Z.   B.  en  112»  81'  en  ISS""  51'    O.    L.     Hei  sti 

ziek  uit  van  bei  Noordwesten ,  waar  bei  genoegsaam  in  een  pont  < 
dtgt ,  naar  bet  Znidoosten  ,  waar  hei  ook  geringe  breedte  heeft ; 
is  nno^cnoeg  500  ni\ilen  lang  en  op  hei  breedst  67  myien  ^  waai 
men  ,  van  Indrapoera  en  van  Kawoer ,  eene  lyn  dwars  over  hei  eil 
trfkt.     Het  bevai  ongeveer  10,600  vierkante  mijlen. 

De  grcluante  is  een  lanjrwerpig  zeer  oogeiykvormig  vlak,  dat  ondersd 
dciie  {;ioole ,  voorn itstekende  piioLcn  en  kapen  beeft,  die  vele  baaljen  i 
iiicii.  De  voornaanisle  boeken  ,  punten  en  kapen  slpi  aan  de  Westka 
Vlakke-hoek  of  Uoek-van-Blimbing  ,  Klip-Pingao 
lloek*Bander,  Manna,  Poeloe-puni  of  Buffels-kaap,  flo< 
van-Indrapoera  ,  Haap-Massang ,  Lalloe  of  Laboean-I 
loe,  Karakara,  Batoe-Mamoe,  Batoe-Barroe  of  Bat4 
Boeroe-boek,  Kaap-Sitoe  of  Singkel,  Soeloe,  Monki( 
Felix  of  Oedjong-Sarrie ,  Boboang  en  Rosa.  Aao 
Noordkust ,  beginnende  mei  de  noordweslpuni  :  Koningshoofd 
Kaap -Aisj een,  Kaap-Pedro,  Batoe-Patie,  Pedir-kai 
Mecrdoe-puni,  Hoek-Radja,  Passangan-p  n  nt,  deAi 
.  sige-Diamants-pnni  ofTandjong-Perlak  endeNoordoo 
hoek.  Aan  deOostkusi:  Puni-Praauw-Hila,  Kwalla-Lai 
sa,  Langkai-Toewa ,  Saboenga-Boenga,  Matte,  Bangsi 
Bantan,  Djaiie,  Baroo  of  Barroe,  Basa,  Bon,  Batoe-I 
rang  en  in  Slraat-Bangka ,  de  Vierde-puni,  de  Derde-psa 
de  Tweede-punt,  de  Eerste-puni  en  Lucipara -p  unt.  A 
de  Zuidknst :  de  Varkensboek,  de  Hoek-van-Raaja -Bass 
Tandjong*Tekoes,  Taodjong-Tjina  of  de  Gbineescfa 
)  boek. 

1  De  Zuidwestkust  van  SuaATRi  is ,  tot  naby  de  ruime   zee  ,    steil 

'  bergaclilïg  ,  en  aan  de  onsloimige  golven  bloolgesletd  ,   tcrwgl  ook  « 

!  fiieni<;te  klippen   de  scheepvaart  bier  gevaarlijk  raaken  ,   of  ahbaas 

den    scbceps voogd    groote    omzigtigbeid  vcreiscben.     Intustcbcn  woi 
j  liia  gebrek  aan  havens  weder  vergoed  door  de  scbicr  ontelbare  rots 

'  en  cilundjcs ,  met  welke  die  minder  vriendelijke  Westkust  gcdeellel 

'  omzoomd  is ,    en  die  een   aantal   veilige  aoker^aatsen  opleveren. 

AVcslkust  van  Sosavba  is  ook  beter  van  zoet  water  voorzien  en  over  I 
algemeen  veel  vrucblbaarder  dan  de  Zuidkust  van  Java  ,    vooral  nooi 
waarts  van  Paüang,  van  ouds  letheden  onze  voornaamste   bezittinga 
C  tlezc  kust.     De  bodem  der  Westkust  van  Sdmatba  bestaai  io  Let  algeuie 

^  uit  barde  ,  roode  klei,  met  eene  dunne  laag  zwarte  aarde  bedekt.     Daa 

\  uaar   nog  geene   bevolking  den  grond  betreden  beeft,    levert  bij  e 

voortdurend  groen  ,  gras ,  rys  en  tioinierbout  op.  Het  zuidelijker  fl 
ticclle  tot  aan  kaap  Indrapoera  bestaat  echter  schier  geheel  uit  rotse 
bcrjrte  met  ondoordringbare  wouden  bedekt  en  uit  lage  moerassige  dalci 
Mclkc  door  die  rotsen  omringd  zijn.  Van  den  voet  der  bergen  tot  m 
du  Westkust  wordt  de  lage  grond  door  moerassen  gescheiden ,  dn 
zich  in  nllerlei  bogten  wendende ,  bun  overtollig  water  in  de  zee  of 
de  kommen  ,  die  gewoonlyk  in  de  nabijheid  van  groote  rivieren  word( 
aangetrolVen ,  ontlasten.  Deze  moerassen  omhogen  eene  menigte  t 
landjes  en  schiereilandjes ,  die  somtgds  vlak ,  doch  in  het  algcioM 
steil  zijn  ;  eenigen  hebben  ccne  gemakkelijke  helling ,  maar  anden 
eeneo  loudrcglcn  stand  van  honderd  vuel.     liet  is  een    zeer  vreemd 


SOM.  80l# 

mtar  tevens  hoogst  aaogemuun  schouwspel,  van  eeoe  hoogte  de  me- 
nigte vlakten,  eilanden,  waterplassen  en  steilten  te  lien^  dikwerf  heb- 
ben de  a&ondernjke  hcnvelen  en  waterkommen  het  voorkomen  Tan 
een  ampbiteater,  en  bij  bet  scbakeersel  van  een  immer  fernieuwd  groen  , 
wordt  de   aandaebt   van    den   besebouwer   tot   bewondering   gestemd. 

De  Oostkust  van  Sdhatba  is  in  hare  lamenslelling  ten  eenemale  van 
de  Westkust  onderscheiden,  flet  gebeele  kustland  is  vlak  en  met  on- 
doordringbare wouden  bedekt,  met  rhixoporen  ,  palmen  ,  vygeboomcn  , 
kalnioes  en  lianen  of  soortgelyka  slingerplanten  ooormengd ,  en  lot  een 
geheel  verbonden.  De  grond  self  is  er  moerassig  en  in  den  rrgentyd  of 
ook  bij  lioogen  vloed  grootendeels  overstroomd*  Deze  moerassige  woud- 
woestijn  is  slecbls  karig  bewoond  i  kleine  dorpen  liggen  bier  en  daar 
langs  de  rivieren  ,  omiingd  door  digt  ineengegroeide  bovschen  ;  maar 
vooral  toont  bet  land  eeoe  vei'bazende  vrochtbaarbeid.  Git>oie  riviereu 
doorsnijden  bet  en  sijn  de  eenive  wegen  langs  de  gebeeie  Lust.  Alleen 
aan  de  oevers  wonen  de  inlanders  ,  die  da  moei  assen  en  wouden  aan 
apen,  neushorens,  alligaloi'4)  tygeis en  ander  woest  gedierte  ovrrlaleu. 
I)ezc  lïviet'en  zijn  te  (^elijkertyd  de  handelskanaicn  ,  welke  het  binnen- 
land CU  de  knst  met  de  zee  verbintlen  j  waot  ofschoon  eg  ;i!len  aan 
hunne  mondingen  meer  of  min  met  siyk  voislopt  «yn,  kunueu  loch 
de  meeste  door  gioole  scliepen  ver  bevaren  worden. 

Wanneer  men  da  beslanddeelen ,  waaruil  de  gebeigten  van  SoaiTBA 
zanienge^teld  sijn,  nagaat,  en  daarbij  de  rigting  dier  gebergten  in  aan- 
merking neemt ,  is  men  geneigd  te  gclooven ,  nat  zij  met  die  op  Java 
samcnbanQien ,  en  zoo  verder,  door  de  Sundasciieeilande«i  heen,  voort- 
loopen  lot  op  het  eiland  Timor,  waar  die  kelen,  naar  het  scliijnt ,  op- 
houdt, ofalllians  gebroken  wo-dt.  In  het  noorden  van  SoaAXBA  ein- 
digt de  scliakel  in  hel  Koutngsboord ,  om  de  Bt-assi -Eilandjes  als  ver- 
binding met  de  Nicobariscbe-Kilandeu  te  gebruiken,  en  vervolgens  in 
de  Andamao-Eiianden  voort  te  loopen,  om  welligl  in  het  geber;i-le  van 
het  Malabaarscbe  schiereiland  zich  'aan  het  vaste  land  van  Azië  ie  hech- 
ten. In  de  geheele  lengle  is  Sojütis  van  bergen  ,  gebergten  en  berg- 
ruggen doorsneden  ,  die  veelal  kort  aan  de  weslkust  naderen ,  doch 
ver  van  de  oostkust  verwijderd  zijn.  Men  ti^eft  ondei*sciieideiie  berg- 
vlakten  aan  van  440  en  470  ell.;  ja  selfs  enkele  tot  9«S0  ell.  en  meer 
bovep  de  zee  verbeven.  De  binnen-  en  bovenlanden  ,  alsmede  de  ber- 
gen ,  zyn  voor  het  overige  nog  niet  genoegzaam  bekend  of  onderzocht. 
De  berg  Sago,  ook  wel  verkeerdeiyk  Kasoemba  genoemd,  is  slechts 
1900  ell.  hoog;  de  Ophir  of  Passaman,  een  vnnrberg,  heeft  de 
hoogte  van  2920  ell.;  de  Merapi,  mede  een  vuurberg,  2900  ell.; 
doch  het  is  ziglbaar,  dat  de  eigenly^e  top  is  ingestort,  zoodat  die  berg 
vrelligt  5800  ell.  hoog  geweest  is;  de  Sengalang  is  thans  hoooer  daa 
de  Merapi.  De  Boekit-Raha  heefk  in  November  1833,  door  eene 
geweldige  uitbarsting  in  de  omliggende  landschappen  g/oole  schade  aan- 
gerigt  en  vele  menseben  van  het  leven  beroofd.  De  vuurl)e"g  Demp  o, 
meer  zuidclyk,  ligt  in  een  woest  landschap  ,  te  midden  \an  ontoegan- 
kelyke  bergkloven  en  bosschen.  Onder  de  vulkanen  telt  men  nog  den 
Goenong-api,  op  het  midden  des  eilands  onder  de  linie,  wiens 
lava  weleer  in  de  rij^tiiig  van  Priamang  gezien  is,  doch  gcene  schado 
heefl  kunnen  te  weeg  brengen ,  dan  alleen  het  verbranden  der  naby 
gelegene  onbewoonde  wouden.  In  de  naby  beid  van  Bengkoelen ,  aan  de 
wrestkust ,  is  een  vuurberg,  die  hyna  niiniiier  rookt,  doch  wiens  rook 
slechts  in  den  morgenstond  ziglbaar  is,  en  zelden  hoog  opsiygt.  De 
krater   van  decen  berg  is  ,    uilhoofde  der  omliggende  zware  wouden , 


806  ^UX. 

Tan  verre  niet  zigtbaar ,  zoo  dat  de  uitbarstin^n    niot  belangrijk  g» 
weott  zyii. 

Dikwerf   bebbüD    or  aardbevingen   op    Somatba    plaats,  maar  uida 

wordt ,  terwijl  zij  woeden ,  cenigrc  veranderin(r  in  de  vuiirbeq^en  wur 

jrenomen  ,  slechts  enkele  malen  roken  zij  blJ  die  {yelcgenbeid  in  ecnn 

sterkeren  graad,    en  werpen,  vol j^ns  gein i{reni«    vao    inlanders,  bijci 

nimmer  vlammen  uit.     In  1770  werd  er  in    het  distrikfc  Manna ,  w 

de  Westkubt  op  4°  50'  Z.  B.,  eeno  zware  aardbcvin^r  gevoeld,  waari^ 

etn  dorp  verwoest  werd  ,  onderscheidene  mcnschen  omkwamen ,  fo  d 

grond  terlengle  van  ren  vierde  niyi,  ter  breedte  van  twee  en  ter  diepl 

van  vier  vademen  openscheurde.     Ecne  soort  van  jodcnlijm  vloeide  oi 

den  krater,  on  gednrende  eencn  geruimen  i\}iï   na  de   uitbarsting,  nj 

men    dat  het   aardrijk    inkromp  en  zich   weder    iiitsetle.     Onderseba 

dene   heuvelen  in    de  binnenlanden  hadden   doorto^t  verleend   aan  d 

uitgeworpen    sloflTen ,    en  gedurende  drie  wreken   vraf    de  Manna-rivii 

zoo  troebel ,    dat  de  inlanders  .zich  daarin  niet    konden   baden.    Tcf 

zelfder  tijd  werd  in   de   nabyheid  van  de   monding   der    nabij  lijzdi 

rivier  de  Padang-Goetjie ,    bezuiden  de  Manna-rivier,   een    nitgestifb 

plein    gevormd,    waar  vroeger  slechts  een  smal   strand    bestond.   Ei 

werd   ecne    zoo    groote    hoeveelheid    aarde  van    de    boogte  afgevoeri. 

dat  het  residentichuis ,   hetwelk  op  eenen  heuvel  stond  ,   door  de  lai- 

aarding    5   ell.    lager   scheen   te    slaan    dan    voor    deze    gebenrtfsu. 

Volgens   gemaakte   opmerkingen    zonden    de    aardbevingen     dik  verf. 

na    plotselinge    veranderingen    van    het    vreder    en     voornamelgk  n 

zware   hitte,   op  Sosatba  voorvallen.     Zy  worden     voorafgegaan  i)«ef 

een   rommelend  geluid ,    nis   van    veraf  zijnde  donder.      Huisdivrea  n 

tamme   vogels ,    gevoelig    voor    die  buitengewone    beweging ,    schiJBa 

daarbij    zeer   ontroerd ;    de   laatsten  schreeuwen   even    als  of  er  rwj- 

vogels    naderen.     Huizen  op   eenen    lagen    zandigen     grond    liidn  kec 

minst,  en  die  op  heuvclrn  staan  het  meest  door  de  schokken,  eoASL' 

mate  de  afstand  verd«r  van  het  punt  der  beweging  verwijderd  is,  dfl 

te  grooler  is  do  schudding.     De  schepen,    welke   op   de   ree  ankem, 

worden ,    zelfs  op   ernigc   mijlen  afstand  van   de   kust ,   bij  die  Khod 

dingen  ,  heviu  geslingerd.    Behalve  het  nieuwe  land  ,   dat  door  boTfnf 

melde  aardbevingen  ontslaat,   brengt  de  zee  bij  trapsgewijze  daliiijii 

sommige  gedeelten    de  zelfde  uitwerking  te  weeg.      liet  i»lijk  ,    dal  d 

rivieren  afvoeren  ,  wordt  lang  de  kusten  door  den    vloed   cd  den  strooi 

der  zee  teruggedreven  en  de  hierdoor  ontstane  zandbanken  wordrn  ii 

korten  tijd  in  va5t  en   vnichlbaarland  hervormd.     Zoo  wcsd  ,  vol^rn 

de   overlevering  der    inlanders   de  stad   Palembang  oorspronkelijk  a 

zee ,  niet  ver  van  den  uitloop  der  Mocssie ,  aangelegd ,   ufsrhoon  tlrai 

de  mond  dier  rivier  1i  mijlen  van  de  stad  verwyderd  is.      3Icnig  vü9i 

beeld  van  dien  aard «  hoezeer  niet  bijzonder  in  het  oog  loopende ,  is ,  d(K 

nog  in  leven  zijnde  pcrsoni-n  ,   op  Suhatra  opgemerkt.    Hel  schijnt  dat  d 

uilliock,  Poeloe-punt  genaamd,  door  zoodanige  afvoer ,    het  gevel 

reneraardbevino  zijn  kan  ,  of  door  nanspoeling  uit  zee  is  gevornid.    Vel 

gens  ecne  nog  niet  zerr  oiule  overlevering  onder  de  Inlanders  ,   zou  èi 

mint  vroeger  een  eiland  geweest  zijn,  waarvan  het  dcii  nanni  van  Pot 

loc  (eiland)  behouden  lieell ,  en  het  meer  binnenwaartschc  gedeelte  al 

lengs  d.'ianiiedo    vere'^nigd    zijn.    Vele  omstandigheden   versterken  d: 

gevoelen,  en  Iconen  de  vwiarsehijnlijkheid  a<in  ,  dat  het  geen  uorsprcf 

keiijk  sluk  v,in  hel   vn?te  land   geweest  is.     Alle  de  inoerüssen    en   vo* 

len  .    die   binnen   Ih*1  .sliand    liggen,    zijn   lievondcn    lager   te  liJn  da 

de  oppervlakte  der    zee    hij   hoog  water,  en  de  zandbank  .illce»   kouj 


S  U  M.  807 

de  oTcrstrooming  Toor.  De  kuit  m  niet  allcMi  (^ehoel  loockr  heuvc- 
kn ,  maar  heeft  naauwelijki  cene  li^^tbarc  helling.  Benoorden  Padanjr 
ii  ccn  plein ,  dat  in  vroegere  tijden  klaarblijkelijk  ecne  baai  geweest 
is  ;  daar  men  thans  op  twee  honderd  ellen  van  den  oever  de  sporen 
van  een  afbellend  strand  nog  opmerkt.  Vreemd  is  het  dat  op  andere 
plinten  de  zee  «haar  gebied  uitbreidt,  door  bet  land  op  sommige  plaatsen 
allcngskens  te  doen  afnemen.  In  de  nabijheid  der  rivier  Indra  Pocro, 
op  2«*  N.  B.,  en  by  Ipoe,  op  3°  12'  Z.  B.,  is  de  afneming  van  dun 
oever  ligtbaar ,  hetgeen  voornamelijk  aan  het  gemis  v^  eilanden  in 
de  nabijbeid  wordt  toegeschreven ,  waardoor  verder  noordwaarts  de  lie- 
vigheid der  lee  getemperd  wordt.  Omtrent  de  eilanden,  die  aan  de 
M^cslknst  van  Suhatia  ,  in  de  lelfdo  rigling  van  dat  eiland,  liggiMi 
en  waarop  men  do  lelfde  voortbrengselen  en  den  lelfdcn  gruiid  als  op 
Sdhavr  4  aantreft,  vermoedt  men,  dat  lij  van  dat  eiland  xijn  afgespoeld, 
daar  men ,  in  de  nabijheid  der  knsten  ,  onderscheidene  kleine  groepen 
van  eilanden  aantreft ,  die  door  den  aanslag  der  lee  meer  en  uiccr 
verbrokkeld  worden.  Yermoedciyk  hebben  die,  welke  thans  op  ecnen 
aanzienlijken  af&land  van  de  knst  worden  aangetroiïen  ,  vroeger  niet  het 
vaste  land  vereenigd ,  landtongen  en  baaijcn  gevuriud ,  die  gedurende 
den  loop  van  vele  cenwen ,  door  bet  gestadige  geweld  van  den  oceaan  , 
van  lieverlede  van  gedaante  lijn  veranderd. 

In  de  binnenlanden  van  Subatha  zijn  Insschon  de  heuvelen  onder- 
scheidene meren  ,  wier  ligging,  nitgc8trektb»^id  en  rigting  echter  weinig 
bekend  zijn.  De  voornaanislen  zijn:  Sinkara,  ÓoOO  cU.  lang  en 
5G50  ell.  hl  eed;  Danau  en  het  Meer-b  ij -Pasaman,  allen  nabij 
de  linie;  bet  lleer-i  n-dc-Lampongs  ,  aan  den  Ziiidousthuek  , 
waarnit  de  Hivier-van-Toclang-Bawang  haren  oorsprong  neemt ;  het 
Meer-vao-Korintji  ,  bij  de  vallei  van  dien  naam  ;  het  meer 
Danau- Pau,  op  twee  graden  bezuiden  de  linie,  dal  een  prachtig 
fl^igt  oplevert ,  zijnde  door  hooge ,  steile  bergen  omringd ,  die  met 
wouden  bedekt  zijn ,  voorts  zijn  er   nog  ondersclieidene  kleine  nieren. 

Dit  bergachtige  eiland  heeft  ook  rivieren  en  spranken  ;  doch  daar 
liet  gebergte  niet  verre  van  de  Westkust  verwijderd  is,  zoo  vindt  men 
onder  de  rivieren  ,  welke  ter  Westkust  in  zee  stroomen  ,  weinige  die  cene 
aainnerkelijke  lengle,  diepte  of  breedte  verkrijgen ;  ook  zijnde  meeste 
door  eeiic  baar  of  bank  voor  de  zeevaart  gesloten.  De  voornaamste 
rivieren  op  Soiatai  zyn  :  de  T  o  clan  g-Boe  wang,  de  Pal  omhang, 
de  Djambi,  de  Indragiri,  de  Siakb  en  de  Kakan.  De  min- 
der belangrijke  rivieren  aan  do  Oostkust  van  Sosatka  zijn  :  de  Da  ner  , 
de  Kam  par,  de  Socngej-Mesdjid,  de  Dahan,  dn  Koeboc, 
de  Kwala,  de  Soengej- Bila ,  de  Ledong,  de  Asaban,  de 
Batoe-Bhara,  de  Ajer-hitani,  de  Deli,  de  Boeloe-ïjina, 
de  L  a  n  g  k  a  t ,  de  T  a  m  i  a  n  g ,  de  D  j  o  1  o  en  de  K  a  m  a  r  e  e  n  g. 
Aan  de  Noordkust  zijn  eenige  onbelangrgke  spruitjes.  Aan  de  West- 
kust zyn  de  belangrijkste  rivieren  van  het  Zuiden  naar  het  Noorden  : 
de  Padang-Goetjie,  de  Bengkoelen,  de  Kataun,  de  Hoko- 
Moko,  de  Indrapoera  ,  de  Taboejqng  en  de  Singkel.  Be- 
halve deze  sijn  er  nog  meer  dan  zeventig  riviertjes  aao  de  zelfde  kust, 
doeh  lij  sijn  niet  belangrijk  genoeg,  om  er  de  namen  van  te  kennen. 

Er  zijn  op  Sdmatba  ,  alwaar  too  vele  bronnen  ztjn  ,  onderscheidene 
watervallen.  Eene  merkwaardige  stort  zich  van  de  noordzyde  des  bergs 
Focgong  neder.  Het  eiland  Manselaar  ,  liggende  nabij  en  betcherniende 
de  baai  van  Tapponolle  levert  ook  het  gczigt  van  eenen  firaaijen  wa- 
terval op ,  die  ineo  uit  u»  kicD  kan. 


[ 


808  SU  E. 

Daar  Soiatba  in  het  midden  door  de  evenachtelijn  doorsneden  mm 
is  de  lacht  er  wel  heet ,  doch  ^niiins  in  dien  Kf^^^  t  a^  ^u\ïs  i 
den  aard  van  de  ligging  lou  vermoed  worden.  Bea  iDorj^ens ,  bij 
opkomen  der  ion ,  staal  de  ibermoiueter  op  TO**.  Aan  de  slraodi 
de  bille  bet  hevigst  en  de  lucht  het  dnikkendst.  In  hoogere  slr 
is  do  dauipki'iiig  veel  koeler  ,  too  dal  de  bergbewoner  dikwerf  des  i 
||i  gens  vuur  moet  aanmaken.     In  de  nabybeid  van  sandige  vlakten  ( 

Dergpas&cn  kan  d«iarenle»'en  de  hilte  on verd ragelij k  xlju;  doch  ovei 
al^^emren  wotcU  het  klimaat  van  SoiAvaA  als  koel  beschouwd,  beli 
aan  het  overvloedige  in  het  planlenrijk,  dat  de  aonneslralen  tot 
trekt,  aan  den  kleiacbligcn  gvond  en  aan  de  fiissclie  uil  see  kooM 
winden  wordt  toegeschreven.     De  Weslknst  wordt  voor  minder  gei 

J[ehouden  dan  de  Ooslkust.     IJs ,  hagel  of  sneeuw  schijnt  op  bet 
and  onbekend  te  sijo.     Erne  soort  van  fjsel  moet  echter  door  de 
volking  op  de  hoogste  streken  in  de  Larapongs  aijn  vraargenomen. 
de  hooge  hen  velen  rost  des  morgens  een  dikke  nevel ,  die  eerst  ee 
oren  na  zonsopgang  geheel  optrekt. 

De  noordwfslelijke  moesson  volgt  op  de  Westkust  Tan  Scvatii 
rigling  van  het  eiland,  die  van  het  N.  W;  lol  hel  Z.  O.  loopt, 
de  luidoost-passaat  waait  aldaar  veel  suidelijker.  De  winden  tl 
wanneer  de  ton  de  linia  nadert ,  seer  veranderlijk  ,  en  blijven  in  | 
vaste  slreek,  voor  dat  sii  reoige  graden  daarvan  verwijderd  is. 
moessons  vallen  gewoonlijk  eeist  in  Mei  of  November  ,  in  plaats  vai 
Maart  of  Sepierolber,  in.  De  seewinden,  die  des  roorj^ens  te  tiea 
aanvangen ,  schijnen  ia  den  beginne  verkoelend  ,  hetwelk  na  het  i 
gen  der  «armle^lof,  die  op  het  aardrijk  inst ,  door  den  in  he«e| 
«ebr;«glen  z^aaideren,  kouderen  Ischtslroom  verooi zaaLl  woidt^  Ier 
de  zeewind,  teir»  na  zouMiudergang ,  zeer  beet  kan  zijn,  doch  spot 
door  den  landwind  vervangen  wordL.  Indien  de  wind  op  zee  deo  ^ 
genden  (i?g  xal  verandeieu,  Lan  zulks  reeds  den  vorrgen  avond  aao 
geluid  der  branding  [gehoord  «orden.  Des  nachts  vormt  de  luchUlr< 
van  lift  gebei'tyle  deu  veiTrisscliendcn  laodwind.  Op  en  in  de  na 
beid  v«iu  SbSATr.A  worden  dikwerf  waiertioozen  waargenomen  ,  die 
zf'lde  {jedaaiilc  cu  werking  hebben  als  elder-..  Oowedei-s  zijn  op 
eiKnod  zeer  allcdao^scb ,  en  vooral  in  den  Noordwest  nioesson  zijo 
■itbai-slio[>en  van  dunder  en  bliksem  zeer  hevig;  dikwerf  slaat  de  lii 
als  in  vuur ,  en  wordt  het  aa>  drijk  door  den  donder  beroemd  als 
<vne  ligte  aardbeving.  In  den  Zuidoost  moesson  houdt  de  bliksem  1 
ger  aan ,  dorh  in  mindere  hevigheid ,  terwijl  de  donder  xciden  hooib 
SS ;  scbaars  worden  er  onheilen  door  het  onweder  veroorzaakt. 

De  vooilbrengsclcn  van   dit  eiland    zijn    zeer  menigvuldig.     Uit 
MislofTclijk  rijk  heeft  men  er  goud  (menigvuldig),   koper ,  tin,  ijz 
,^  i4^fukolen  y    aardolie  (naphlba) ,    zwavel,    zeepaarde,    zoulaarde,  u 

^  aarx^e,  salpeler,  niincale  wa leren  ,    verfstoffen,  verslecningen  ,  ko 

W«  enz.  l)c,  door  bet  gouvernement  \?n  Batavia,  tot  bet  ouders 
Ira  der  weinig  gekende  streken  van  Sdvatra.  bezoldigde  naiiuirkenee 
>4<>Sen  in  de  Innislc  jaren,  behalve  eeni2;e  goudmijnen  in  de  Bovc 
^4'»den-van-Padang  en  diam.tn) groeven  in  het  dislrikt  Doel< 
4/s-lo,  grootc  klon)pen  zilverhondend  crls  in  bet  disirikt  Rau 
•%*irOonkrn  hij  Singkel  en  Baros,  en  rijke  lin-  co  sleeokok 
%t^)iK-»  in   de  disd-iklen   Bcngkoelen   en  Ta  pa  nol  ie    onldckU 

t  V  bet  plantenryk  :  kamfer,  bcnroin,  cassia  (grove  of  wilde  kanee 

>.^^ii.  kalambach  of  lakicr  (welriekend  hout),  koflij  ,  heesters,  pla 

.4  .4«..  peper,  gambicr,  waarvan  de  terra  jnponica  (verdikt  sa  V   ^ 


SUM.  80d 

bQ  de  belel  gebruikt  wordl),  de  polma  of  patma  raffletia  ,  ecoe  woejler- 
plant ,  drakenbloed ,  alokluk  en  andere  gommen.  In  de  groole  bos- 
schen,  tutschca  Weioerang  en  Palcmbang,  worden  eene  onUaggelyko 
menigte  lijdewornien  aangelroflen. 

Uit  het  dierenrijk:  olifanten ,  neushoorns  of  rbinocerosseo ,  met  een 
en  met  twee  hoorns,  tijgers,  rivicrpaarden ,  tapin  (olifanls-zwijn) , 
sleculiokken ,  luiaards,  stinkbokkcn ,  bekende  en  onbekende  katten- of 
tijgersoorlen ,  zeer  kleine  herten  of  reebokjet,  apen,  miereneters,  mui- 
zen en  ratten ;  koewans  of  fazanten  van  Somatia  ,  argussen ,  met  eenen 
staart  \an  3  eü.  lang ,  juno?ogeIs  of  Lampongsche  ^paauwen ,  zeer 
schuw  en  niet  tam  te  maken  ;  cazuarisscn  ,  rhinoceros-  of  neushoorn- 
Togels,  ooijetaars,  Telerlci  vleermuizen  en  onderdezede  kaloogj  zaag- 
visschen,  kitaog,  welke  voor  zeer  lekker  wordt  gehouden;  zeer  grootu 
aliekruiken  ;  ook  riviervisch ,  waaronder  de  soeniraa  ,  eene  zalmsoort. 
)n  de  laatste  jaren  heeft  men,  in  de  znideiyke  Lampongs,  ook 
plaatsen  ontdekt,  waar  veel  eetbare  vogelnestjes  gevonden  worden. 

De  bevolking  van  Soiatra  wordt  in  bet  algemeen  in  vier  groote 
stammen  onderscheiden  ,  namelijk:  de  Batakhs,  de  Maleyers, 
de  Redjangs  en  de  Lampongs,  doch  elk  dezer  hoofdstammen 
is  in  vele  kleinere  verdeeld,  bovendien  zgn  er  drie  wilde  volkstammen 
bekend,  onder  den  naam  van  Orang-Koeloe,  Orang-Goegoe  en 
Orang-Aboeng.  In  het  algemeen  worden  de  inwoners  niet  zeer  voor- 
deelig  af<;eschelst :  luiheid  is  eene  der  geringste  hunner  ondeugden;  zij 
zyn  venaderiyk,  diefachtig  en  moordzuchtig,  en  zelfs  zyn  de  Balahks 
niet  afkeerig  van  het  eten  van  menschenvleesch.  Men  kan  hun  ech* 
ter  geen  schranderheid  ontzeggen ;  zij  zyn  vooral  zeer  bedreven  in  het 
vervaardigen  van  allerlei  wapentuig,  het  mengen  van  metalen,  het 
vreven  van  onderscheidene  sloffen ,  het  bouwen  van  vaartuigen  en  het 
kunstig  bewerken  van  hout  en  ivoor.  De  strandbewooèrs  zijn  hier  een 
geheel  ander  volk,  dan  de  eigenlijke  inboorlingen  of  binneolandscho 
bevolking.  Op  de  kusten  namelijk  hebben  zich  allerlei  vreemde  natiën, 
Chinezen,  Arabieren,  Boeginezen  ,  Mateyert,  Armeniërs  enz.  neder- 
gezet, om  handel  te  drtj%en.  Velen  zijn  herwaarts  geweken,  om  de 
onderdrukking  van  hnn  eigen  land ,  onder  het  despotisch  bestuur  hun- 
oer  Vorsten ,  (e  ontwijken,  en  in  dit  getal  zyn  de  Siamezen  geweest , 
die  zich  langs  de  kusten  van  Sumatra  met  der  woon*  gevestigd  hebben. 
De  landbouw  is  in  slechïe  handen  ,  van  daar  dal  Sohatia  naar  even* 
redigheid  van  zijne  uitgestrektheid,  weinig  voordeden  aanbrengt;  de 
handel  is  uitsluitend  in  handen  der  Nederlanders ,  £ogelschen  ,  Chi- 
nezen en  die  van  Goromandel ;  onder  de  bewoners  der  kusten  en  der 
omliggende  eilanden  \iudl  men  nog  eene  menigte  zeerovers.  Zij  zijn 
byna  allen ,  ofschoon  nog  zeer  gebrekkig  ,  belijders  van  den  Islam  ; 
doch  sedert  den  aanvang  dezer  eeuw  ,  heeft  de  sekte  der  Padries  ,  welko 
voorgeven  de  leer  van  Mohaihed  van  hare  gebreken  te  willen  zui- 
veren en  de  bewoners  der  binuenUnden  door  wapenen  tot  de  omliel- 
xing  litmncr  leerhlcllingen  pogen  te  dwingen  ,  eeiiigen  opgang  gemaakt. 
Vele  stammen  zijn  nog  geheel  Heidenscli ;  het  Ghrislendom  is  tot  hierloo 
DOg  niet  niet  vrucht  gepicdikl  geworden. 

De  meeslc  stalen  ,  uelke  niet  aan  het  Nedcrlandsche  gezag  onderwor- 
pen zijn  ,  worden  bestuurd  door  Vorsten  ,  welke  zich  den  titel  van  Sul- 
tan geven  en  willekeurig  hecrschcn.  Gewoonlyk  hebben  zy  een  aantal 
kleinere  Vorsten  of  Hoofden  der  stammen  onder  zich,  die  menigmaal  den 
Sultans  de  wet  voorschrijven.  Ëcnige  staten  worden  door 'Dorpshoofden 
bestuurd ,  hetgeen  vooral  in  het  gebied  der  Nederlanders  plaaU  beeft. 


I 


810  S  D  M. 

Dt  bevolking  wordl  op  7,000,000  siclen  gerekend. 
De  iuboorlinjjrcn  van  bosATiA  verdeeleo  hun  eiland  to  drie  Koofdj 
westen,  te  velen:  het  land  van  Batakh  of  het  Noordelyke  grdcel' 
betaltendc  het  konin{rryk  Atjieh  en  onderhoorighedeo ;  hel  Midd< 
gedeelte  of  het  land  van  Meoangkabau  en  aangrenxende  landst 
ken,  en  het  Zuidcrn^edeelte  Ballaniari  of  ook  Kam  pang  gcBoen 
hetwelk  het  Paleuiba  ngsch  e  ryk  fiengkoelen  en  de  Lampoo 
bevat.  De  Europeanen  verdeeleo  het  gewooniyk  in :  1)  de  ooafk 
kelyke  staten :  Atsjeen,  Siak,  Kampar  en  Jambi  of  Djanii 
S)  de  staten ,  vrelken  een  eigen  bestuur  hebhen ,  doch  onder  Ned 
landscbe  bescberining  slaan :  Indragirieen  Kwanian|  5)deb 
den,  welke  legtstreeks  door  Nederlandsehe  Ambtenaren  beitaurd  w 
den,    zynde   bel  Gouvernement  van  Sumatr a's- Westkust. 

De  onderworpen  landen  staan  onder  het  gesng  van  eencn  Goovemet 
die  aan  den  (lOuverneur-Generaal  van  Neèrlands>lndië  ondergesehiki 
en  wiens  gebied  zteh  van  Straal-Stinda  langs  de  oostkust  tot  op 
hoogte  der  Linga-eilanden  en  langs  de  Westkust  tot  Singkel  uilstreS 
tn  de  onderscheidene  gewesten  is  een  Resident,  Adsistent-Resideal 
Gezaghebber  met  het   opperste  Kezag  bekleed. 

Bengkoeleii  en  het  omliggende  land  werd  vroeger  door  Engeland 
scten ,  doch  werden ,  hij  het  traktaat  van  17  Maart  1824 ,  te] 
Malakka ,  Singapoera  en  de  Nederlandsche  kantoren  op  de  vaste  k 
van  Indic ,  aan  de  onsen  afgestaan ;  terwijl  de  Engelschen  beloofd< 
dal  zy  geenc  kantoren  opriglen  of  traktaten  sluiten  zouden  mei 
inlandscbe  Vorsten  ,  Opperhoofden  of  Staten  van  Sobatba. 

Toen  in  het  begin  van  1851  ,  op  SDaATRA*s  Westkust ,  deels 
Padangscbc-Bovenlanden,  met  schier  geheel  het  rcgrntsd 
Priaman,  in  handen  van  de,  door  de  Padries  tot  opstand  gebrag 
Sumatranen  waren ,  wist  onze  krygsmagt  door  moed  en  beleid  te 
werken,  dat,  in  bet  laatst  van  1852,  niet  slecht:»  al  het  vnx 
door  ons  verlorene,  maar  zelfs  veel  meer  grondgebied  onder  de  h 
scihippij  van  het  Ncdcriandscli  Goiivernenienl  werd  terug  gebragt 
danninii  den  eed  vnn  (jetrouwlicid  deed.  Den  1ï2  Januarij  1833  b 
het  bloedirierig  verraad  der  Bonjollcrs  uit ,  waardoor  zco  velen  dtr 
zen  onikwunien  ,  en  dit  was  bet  teeken  tot  den  daarop  volgenden 
stand  van  bijna  geheel  de  Padangsche- Bovenlanden.  De  Toewao 
Inian  van  Bonjol  maakte  van  de  kom ,  waarin  Bonjol  is  gelegen ,  d 
natuur  en  kunst  geholpen,  ecne  versterking,  welke  de  Padries  > 
onneembaar  hielden.  De  destijds  mislukte  logt  tegen  dezen  verste 
ten  post ,  daar  de  Nederlanders  van  drie  zijden  aangevallen  wer 
door  den  woesten  \yand,  die  door  bekwame  Opperhoofden  werd  a 
gevoerd ,  en  waarby  het  volvoeren  van  den  aftogt  de  glorierijkste  o\ 
winnin[j  in  verdienste  nog  overtrof,  moet  en  zal  onvergeteiyk  blyi 
Hel  duurde  echter  lol  in  hel  midden  van  Augustus  1837  ,  voor  dal 
stoulnioedige  heldhaftigheid ,  de  volhardende  opoirering.  en  de  ooverc 
ten  ij\er  der  Nederlanders,  met  de  schoonste  zege  bekroond  wer 
en  Bonjol  den  toen  maligen  Luitenant-Kolonel  Micbizls  in  handen  i 
De  Toewanko-lman  Malier  Bassa,  de  ziel  van  den  opstand,  ontsoi 
echter ,  maar  kwam  ,  weinige  weken  daarna ,  tot  onvoorwaardel 
onderwerping. 

Alrn  iiad  gedurende  dien  opstand  ondervonden  ,  dat  de  Engelsehe 
vloed,  van  Singapore  uitgaande,  zich  meer  en  meer  over  ScaATRA  i 
breidde.  Daar  de  voornaam»le  rivieren  allen  hare  uitwatering  in 
op  de  Oostkust  en    haren    oorsprong  op  hoi  bergv'lak,    de   Padang» 


S  U  H.  81f 

BoTenlanden  ffenocmd ,  lichben ,  i«  bet  langt  die  ri?icren  gemakkeiyk 
naar  de  markUu  te  komen ,  ymlka  binnenslands  ,  op  verschillende 
plaatsen ,  aan-de  vereeniging  van  luec  of  meer  rivieren  gevonden  wor- 
den. Derwaarts  kwamen  van  Singapore  geweren  en  bNskruid,  opium, 
Britsche  katoenen  en  yierwaron.  Die  goederen  vierden  «  zonder  beta- 
ling van  regten ,  door  bet  land  verspreid ,  en  daartegen  konden  de 
voortbrengselen  te  Palembang,  Padang,  Ayer-Bangies  eni.,  onder  Ne- 
dcrlandsehe  vlag  aangebragt ,  onmogelijk  markten.  Die  Engelscbe  in- 
vloed was  noodlottig  voor  de  bevolking;  want  door  den  ruinicn  invoer 
van  opium  werd  de  xedeiyke  en  ligcbamelljke  kracht  van  den  Suma- 
traan  ontzenuwd  en  by  geheel  verdieriykt,  terwyi  door  den  invoer  van 
buskruid  en  wapenen ,  vergezeld  van  de  verderieUjkste  inblazingen , 
onrust,  moord  en  opstand  aangewakkerd  en  gevoed  werden.  De  Ge- 
neraal VAK  DEN  BoscK  oordecidti  vryselyk,  dat,  zon  aan  de  ontwikke- 
ling en  beschaving  van  Sdiatia  met  vrncht  de  band  worden  geslagen , 
aan  den  verderfeiyken  Britschen  invloed  paal  en  perk  moest  worden 
gesteld.  Met  Siak  en  Djambi  waren  voorheen  verdragen  gesloten,  ea 
weinige  jaren  te  Toren  had  de  Vorst  van  Siak  Terzocbt,  om  op  nieuw 
aan  de  rivier  Taboog  een  Ncdcrlnndsch  fort  te  zien  oprigten ,  om  de 
zeeroovert  en  de  Engelschen  in  ontzag  te  houden.  De  Vorst  van  In- 
dragirie  droeg  uit  eigen  vrye  beweging ,  by  verdrag  van  d7  Septem- 
ber 1838 ,  de  sonvereiniteit  over  zyn  ryk  aan  Nederland  op  en  werd 
aangenomen  als  cynsbaar  Sultan  van  Indragirie.  Van  dien  tijd  af  be- 
gonnen de  Nederlanders  ,  aan  of  niet  verre  van  de  mondingen  der 
Toorname  rivieren  van  de  Oostkust,  forten  te  bouwen  of  de  bestaande 
te  herstellen ,  en  na  de  vcrmcestering  van  Sinkel  of  Singkel ,  op  de 
Westkust,  in  Mei  1840,  werd  het  plan  gevormd,  om  cene  brecdc 
becrbaan  van  daar  naar  de  Oostkust  aan  te  leggen  , .  ten  einde  aan  den 
loom  van  de  Straat-van-Malnkka  het  oog  te  kunnen  houden  op  de  onder- 
nemingen van  Singapore  en  Poeloe-Pinang ,  tegen  de  kust  van  Sobatba« 

SUMATRA'S- Westkust  ,  gouv.  io  Oott-Indië,  op  het  Sundatcht 
eil.  Sumatra, 

Dit  gouv.  bestaat  uit  alle  de  landen ,  langs  de  Westknst-van-Su- 
matra  ,  van  Baros  lot  Indrapoera,  en,  in  de  Bovenlanden,  van  do 
Batakhsche  tot  de  Korinljie-dislriklen.  Het  bevat :  de  adsistent-resi- 
dentie  Padang,  de  restdenliën  Padangsche-Bovenla  nden  en 
Ayer-Bangies,  de  adsislent-residenlie  Bengkoclen ,  dcresiden- 
lie  Palembang  en  de  Lampongsche-distrikten.  Over  dit 
gonvernement  is  een   civiele  en  militaire  Gouverneur  aangesteld. 

SUMBA,'eil.  in   Oott-lndië,     Zie  Saüdblboot-bilahd. 

SUMBAWA  of  SoEHBAWA  ,  eil.  in  Oott-Indië,  tot  de  Kleine'Sunda» 
eilanden  bchoorende  en  zich  van  V  5'  tot  8**  6'  Z.  B.,  en  van  153** 
61'  lot  136**  47'  O.  L.  uitstrekkende. 

Het  ligt  ten  Z.  van  de  Straat-van-Makassar,  ten  O.  van  Lombok  en 
ten  W.  van  Komodo.  Het  wordt  ten  N.  bespoeld  door  de  Zcc-van- 
Java ,  ten  O.  door  de  Slraat-Sapi ,  ten  Z.  door  de  Indische-zcc  ,  ten 
AV.  door  de  Straat-Alias.  De  oppervlakte  wordt  op  370  geographischo 
myien  berekend. 

Het  eiland  kan  in  twee  dcelen  ,  voor  zoo  ver  de  gedaante  betrefk , 
gesplitst  worden.  Het  westelijkiitc  gedeelte  heeft  de  gedaante  van  ccncn 
scherpen  hoek ,  en  hel  oostelyke  gedeelte  heeft  onderscheidene  armen  , 
die  onregelmatige  vormen  met  bogten  vertooncn. 

De  bodera  van  Sohb\wa  is  buitengewoon  vulkanisch  en  op  sommige 
plaatsen  vruchtbaar  ,  wordende  door  rivieren  en  beken  doorsneden. 


S\i  SUM. 

Builen  herten  en  zwijnen  treft  men  er  geen  qtooI  wild  gedierte 
aan.  Rundvee,  geiten  on  gevogelte  liju  er  aanwezig,  doch  niet  al- 
tyd  in  voldoende  voorraad.  Men  treft  er  tweo  rassen  van  paarden  aai, 
dat  van  Tamboro  en  dat  van  Rima.  liet  laatste  is  het  fraaiïle  d<t 
in  den  Indischen  Archipel  wordt  aangefokt  en  veel  wordt  uilgevoeri 
De  veulens  tyn  slerk ,  regelmalig  en  fraai ,  en  op  het  eerste  gezift 
fchijnen  t\}  cenigzins  op  de  Arabische  te  gelijken.  Bij  nader  oudcr- 
lock  echter,  blijkt  het  dat  zij  niet  die  eigenschap  besitlcn  ,  welke  uiea 
volbloed  noemt ,  en  alleen  bij  het  Arabische  en  het  daarvan  afstia- 
iDcnde  Engelsch  ras  gevonden  wordt.  De  ledematen  hebben  wel  die  eigca- 
schap  maar  het  verschil  beslaat  in  de  huid,  welke  dik.  en  ^rof  b,  ook 
is  de  vorm  en  de  uitdrukking  van  het  hoofd  anders  ,  ofscbooo  hel  er 
veel  op  gciykl.  De  zeeën  leveren  in  den  omtrek,  veel  visch  op;  to- 
gelneslen  worden  er  aan  de  kusten  en  byen   in   de  wouden  gevootleo. 

Sappanhout,  kaljang  en  ryst  zyn  de  voornaamsle  voortbrengselen  ia 
bet  planlenryk  ,  dat  overigens  vele  tropische  gewassen  oplevert. 

In  het  delfbloflemyk  vindt  men,  in  bet  koningrijk  Dompo  op  Sn* 
BAWA ,  goudslol  i  op  Bima ,  zwavel  en  salpeler ,  en  aau  de  kasten  vaa 
Papekat  paarlen. 

De  bewoners  van  Sobbawa  beliooren  tot  den  Maleiscbcn  volkstam  ca 
worden  naar  de  koningryken  geuoemd ,  waai  toe  zij  bebooren.  De  k- 
volking,  die  in  ligchaamsbouw  met  die  van  de  Maleïjers  ovcrcenLoml, 
heeft  een  woester  voorkomen  dan  de  Javanen  en  Balinezrn.  Uelü- 
rakter  van  de  bewoners  van  Suhbawa  is  niet  lofwaardig  ^  in  hel  alu- 
ineen zyn  zy  diefachtig  ,  sluw  ,  lui  en  lafhartig,  uitil  uilzondeiiu'fja 
de  Taniborczen,  die  zich  door  dapperheid  onderscheiden. 

De  bcigcn  en  heuvelen  van  dit  eiland  hebben  snik  eenc  vreemde<^ 
daante ,  dal  ieder  ,  die  ze  eeus  gezien  beeft ,  ze  altijd  kan  erkennen  tat 
seer  gelukkige  omstandigheid  voor  Europesche  schepen  die  naar  CUaa 
bestemd  zyn  en  door  ecne  der  Stralen  ten  Oosten  van  Java  ,  naar  ét 
Chinesche  zee  willen  ,  vei-mits  zg  hierdoor  met  zekerheid  bun  bestel 
kunnen  verbeteren,  liet  Nederlandscb  gouvernement  beeft  in  bet  oof- 
tclyke  gedeelte  van  dit  eiland  nog  een  kantoor,  namelijk  te  fiima, 
waar  een  Resident  zyn  verblijf  houdt,  hij  is  ondergescbikt  aan  dea 
Gouverneur  van  Maknsser. 

Er  zijn  zes  slalrn  of  rijken  ,  wier  Vorslen  meestal  den  titel  v» 
Radja  voeren  ,  en  hunne  onderwerping  aan  het  Nederlandscb  heviod 
erkennen.  Langs  de  Noordkust  hccfi  men  de  rijken  Suiubawa  ea 
Tomboro,  wier  bevolking  voor  de  dapperste  van  dit  eiland  wordt 
gehouden,  alsmede  Bima  en  voor  het  overige  de  staled  DompOf 
hangar  en  Papekat,  alle  van  minder  belang  dan  de   drie  eersleo. 

De  Vorsten  op  Sl'mbawa  regeren  zeer  willekeurig ;  hunne  onderdanen 
zijn  niet  veel  meer  dan  slaven  ,  die  ben  blindelings  moeien  gehoorza- 
men. Want,  ofschoon  zij  voorgeven  Mohhammedanen  te  zijn  en  vol'^ens 
de  wellen  of  voorschriften  van  den  Koran  te  handelen  ,  wijken  zij 
er  verre  van  af;  zy  knevelen  hunne  onderdanen  en  nemen  van  de 
voortbrengselen  des  lands  naar  hun  goedvinden. 

Het  cilnnd  Soibawa  heeft  in  hel  jaar  1815,  eene  treurige  vermaardheid 
verkregen  door  eene  vulkanische  uitbarsting,  welke  in  de  eerste  d.i'reo  vao 
April  van  dat  jaar  plants  had,  en  waarvan  het  verschrikkelijk  geweld  en  de 
vernielende  kracht  wclllgt  nimmer  op  den  gcheelcn  aaidbodeni  dooreen 
soortgelyk  nntuurvcrsclnjnsel  geëvenaard  zijn  geworden  ,  namelijk  de  un- 
vergeleiyke  uilbarsling  van  den  Goenong-Tambora  opdat  eiland.  Deze 
uitbarsting  schokte  den  aardbodem   op   eene  zoo  geweldige  wycc      dat 


'^ 


S  U  M.  815 

«y  Dict  iltehtc  noordwaarts  op  ^rneo  en  Celebet ,  maar  odL  noord-* 
oostelyk  in  de  Moiukken  en  noordwestelijk  op  Samatra ,  gevolgeiyk 
in  ecnen  omtrek  Tan  meer  dan  duizend  g^eograpbische  mylen  van  den 
\ulkaan  zeUen  ,  werd  waar^nonien.  Op  alle  deze  eilanden  werd  de 
uitbarsting  bespeurd  door  berbaalde  trillende  bewegingen  Tan  den  grond , 
zoo  wel  als  door  den  Terscbrikkelijken  weerklank  van  bet  onderaardscb 
gedruiscb  en  gekraak.  Op  Java ,  dat  ruim  bonderd  mijlen  van  dezen 
berg  verwyderd  is ,  scbeen  de  verwoesting  gebeel  nabij  te  zijn.  Op 
den  middag  was  de  bemel  door  wolken  vau  ascb  en  zand  verduis- 
terd ,  en  de  zon  was  met  eenen  dampkring  omgeven  ,  welks  tastbare  duis- 
ternis bare  gloeijende  stralen  geheel  krachteloos  maakte,  stortregens 
van  dikke  asch  bedekten  onderscheidene  duimen  hoog  de  hnizen ,  vel- 
den en  wegen.  Deze  stikdookere  nacht,  op  bet  midden  Tan  den  dag, 
werd  nog  aaeliger  door  bet  du  en  dan  uitbolderend  gedruiscb ,  hetwelk 
bet  losbranden  van  het  zwaarste  geschut  of  bet  ratelen  van  een  bevigew 
donderslag  verdoofd  zoude  hebben.  Dit  diep  dreunend  geluid  bad  zoo 
veel  gelijkenis  met  bet  gebulder  des  kanons ,  dat  vele  Zee-OiHcieien  niet 
aoders  dachten  dan  dat  er  zeeroovers ,  die  in  deze  streken  dikwijls  om- 
zwerven,  op  de  kust  geland  waren,  zoodat  zij  werkelijk  met  hunne 
vaartuigen  in  zee  staken  om  de  aaogevallene  schepen  in  vrijheid  te 
stellen.  Aan  den  anderen  kant  verkondigden  sommige  dweepzieke  Pries« 
ters  aan  bet  bijgeloovig  volk  de  temgkomst  aan  van  den  Profeet  en 
van  hunne  verlossing  van  de  heerschappij  der  ongeloovigen  ;  van  dezen 
acbrikkelijken  ramp  ,  aldus  even  schandelijk  en  laaghartig  misbruik 
nakende  als  in  171S5  de  losgebrokene  gevangenen  en  sommigen  uit 
bet  gepeupel  van  Lissabon ,  toe§  die  stad  door  eene  insgelijks  vreesse- 
lijke  aardbeving  verwoest  werd.  De  verstandigsten  onder  de  Javanen 
waren  van  meening  ,  dat  welligt  een  der  grootste  vulkanen  van  Java 
nitgebarsten  was  ,  want  dat  de  stortregens  van  ascb ,  die  bet  oostelijke 
gedeelte  van  Java  bedekte,  derwaarts  uit  bet  eiland  Sohbawa,  uit 
eenen  berg ,  die  meer  dan  honderd  mijlen  van  daar  verwijderd  was , 
konden  overkomen  ,  dit  zou  geen  sterveling  zich  als  mogelijk  voorge- 
steld hebben*  In  de  meer  onmiddellijke  nabyheid  van  den  vuurberg 
waren  dan  ook  de  verwoestingen ,  door  dit  ontzettend  natuurverscbyn- 
sel  aangerigt ,  boven  alle  verbeelding  groot.  De  ingewanden  der  aarde 
hraakten  op  Sumbawa  niets  dan  vernieling ;  de  zee  voegde  bare  ver- 
woestingen daarby  ,  want  eeue  waterberoering  sleepte  menscbcn  en  bui- 
sen  in  de  grondelooze  kolken.  Zelfs  op  het  eiland  Lombok  kwamen 
vele  >  roenschen  om ,  of  doordien  zij  onder  de  hecte  asch  begraven  wer- 
den of  door  gebrek  en  ellende,  daar  de  gloeijende  aschregen  alles  ver- 
schroeid had.  Allertreurigst  zag  het  er  dus  op  het  eiland  Sumbawa 
uit.  In  het  eigenlijke  district  van  Tambora  bleven  van  12,000  zielen 
slechts  eenige  weinige  over.  De  groeikracbt  was  daarby  als  vernietigd. 
Uoagersnood  en  velerlei  kwalen  ontvolkten  het  eiland  en  zelfs  vyftien 
jaar  later  bad  zich  het  plantenrijk,  anders  zoo  welig  in  de  keerkrings-  . 
landen  ,  in  bet  ryk  Tambora ,  van  die  vernieling  nog  niet  hersteld. 

De  aardbeving ,  welke ,  in  1836  ,  de  noordkust  van  Sohsawa  op  nieuws 
met  de  bangste  verwachting  vervulde  ,  was  echter  minder  zwaar.  De 
schokken  begonnen  des  voormiddags  van  den  28  November ;  duurden 
onderscheidene  dagen  met  meer  of  minder  hevigheid  voort ,  en  hielden 
eerst  den  H  December  geheel  op.  Reeds  op  den  eersten  dag  waren 
onderscheidene  huizen  in  elkander  gestort ,  en  andere  dreigden  hunne 
bewoners  onder  het  puin  te  bedelven.  Het  zeehoofd  was  zwaar  be- 
schadigd en  de  muren  van  het  fort  bekwamen  scheuren  ,  toen  des  avonds 


814  SUH. 

d«  schokken  weder  [geweldig  iocnaoica ,  en  door  do  duktornk  de  m^. 
en  vcrecbiikkiii^  dct  te  (^rooier  werden.  Do  xoe  begon  ploLselio;  t( 
lieden  en  te  bruisen  ^  lij  brak  bet  land  in  en  dreef  alle  op  strand  slaiudf 
▼aartiiigen  voor  xicb  been ,  om  die  verroljjens  met  booinen  en  aiki , 
wat  voor  haar  {jcwcld  beswekcn  was ,  in  de  diepte  even  plotseling  t-. 
doen  \erdwijnrn. 

SUMBAWA  of  SouiAWA,  vorst,  in  Oost-lndtë,  op  hei  eil.  Sm- 
hawa  ,  een  der  Kleiue'Sunda-eUanden, 

Het  strekt  zich  thans  langs  de  Westkust  van  Slraal-Allns  nit,  ei 
heeft  nog  onderscheiden  Leenmanflcn,  van  welke  de  Radja  van  DoBp 
de  aansieniykste  is  ;  het  was  evenwel  eertijds  magtiger  ,  en  bctatli 
ook  bet  eiland  Lombok.     l>oor  de  Baliërs  is  LfOmbok  van  SvasAWisf 

rcheiden.  De  hoeveelheid  Sapanhout,  vroeger  door  den  Radji  ia 
Oosliudische  Maatschappy  geleverd ,  is  in  hel  laatste  gedeelte  da 
achttiende  eeuw  aanmerkelyk  verminderd. 

Het  staal  onder  eenen  Vorst ,  die  den  titel  van  MaDgkocboemi  T«rt 
De  ondcrdeelcn  van  dit  rijk  worden  door  Prinsen  genegeerd,  die  ci 
kander  vyandig  xijn  ,  waardoor  ccne  verdeclheid  bestaat  ,  die  alt  en 
staatkundig  oogpunt  beschouwd ,  voor  bet  gouvernement  voordeeliy  a 
Dit  ryk  beeft  in  1815  veel  door  de  uitbarsting]  van  den  Tajubsr 
geleden. 

SUMBAWA  of  SonsüWA,  st.  in  Ocst-Jndie,  op  het  eil.  Sumhau^^  n} 
Sumbawa,  de  hoofdplaats  van  dit  rijk  en  het  verblijf  van  den  AaJji 

Deze  stad  ligt  ten  Zuidoosten  van  ccne  diepe  en  ruirae  baai,  i^i 
voor  de  noorde-  en  noord westcwi  uden  oj>en  ligt.  11e  Wadjorezesinj- 
ven  bier  veel  handel  en  bewonen  eci|^  afzonderlijke  wijk.  Deie  vtij 
uitgestrekte  stad   is  door  eenen  zwaren  mnur  omringd. 

Bij  de  uitbarsting  van  den  Tamboro,  in  1815,  hreft  decestadnQ 
veelgeleden;  hare,  destijds  schier  geheel  verdelgde  bevolking ,  ishsf 
zamcrhand  weder  toegenomen.  De  arme  bevolking  hueft  veel  van  de  w 
roovcrs  te  lijden  ,  tegen  welken  nu  en  dan  kruistogtcn  ondenMOC 
worden. 

SU3IBEWAR0  ,  d.  in  Oost-Indü',  op  het  Sundasche  eil.  Jara ,  resK 
Passaroetcang ,  ads.  rcs.  BanjoewaiKji ,  740  palett  O.  van  Bitavia 
4S  palen  \V.  van  Banjoewan{ri. 

SuMBBONGBAAl,  baai  in  Oost-Indic,  op  het  Sundasche  eW.Jav 
rcsid.   Stadion ,  lands.  Patiartiga. 

SU-ME ËB  ,  d.,  prov.  Friesland ,  kw,  Oostcrgoo  ,  griet.  Tittjcrisi 
radeel.     Zie  Suahzeb. 

SUAIEDANG  ,  reg.  en  d.  in   Oott-Indië,  op  hd  Suntlasche  tiL  Jm 

Zie    SVHADARC. 

SUAIMEIIEN,  d.  iu  de  Meijertj  van  ^s  Hertog enhosch ,  kw.  Peellati 
prov.  JVoord-Braband.     Zie  SoacazN. 

SUMOBLANGA,  vlek  in  Oott-Ittdic ,  op  hei  Sundasche  eil.  Sunuitr 
kon.  Aljiehj  VS  mijlen  O.  van  Pcdir;  met  cenc  niut  zeer  veilige  rcc< 

De  omtrek  levert  eene  gruutc  menigte  rijst  op,  mit$gadcr<  een  ui 
nig  was  en  peper.  —  De  rcede  wurdt  dikwijls  door  klei  nu  vaarluij^ 
bezocht,  die  er  zich  van  levensmiddelen  komen  voorzien. 

SÜMORNE,  d.  in  Oosi-Indiëf  op  bet  Sundasche  eil.  Jara,  rcs 
Samarang  f  disir.  GrogoL 

SUNÜxV.  (STRAAT-),  zccëngle  iu  de  Indische  zee,  tiisscheii  Java 
Sonialra. 

Zij  is  aan  uu  ccne  zijde  ruim  23  en  aan  de  andere  zijde  50  mij 
breed,    la  dou  mond  ligt  het  Prinseu-eiland ,  hclwclk  tncc   door^:an; 


S  U  H.  81» 

vaDCGn  scheidt,  waarvan  did  aan  don  kant  van  lava  iiioestal  ge- 
bruikt wordt  door  «chepen,  die  bij  den  zuidoost-passaat  door  do  straat 
moeten  ,  daar  de  andere  weg  of  hut  Groote-kanaal  vele  moeijeliikhcden 
oplevert.  In  het  naauwste  gedeelte  van  de  straat  ligt  het  Modder- 
eiland ,  hetwelk  overal  door  eenen  sterken  stroom  omringd  wordt. 
Verder  zijn  de  voornaamste  eilanden  in  de  straat  Krakatau  en  Pocloe- 
Babi*  De  overige  zijn  van  weinig  belang  of  klippen.  Aan  de  zijde 
van  Java  ligt  Anjer ,  ecne  opene  reede ,  alwaar  de  teriigzcilende  sche- 
pen zich  veelal  van  goed  water  voorzien.  Naar  deze  straat  noemt  men 
^ava  en  de  eilandenreeks  ten  O.  daarvan  ,  de  Suntlasche  eilanden ,  en  de 
sec  tusschen  deze  laalste  ,  Nieuw-Guinea ,  de  Moluksche  eilanden  eu  Ge- 
lebes eu  Borneo ,  ook  wel  de  Sundasche-zee. 

8UNDA ,  naam ,  welken  de  inboorlingen  geven  aan  dat  gedeelte  van 
bet  cil.  Jaoa ,  in  Oott-Jndiif  hetwelk  ten  W.  van  de  Losari  ligt ,  en 
thans  Wbstiluk-Java  uitmaakt.     Zie  Java  (Wbstiuje). 

SDNDA ,  naam ,  welken  de  Portugezen  veeltyds  gaven  aan  het 
¥0orm.  kon.  Jakatba,  in  Oost-Indië,  op  hei  Sundasche  ei\.  Java,  Zie 
Jakatba» 

SUNDA-EILANDEN  (DE)  of  db  Oostbrsoib-Abgripbl  ,  groep  eil.  in 
Oost'Indiëf  in  de  straat  van  SundOf  en  ten  O.  daarvan  gelegen. 

Deze  eilanden  worden  in  de  Groote-Sun da-eilanden  en  de 
Kleine-Snnda-eilanden  verdeeld  en  bestaan  uit  Sumatra, 
Borneo,  Gelebes,  Java,  Bangka,  Bali,  Lombok,  Sumba- 
wa,  Floris,  Tjiendan  of  Surafoa,  Sabrao,  Solor,  Lomblem , 
Ombay,  en  de  groep  van  Ti  mor.     Zie  voorts  de  byzondere  art. 

SUNDA-EJLANüEN(DEGaüOTE.),  onder  dezen  naam  verstaat  men 
de  eilanden  Sumatra,  Borneo,  Gelcbes,  Java  en  Bangka 
roet  Billeton. 

SDNDA-EILANDEN  (DE  KLEINE-),  onder  dezen  naam  verstaat  men 
de  eilanden  iu  den  Sundasche- Archipel ,  vrclko  ten  O.  van  Java  gelegen 
aynjals:  Bali,  Lombok,  Sumbawa,  Flores,  Tjiendan 
ofSumba,  Sabrao,  Solor,  Lomblem,  Ombay  enden  groep 
van  Timo  r. 

SUNDA-KALAPPA ,  naam  ,  onder  welken  de  stad  Jakatba  ,  in  Oost" 

Jndië ,  op  het  Suudasche  ed.  Java  f  vroeger  bekend  was.     Zie  Jakatba, 

SUNDANG-BLIETE  en  SUNDANG-KLINGLIE,   twee  distr.  op  het 

Sundasche  eiU  Sumatra ,  resid.  Sumatra' sr  Oostkust ,  ads.  res.  PaUmbang, 

SUNDASGUE-ZEE ,  zee  in  Oost-Indië,    Zie  Java  (Zbb-vah-). 

SUNIGIERS,  oude  volkstam ,  welke ,  naar  men  algemeen  gelooft,  het 

tegenwoordige  hertogdom  Limburg  bewoond  hebben. 

SUNNEMERE,  oude  naam  van  het  d.  Zobrbhairi  ,  op  het  eil.  Schou- 
wen,  prov.  Zeeland,     Zie  Zomiebaibb. 

SDPPëRBëRG  of  SiPPEBBEBa ,  eigenlyk  Sibbebbbbo  ,  berg  in  bet  Land^ 
van-Valkenburg ,  prov.  Limburg  ,  gem.  en  j  n.  W.  van  Oud-Valkenburg, 
Deze  berg  levert,  even  als  den  St.  Pietersberg,  bij  Maastricht ,  groeven 
van  mergel  op.  De  hier  uitgegraven  steenen  zyii  witter  en  vaster  dan 
die  van  den  St.  Pieter  eu  hebben  om  die  reden  ,  by  het  bouwen ,  dan  ook 
verre  de  voorkeur.  In  dezen  berg  zyn  mede  verbazend  uitgestrekte 
onderaardsche  gangen  ,  hoewel  niet  zoo  talryk  als  in  den  St.  Pietersberg. 
SURE  (DE) ,   riv.  in  bel  groolh.  Luxemburg. 

Deze  riv.,  die  in  het  Fr.  Soube,  in  het  Lat.  SuBAeninhet  Duitsch 
Sadr  of Sader  wordt  genaamd,  ontspringt  in  het  bosch  van  Wase,  ten 
noordwesten  van  het  dorp  Yauz-lez-Rosiercs ,  in  België  ;  bereikt  de  gren- 
zen dcsgrooth.  by  Martelingen  en  dringt  het  op  do  hoogte  van  Tintin<;<rn 


816  8  C  R. 

biunen  ,  betpoelendo  er  ,  bckaWo  de  Tlekkcn  Esieh  en  Bttelbrnck ,  < 
de  steden  DieLirch  en  Ecklernach.  Zy  occmt  er  do  WiltSy  de  J 
tette,  de  Ereni,  de  Ourea  deZwarte-Ereni   op. 

Van  den  mond  der  Oiir  tot  aan  den  mond  der  Scbb  ,  in  de  Ma 
by  Wasscrbillij ,  vormt  deze  rivier  de  {^renscheïdio^  tuMcIien  Loxi 
bnrg  en  Pruissen. 

De  rivier ,  die  ongfeveer  21  uren  lang  it ,  ivordt  bevaarbaar  bij  I 
kircb ,  docb  alleen  bij  matigen  waterstand  ,  op  vele  plaatsen  kao  n 
bier  ,  zelfs  beneden  dit  punt ,  des  zomers  doorwaden.  Sommige  plaat 
lyn  zeer  diep  ,  inzonderheid  de  dusgenocmde  :  Kliek,  bij  ÜVallendo 
byden  Halstein,  by  Dillingen  ,  by  den  Laufenwcrth,  omstre 
Bollcodorf,  inden  Koblbur,  boven  Minnbeim  ,  de  Bo  roer  war 
▼001  al  im  Wnbl  of  im  Wiehl  by  Hörstroff.  De  gewone  breedte! 
draagt  Ie  Ecbternacb  46 — JSO  en   by  \Vasserbillig  64 — 68  ned.  ell. 

Door  een  ,  tuuclien  Keizer  Karkl  V  en  JoaAaaes  ,  KeorTorsl  tan  Tri 
geslotene  overeenkomst,  van  1  Juny  1548,  werd  bepaald,  dat  de  Sa 
met  hare  beide  oevers ,  zoo  lang  onder  bet  opzigt  der  Hertogen  van  Liiie 
burg  zou  slaan,  lot  Trier  bet  tegendeel  in  peiitoi-io  zou  bewezen  bebb 

Ten  gevolge  eener  verordening  van  Keizer  Jozf.f  II,  van  20  Dece 
ber  1785  ,  hebben  de  Luxemburgsebe  Stalen  eeoe  commissie  beoofo» 
om  deze  rivier  zoo  ver  mogelyk  bevaarbaar  te  maken  ^  docb  dit  t« 
nemen  werd  te  kostbaar  bevonden  en  niet  uilgevoei-d.  Willem  I  Kooi 
der  Nederlanden,  beeft  dit  ontwerp  in  1825  insgelijk  ter  band  m 
men  ,  doch  dit  is  almede  biyven  slcken  (Zie  bet  Maas-er-Moexclcaiui 

In  1847  zyn  van  wege  de  steden  Ecbternacb  eo  Diekiixh  eo  eev 
gem.  by  bet  gouvernemeot  pogingen  aangewend,  om  bet  bed  der  Si 
te  verbeteren  ,  docb  ook  toen  is  men  voor  de  kosten  terui^edeiiisd. 

De  vis&cben ,  die  men  in  de  Sorb  aantreft,  zijn  sooeken  ,  karper 
palingen  ,  forellen ,  zeelten  en  zalmen.    Ook  syn  er  oller)i  en  Irtdie 

SLuENDONK  ,  d.,  in  de  Meijerij  van  's  Hertogenbosck  ,   kw,  Pfrikr 
prov.  Ff oord'Brtthand.     Zie  Soüreüoo.vk. 
\  SUR  HU  IS,  d.,   proy,  Friesland,  kw,  Oosiergoo  ,  griet,  ^chlkum 

'.  len.     Zie  Scrbdizom. 

SÜRÜÜISTERVEEN ,  eigcnlyk   ZoiDEanuisTEBVEEif ,  d.,  prov.  Fm 
;  iand,   kw.  Oostergoo,  griet.  Achlharspelen ,  arr.  en  6  u.  O.  ten  Z.  vi 

Leeuitarden,  kant.  en  2^  o.  O.  Z.  O.  van  Bergnm, 

Dit  d.,  hetwelk  omstreeks  het  jaar   1600  door   Doopsgezinden  we 
ontgonnen  en  aangelegd  ,  bestaat  uil  ecne  groole  menigte   buizen,  d 
allen  langs  de  Oude- Vcenster-vaart ,  op   eene   vermakelijke,   ruime  i 
;  lommerryke  plaats  gebouwd  zyn. 

Het  is  oorspronkelyk  eene  veenkolonie,  door  de  vergraving  van  < 
veenlanden  ten  zuidwesten  van  Surhuizum  ontslaan  ,  wier  verscbillem 
vaarlen  en  wykcn  ,  waaraan  de  huizen  gebouwd  zyn  ,  door  een  veenki 
naai,  de  Nieu>*c-Vaart ,  niet  bet  Kolonelsdicp  gemeenschap  bebbei 
By  deze  aanwinnende  buurt  is  ,  omstreeks  1686  ,  eene  Hervormde  kor 
gebouwd.  Sedert  is  zy  een  afzonderlijk  dorp  geworden  ,  dat  in  ziji 
,  kom  1^4  b.  en  920  inw.  co  niet  de  daartoe  heboorcnde  b.  Kortwold 

210  h.  en  1280  inw.  lelt  ,  welke  meest  in  dtn  landbouw  en  vcelee 
bun  beslaan  vinden  j  terwyi  men  er  ecncn  grutmolen  en  twee  smcdt 
ryen  beeft. 

De  Ilerv.,  die  er  1070  in  getal  zyn  ,  onder  welke  30  Ledematen  ,  raa 
ken  eene  gem.  uit,  welke  lot  de  klass.  van  Docknm ,  ring  \an  Kol 
lum ,  behoort.  De  eerste ,  die  in  deze  gemeente  het  leeraarauibt  heel 
waargenomen ,  is  geweest    Jodasies   Mblcbior    Boeerolt  ,    die    in    be 


S  Ü  R.  817 

jaar  1688  herwaarts  kwam,  en  in  1707  emeritot  werd.  De  kerk, 
welke  in  het  jaar  1686  gesticht  en  in  1687  voltooid  is ,  is  een  lan»- 
werpïg  vierkant  gebouw ,  met  eenen  kleinen  toren ,  doch  aonder  orgel. 

De  Dooptges.,  van  welke  men  er  210  aantreft,  maken,  met  de  ove- 
rigen dier  gezindte ,  de  griet.  Achtkarspelen  bewonende ,  eene 
gem.  uit ,  welke  230  lielen  telt ,  onder  welke  70  Ledematen.  De 
kerk  is  een  langwerpig  vierkant  gebouw ,  sonder  toren  of  orgel.  In 
het  begin  der  zeventiende  eeuw  moei  er  reeds  eene  Doopsgezinde  ge- 
meente te  SoBHoisTsavBBR  bestaan  hebben  :  want  de  tweede  kerk  of  ver- 
maning werd  gebouwd  in  1685 ,  omdat  de  eerste  te  oud  of  te  klein  werd* 
Ook  is  het  tegenwoordige  doopboek  begonnen  in  1730,  omdat ,  soo  als  er 
in  aangeteckeod  staat,  het  vorige  te  oud  werd.  Op  het  kerkhof  te  Snr- 
hiiisum  ligt  een  grafsteen ,  waarop  gebeiteld  staat :  1643  den  13  November 
i$  overUden  de  eerw,  en  godzalige  Gkwn  Paolos,  Bedienaar  bij  de  ff^a» 
ierlanduhe  Doopsgesindê  gemeente  te  SoaaDiSTiaviBir ,  oud  72  jaren» 
l^Taast  dezen  steen  is  een  andere  van  syne  vrouw ,  die  het  volgend  jaar 
in  even  boogen  ouderdom  overleed.  Zy  schynen  ,  volgens  de  opschriften 
dezer  steenen ,  menschen  van  aanzien  geweest  te  zy n  ,  en  de  jaren  van 
den  Leeraar  pleiten  wel  voor  den  vroegen  oorsprong  der  gemeente.  De 
kerk  is  een  net  langwerpig  gebouw,  zonder  toren  of  orgel. 

In  het  begin  der  achttiende  eeuw  waren  er  een  tyd  lang  te  Suiiois* 
TsaviiR  30  huisgezinnen  van  uit  Wurtemberg  herwaarts  geviugte  Doops- 
gezinden ,  die  hunne  godsdienstoefening  hielden  in  een  byzonder  huis  , 
tegenover  de  Doopsgezinde  pastory.  Zy  bedienden  den  Doop  by  onder- 
dompeling. Oferigëns  leefden  zy  zeer  matig  en  ingetogen.  Zy  bragten 
bier  de  eerste  aardappelen.  Nog  is  de  plek  gronds  bekend ,  waar  dia 
eerste  aardappelen  werden  verbouwd.  Na  eenige  jaren  hier  vertoefd  te 
hebben,  zyn  zy  vertrokken  naar  Pensilvanië  in  Amerika. 

De  dorpscbool  wordt  gemiddeld  door  een  getal  van  120  leerlingen 
bezocht.  —  De  kermis  valt  in  den  derden  Dingsdag  in  Mei  en  deo 
derden  Woensdag  in  October. 

SURHUISTERVEEN  (DE  VAART-VAN-)  of  db  SoaiDisTBavniisTBa- 
TAABT ,  ook  wel  DB  NiBOWE- VAART ,  wator  ,  prov.  Friesland ,  kw.  OoS' 
tergoOf  griet,  jiehtkarspelen  y  dat  in  eene  noordeUjke  rigting  van  Sur- 
buisterveen  naar  bet  KoloneUdiep  loopt. 

SURUUlZUM  ,    ZOIDBBOOIZCH ,   SoDBSHOSBII   of  SZOBRBDSBII ,  ook  SUBBOIS 

geschreven,  d.,  prov.  Friesland p  kw.  Oostergoo,  griet.  Aehtkanpelen p 
art,  en  6  n.  O.  van  Leeuwarden,  kant.  en  3  n.  O.  van  Bergum,  te 
midden  van  koren-  en  boekwciilanden  ,  welke  zich  zeer  ver  uitstrek- 
ken ,  terwyl  de  huizen  meest  langs  beplante  wegen  gebouwd  zyn.  Men 
telt  er  roet  de  b.  Op  hu  is  115  h.  en  730  inw.,  die  meest  in  den  land- 
bouw en  de  veeteelt  bun  bestaan  vinden.  Ook  heeft  men  er  eenen  rog- 
gemolen  en  twoe  smedpryen. 

In  bet  oostclyk  gcdcellc  des  dorps  liggen  de  meeste  weilanden  ,  welke, 
met  de  daar  achterliggende  mied-  of  booilanden  ,  tot  aan  de  Groninger 
grenzen  doorloopcn. 

De  inw.,  die  er  op  15  na  ,  allen  Herv.  zyn,  behooren  tot  de  gem.  van 

,  jÉuguslinusga-en-Surhuizum ,  welke  ook  bier  eene  kerk  heeft,  roet  eenen 

faoogrn  spitsen    toren,  geheel  van   steen  gebouwd,  doch  zonder  orgel. 

De  IS  Doopsgez.,  welke  hier  wonen ,  behooren  tot  de  gem.  van 
Surhuittereeen.  —  De  dorpscbool  wordt  gemiddeld  door  een  getal  van 
80  leerlingen  bezocht. 

In  den  nacht  van  1  September  1833 ,  ontstond  in  dit  dorp  plotse- 
ling op  twee  plaatsen  te  gelyk  brand.     Uy  nam  «oo  hevig  toe  ,  dat  de 

X.  Dbb£.  5i 


818  SUR. 

tw«0  vQoingoo  in  ^UmimHi  ttenden,  ear  dmii  den  braad  onldeklei 
d«  Doodigo  hulp  loebrtBgtn  kon ,  dat  door  hel  gebrek  aao  walcr  ï 
f endicn  oog  lulerst  moeyetyk  was.  De  meeste  sorg  bepaalde  sidi  I 
de  belendeode  woeahauen,  Uissckea  de  iwee  braDdeocle  io  fdefe 
«elke  groot  gevaar  Hepen  van  mede  te  «orden  aangetast,  doek  è 
den  ijver  der  ingesetcnen  gelakkia  bekoodeo   bieren. 

SURIG  ,  Scaica  of  Soanes,  in  bet  oud  Friesch  Somaaaa,  d.,  pn 
Friesland,  kw.  Wnier^oOf  griet.  fFongÊradeti ,  arr.  en  4^  a.  MJ 
van  Smeek  f  kant.  en  Si  u.  N.  W.  van  BoUward ,  aan  de  Zotders 
in  eenen  boek  van  den  seedyk,  vraarvan  het  dan  ook  agnea  oaa 
•ynde  eene  verkorllng  van  Zei»ia-ia ,  d.  t.  SUiiderhoek  ,  ontleend  kt 
Hel  is  klein «  tellende  slechts  86  h.  en  ongeveer  ItfO  inw.,  die  me 
in  dra  landbouw  en  veeteelt  hnn  bestaan  vinden. 

Ile  lierv.,  die  er  120  in  getal  iya«  behooren  tot  de  gem.  vaa  Pa 
jmm-tm-Surif,  Er  bestaat  hier  geen  kerk  meer,  aynde  die,  welb 
vroeger  stond  ,  in  de  vorige  eenw  weggebroken ;  terwijl  men  den  Uk 
vfff  swaar  is,  hcefi  Uien  staan,  omdat  hy  tot  eene  baak  voor i 


De  dof|ihool  wordt  gemiddeld  door   een  getal  Tan   2$  feerlia| 


Bewestea  dit  dorp  kapt  de  seedyk,  regtatreeka  aeewaarU  uit ,  ui 
naar   het  Westen,    doch    neemt  j^rop     terstond    eens  ks 

s  hier 


Znidoostcn.  De  dyk  is  hier  niet  aaer  swasr 
de  gedaante  en  ligging  veroorsaken,  dat  hier  een  sterke  sbsi 
laspt ;  om  dcae  reden  was  aMabedoeht ,  dat  die  dQk  teeeniger  ^  ï 
aw^^ken  mogt «  waardoor  een  groot  deel  der  provincie  aoade  oventrsHKi 
ten  einde  twik  eene  ramp  voor  te  komen,  wrcni  men  te  rade,  sa 
m  asToigia^  van  andere  oorden  ,  er  eenen  f laperdyk  achter  te  Icgge 
wcjk  werk  in  1755  ook  met  veel  overleg  is  bewerkstelligd.  &vo« 
hel  art.  Scsius-SLAPEsaua. 

ÏHJi  den  watcFTloed  van  Frbriianj  1825  werden  de  landen  vis  < 
d«»rp  all^n  met  loiit  of  xiltig  water  overdekt. 

>l  RIGER-OORD  ,  uitspringende  boek  lands  ,  proT.  FriesJmmd,  ï 
Viti*rf*o  f  beweslen  het  d.  Siirig. 

SURIGER-SLAPERDIJK,  dyk,  prov.  Friesland,  kw.  JTesters* 
grieS.  f^'^nseradeel ,  welke  den  uilspringenden  driehoek  land»,  Sn 
grfooid  g«;noenid  ,  afsluit ,  de  regtc  strekking  van  den  dyk  aldaar  « 
ccoigt  en  tevens  by  doorbraak  tot  zeedijk  dient. 

Descdyk  is  in  liet  jaar  1733  ,  volgens  het  ontwerp  en  onder  bette 
sigt  van  den  ervaren  waterbouwktindi|re  U'ill»  Lobé,  geleird.  Ujjlod 
OMt  eene  langiamo  (|looijing  wcderiijds  af,  hebbende  in  sijnen  aad 
de  breedte  van  ruim  87  ell.,  de  kruin  is  6.50  breed  en  4  ell.  boot 
en  hee/l  derhalve  ter  wederzijden  eene  schuinte  van  ongeveer  13  d 
dat  tich  ongemeen  vlak  en  bijna  als  een  terp  of  benvel  vertoont, 
binneovoet  is  13  cll.,  en  daar  langs  loopt  een^  {jracht  van  12,50  ell.  wij 
Dit  aanzienlijk  werk  ii  aanbesteed  voor  G9,225  gulden  en  was  inxi 
•»heel  ÜU06  ell  lang. 

SURINAME,  kol.  iu  het   noordelijkste  gedeelte  van  ZMid^JmtriL 
ife  of  liever   uitmakende   ISederlands-Gatana, 

IVte  kolonie  grenst  ten  N.  aan  den  Atlanlischen-Oceaan      ten  0.  « 

^  it^^  Marowijne  (door  de  Franschcn  Maronie  genoemd),   welke rirr 

«Hl*  \aa  Ciaijcnne  afscheidt,  ten  Z.  verliei-l  lij  zich    in   ontoegan^ba 

^j^ij^,  vtildcr  nissen,   en  moerassen  ,  terwijl  zy  ten  W.  door  de  Corai 

lki|i  4«  haar  van  Brilsch-Guiana  of  de  Berbice  scheidt,  bepaald  «onli 


SUR.  810 

welke  beide  «retttrWieren  W  k  ÏÏ7  oren  fan  elkander  verwHderd  ^o. 
Vroeger  «IreKten  lich  de  greneeo  iran  de  kolooie  SeaiHABi,  Tolgcnt 
eene  kaart  Ton  deo  laodmeter  AaaAiAB  Maas  ,  tea  Ooften  van  de  Sina- 
mari  (na  tot  Gayenne  beboorende) ,  ten  Weiten  Tan  de  monden  der 
Berbioe ,  en  soo  xuidwaartt  langs  de  Kause  binnenlands  uit.  De  Allaniï- 
scfae  Oceaan  bepaalde  ^  even  als  nn  n^ ,  de  wesieiykegrensen.  Deze  in 
bet  noordeiyk  gedeelte  van  Zuid-Amerika  gelegene  volkplanting  bepaalt 
aieb  tusM^n  4'  ttO'  en  K*  W  N.  B.,  en  tnsscben  96*"  O'  en  59''69'  W.  L. 

Zij  ontiing  baren  naaoa  van  de  riv.  de  Sariname,  en  is  da 
belangryksle  van  alle  onse  besittingen  in  West-Indië  en  die  bet 
meeste  voordeel  aan  ons  Vaderland  oplevert.  De  oppervlakte  deier 
kolonie  laat  xich  niet  gemakkeiyk  bepalen  ,  doordien  ly  lich  ten  Zuiden 
in  onbegrensde  bossdien  verliest* 

De  kolonie  SoRUAna  is  in  twee  boofdafdeellngen  verdeeld ,  als :  de 
Oude-Kolonie  eo  de  N  ieuwe  «Kolonie.  De  oude  kolonie  bepaalt 
lich  tusschen  de  Marowyne  en  de  Goppenarae  en  de  nieuwe  kolonie  tot 
de  landen  tusscben  de  Goppename  en  de  Gorantyn-  gelegen  ;  welk  laatste 
gedeelte  weder  in  een  Opper-Nickerie  en  een  Neder-Nickerie 
aistrikt  verdeeld  is. 

Ket  regt  kan  Suriname  een  scboone  tuin  genoemd  worden  ,  door 
Nederlanders  met  vlgt  aangelegd  en  bebouwd.  De^e  groote  tnin  op 
de  .lee  en  de  wildernissen  veroverd  ,  is  met  eene  groote  hoeveelheid  ri- 
vieren en  kreken  doorsneden.  De  tet  voornaamste  rivieren  zyn  :  da 
Suriname, de  Gommewyne,de  Gorantyn,  de  Go  ppename, 
de  Saramacea  en  de  Nickerie.  Daarin  storten  zich  de  kreken  : 
dePerica,  de  Motkreek^  de  Hattapiea,  deWarappa,de 
Coramotuana^  de  Orleana,  de  Para,  de  Pauluskreek  en 
Motkreek  uit.  Langs  dete  wateren  worden  ook  alle  producten  en  be- 
noodigheden  (bebalven  voor  Opper- Nickeri  en  de  aeekust  van  Neder- 
Nicken')  vervoerd  ;  terwyi  de  communicatie-wegen  te  lande  tich  slechte 
tnsscben  eenige  plantaadjen  bepalen ,  aangezien  de  vroeger  bestaan 
bebbende  wegen  (met  uilzondering  van  die  der  Nickeri-distrikten ,  bet 
•cordon ,,  den  Pararacweg  aan  Para ,  het  Pad  van  Wanica ,  den  weg 
van  Kwatte  en  eenige  anderen)  niet  meer  onderbonden  worden ;  loodat 
de  nog  bestaande  wegen  geene  doorloopende  gemeenschap  hebben : 
vooreerst  door  de  natuurlyke  bosscfaen  ,  ten  tweede  door  den  vervalJeR 
staat  en  de  opgeslagene  kappewicrie^s ,  en  eindeUjk  door  de  veelheid 
van  rivieren  en  kr<*ken ,  over  welke  geene  bruggen  liggen ,  noch  veer- 
|>onten  gehoudep  worden. 

Eei  beneden -gedeelte  der  kolonie  is  geheel  en  al  effen  ,  laag  land  , 
betwelk  beneden  den  dagelykschen  vloed  ligt ;  het  meer  züideUjke  land 
is  langzaam  rysende,  ep  hestaat  uit  vroeger  geschapene  gronden.  Het 
lage  gedeelte  is  door  de  zee  aangespoeld  en  is  thans  weder  langs  de  ge- 
heele  uitgestrektheid  der  kust  sterk  alVpoelendc. 

De  gronden  dezer  kolonie  zijn  ongemeen  vruehthnar,  vooral  langi 
den  setïkanl ;  terwyi  de  geheele  oppervlakte  (voor  zoo  ver  de  gronden 
niet  bebouwd  zyn)  met  hosschen  van  verschillend  boutgewas  naar  den 
onderscheiden  aard  van  den  grond  begroeid  zyn,  Aan  de  zeekust  vindt 
men  zware  lagen  van  ongemeen  vette  kleigronden,  in  welke  men  en- 
kele zand-  en  schelphanken  (hier  riuen  geheeten)  aantreft.  De  kust 
is  bezet  met  banken  van  modder  en  geel  welzand,  meerendeels  af-, 
echter  op  zeer  weinige  plaatsen  een  weinig  aanspoelende,  zoodat  de 
kolonie  hier  aan  den  noord-  of  zeekant  nog  iwampachtiger ,  lager  en 
moerassiger  u ,  dan  de  noordkust  van  Java. 


S20  SUR. 

Overal  ziet  men  eene  groote  Tencbeklenlieid  van  edelaardige  pli 
(rewassen.  De  hooge  boalgronden  leTeren  de  edelste  houtsoorten,  ki 
den  en  planten  op ;  alle  aardvrachten  groeien  in  de  drooge  sand|[r 
den  ongemeen  welig ;  het  duister  wond  if  voor  den  jager  onoitpaüi 
aan  wild  ,  en  de  wateren  krioelen  Tan  de  fijnste  ▼ischsoorten.  Od 
lage  landen  aan  de  monden  der  rivieren  sijn  rijk  aan  vrild  voorde, 
en  aan  swamp-  en  seevisschen ;  terwijl  de  plantengroei  op  die  0B»t| 
bare  gronden  nog  verre  die  der  dieren  overtreft.  In  de  bovenin 
vindt  men  groote  verscheidenheid  van  mijnstofTen  ^  welke  echter  tot 
toe  icer  weinig  ondersocht  sijn  geworden. 

De  nalonr  heeft  SuaisAai  in  alle*  als  met  eene  Terkvristende  k 
gezegend.  Hare  brccde  bevaarbare  rivieren  leveren  de  veiligite  I 
plaatsen  voor  de  schepen  op ,  en  maken  het  vervoeren  van  alle  va 
brengsclen  min  rooeijeiyk.  De  oevers  syn  nit  bannen  aard  md 
edelsoortigsle  vrnchlboomen ,  geneeskrachtige  kruiden  en  voedzame  at 
vruchten  begroeid.  Zij  brengt  hoornen  voort,  welke  eten  en  driolt 
schaduw  en  kleeding,  en  dus  voedsel  en  dekking  te  gelijk  geven.  1 
beeft,  de  mensch  slechts  den  tgd  van  twee  uren  om  te  visschea, 
twee  bossen  banannen  ,  in  eenegeheele  week,  nood ig  om  te  leven;  i 
wyl  men  voor  den  overvloed  van  den  visch  he^  sout  gemakkelijk  1 
inruilen.  De  bos  banannen  kost ,  wanneer  men  die  Tan  de  Pbolia 
Negers  koopt ,  slechts  8  cents.  Geene  koude  wintervlagen  van  saa 
en  hagel  dringen  hier  de  schamele  hot  in«  Eene  pa|»ai|emat  is 
noeg  voor  een  volkomen  bed,  aangezien  men  geene  dekking  behff 
daar  geene  gure  nacliten  bet  ongedekte  ligchaam  doen  verkleoa 
SoBiRAHi  tusschen  A^W  en  IS^tSO'  N.B.,  heeft  een  warm  eavod 
klimaat ;  welk  klimaat  echter  niet  dan  by  de  kentering  van  de  j 
zoenen  als  ongezond  kan  worden  beschouwd.  Velen  houden  Som 
zelfs  voor  gezonder ,  dan  de  Westindiscbc  eilanden ,  alhoewel  het  i 
meer  droog  en  steeds  koel  door  de  zeewinden  is ;  en  waarlyk ,  i 
heeft  voorbeelden  van  zeer  hoog  bejaarde  menschen  in  de  kolonie  ' 
niHASB.  De  vochtigheid  van  het  klimaat,  vooral  aan  den  oever  eo  < 
uitstroom  der  rivier,  waar  het  land  laag  is,  doet  alle  staal  en  ijzer  1 
niet  dan  met  veel  moeite  builen  roest  houden ,  welke  vochtigheid  i 
'  tevens  ten  duidclyLste  aan  de  snaarinstrumenten  ontwaart.     Verder 

zee  is  hel  land  hooger  en  gezonder.  Naar  gedane  waarnemingen ,  rd 
men  jaar  in  jaar  uit,  dat  de  gemiddelde  hitte  op  den  middag  901'*  e 
de  schaal  van  Fahberheit  is ,  zynde  95°  de  hoogste  eo  86**  de  laa| 
van  de  waarnemingen  op  het  heetste  van  den  dag.  De  gemiddelde  dr 
king  van  den  dampkring  is  ^9  duim.  De  massa  van  het  in  18:26 
vallene  water,  was  ^491  lijnen  (dat  is  17  voelen  ,  3  duimen,  7  lijn 
en  dat  der  verdamping  359^  lynen  ,  of  byna  5  voeten  Rynlandj 
lic  hynrronicler  teekent,  behalve  iu  de  maanden  Augustus  en  SepU 
her  (bet  ongezondste  tydvak)  altijd  een  of  meer  graden  vocht ;  het  bc 
stc  standpunt  van  droogte  ,  dat  men  gewooniyk  in  voorzegde  mi 
den  viitdl,  is  15  k  16  graden.     Des  morgens  tusschen  drie  en  vijf 

|.  kan   bet  in  Scri^abb  vrij  koud  zijn ,  ccliter  staat  de  thermometer  n 

mor  under  GÖ**  Fabrenheit.  Men  verdeelt  in  Guiana  de  saizoenen  j 
lijk  op  Java  de  mousoos)  in  ccnen  groolen  en  oenen  kleinen  droogt 
en  in  eenen  grooteu  en  ccnen  kleinen  regenlijd.  Echter  wordt  é 
oude  geloofwaardige  kolonisten  eenparig  getuigt ,  dat  de  reo-ens  tl 
I  veelvuldiger  en   minder  geregeld    naar   de  saizoenen  vallen  ,    dan  ^ 

dertig    k   veertig   jaren  j    vooral  wordt  bet   jaar  1809,    als   oogera 

^1  regeuachlig   be&chieven.     De    groote  regeutljd   begint    half   April 


SUR.  821 

eindigl  half  Auj^uttus ;  in  het  midden  van  Auguttas  begint  de  groote 
droogen  tyd ,  dic  tot  aan  den  kleinen  regeniyd  voortduurt ,  dat  is  met 
half  December ;  deze  kleine  regen  lijd  eindigt  half  February  ,  wanneer 
die  door  den  alsdan  invallenden  kleinen  droogen  tyd ,  welke  half  April 
eindigt ,  afgewisseld  wordt.  De  verwisseling  der  saixoenen ,  zoo  van 
den  regen  in  den  droogen,  als  van  den  droogen  in  den  regeniyd ,  wordt 
ffemeeulijk  door  zware  donderbnijen  aangekondigd  9  terwijl  men  buiten 
oe  kenteringen  weinig  onweder  heeft.  De  groote  drooge  tijd  is  druk- 
kend beet ,  waartegen  de  kleine  regentijd  koel  en  aangenaam  is ;  do 
omwisseling  van  den  grooten  regen  m  den  grooten  droogen  tijd , 
of  wel  de  maand  Augnstus ,  is  door  onbestendigheid  van  stekende  zon- 
nehitle  tusschen  koele  regens  de  ongezondste;  dit  tijdvak  van  de  jaren 
1823  en  1828,  wordt  in  Sobiraib  met  huivering  herdacht.  In  den 
droogen  tijd  is  de  lucbt  niet  of 'zeer  weinig  bewolkt ,  zoodat  alsdan  een 
altijd  hooge ,  heldere  hemel  hel  krachtige  zonnelicht  met  verzengende 
stralen  op  de  uitgedroogde  beete  aarde  nederlaat ;  terwijl  de  sterke 
lichlstralen  op  blinkende  scbulpritsen ,  of  savanes  van  wit  zand,  bijna 
geheel  onverdragelijk  zijn.  Men  heeft  in  Sorikahe  zelden  andere ,  dan 
oostelijke  en  noordelijke  winden  ,  die  echter  altijd  ,  vooral  in  den  re- 
gentijd ,  flaauw  zijn  ;  bij  regenachtig  weder  is  de  wind  meerendeels  zuid- 
oost en  znidclijk  ;  terwijl  men  de  meeste  regens  in  de  achlermiddag- 
nren ,  veelal  legen  het  vallen  van  den  avond ,  heeft.  In  den  droogen 
tijd  is  de  wind  meestal  noordoostelijk,  en  neemt  alsdan  tevens  in  kracht 
toe  tegen  de  kentering  van  den  grooten  regentijd,  In  den  grooten 
regentijd  heerschen  veelal  afwisselende  winden  ,  zoo  uit  het  Zuiden  als 
uit  het  Zuidwesten.  Met  het  opkomen  van  den  vloed  beeft  men  in 
den  droogen  tijd  gemeenlijk  «enen  frisscbcn  en  noordelijken  zeewind; 
terwijl  de  vloed,  in  den  regentijd,  de  regenbuijen  met  zich  voert. 

Aardbevingen  heeft  men  in  de  kolonie  Sdbiramb  zeer  zelden  gevoeld , 
en  zware  orkanen  en  overstroomingen  zyn  er  slechts  by  naam  bekend. 
Den  21  Augustus. 1763  hield  men  in  SnaiiiAHE ,  na  eene  doorgestane 
aardbeving  ,  eenen  algemeenen  dank-  en  biddng.  Den  21  ,  24  en 
27  Oclober  1766,  alsmede  den  22  December  178i,  moeten  bier  we- 
der eenige  meerdere  en  mindere  schokken  van  aardbevingen  gevoeld 
zyn ,  zonder  echter  eenige  schade  te  veroorzaken.  Ook  vindt  men  ge- 
waagd van  eene  aardbeving  tusschen  den  25  en  26  Mei  1785.  Dan , 
wat  de  aardbevingen  aanbelangt ,  deze  zyn  minder  schadelijk  voor  So- 
BiHAME,  dan  wel  voor  landen,  waarde  huizen  van  steen  gebouwd  zijn  ; 
bier  zijn  de  huizen  van  hecht  en  sterk  bout  getimmerd  ,  zoodat  zij  nog 
al  eenige  schokken  verdragen  kunnen.  Dit  ontwaart  men  het  best , 
wanneer  men  ,  in  geval  van  brand  ,  genoodzaakt  is  de  belendende 
huizen  om  ver  te  balen  ,  hetgeen  niet  dan  met  de  meeste  krachtsin- 
spanning geschieden  kan. 

Men  heeft  hier  ,  even  als  in  Europa  ,  den  langsten  dag  op  den 
21 — 23  Junij  ,  komende  de  zon  alsdan  des  morgens  ten  5  ure  47  minuten 
op  en  gaande  des  avonds  ten  6  ure  13  minuten  onder  ;  zijnde  de 
langste  dag  dus  26  minuten  meer  dan  12  uren.  Op  den  21  Decem- 
ber ,  den  koristen  dag  ,  gaal  de  zon  ten  6  ure  7  minuten  op  en  des 
avonds  ten  IS  ure  53  niiouten  onder ;  zijnde  dus  een  dag  van  14  mi- 
nuten minder  dan  lij  uren ,  makende  tusschen  den  langslen  en  den 
koristen  dag  een  verschil  van  40  minuten.  Wanneer  de  maan.  nieuw 
of  vol  is ,  heelt  men  te  Sdbihahb  te  6  ure  hoog  en  gewoonlijk  6  uren 
later  laag  water  ;  echter  maakt  dit  bij  veelvuldige  regens  wel  eens 
een  weinig  verschil ,  daar  alsdan  de  eb  vroeger  invalt  en  tevens  langer 


SÜR. 

Me&  hteü  kMr  Tier  damn  toor  «b   vier  of  vijf  daicn 

of  lolU  BMMQ  tprioffiy  •  tchUr  lija  do  vloedca  ,  na  Ditait 

ToUe  maaii ,  tterker ,  daot  die  van  den  Toorapnn^  ;  men  kocft  doi  i 

BMor  dao  ^  van  eene  maani  maand  dood  lij  ,  in   welk  laatste  gr 

hH  valer  wel  5  veelen  minder  hoogr  vloeit ,   dan   niet   springvloedi 

Op  de  boogere  tieenaehlige  |;edeelleo ,  aan  de  boveoriricreo  en  k 

ken  der  kolonie ,  viodl  men  houlgroaden ,  welko  uiliuitnlend  linun 

es  meobelkoal  opleveren ,    voor  velk  laattle   sich    is  1847  Ie  lm 

ocoe  kool-kandebDaatsckappy  gevestigd  heeft ,  terwyi  de  aldaar  gek 

deoe  veÜiogea  de  bette  nilkomiten  belooven.     Hieronder    muntten  I 

koUetrie-,  ceder-,  porperbart-,  bruinhart-,  geellMiri»,  kopie-,  konatapf 

pnrcr-kool,  Boidikers  en  Negro-wantem  (d.  i.  swart*>nltyd)  bgtonder  i 

Mes  beeft  er  oadertckeiden  koffij-,  iniker-  em  katoenplaolaadjen ,  é 

ano  de  oeven  der  nviereo  ol  kreken  gelegen  ,  elk  tem  klein  dorp  arbiji 

te  lyn.     Do  bevenert  deter  plantaadjeo ,  moelea  over  bet  algemeen  la 

■aar  boaoo  brieveo  waebleo ,  indien  sy  geen  gelasligdo  te  Paramaribo  b 

Wa «  ona  m  af  la  balea «  daar  sy  alsdan  lang  op  het  pottkaoloor  blgi 

Sgfen.  Zy«  vier  plaltaadjea  aan  dea  mond  der  rivieren  lif^gea,  kr|| 

door  kei  ^arif  lijsloppen  «  doorgaans  meer  beioek  dan  hun  aaagena 

is  ca  dil  jaagt  kaa  levens  op  groote  kostea.    Hoe  dieper  men  de  plaatai 

jen  iakeonl  koe  kleiarktiger  de  kaden  worden ,  eo  achter  deae  s^a  meei 

grsete  boasckea,  vaa    adke  men   vroeger  vaa   lyd   tot  t||d  eea  si 

aftuaa «  en  lot  land  maakio «    dat  seer  veel  arbeid  koelte  ,  daar  d 

ar  fOflrt|ids  boomea  viadi,  die  4  4  5  voel  in  doorsnede  hebben  ;  vee 

beeft  nwn  slakkea   bad  ,  die  dieeea  oai  Torksobe  tarwe  Ie  lóove 

ab  ook  kweekerfjea  vaa  joage  koffijboomea,  die  van    de  node  gesti 

oa  aldaar  gcplaal  ea  aangekweekt  worden.     Zulk  een   boom  moet  d 

jaren  oud  lijn,  voor  raea  er  goede  vruchten  van  trekken  kaa. 

Ia  bel  jaar  1842  bedroeg  bet  getal  der  ia  bewerking  syade  pb 
taadjea  5^.  Hieroader  «area  106  snikerplantaadjen  ,  waarvan  46  t; 
sloom  werktuigen  waren  voonien.  Op  «Ie  overige  plan  taad jen  werd 
de  suïkermolens  door  water  of  door  muilexels  io  beweging  gebra| 
Voorts  waren  er  1i9  koffij-,  KO  katoen-,  3  cacao-  en  1  indigoplania» 
jen.  De  overigen  waren  kleine  kost-  en  kweekgronden  ,  die  geene  pr 
docten  voor  den  uitvoer  leveren. 

De  uitvoer  van  de  kolonie  SraiaABi  bestond  ia  het  jaar  1833  ia  < 
navolgende  producten  :  13,297,540  Ned.  ponden  suiker ;  t  ,055,845  pon 
hecle  koffij;  163,796  pond.  gebrokene  koffij ;  513,927  pond.  sckoei 
katoen  ;  36,213  pond.  vuile  katoen;  11,466  pond.  cacao;  1835  pont 
indigo  en  75  gallons  (1)  rum. 

Behalve  dese  voortbrengselen ,  welke  uitsluitend  naar  de  Nederlanden 
in  66  scheepsladingen  ,  s(j|n  uitgevoerd  ,  is  er  nog  door  56  Noordamer 
kaaosche  schepen  naar  de  Vereenigde  Staten  uitgevoerd  759,11^  ga 
lons  malassic.  Dit  soude  eenc  fflobale  waarde  hebben  ,  naar  deae  prijici 
suiker  k  12  cents    hot    pond.     ........ƒ   1,600,90 

kofljj     k  35     »       gemiddeld  het  pond 426,17 

katoen  i^25»  »  »» 132,53 

cacao    èlO»  »  »        » -  1,84 

ittdigo  h   2i  guld.  »  »         »        -    .  4J8 

rum 3 

luala&sie  a  12  cents         »  »        » 88.70 

voor  Ic  laag  gestelde  marktpryieo  oraojeschilleo  ena.      .     -         45.72 

-    2,300,00 

Uj    Few  ftUoB  to  oü  ittt  T^  su«tj«  riet  en  CM  Uif  ▼toferliKd  Keicrlaatea. 


SUR.  8^ 

Ook  in  de  kolonio  SuaniAiB  m  de  oonsumtie  dram  en  malaitic  teer 
aaiiKicn)yk.  Eene  plantaadje  Tan  200  koppen  lUiTen  deelt  maandelijks 
uit :  48  gallons  malastie  en  ttO  gallons  dram ,  dat  is  oircr  40,000 
planlaadjeslaven  9,600  gallons  nialauie  en  10,000  galons  dram  iedere 
maand.     Op  de  suikerplantaadjen  rekent  men  de  man-negert  op  ééne 

Êallon  dram  per  maand;  op  koiBj-  en  katoenplantaadien  half  loo  tccI. 
^e  Yronwen    hebbon    op   alle   piantaadjen  eene  gallon    malassie    per 
maand. 

De  groenten  ,  die  hier  gebonden  worden ,  t(]n :  tnQ-  en  prinsessen- 
boonen  ,  doperwten ,  salade ,  Telo  soorten  van  kool ,  soepgroenten ,  ra- 
dys ,  aspersies  en  voorts  meest  alle  soorten  van  groenten ,  die  men  in 
Nederland  beeft ,  uitgenomen  tuinboonen  en  bloemkool ;  ook  willen  de 
aardappelen  niet  goed  voortkomen.  Als  de  landeigene  voortbrengselen 
heeft  men  er  de  casave,  de  patatoes,  die  men  by  gebrek  van  aard- 
appelen gebruikt ,  en  de  banannen  ,  welke  hier  mede  voor  een  groot  deel 
in  de  levensbehoeften  der  inwoners  voorzien  ,  die  er  sich  op  verschil- 
lende wyzen  van  bedienen.  Deze  vrucht  wordt ,  nog  onrijp  zynde  y 
gekookt  en  geroosterd   en   in   plaats  van   brood   gebruikt  of  als  soep 

gekookt ,  met  gezouten  vleesch  en  spek  er  by  ,  welk  laatste  alhier 
anannenblaf  genoemd  wordt.  Men  maakt  er  ook  koek  van ,  even  als 
podding,  tom-tom  geheeten.  Wanneer  deze  vrucht  rijp  is,  wordt 
•y  raauw  gegeten  en  ook  gebahken ,  en  heeft  dan  in  smaak  veel  van 
aardappelen  ;  doch  ,  op  welke  wijze  ook  klaar  gemaakt ,  is  zij  altijd 
smakelijk  en  voor  de  inwoners  der  kolonie  eene  onontbeerlijke  behoefte 
geworden.  De  maïs  of  Turksche  tarvre  groeit  hier  mede  in  over- 
▼loed.  De  voornaamste  vruchten  lijn:  de  chinaasappelen ,  zoete  en 
sure  oranjeappelen  ,  citroenen  ,  iimmetjes  ,  sukade ,  pompelmoezen  , 
g;idions-appclen ,  niangos ,  sapatiljes ,  advocaten  ,  pommes  de  rosé , 
pommes  ae  cithere,  watermeloenen,  kanteloepen,  zuurzakken,  pa- 
.  paayers,  mamyVgranaatappelen ,  roode  en  witte  dniiven ,   tamarinde, 

fasjaries ,    ananassen  ,    marctisadcs ,    casjoii  ,    roode    geribde    kersen  , 
okosnoten ,  bakovens ,  de  Oostindische  amandel ,   de  broodvruchl  van 
Otaheite  enz. 

Het  vleesch,  hetwelk  men  gebruikt,  is  runder-,  schapen-  en  varkens- 
'vleesch ,  doch  het  eerstgemelde  is  niet  meer  dan  middelmatig ;  de 
beide  andere  soorten  zijn  over  het  algemeen  heler.  Men  vindt  er  ook 
faertenvleesch ,  doch  dit  is  zoo  algemeen  niet.  Wyders  heeft  men  ver- 
schillende soorten  van  gevogcke  en  visch  ,  waaronder  zeer  goede  zijn. 
Yan  de  bovengemelde  eetwaren  wordt  alle  ochtenden ,  op  daartoe  be- 
stemde plaatsen ,  markt  gehouden. 

Onder  de  lastigste  insekten  in  deze  kolonie  zyn  de  karpatlnizen ,  die 
men  veel  in  het  zand  vindt.  Zy  zijn  klein  en  plaatsen  zich  tusschen 
wel  en  vleesch.  Zij  verwekken  eene  ondrageiyke  jeukte  en  wanneer 
men  zich  krabt ,  veroorzaken  lij  veelal  ontsteking.  Nog  lastiger  ech- 
ter zyn  de  sika*s  die  zich  in  de  voeten  en  meestal  by  de  teenen  plaat- 
sen ,  waar  zy  hunne  eyeren  leggen  ,  die  er  dan  zeer  voorzigtig  met 
eene  naald  uitgehaald  worden  ,  want  als  het  nest  breekt  is  dit  zeer 
gevaarlijk.  Ten  einde  de  gcvolgrn  der  steken  van  deze  en  andere  insek- 
ten voor  te  komen  is  men  genoodzaakt ,  na  eene  wandeling ,  zich  met 
xnre  oranjes  te  wrijven.  In  de  bosschen  huisvest  wild  gedierte ,  voor- 
natneiyk  tygers  en  slangen;  de  eerstjremelden  komen  *s nachts  welecns 
de  piantaadjen  bezoeken. 

De  kolonie  SoHiiiAnB  is  bevolkt  met  Blanken  ,  Kleurlingen  ,  Indianen  , 
fioschnegers    en    Slaven.     Volgens   de  jongste  globale  opgaaf  bestaat 


8i4  SUR. 

da  berolkiog  der  kolonie  Soriiuib  thani  oït  56,000  zielen ,  onder  «elke 
StfOO  blanken  (t250  Ghnsteoeii  en  1250  hraëliteo)  7000  kleoribfei 
(onder  welke  4000  vryen)  en  46;500  negers  (onder  welke  1100  tqjei 
en  45,400  slaTcn). 

De  Blanken  zijn  ervan  alle  Europesche  natiën  en  Terschillcnde g«è- 
dienstige  gezindheden  xaroengestcld  ;  kinderen  van  eenen  blanken  vaeer 
en  eeno  blanke  moeder  in  de  kolonie  geboren  ,  worden  blanke  Cra»- 
len  (inboorlingen)  genaamd  ,  doch  deie  zijn  er  weinig  in  aaniïea ;  k 
meeste  Blanken  Tan  rang  sijn  geboren  Earopeanen  ;  de  helfi  sija  !•- 
den ,  en  nog  geen  vierdegedeelle  der  BUnken  sijn  Nederlanders. 

De  levenswijze  van  eenen  blanke  is  meestal  op  de  volgende  wft 
Ingerigt :  mei  den  dag ,  dat  is  ten  zes  ure ,  staat  bij  op ;  na  ziek  ge- 
kleed te  hebben ,  begeeft  bij  zich  in  de  galerij  Tan  zijn  bnis ,  on  è 
verscbe  lacht  te  genieten ,  en  gebruikt  aldaar  ,  onder  bet  letn  ia 
courant,  een  kop  thee  of  koffij.  Tegen  half  zeven  ure  gaat  hij  lit, 
om  eene  wandeling  en  bezigheden  buiten  *s  huif  te  doen  tot  negea  ir, 
waarna  men  zich  op  het  kantoor  begeeft  tot  op  den  middag ,  iiji4i 
liet  nn  tijd  het  ontbijt  te  nemen ,  hetwelk  gewoonlijk  nit  koud  vlnck 
of  gebakken  visch,  met  wat  banannen  en  een  glas  bier  of  wijn,  beiUM, 
waarna  men  lot  twee  ure  een  weinig  in  eenen  hangmat  gaat  uitmUo. 
Alsdan  worden  de  werkzaamheden  hervat  tot  4^  uur  en  tevens  thee  ^ 
dronken ,  hierna  het  toilet  gemaakt  en  tegen   5  uren    het  middagmil 

Chruikt;  na  afloop  daarvan  doel  men  eene  wandeling  ,  gaat  thceèis- 
n  by  den  een  of  anderen  van  xijne  kennissen  ,  en  brengt  het  vné^ 
van  den  avond  in  eene  der  sociëteiten  door.  Tegen  tl  ure  gaat  ieder- 
een huiswaarts  en  na  de  klok  van  middernacht  sijn  er  weinige  meoscks 
in  de  kolonie  meer  op  de  been  ,  en  diegeen  ,  welke  zich  alsdan  opiüat 
bevindt ,  loopt  gevaar,  zoo  hy  geene  vaste  woonplaats  heeft ,  densahl 
in  de  open  lucht  te  moeten  doorbrengen  ,  daar  men  geene  goede  logena* 
ten  aantreft.  Over  het  algemeen  hecrschl  alhier  in  de  zaraenleTiag  idi 
verdeeldheid  en  voornamelijk  onder  het  gering  getal  blanke  vrooves, 
'  daar  by  velen  een  kwalyk  gepaste  kiescbbeid  plaats  heeft  ,  in  harevfa 
van  verkeeren  met  elkander ;  zoo  zullen  bij  voorbeeld  de  vrouwen  der 
eerste  ambtenaren  niet  omgaan  met  die,  welker  maunen  geringere  postel 
beklceden  ,  ja  zelfs  niet  met  koopraans-  of  plantersvrouwen  ,  alles  is  uir 
rato ,  hetgeen  de  verkeering  in  eeni{^e  huizen  zeer  lastig  en  onaangeszis 
maakt.  Als  eene  voorname  oorzaak  hiervan  moet  men  heschouvca, 
dat  die  Heeren ,  welke  ongetrouwd  zijn  ,  in  plaats  van  eene  vrouw  io  vet- 
tig huwelykte  nemen,  naar  de  wijze  des  lands  trouwen  ,  hetwelk  besUal 
in  eene  huishoudster  te  nemen ,  en  dan  met  zoodanige  vrouw  te  Icva 
even  als  of  zy  werkelyk  getrouwd  waren ,  hetgeen  beu  vrij  wat  goed- 
kooper  uitkomt ,  dan  bet  huwelijk  met  eene  blanke  vrouw.  Deze  biii»< 
houdsters  zyn  gewoonlyk  meisjes  van  de  kleur  of  Negerinnen,  wellu 
dan  algemeen  miesjes  genoemd  worden ,  onder  deze  vindt  men  leei 
schoone  en  aanvalllge  vrouwen  ,  zy  zyn  zeer  getrouw  aan  den  man  ,  mei 
wien  zy  leven  ,  en  dienen  hem  op  zyne  wenken ,  ja  zelfs  op  eene  slaaf 
sche  wyze.  £en  hunner  grootste  genoegens  bestaat  in  het  zorgen  voo 
de  netheid  en  reinheid  van  kleeding  en  linnengoed  van  hunuen  Heer 
en  in  de  verdere  zorg  voor  zyn  toilet  ,  met  dit  een  en  ander  wela 
zy  ook  eenen  blanken  sterk   aan  zich    te  boeijcn.     Wat    haren    eigei 

E'crsoon  aangaat,  zyn  zy  uitermate  zindelyk  op  haar  ligchaam  ei 
ouden  veel  van  opschik  en  eene  fraaye  klecding ,  waarvoor  zy  dik 
wijls  meergeld  dan  de  blanke  vrouwen  darven  uitgeven.  Zij  siju  vai 
cenën  jaloerschen  aard  ,  doch  luiheid  is  haar  hoofdgebrek,      liet  daniei 


SUR.  '831$ 

bcminneD  zij  bovenmate.  Er  bijd  onderscheidene  onder  deze  vrouwen  , 
die  DOg  al  eenig  fermogen  bezitten ,  van  hetwelk  zij  ook  een  teer  goed 
gebruik  weten  te  maken.  De  kinderen ,  die  bij  soodanige  manier  van 
le?en  verwekt  worden ,  kan  men  naar  goeddunken  aannemen  of  niet ; 
meestal  blij?en  zij  tot  last  der  moeders.  Zoo  men  ze  aanneemt.  Iaat 
men  hen  gewoonlijk ,  indien  bet  jongens  zijn ,  een  ambacht  leeren , 
waardoor  zij  dan  in  staat  gesteld  worden  eene  broodwinning  te  heb- 
ben. Een  meisje  volgt  veelal  bet  voetspoor  harer  moeder,  die  haar 
dan,  zoodra  zij  den  genoegzamen  ouderdom  bereikt  heeft,  wederom 
aan  eenen  blanke  tot  huishoudster  geeft ,  waarvoor  de  moeder  dan  eene 
belooning  bekomt.  Ook  gebeurt  het  wet ,  dat  de  vader  die  kinderen 
naar  een  der  Europesche  gewesten  zendt ,  om  eene  goede  opvoeding  te 
genieten  ,  waarna  zy  aldaar  vervolgens  met  eene  goede  huwelyksgift 
trouwen.  Vele  dezer  vrouwen  zyu  Lidmaat  eener  Ghristelyke  gemeente ; 
terwyi  de  Predikanten  er  veel  werk  van  maken ,  om  haar  hiertoe  over 
te  halen.  De  kinderen  worden  by  hunne  geboorte  gedoopt  en  tot  een 
der  gemeenten  opgeleid. 

De  kleurlingen  maken  een  tnsschenras  van  Blanken  en  Negers  uit , 
welke  kleur,  bij  verdere  gemeenschap  met  Blanken,  cenen  zachten 
overgang  maakt. 

De  verschillende  geslachten  der  kleurlingen  ontstaan  door  de  volgende 
Terroengingen  ,  als : 

Kaboegers  uit  de  zamenleving  van  eenen  Mulat     en   eene   Negerin. 
Mulatten      »     »  •  »        •       Blanke    »       »       Negerin. 

Mesties         »     •  »  •        •       Blanke     »       »       Mulaltin. 

Castles         •     »  »  »        »       Blanke    »       •      Mesties. 

Poestief        •     »  »  »        »       Blanke    »       »      Casties. 

Tusscben  deze  laatste  en  eenen  Blanke  is  zeer  weinig  onderscheid.  De 
meeste  ambachtslieden  vindt  men  onder  de  kleurlmgen ,  die  zeer  goede 
werklieden  zyn.  De  trotscbbeid  is  hun  aangeboren  ,  doch  zy  zyn  ge- 
noodzaakt zich  daarin  te  matigen ,  daar  zy  te  veel  van  de  blanken  af- 
hankelijk zijn  en  de  laatslgemelden  hen  altijd  op  eenen  zekeren  afstand 
houden.  De  zucht  tot  schitteren  en  tot  weelde  is  bij  diegenen ,  welke  ver- 
mogen bezitten  ,  overdreven  ,  voornamelijk  bij  het  vrouwelijk  geslacht , 
waar  pracht  in  kleeding  eene  aangeborene  behoeAe  schijnt  te  zijn. 

De  Indianen  lyn  de  oorspronkelyke ,  of  liever  vroegere  inboorlingen 
der  kolonie  en  zyn  in  verschillende  stammen  verdeeld ,  van  welke  de 
Arrawakken  (zie  dat  woord)  en  de  Caraïben  de  voornaamste  zyn 
en  tevens  de  ecnige ,  welke  in  eene  onmiddellijke  betrekking  lot  da 
oude  kolonie  SoaiRAHs  staan.  Aan  de  Corantijn  en  de  Maratakka  woont 
een  derde  stam,  Warrau*s  geheeten  (zie  dat  woord),  welke  tak  meer 
met  ftiet  nederdislrikt  Nickerie  in  betrekking  staat. 

De  oorspronkelyke  Indianen  of  roode  Caraïben ,  zyn  hier  algemeen 
bekend  onder  den  naam  van  Bokken ,  en  houden  hun  verbiyf  op  on- 
derscheidene plaatsen  der  kolonie ,  als :  aan  de  Marowyoe ,  de  Sara- 
macca ,  de  Para-kreek  en  aan  meer  andere  oorden.  Zy  mogen  niet 
in  de  slad  Paramaribo  wonen  ,  maar  er  slechts  van  tyd  tot  tyd  komen, 
ten  einde  hunne  goederen  te  verkoopcn  of  tegen  andere  in  te  ruilen  , 
wordende  hun  dan  voor  dien  tyd  eene  lools  tot  woning  aangewezen  en 
hun  van  wcge  bet  Gouvernement  bakkeljaauw  en  dram  uitgereikt. 
Wanneer  zy  in  de  stad  komen  ,  doen  zy  zulks  met  onderscheidene 
huisgezinnen  te  gelyk.  Zy  reizen  in  eene  lange  kano,  waarin  wel  tien 
k  twaalf  personen  kunnen  zitten ,  wordende  de  koopwaren  in  het  mid- 
den daarvan  geborgen.    Zoodra  zy  aan  wal  komen  hangen  zy  hunne 


8i6  SU  E. 

hangmatten  op    in  de  loott,  waarna  de  mannen  dan   Toklr^t  nieb 
anders  doen  dan  wat  door  .de  stralen  loopen ,  jageo  ,  honne  goedcrca 
Terkoopen  en  van  lyd  tot  tijd  den  noodigen   sterken  draak  nuttign, 
terwijl   de  vroawen  en    kinderen  ben   dan  naloopeo.      Wanneer  19  ia 
biinne  wontnfr  sUn ,  liggen  de  mannen  meestal  in  de  hangmat ,  waafm 
ceae  aarden  kruik  met  water  staat ,  welke  de  ▼rouw   en    kinderen  at- 
loos   Tol  water  moeten  houden  ^    want  alsdan   laten  «y  aich  door  de 
irronwen  bedienen ,    die  hnn    het  eten  en  wat   sQ  verder  noodig  heb- 
ben 9  brengen ;  te\h  gaat  hunne  luiheid  somtgds  100  ver ,  dat  sij  aiek 
het  eten  in  den   mond  laten  steken,    terwgl  sy  den  tyd  siytea  met 
belagehelijke   gebaren    te    maken ,    ten  einde  de    omstanders  stof  tot 
higclien  te  geven.     De  kleur  deser  menseben  is  een  geheel  eigenaardig 
rood  of  eene  koperklenr.     Zy  hebben   dik  en   pikzwart  haar  ,  hetwelk 
de  vrouwen  seer  lang  laten  groeyen  en  de  mannen   en   kinderea  kart 
afsnydea.     Telen  versieren  hun  ligchaaro  door  er  verschillende  fignrea 
op  te  laten  prikken  of  tatouëren ,  anderen  door  aich   te  bestrykea  bmI 
eene  verw,  welke  uit  roocon  (orleans,  orillane),  roet  olie  Terneagd, 
wordt  bereid ,    waardoor  sy    soo    hoogrood    worden    als  een  gekookte 
kreeft,  ea  voomameiyk  zorgen  zy   het  haar  daarmede  geheel  rood  te 
maken.     Zy  gaan  meestal  geheel  naakt ,    hebbende    slechta  een  bpje 
om   hunne  heupen   geslagen ,   dat    by   de  vrouwen   netjes  gewerkt  of 
Tan  katoen  en  koralen  gebreid  is ,  zyiide  dit  hun  voornaams  Ie  sieraad. 
Voorts   lijn    laatstgemelden    om    de   enkels    en   hoven   de   kuiten  bmI 
eenen  band  sterk  geregen ,  waardoor  de  kuit  tosschen  beiden  oitstcekt 
en  daardoor  tot  eene  onnatnurlyke  grootte  én  hardheid  zwelt ,  hetgeca 
nog  meer  in  het  oog  loopt ,  dewyl  zy  de  kuiten   rood  achilderea ;  dit 
wordt  op    den   ouderdom   van  zeven   tot  acht  jaren     begonnen,   van 
welken    tyd    af  zy   altyd  dit  sieraad    blijven  dragen ,     waardoor  bd 
been    veelal   de  gedaante   verkrijgt  van   eenen   gedraaiden   atoehparC 
Ongemakken  veroorzaakt  deze  gewoonte  hen  echter  niet.     Bovandiaa  sta- 
ken zy  in  de   ooren  eene  grooie  kurk,    welke  rood  geverwd  synde, 
Teel  naar  een  stuk  raauw  vleesch  gelykt,    en  het  gelaat    allerafzigte- 
lyksl  maakt;  andere  steken  ook  wel  in  de  kin  even  beneden  de  onder- 
lip twee  of  drie  spelden  of  naalden ,  welke  in  eene  schuinsche  rigtiag 
gesloken  zynde ,  een  zeer  vreemde  verlooning  maken  ;  door  behulp  der 
tong  weten  zy  se  zeer  behendig  er  uit  te  halen  en  wederom  in  te  steken , 
ook  dragen  eenige  door  het  niiddenschot  van  den  neus  een  van  zilver 
gemaakt  versiersel.     Niet  minder  zonderling  in  onze  oogen  is  de  gehcele 
gedaante  dezer  menschen  ,  want  daar  zy  de  kinderen  l>y  hnnne  gehoeste 
het  achterhoofd  ,  door  middel  van  twee  plankjes ,  eenigzina  plat  drukken , 
hekomen  zy  eenen  platten  hoofdschedel ,  het  gezigt  is  meestal  rond  of 
eivormig,  met  eenen  spitsen  neus,  groeten  mond  en  meestal  kleine  oogen, 
het  zwarte  haar  maakt  dit  gezigt  nog  vreemder.     Zy  hehbea  voorts, 
en  voornameiyk  de  vrouwen  ,  breede  platte   ruggen ,  met  groota  bca- 
pen  ,  dat  bun ,  wanneer  men  ze  van  achteren  ziet ,  eene  gedaaate  geeft , 
als  of  zy  minder  met  billen  bedeeld  zyn ,  hunne  voeten  staan  meealal 
hinnenwaarts ,    zoodat  zy   met   een    woord  lompe  schepselen  scbynea» 
De   vrouwen    dragen    hare   kinderen   in    van    katoen    of  zeilgras    Tcr- 
Taardigde  netten ,   die    zy    op  de   wyze  van    een    draagband   om    de 
schouderen  doen.     Voorts  hcerscht  by  hen  de  byna  onbegrypeiyke ge- 
woonte ,  dat  als  de  vrouwen  bevallen ,  zy  ,  zoodra  bet  kind  ter  wendd 
is  ,  wederom  aan  den  arbeid  gaan ,  terwyi  inlusschen  de  man  eenige  dagen 
in   de  mat  liggen  biyft ,  om  zich  ,  even  als  eene  kraamvrouw  by  ons 
door  de  pas  verloste  vrouw ,  zorgvuldig  te  lat^n  oppassen  en  bedienen. 


SUR.  827 

Dei8  Indianen  dragen  verschillende  namen  naar  de  landstreek, 
die  xy  bewonen  ;  sIJ  worden  door  een  hunner  als  Opperhoofd  gcre{|^crd , 
aan  wien  zy  ook  eerbied  en  onderdanigheid  bewyien  ;  onder  elkander 
IcTen  tij  zeer  verdraagzaam ,  onafbankciykheid  is  hnn  doel ,  moed ,  tot 
dolle  koenheid  toe ,  ontbreekt  hun  niet ,  en  wraakzucht  jegens  hnnne 
>*yanden  is,  gelyk  by  de  meeste  wilde  volkeren  ,  een  der  hoofdtrek- 
lien  van  bun  karakter  ;  van  sterken  drank  syn  sy  groole  liefhebbers 
en  deze  maakt  velen  hnnner,  wanneer  zy  er  wat  overvloedig  van  ge- 
bruikt hebben  ,  kwaadaardig  en  gevaarlyk ,  zelfs  voor  hunne  vrienden. 
Hunne  onbezorgde  en  onbeschaafde  levenswys  doet  hen  in  hunne  dom- 
heid alles  wegnemen  ,  wat  hen  aanstaat ,  maar  zy  laten  zulks  toch 
eerst  aan  den  eigenaar  zien.  Ofschoon  de  veelwyvery  by  hun  in  ge- 
bruik is,  zijn  zij  op  hunne  vrouwen  zeer  jaloersch  ,  en  wanneer  een 
Indiaan  zyne  vrouw  op  o vcrspi*l  betrapt,  slaat  hy  haar,  zonder  verderen 
Torro  van  proces ,  meteen  abatnn  dood.  Echter  is  het ,  in  hnnne  oogen, 
iiici  met  de  eerbaarheid  strydig  ,  dat  zy ,  zoo  a!s  wel  eens  gebeurt , 
eene  'hunner  vrouwen  ,  ten  teeken  van  genegenheid  of  vriendschap  aao 
eenen  blanke  aanliiedon  ;  byaldien  hy  deze  aanbieding  weigert ,  wordt 
salks  door  hen  zeer  euvel  opgenomen.  Hunne  voornaamste  bezigheid 
is  de  jagl  en  de  visschery ,  ook  vervaardigen  zy  zeer  fraaye  van  tee- 
nen  gevlochten  manden  of  korven  lot  lierging  van  kleedcrcn  ,  in  So- 
BiHAiB  bekend  onder  den  naam  van  pegaals  en  baskielen ;  voorts  hrei- 
jen  zy  katoenen  hangmatten  ,  maken  halssnoeren  van  vischgralen  en 
meer  andere  aardigheden. 

Hunne  wapens  bestaan  uit  bogen  en  pyien  en  een  abatoii.  Hunne 
pyien  syn  van  verschillende  soorten  ,  onder  welke  er  zyn  ,  die  zij  in 
svraar  vergift  doopen  ,  om  er  zich  tegen  hunne  vyanden  van  te  be- 
dienen.  Ue  abatou  is  eene  soort  van  knods  ,  welke  gemaakt  wordt 
Tan  letterbont ,  dat  zeer  hard  is ,  en  de  lengte  heeft  van  IS  of  6  palm , 
de  dikte  van  4  duim  en  dr  breedte  van  8  duim  ,  even  voorhy  het  midden 
is  de  dikte  echter  slechts  3  duim  ,  op  dit  dunste  gedeelte  wordt  hy  vast 
Ifehouden.  Het  deze  beide  wapenen  weten  zy  zeer  behendig  om  te  gaan  , 
en  siJD  altijd  zoo  naauw keurig  in  het  trcflen  ,  dat  enn  pijl  zelden  zijn 
doel  mist  en  een  wel  aangcbragte  slag  met  den  abatou  voldoende  is  , 
om  iemand  Ie  doodun.  De  mannen  dragen  allen  een  zeer  groot  mes , 
dat  tij  in  eenen  gordel  steken ,  die  hen  om  het  lijf  zit. 

De  godsdienst  van  dit  volk  heeft  twee  voornaroe  waarheden ,  het  go« 
loof  in  een  opperst  wezen  en  de  verwachting  van  een*  toekomstigen  staat , 
teo  grondslag.  Zy  vreezen  ook  voor  een  kwaad  wezen ,  dat  sy  Maboye 
noemen  en  geloo^en  ,  gelyk  allo  onbeschaafde  volken,  aan  toovery  en 
andere  bygeloovigheden. 

By  siekte  gebruiken  zy  zeer  weinig  geneesmiddelen  ;  doch  nuttigen 
nisdan  byna  geen  voedsel  en  laten  zich  het  gehcele  ligchaam  wryven  ; 
indien  sy  de  siekte  gevaarlyk  achten ,  komt  er  een  geneeidieer  of  pries- 
ter by  hen ,  met  een  instrument  ,  beslaande  uit  eene  mnde  kalalias , 
vaarin  eenige  steentjes  syn  en  waarin  een  slokje  gestoken  is  ,  van  lM>vcn 
BMl  vederen  voorzien  ,  hiermede  gaan  zy  by  den  sieken  zitten  en  ram- 
meleo  onophoudelyk ,  ten  einde  op  deze  wyze  de  ziekte  weg  te  jagen. 

Bniten  deze  Indianen  heeft  men  in  de  kolonie  voor  eene  andere  soort 
▼an  menschen  dikmaals  meer  Ie  vreezen  ,  nameUjk  voor  de  Marons  uf 
Boichnegers.  Dit  volk  is  zeer  maglig  en  bestaat  alleen  uit  Negers,  op 
verschillende  tyden  van  plantaadjen  wrggeloopen.  Het  zyn  of  geboren 
Afirikaoen  of  Creolen ,  welke  laatste  in  de  kolonie  Sdbisahb  van  eenen 
Meger-Tader  en   eene   Neger-moeder  geboren   sijn.     Mrnigmaleo  sQn 


828 


SI 


de  BUokeo    genoodzaakt  g^ceit 

daar  bet  boo    nooit   heefl  kunnen 

der  te  brengen ,  bebben  zy  er  vred 

lykt  ge&cbenkcn  uit ,  ten  einde  z{ 

sy  wonen  in  de  boiscben  aan  de  rit 

waar  militaire  potten  zijn  ,  om  slei 

De  boofdferdeeling  der  tlatcn  in 

liegen  verdeelt    men   veder  in  li 

die  van  buiten  over  zee  aangevoerd 

Yoer  van  staten  opboudt,  over  weii 

Creolen-Negen  ,  die  in  de  kolonie  ( 

plan taadje-sla ten  en  fort-slaven  ,  I 

Leid  bestaat ;  de  centen  loopen  na« 

keld ,  doch  doen  veel  nuttiger  weri 

peocr  en  scbikken  zich ,  vooral  de  , 

sijn  ,  veel  meer  op.     Van  alle  sla 

gelukkigste ;  deze  door  Blanken   < 

•chouwde  wezens ,  worden  van  bei 

▼oeding  en  kleeding  beeil  een  Kleii 

•laaf;  bij  is  zwakker  en  ziekelijk 

en  even  zwaar  werk  van  hem,    te: 

dunne  huid  gevoeliger  treft  dan  eei 

werkende ,  zal  hij  zijn  vertrouwei 

dien  de  sterfte  onder  de  slaven  gr 

kent  men  eene  jaarlijksche  vermii 

De  liegen  ziin  over  bet  algeme 
indrukken  van  het  scboone  en  goe< 
bij  rampen  en  tegenspoeden,  üe 
▼Mlhcid  drank  genuttigd ,  dan  be( 
den.  Zij  zijn  niet  zeer  bevreesd  v 
toch  weinig  bij  zulk  ern  leven  in  < 
liezen.  Het  valt  niet  te  ontkenn 
eenc  wrecdaardige  behandeling  va 
dit  heeft  op  verre  na  niet  zoo 
waartoe,  bchalvcn  het  belang,  d 
behandeling  hunner  slaven  lichbe 
gingen  van  wege  het  Geregtshof, 
Tingen  ,  bloot  stellen. 

Onder  de  Negen  zyn  er  velen  ,  i 
gebaald  zyn  door  de  Hernbutscbe  1 

In  bet  jaar  1829  is  te  *sGrave 
herordering  ran  het  godtdien$tig 
Heidensche  bevolking  in  de  kolonit 
zich  voor,  om  de  Ucidensche  bét 
Christendom  te  brengen ,  en  heel 
opgedragen  aan  de  Zendelingen  de 
kolonie  de  slaten  hunne  plantaadj 
waarts  slechts  langs  de  rivieren 
vloeide  daaruit  noodwendig  voort , 
verlecncn  ,  zeer  groole  kosten  vord 
toestand  van  ons  Vaderland  niet 
ruime  toetreding  van  vele  leden 
Maatschappy  in  staat .  om  aan  de 
icakboot  tv  fchi:iikün  tti   lu  het   1 


soa.  ■     829 

Toegen ,  van  welke  beide  de  jaarlgkRche  teru^keereode  kofleD  voor  de 
roeiiieji^rs  de  aaniienlijke  fom  Tan  2920  gulden  bi'dragen.  Het  vaf  te 
begrypen ,  dat  alstoeu  de  Zendelingen  gemakkelijk  den  toegang  konden 
bekomen  tot  vele  plaotaadjen ,  loo  dat  zij  thans  reeds  op  zeventig  onder- 
vijs  geven.  In  het  jaar  1834,  toen  de  meer  gnnstige  toestand  van  ons 
Vaderland  uitiigt  gaf  op  ruimere  deelneming  van  once  landgenoo|en , 
heeft  de  Maatschappy  in  Sobihahb  cene  plantaadje  gekocht  ten  behoeve 
der  Zendelingen ,  en  in  het  jaar  1836  is  eene  derde  tenlboot  ter  hunner 
beschikking  gesteld.  De  Zendelingen  der  Moravische  Broeders  zyn  by- 
•onder,  welligt  meer  dan  eenige  andere ,  geschikt  om  deze  rowe  Hei- 
denen te  onderwyzen ,  zonder  by  hen  eene  overmatige  drid  tot  vryheid 
op  te  wekken  of  aanleiding  te  geven  tot  ecnige  losbandigheid ,  daar  de 
Broeders,  integendeel,  hunne  kweekclingen  tot  goede  bruikbare  men- 
tehen  vormen  en  daardoor  van  meer  waarde  voor  hunne  meesters  maken 
dan  zij  vroeger  waren.  Uit  dien  hoofde  ook  maakt  de  Regering  der 
kolonie  geen  zwarigheid  hun  de  behulpzame  band  te  bieden ,  en  heeft 
vij  niet  alleen  het  onder  wys  der  gou  vernemen  tssla  ven  en  vriinegers  aan 
hnnne  zorg  toevertrouwd ,  maar  ook  ten  hunnen  gebruike  afgestaan  de 
woningen  op  eene  tweede  plantaadje.  Thans  smeken  de  wilde  Bosch- 
negers,  om  van  zulke  voortreffelijke  Zendelingen  den  weg  der  zaligheid 
te  leeren.  Zoo  hebben  de  Saramacca-boschnegers  ,  in  het  jaar  1840  een 
woonhuis  gebouwd ,  om  eene  zendeling  met  zijne  vrouw  te  huisvesten , 
hetwelk  door  dezen  in  December  van  dat  jaar  betrokken  werd.  In  het  dis« 
trikt  Nickerie  verlangt  bijna  de  geheele  Heidensche  bevolking  naar  ban 
onderwijs,  terwijl  de  Europeanen,  door  de  ondervinding  voorgelicht, 
siilks  met  al  bun  vermogen  bevorderen.  De  kerk  in  het  opperdistrlkl 
Nickerie,  welke  zendelingspost  Salem  heet,  is  den  4  April  1841  in- 

Sewijd.  Jaarlijks  vermeerderen  dan  ook  de  noodzakelijke  onkoaten  ,  om 
i^  gcvifftiffc  ^crk  in  stand  te  houden ,  en  tot  nu  toe  was  het  Hoofd- 
bestuur in  staat  daarin  te  voorzien,  pfschoon  toch  de  gewone  jaar» 
lijkiche  contributie  slechts  twee  gulden  en  vijAig  cent  bedraagt ,  her 
nevens  de  toelage  van  eenige  leden  ,  die  zich  tot  eene  hoogere  bijdrage 
werbonden  hebben  ,  alsmede  de  giften  van  Zijne  Majesteit  den  Koning  ^ 
Boo  is  het  te  *sGravenhage  gevestigde  Hoofdbestuur  reeds  in  staat 
geweest,  om  in  acht  jaren  tijds  naar  Paramaribo  over  te  zenden  de 
aanzienlijke  som  van  negen  en  twintig  duizend  acht  honderd  en  tien 
golden.  In  het  jaar  1840  zijn  te  Paramaribo  102  volwassen  Negers 
en  cS3  Negerkinderen  gedoopt.  Ook  werd  de  school  te  Paramaribo  druk 
bezocht ,  bij  het  examen  op  den  tweeden  Kersdag  1840  waren  er  400 
kinderen  tegewoordig. 

SoBiRAHB  is ,  gelijk  men  algemeen  voor  waar  aanneemt ,  door  den 
beroemden  Spanjaard  Alorzo  db  Ojbda,  den  reis-  en  togtgenoot  van 
Ahbigos  Ybspccios  ,  in  het  jaar  1499  ontdekt.  Hij  schijnt  er  zich  ech- 
ter niet  gevestigd  of  eene  volkplanting  achtergelaten  te  hebben.  Althans 
de  oudste  bengfen  over  het  ontslaan  dezer  kolonie  gaan  niet  ver  boven  de 
tweehonderd  jaren.  Volgens  Habtsink,  schynl  een  Engelsch  Kapitein 
met  name  Mabbchal  ,  omtrent  het  jaar  1630 ,  aan  het  bovenste  gedeelte 
der  Suriname  en  wel  in  den  omtrek  der  Para>kreek  ,  zich  nedergezet 
te  hebben;  dit  vermoeden  verkrijgt  daai  door  eenige  waarschijnlijkheid, 
omdat  nu  nog  in  die  streken  de  sporen  der  oudste  verlatene  plantaadjen 
of  bebouwd  geweest  zijnde  landerijen  gevonden  worden;  misschien  heeft 
ook  de  Marchals-krcek  hiervan  haren  naam  ontleend.  Hoe  dit  ook 
sij  ,  het  schijnt  echter  niet ,  dat  deze  kolonisten  lang  in  hunne  be- 
sittiogen  gebleven  zijn ,  omdat  deze  zich  in  het  jaar  1640  in  banden 


832  SÜR. 

Van  iyd  tot  tQd  iQo  er  middeleo  aangewend  ,  om '  den  landhav 
in  de  kolonie  te  bevorderen.  Zoo  werden  in  het  jaar  1721  door  eeni 
•iWersmid ,  met  name  HAisaèca ,  de  een  te  kolfijplanten  oaar  Sciuai, 
en  wel  in  eenen  tain  van  Paramaribo ,  overgebragt  ea  vervolgens  wh 
der  venpreid. 

In  het  jaar  1755  werd  de  eerste  cacao  en  in  17SS  de  eerste  boon- 
wol  naar  Uollaod  overgebragt.  In  dese  tyden  werdeo  ook  de  eenk 
proeven  geoomen  van  den  indigo  ,  die  echter ,  om  welke  redenen  lei 
men  niet  regt,  weldra  werden  opgegeven. 

By  de  steeds  toenemende  uitbreiding  der  koflij-,  cacao*,  boomvd* 
en  suikerplantaadjen  ,  had  men  den  tabak ,  welken  Yirginie  na  ree4 
goedkooper  leverde  ,  beginnen  te  planten. 

Toen  ter  tyd  werden  vele  steenbakkeryen ,  soowel  bij  de  ttad  é 
op  de  plaotaadjen  ,  opgerigt ;  de  loogenaamde  Steenbakke  r  sgrackt, 
eene  met  eene  gracht  doorsneden  straat  in  Paramaribo  ,  draagt  haf 
van  nog  haren  naam.  Dese  syn  sedert  lang  verdwenen  op  eeoige  ni, 
die  sich  op  de  plantaadjen  hebben  staande  gebonden  ;  sij  kunnen  edk> 
ter  in  tijd  van  oorlog  alleen  van  nut  sijn ,  omdat  ,  uithoofde  vaaè 
traagheid  der  Negers ,  bet  arbeidsloon  xeer  boog  «ynde  ,  men  doi 
materialea  veel  goedkooper  uit  Holland  bekomen    kan. 

In  het  jaar  t742  werd  er  in  Sobihaib  een  genootschap  opgerigt,  Is 
nasporiog  van  voorwerpen  nit  het  delfstoffelijk  ryk ,  soo  als  edde  ■!- 
talen ,  edele  gesteenten  ,  ens.;  aan  welke  de  Sta  ten-Generaal  een  » 
irooi  verleenden.  Meo  liet  mijnwerkers  uit  Dnitschland  komen,  « 
men  maakte  aan  den  berg  Victoria ,  naby  de  plantaadje  Berg-ea-Ihl, 
eene  opening  in  den  grond ,  waarvan  de  overblijfsels  nog  hedea  k 
sien  syn  ;  maar  door  een  ongeluk ,  waarbij  veertig  menfchea  bet  b- 
ven  verloren ,  bleef  dese  onderneming  in  den  steek  ,  en  is  sedert  siil 
meer  opgevat  geworden. 

Ook  werd  er  in  bet  jaar  1747  eene  proef  met  eene  kolonisatie  m 
Pfalser-  en  Zwitiersche  boeren  genomen ,  welke  de  Regering  op  eigcK 
kosten  liet  komen ,  hen  met  vee-  en  akkergereedschap  voorzag  en  ins 
landerijen  ,  bij  de  bronnen  van  de  Para-rivier  ,  in  de  nabijheid  ns 
het  zoogenaamde  Oranjepad  ,  ter  bebouwing  aanwees  j  doch  het  is  isi- 
gelijks  slecht  uitgevallen,  eo  men  heeft  er  daarna  niets  meer  vai 
vernomen. 

De  kolonie  was  zeer  in  verval  en  was  by  vermindering  van  werkende 
handen  met  eene  groote  verscheidenheid  van  hoog  bezoldigde  ambte- 
naren bezwaard  ;  men  trachtte  vervolgens  den  vervallen  toestand  der 
kolonie  door  vermeerdering  en  veredeling  van  producten  op  te  beorco 
en  ook  de  zoogenaamde  vrylieden  tot  het  beoefenen  der  landbouw  ea 
veeteelt  aan  te  moedigen,  en  het  gelukte  den  Heer  M.  D.  Teeistea 
toen  Rijksambtenaar  voor  de  kullures ,  om  onder  bescherming  en  me- 
dewerking van  de  koloniale  Regeringsleden  ,  tot  dat  einde  ,  op  den  16  Mei 
1829  f  te  Paramaribo  op  te  riglen  een  Surinaamsch  Landbouwkundig 
Genootschap,  onder  de  zinspreuk  Promesse  Conamur.  Als  eenen  yveri- 
gen  voorstander  van  de  emancipatie  der  slaven  en  eene  kolonisatie  vaa 
Europeanen ,  had  hy  vele  veroordeelen  en  gehechtheid  aan  het  oude  te 
beslryden  ,  zoo  dat  hy  zich  hier  door  een  groot  aantal  vijanden  ver- 
wierf, echter  werd  hy  in  het  laatste  plan  by  zonder  geniggesteund  door 
den  werkzamen  en  verlichten  President  by  helGeregtshof  te  Suriname, 
nu  wylen  Mr.  A.  F.  Lasibens.  Hierdoor  werd  dan  ook  den  eersten 
stoot  gegeven  om  de  regering  te  bewegen  om  met  de  voorgestelde  ko- 
lonisatie eene  proef  te  nemen. 


8  U  a.  831 

Tond ,  om  hel  twe»  dord*  gedeelte  daar? an  af  te  ilaan  ,  co  wel  ero  derdo 
aan  de  tlad  Amsterdam  eo  een  derde  aan  Caaiius  tav  Aaastu ,  Heer 
wam  SêwumeUdijk ,  die  sicb  verbond ,  om  als  Goavemeor  derwaarts  te  gaan. 
Na  den  dood  van  den  Heer  tab  SoMausaija  (bij  werd  den  t9  JolQ  1688 
door  oproerige  soldaten  vermoord),  viel  syn  aandeel  weder  aan  do 
W.  I.  Compagnie. 

Tydens  bet  bestnor  van  s^nen  opvolger  de  Gonvemenr  vaa  Sona- 
Maauisn  werd  de  kolonie  in  Mei  16SK9  door  de  Fraascben  Admiraal 
DocASSB  met  eene  sterke  vloot  aangetast.  De  Goavemenr  nam  echter  solke 
doellrefleode  maatregelen,  dat  de  vyand  onverriglersake  moest  aftrekken. 

I>c  oorlog  waarin  het Gemeenebest  met  Frankrijk,  in  bet  jaar  1712, 
gewikkeld  was ,  kwam  SoaiiAaa  duur  te  slaan ,  hetwelk  in  dat  jaar 
weroverd  werd  door  den  Fransrhen  Admiraal  Ja^ois  Cassab»  ,  die  er 
eene  brandschatling  van  7SM),000  guldens  oplegde ,  terwijl  bet  boiten- 
dien  xeer  veel  schade  te  lijden  had. 

In  deten  tijd  en  reeds  iets  vroeger ,  begonnen  de  weggelsopea  No- 
l^ers  (Boschnegers),  door  vijandelijke  invallen  in  de  plantaadiea  ,  bet 
Teimoorden  der  blanken,  bei  wegvoeren  der  slaven  en  van  bet  vee, 
ook  wel  door  bet  verbranden  der  gebouwen ,  de  kolonie  overlast  aan 
te  doen  en  hare  veiligheid  te  bedreigen.  Verscheidene  min  of  meer  go- 
Inkkige  krijgstogten  werden  tegen  ben  ondernomen.  Doch  niettegen- 
staande bun  getal  aanmerkelijk  wib  toegenomen ,  hield  men  echter , 
aoo  ab  oit  echte  bescheiden  blijkt ,  een  garnisoen  van  300  man  voor 
toeroikcode ,  om  de  kolonie  tegen  binnen-  ed  boitenlaodsche  vijandeo 
te  v^^edigen. 

Hel  ontstaan  der  Boschncgert,  die  geesel  der  kolonie,  dagteekent 
vao  de  vroegste  tyden ,  waarin  reeds  Negers  in  de  bosseben  ontloopea 
vraren  en  daar  een  wild  jn  roofaebtig  leven  leidden.  Zoowel  de  inval  ' 
▼anCASSABD,  die  veel  verwarring  op  de  plantaadjen  aaogerigt  bad,  ak 
ook  de  toenmalige  onmenscheHjke  behandeling  de  slaven  aangedaan ,  en 
veornamelijk  door  bet  geweldadig  verplaatsen  van  ben  van  de  eene 
plantaadje  op  de  andere ,  hetgeen  in  latere  tijden  verboden  is  gewor- 
den, Tcrmeerderde  het  aantal  weglocpers  en  verhief  hen  eindelyk  lot  eene 
mwl ,  welke  de  kolonie  aan  bet  grootste  gevaar  blootstelde. 

In  den  jaren  1761  en  1763  werden  er  met  de  verschillende  stam- 
men der  Boschnegers ,  nadat  men  lang  en  vruchteloos  met  ben  gewor- 
steld had ,  vredcs  verdragen  gesloten.  Van  toen  af  tol  1770,  bad  men 
tMneiyk  mst  van  ben  ,  doch  omtrent  laatstgemelden  tijd  braken  er 
nieuwe  vyandclyk  beden  uit ,  waarvan  de  gevolgen  xoo  vreeselyk  en  voor 
het  bestaan  der  kolonie  soo  dreigend  werden,  dal  men  naar  Europa 
om  spoedige  hulp  moest  schrijven ,  die  dan  ook,  in  1778,  onder  het 
bevel  van  den  Kolonel  FooacsAco  aankwam.  Dese  oorlog  duurde  mei 
groote  verbittering  tol  in  1777  ,  toen  het  eindelyk  gelukte  hen  sooda- 
nig  in  hel  naanw  te  bretigeo ,  dal  xy  xich  tot  eenen  duunamen  vrede 
genegen  toonden  ,  die ,  ofkchoon  er  van  tyd  tut  tyd  onaangenaamhe- 
den met  hen  zyn  voorgevallen ,  doch  sedert  cigenlyk  niet  meer  ge- 
•toord  is. 

In  1709  werd  ,  ten  gevolge  van  den  oorlog  tusschen  Nederland  en 
Engeland  ,  de  kolonie  door  de  Ëngelschen  weggenomen ,  na  den  vrede 
van  Amiens ,  in  1802 ,  weder  terug  gegeven  ;  doch  kort  pa  het  uitbre- 
ken van  de  %ijandcHjkhcden  andemia&l  door  ben  beset ,  en  tot  op  den 
27  F^roary  1816  behouden ,  wanneer  de  toenmalige  Gouverneur ,  de 
Luitenant-Generaal  vau  Paübois  ,  Sobi5Iaib  voor  den  Koning  der  Neder- 
landen weder  in  bezit  nam. 


834  S  U  E. 

liccft ,  luiden  teer  ganstig.  De  kolooisten  wordon  Mei  meer  uit  het 
magaxljn  gevoed  en  hebben  overvloed  vaii  vrachten ,  meer  dan  geooff 
om  hen  voor  een  Jhar  Ie  voeden.  Het  magazijn  heeft  dan  ook  ia  hel 
begin  van  Julij  opgehouden  ;  de  swaarste  arbeid ,  tot  aclft  hei  btfè- 
vellcn ,  geschiedt  zonder  eenig  nadeel  voor  da  gezondheid  ;  hona^ 
kolonisten  hebbeo  reeds  kapitaaltjet  van  tnce  4  drie  honderd  goUci 
overgehouden. 

De  eerste  Gouverneur  over  deze  kolonie,  die  w\{  vermeld  vinden,  vs. 
FaAifcisWiLiooGBTVAii  Pakbah  ,  regerende  van  1650—1667,  opgerolgd 
door  Maoeits  di  Raha  ,  die  den  26  Februarg    1667  aldaar  aiokvw  { 
en  de  EngeUchen  hielp  verdryren ,  doch  in   hel  volgende  jaar  dw 
den  EngeUchen  Kapitein  Joai  Ubibai  aU  gevangene  naar  Birbadii 

Scvoerd  werd. 
ia  hem  zijn  er  de  volgende  Gooveroeurt  geweest : 
Pbilippos  JoLiosLiciTBiiBEBG,  1668—1678,  t  in  April  1678,  te  Pvi- 

niaribo. 
JoHAB  UeiRsius  ,  1678—1680  ,  f  in  April  1680  ,  te  Paramaribo. 
Ladbehs  Vbibooh  ad  interim,   1680—1684  ,   f  28  Jniy  1688  sa  è 

hem  door  oproerige  soldaten  toegehragte  iionden. 
CoBBBLis  VAR  Abbsseb  VA1I  SoflHEisDnE,  1684 — 1088,  i*  19  Jnlij168S, 
door  oproerige  soldaten ,  in  de  Tamarinde-laan  ,  bij  hei  fort  Zedaaüi, 
vermoord. 
Abbaiah  vab  VaEDERBUBfia(2iVilmiii  ,  1688—1689. 
Jar  vab  Scoerperbdiseb  ,  1689—1696,  op  sijn  venook   oulMUgmé» 

14  Mei  1096. 
Mr.  Padlus  vab  dee  Veer  ,  14  Mei  1696—20  October  1706 ,  tocalaisf 

lijn  verzoek  eer  rol  ontslagen  werd. 
WiLLEB  DE  GouEB  of  DE  Gbottbb  ,  1706  tot  April  1707  toco  hij  tfCfM. 
Mr.  Jar  de  GoiJEB  ,  15  Junij  1707—12  Januarij  1716  ,  toen  )uj  omktè, 
Jar  Maiort  ,  22  Januarij  1716,  die  reeds  in  1717  overleed. 
Jah  Coutieb,  2  Maart  1718 — in  September  1721,  toen  hij  aldaar Ofcrlecd. 
llERDRizTEKaiRCE,  1  Oct.  1721,  dic  iu  1728  ovcrlced. 
Mr.  Kabel  Ehilics  de  Cheosses,  26  Julij  1728,  f  in   1731. 
J.   F.  C.    DE  Vbies,  ad  interim,  1754. 

Jagob  Aleiahdeb  Herdaie  ob  Cbeosses,  9  Jolij  1734  ,  i*  in  Febniarij  17SS. 
Jar  Rat,  6  Julij  1735,  f  »"  1737. 
Gerabd  var  der  Scbeppeb  ,  11  September  1737,  die  deo  1  Novcabr 

1741  ontslagen  werd. 
Mr.  JoHAH  Jacob  Maubitics,  7  Februarij  1742,  den  23  Aprtl  1751  «in- 
slagen, 
llaron  var  Spörcee,  23  April  1731 ,  t  7  September  1752. 
AYiGsoLD  Crobbelir  ad  interim  ,  1732—1734. 

Vieteb  Albebt  var  deb  Meer,  G  Maart  1734,  *{■  in  Angnstns  17S6. 
WicBOLD  CaoHiELiB,  2  Maart  1737  ,  den  27  October  1709  op  a^nnr- 

zoek  ontslagen. 
JarNepveü,  27  October  1769,  f  27  Februarij  1770. 
Rerraeo  Tbxieb  ,  1  Maart  1770 ,  t  ^5  September  1789. 
W.   J.  Beeldsmjoeb  Matroos,  1783--1784,  od  tntoruRS. 
Mr.  Jar  Gebbabd  WicBEEs ,  16  Maart  1783,  eervol  onUlaa;en  deolSIt 
•  nij  1790. 

JoBBiAAR  FBAH901S  FsiDEBici,  13  Juuij  1790 ,  Onder  wtens  bestoori  da 
12  Augustus  1799,  de  kolonie  in  banden  der  £nge1acLen  viel*  B| 
de  teruggave  der  kolunie ,  in  1802,  M^crd  FRiDaaici  gesuspendeerd.  Bi 
overleed  te  Paramaribo  ,   dcu  11  October  1812. 


siin. 


Ouder  imii  bcsluur  uarvij 


funüivcfi  ,  19  December  1805^1804  ,  to( 
*»cdc'r  door  de  Engel  «die  (^c  nomen  werd* 
er  de  ïïjf  vol^roiidL-  Goiiverrieiirt. 
CiAiiLu  r.iiEEü,  9  Mei  180f»lG  Af^ril  180l>. 
W,  C,  lltcuEs,  16  April  180»,  f  27  Sc*ptffiiil>cr  1808. 
JoRN  Wakdlao,    Ltitlcnfint  Gouvcmeur-Gcncfiial  ad   interim^  30  Scp^ 

icniber   1808  ,  eervol  on I  slagen   12   Mei  1809. 
CiAftt.»  RKümcs  ,  12  Mei  1809,  f  8  MoNembcr  1811. 
Picisoii  Dotiiii»  9  Niivcmher  1811 «  die  de  kolonie  dro  i27  Febniarlj  1810 
overgaf  auri   den    Nederlandsclieti    GotiternLUP    Willbi    BE^iiitn   HhM 
Pahioi»,  die   rcrdi  den    18  Julij   xan    dut  icUdc  jaar  overleed. 
Coimtus  nciRjiiJiDT  VAatAüT  «    ad  interim,  23  Jtilij   181G — 18:22,    li^ 

vertrok  in   Muart  18i9  naar  Nederland. 
AoHABAa    DE  Veru,   20  Manrl   182:2  ,    lijnde  den  10  Mei  1828  eervol 

onhïa(rpn,  f   183Ö. 
l*AirtUA    OurLor  (iAnTt'tAAH  ,   do  «f rstc  Gouvernenr-Gencraol  van  Neder** 
lands  Westindlsrliehesiliingem   Uij  aanvaarde  die  belrekking  uU  ban- 
den von  di'n    Koninii&sarU'Generanl   Jooabüu  vab  nii  0O5Ciir ,    uclkc 
KommlHs^aria  den    20  Mei  1828  in  de  kolonie  kwam  ,  den   1  Angus* 
ttis   daara^iri volgende   verlrok    en    den    28  Jaouarij  1844    Ie    *«  lïagc 
overleed  \  CA3rE*LAAa  f  ét:in   1^  December  1851  te  Paramaribo. 
Mr.  EvtiiT  LDDOLrn  Bnron  va»  HKecKiiiEri,    15  Dec«-nibcr  1831  arlinterimf 
m    5  Mt:i  1832  f/fectief,  f  15  Junij  1839  U  Curfl^ao  ,  Pp  lyac  Tcrlof- 
B   reis  naar  bet  Vaderland. 
1*  C.  RiJ«,  13  Jnllj  1839^1842. 
B.  J,  EuAS  .  11   November  1842,   otiUbgcn  den  16  Julij  184{$. 

F,  To»  Hadiii»,    sedert   13   Cklober    184S ,   sijnde  weder   dó  eente 
^Gciiverneur  van  Suriname  alleen. 
Het  wapen  der  koL  Sdrihabs  beitnai  uit  een   drieroaitschip  in  Tolla 
rilcn  ,  tnct  bet  omicbriTt  Jusiitia  Pieiai  Fidet  (d.  i.   regtvaardt^rbeid  , 
dsvnichtf  trouw). 

SURINAME  (DE),  ook  genaamd  SnvftAMO^  Saiisaii  ,  SARAKAaa  en 
SuHAME  ,  riv.  in  If edet tandt- Guiana ^  koK  Suriname  ,  welke  waarscbljo- 
Ifjk  op  hel  hooge  gebergte  ontspringt,  ofjcbooo  men  den  warcu  oor- 
ipro ng  nog  niet  gevonden  heeft. 

ZfJ  i»  gcnopgxaam  regt  van  loop  en  nabij  haren  moml  mei  de  Comme» 
wijneen  de  CoUica  vereetiigd  ,  van  welke  laatitc  de  «trekking  genoegsaam 
B?eaw\fdig  aan  de  kust  is  ;  terwyl  de  Commewijno  het  middenvak  tus« 
icben  de  Cotiica  en  de  Stifïname  bcwatert.  De  drie  rivieren  u orden  «Art 
baren  sarnenloop  door   bel  fort  Amsterdam  en  lagt-r  door  twee  andere 


forten  gi^dckt ;  looaU  ne  ScRLtAau  booger 
Zij  hebben  aan  «icb  liijkans  alle  de  nlanlAadj 

Etke  men  naar  de  voornaamste  nv.   ^^'^t^ 
De   ingang  der  StraiKAVi    ii  teer   j 
*n    £ou   drcn  gentakkclijk   kunnen  ^lpo. 
tuer  nnaiiwkrnri|f  te  werk  gant.      Aan  dn 
icïnpoit   B  ra  ms  pu  nt  (lie  dat  woord)      '^ 
►  oor  de  grool&te  koi»pvnitrdijscli(!ppn   i 
iing  eene  broed lo  van   J  mijl.     De    ' 
^locd  onjfeveer    2  cll.  diior  boten. 
rn  ,    na   een    bjilf    im-    !  "i"   ''- 
graote  suikerpbir 

•  grootJtc  en  U^kmtXn  --.   «^ 

^oorl«  aan    de   ledo' 


/»!clandta. 
kolonie, 


tfi^^W^ 


STlL 


il 


^1 


.  vimtfi  fMiBK  7UBtt«[  J^  éiphwiiHim  «ordsn  nïei  meer  uil 
«,(«ü|n  ;v*tNNi  *a  duioeu  mssr^SkoBk  tan  Tf«cklen ,  meer  das  fi 
..  ..eo  uor  en  jkir  m  «fMiuiL.  Bfft  ■Ufsujn  beeft  daa  ook  k 
);in  an  jiaii  nrin-i«MutaB  ;  <iii  r«aaB4te  arWid ,  tot  selSi  bei  k 
'>.cn«  ^;v»cn:L"Jt  nimicr  leniff  auibBiil  m-j«r  <!•  getond  beid ;  Mfl 
uioiiiaien  bctjuca  -rctu  A^i^iuai^B  «an  tvce  k  drie  bondérd  gi 
i%er*««rbouil«a. 

I)tt  ücnli!  (jouYeneur  jv<3'  «kn  Wbür  •  4»  vy  Termcld  Tiodca, 
FaAiici»ULLLMfinvui  Piuux.  n^u-^jak  v^a  1650—1667,  opge 
Joor  Hacaits  m  Raba  ,  dïe  éem  iS  Ivjbmf^  1667  aldaar  aui 
«-n  de  Eoj^lwbcii  bielp  verdry>f ,  éacJb  is  kei  volgende  jaar 
den  EogeUcbcn  Ka|>ilciB  Joaa  UaarnkS  aAa  gevangene  naar  Bari 
gevoerd  «erd. 

?ia  bem  xijn  er  de  Tolgende  Goaftinwii  gcnccU : 
Vbilippos  JcLiosLiciTniBtac,  1668—1678,  t  in  April  1678,  te  1 

niaribo. 
J«HAi  UEiRtiut ,  1678—1680  ,  t  in  April  1680  ,  te  Paramarikt. 
Lagabhs  Vbawmh  ad  interim,   1680—1681  ,   t  ^  ^nlü  1888  « 

bem  door  oproerigt  soldaten  toegebragte  nanéen. 
CoBiBus  TAi  AimsfruivAi  SouiBuniiK ,  I^M — 1688,  't  19  Jolijl 
door  oproerige  soldaten ,  in  de  Tamarinde>lann  ,  bij  lïel  iort  Zeek 
Termoord. 
AaaAiABTA»  YaBMaansaittViffrtm  ,  1688— 1689l 
Jam  tab  ScatmMoiaii ,  1689—1696,  op   sijn   maaak  oati^ci 

14  Mei  1696. 
Mr.  Paclvs  ¥ai  aia  Viu  ,  14  Mei  1696—20  Oclabv  1706,  toeil 

zijn  verxoek  cerrol  ontslagen  werd. 
WiLLBB  Dl  GouBB  of  DB  GaoTTBa ,  1706  tol  April  1767  Uea  kii  are 
Mr.  Jas  db  Goubb  ,  15  Juoij  1707 — 12  Januarij  1TI6 .  toen  kij  ora 
Jaü  Mabost  ,  22  Januarij  1716,  die  reeds  in    1TI7  overleed. 
Jaü  Coi'TiEB,  2  Maart  1718 — in  September  1721,  t«xa  bij  aldaarsrei 
liEKDiiKTEiaiscK,  1   Oct.  1721,  die  in  1728  OTeri<««L 
Mr.  Kabel  Eiilics  de  Cheosses,  26  Julij   1728,  -f  ia  173i. 
;!  J.   F.  C.    DB  Vbies  ,  acf  tVt/erim  ,  1754. 

Jacob  Aleiabdeb  Heüdaie  de  Cbeossbs  ,  9  Jolij  1734  ,  -f  in  Fcbraarij 

Jii  Rat,  6  Julij  1755,  t  in  1737. 

liiFABD  TAü  DEü  ScBEPPBB  ,  11  Scplcmber  1757,  die  dea  1  Not 

171!   onlslagen  ^erd. 
Xr.  JoBAB  Jacoi  Madbitics,  7  Fcbruarij  1742,  den  23  April  17S 
* '  >Iajrn. 

lV».-vü  \A5  Spörckb,  25  April  1751  ,  t  7   September  1752. 
',  \\  uwLD  Cbohbelis  oc/ tn^frini ,  1752—1754. 

/.  V:sTiB  Albebt   vab  deb  Meer,  G  Maart  1754,  -f  io  Aogoslos  1' 

^]  »i*soiD  Cboibelir,  2  Maart  1757  ,  den  27  October  17ü9  op  » 

«  tvHfk  ontsla{^cn. 

?;,  KxNEfTEü,  27  October  1769,  t27Februarij  1779. 

1^*&'*AB0  Tbxieb  ,  1  Maart  1770,  t  ^^  September  1782. 
U.   J.  Beelosmjoeb  Matboos,  1783—1784,   ad  interim, 
Vr.  JaüGeebabdWicbebs,  16  Maart  1785,  eervol  ooUlacen  deo' 
^  lij  1790.  * 

JuBBiAA5  Fbar^ois  Fbidebici  ,  15  Junijl790,  onder  wiens  bestu» 
li  Augustus  1799,  de  kolonie  in  banden  der  Enj^dscbeo  tic 
Je  lerujTgave  der  kolonie,  in  1802,  verd  Faidbhici  (jesu>j«cn«lccf 
o\t;tltred  te  Paramarlbu  ,   den  11   October  1812. 


SUR.  85i5 

\     P.  BennA^GEB  ,  13  December  1803—1804  ,  toen  de  kolonie ,  op  98  April , 
weder  door  de  Engfelsche  genomeQ  word.     Ouder  )iun  bestuur  waren 
er  de  vijf  voi(rendc  Gouverneurs. 
CiABLBs  Gbber  ,  9  Hei  1804—16  Afril  18015. 
'     W.  C.  IIdgibs,  16  April  1805,  f  27  Seplenilier  1808. 

Joair  Wabdlao,   Luitenant  Gouverneur-Generaal  ad  interim^  30  Sep- 
tember 1808  ,  eervol  ontslagen  12  Mei  1809. 
*    CiAiLEs  Bbrtirgk  ,  1 2  Meï  1809 ,  f  B  November  1811. 

PiasoR  BomsM,  9  November  1811 ,  die  de  kolonie  den  27  Februarij  1816 
overgaf  aan  den   Nederlandscben    Gouverneur   Willbm   Berjahih  vax 
Pabbois  ,  die  reeds  den   18  Julij  van  dat  iclfde  jaar  overleed. 
GoBRBLis  Reibbabdt  Vatllabt ,   od  interim,  23  Julij  1816**1822 ,    by 

vertrok  in  Maart  1829  naar  Nederland. 
Ahabam   nn  Ybbb,   26  Maart  1822,    lijnde  den  10  Mei  1828  eervol 

ootslageii,  t  1B36. 
Padkos   Rorlov  Cahts'laar  ,   de  eerste  Gouverneur-Generaal  van  Neder- 
lands Westindischel»ezittingen.  ilij  aanvaarde  die  belrekking  uitban- 
den van  den    Koniniissaris-Generaal  Jodaüsbs  van  dbb  Bosgb  ,   welke 
Komniissaris  den   20  Mei  1828  in  de  kolonie  kwam ,  den  1  Augus- 
tus daaraanvolgende  vertrok   en   den   28  Januarij  1844   te    *s  liage 
overleed  ;  Caïtb^laab  f  den   15  I>ecember  1831  te  Paramaribo. 
Mr.  EvEBT  LvDOLPB  Baron  var  Hbegbbber,  13  December  1831  ad  interim, 
9  Mei  1832  effectief,  f  13  Junij  1839  t«  Curaqao  ,  op  zync  verlof- 
reis  naar  bet  Vaderland. 
J.  C.  RiJE ,  15  Julij  1839—1842. 

B.  J.  EuAS,  11  November  1842,  ontslagen  den  16  Julij  1845. 
H.  F.  voR  Rabbbs,   sedert  13  October  1845,   zijnde  weder  de  eerste 
Gouverneur  van  Suriname  alleen. 

Het  wapen  der  kol.  Sobiraib  beslaat  uit  een  driemastacbip  in  volle 
meilen ,  met  bet  omscbrift  Juttitia  Pietat  Fidet  (d.  i.  regtvaardigbeid , 
gmltvrucht,  trouw). 

SURINAME  (DE),  ook  genaamd  Sbwbaro,  Sabbhamb  ,  Sabarabb  en 
SuiABB  ,  riv.  in  N eder landt- Guiand ,  kol.  Suriname  ,  welke  waarschyn- 
Iffk  op  bet  booge  gebergte  ontspringt ,  ofscboon  men  den  waren  oor- 
gprong  nog  niet  gevonden  heeft. 

*  Zf)  is  genoegzaam  regt  van  loop  en  nabij  baren  mond  met  de  Comme- 
wiJBc  en  de  Goltica  vereeuigd ,  van  welke  laatste  de  strekking  genoeffzaam 
«venwydig  aan  de  kust  is  ;  terwyl  de  Commewijne  bet  middenvak  tus- 
icfaen  de  Gottica  en  de  Suriname  bewatert.  De  drie  rivieren  «orden  aan 
hann  zamenloop  door  bet  fort  Amsterdam  en  lager  door  twee  andere 
;  flirten  gedekt ;  zooals  de  Sdbirahb  booger  op  door  bet  fort  Zcelundia. 
Zy  hebben  aan  zicb  bykons  alle  de  planlaadjen  der  Nederlandscbe  kolonie, 
,  welke  men  naar  de  voornaamste  nv.  gemeenlgk  Sobiraib  beet. 
.  De  ingang  der  Sdbihabe  is  zeer  moeijelijk  te  onderscheiden ,  en 
men  zou  dien  gemakkelijk  kunnen  voorbij  zeilen ,  indien  men  niet 
Beer  naauwkeurig  te  werk  gaat.  Aan  den  Oostkant  ligt  de  batterij  en 
•einpost  Bramspunt  (zie  dat  woord).  Zij  is  tot  aan  de  Joden-Savanna 
voor  de  grootste  koopvaardijschepen  bevaarbaar.  Heeft  aan  bare  mon- 
ding eene  breedte  van  i  niiil.  De  diepte  is  bij  eb  5  ^  6  cll.  en  bij 
vloed  ongeveer  2  ell.  daar  boven.  Bij  bet  opvaren  der  rivier  komt 
nira ,  na  een  half  uur  langs  de  bosscben  gezeild  Ie  hebben ,  aan 
eene  grootc  suikerplantaadje  ,  de  Resolutie  genaamd,  die  vooreene 
der  grootste  en  fraaiste  der  kolouie  gehouden  wordt  en  aan  de  oostzijde 
gelegen  is*    voorts  aan    de   redoute    Leyden,    ten   Noorden  van  de 


SM 
ttmh  ^  lukbo  tcor  |«iii«t%<     I 

hr^ïn  snn  Jiiiy  opgeliaiidfïii  j 
fiMcn^  ge«cbkdl  toaJer  ei^tii( 
fcolonulcn  bcbWii  teÊdê  Mpil 

dMr  Hisun  tn  HéAit ,  die 
tn  di  Ëog<Ut]i«f»  lii<r)|p  T« 
dun  Sag«£eUt'ii  R*|ï&ieiit  J 

«iteerd  «cnS. 

flIlfWif  Ivi^lVi  LlCaTEMlUIfi  I 

Jti49  lliiitiiQi ,  lSia--16B0 

hem  doof  o|iro«rif«  ivldti 
€oiiii^ii  vul  Atiiktp  vki  Sox 
door  of^riNirige  lokilj^Ua  «  tn 
tertnoord. 

Alft&i4l  V»»  VuiDKBiDM  a4  Ui 

u  Md  imm. 

Mr.    l'AflllI»    f  AÜ  HRM  VftKll  ,14 

Mr,  Ji3  Ui  Gouitt  «  15  laoij  1 
Ju  Maho»!  ,    iS  J4llUArij  17 

IttiiiiiiL  TtisLïct,  1  Ort.  t 
Mr.  Kahkl  EMiut»  Di  CiKyM 
h  ^^  U.   DE  Vfii&i ,  A^  mfii 

JiCOl  AtElAllJïtl  IhKDftlE  Dt  Q 

}4t  &4T,  6  Julij  175$,  f  ' 
Gen  AH  j)  vA!<  hëü  Scair^ii ,  f 

1711    unliliigen  werd. 
Mr«  Jon^ii  Jaoip  lUiiftittiMi 

Uüroit  \4ji  SpëiCHt,  i3  A 
Wi^iot.»  GikOMiiLii  eicdjir 

\ViGioi.o  CióHnftMJi  I  i  Jf 

zoek  gftuU^^nip 
jAftlXtntiï^  a7  OctoW 

Hk KR 4110  TtXILi  ,   1    M>«ll 
W,     J,    1il;E.|.OI»|JDKn    M 

Mr,  Jap  iieiuALAo  Wicbi 
nij  1790, 

li  Aiiguitij»  t7|^ 
de  Iprhgguv*  éüf  \ 
ovcfbcü  (e  l*artBI 


sus. 


m 


SüaMEf^ïHUlZEn,  b.  in  Gi^ttmer-amhacfii ,  prov.  ifoi^rfi-flnllanJ , 
^rr,  en  2^  ii«  N.  i^an  Alkmaar ,  kanU  en  1  u.  Z.  W.  \un  ^VAnf/en; 
geni.  ♦SV.  I^ttnrtrn'Ecmgftnburii-tn'Valkof^g  f  ö  min,  Z.  van  Eeniucnlïurtt| 
ttiel  5  h.,  co  15  inw. 

SlUHÉ,  SunitET  üf  SoBEt,  in  bel  Duiltch  Siba,  d.  in  het  Imtj. 
Baitnqrte  ,  iijcijerij  i^nn  floUe  ,  groolli,  Luj-emiur^ ,  arr,  en  8  ik  ^,^V, 
van  fJnkirchf  kant.  SJ  u.  Z*  \V.  van  fl^iUi^  ^cm.  en  40  min,  N.W, 
*iin   Satisckleiden  f  aan  tien  Ltjtrcbois,  di^t  op    de   Bel^Ucho  gntitzun. 

Mi'n  tuit  er  ruim  60  h.  en  480  inw.,  die  in  landUuuw,  Te«teett  «n 
Itolciiliraiidtin  middelen  van  be&laan  vin  den.  —  De  busscbco  vun  dit 
dtirp  Itenbuin  rtwic  np|icrvUklo  tan  55  band*   45  v.  r.   30  v.  elL 

Do  iuw,  malen  ecnc  por.  uit,  die  tot  liet  aposL  vic.  van  LuTem- 
hmrgj  drk.  Tan  /f  il/z  btibnort  en  tiier  cene  k«rk  bevil ,  wclka  door 
eenen   Pjishmr  wordt  bediend. 

SUSAiNNA'SÜAIi ,    liiikcrplrtul.   in  A'tdtrlandt*Gmana  ^    kol.  Suri- 

Sü STÈREN  ,  gem  ,  voorheen  lot  hftt  liert,  Gulick  licboord  bebbende  , 
Ibaits  proT.  Limburg,  arp.  Manstrtcftt  ^  kant.  Sittttrd  ^  di>tr.  Hoer' 
mond  (7  k.  d.,  8  m,  k.,  5  s.  d.);  palende  N\  ann  Ecbt ,  O*  aan  de 
l'riiis^i^cbe  provincie  Btjaland  ,  Z,  aan  Nieuwilad  eu  Jlorn  ,  W.  aan 
ftooir  Leren. 

■0ezc  {['!m.  beval  bet  pbllelandst.  Bus  te  ren,  bet  d*  D  tel  eren, 
Kneveiis  de  {^cb.  Backbo  ve  ii  ,  Ge  broek.  Heide  en  t'eurtb;  bo- 
ilaat ,  vulgens  bet  kada»l«!r,  eemr  uppervUkti;  van  17  U  bimd.  SïS  v.  r. 
m  V.  e1{  ,  waorondcr  160i  bond.  ^$8  v.  r.  00  v.  ell.,  ru  telt  ÜS  b., 
litïwoond  döüT  2Jj7  biii*(jei.,  nitmakcndc  eene  bevolking  fan  1Ö4Ü  inw.^ 
die  meest  ia  den  luudbouw  bun  bestaan  vinden,  üuk  heeft  meii  er  vier 
iiolejjs. 

De  inw.,  die  op  13  na  ,  allen  E.  K.  zijn,  onder  uelke  1500  Commu- 
riiknnirn  ,  niaLen   de  twee  par.  van  Sii»Leren   en  Dicteren  uit. 

De  3  llcrv.,  die  bier  wonen,  l»eboorvn  tot  de  ^cm.  \an  Stevettswceri, 

De  10  Ur,,  die  nieo  er  aantreft ,  worden  tol  de  hoofd -ijoagoge  van 
Maat  f  richt  ijcrekcfid» 

^  Men  heeft  in  de£c  (jeni.  twee  scholen,  aU  :  ééne  te  Snsteren  en 
filne  te  Die  te  reu,  welke  getameolijk  gemiddeld  door  een  ffctal  van 
120  leerlin(}eo    beiocbt    worden. 

Het  plaltelaudst.  SetT&nEN  ti^t  6  il.  f4.  ten  O.  van  Maailricbt ,  ^u. 
H.  van  Siiinrdf  aan  den  straatweg  van  Maastrieht  op  Roenuond ,  welke 
baar  dofirsnijdL  en  daarin  eenc  hreede  dorpstraat  of  kom  torint ,  waaraan 
Ie  niceile.  groolendeelsonaaiiiieiibjke,  buixen  gebonsd  aijo.  De  llodu* 
iïeek   loopt  langs  deie  plaat». 

Het  moet  ceiie  xeer  oude  plaats  xijn  ^  aangczieo  men  geboekt  %indl , 
lal  Parijv  vaji  Hkrstal  en  iijue  vronw  EtEcxaioii ,  den  ï2  Maart  711, 
lli$«>cbop  WiLLiinoao  met  bet  goed  Suste»  en  hegifiigdiMi  ,  om  er  eene 
ibdij  Ie  sticbten  ter  ecre  van  Sv.  Salvato»,  In  140Ü  werd  bel  duor 
Vaü  ,  Jonggrave  van  Saim  f  verkoefit  aan  den  Hertog  van  Gelder^  liet 
«ras  vroeger  ceoc  *lad  met  wallen  ,  muren  en  grachten  omgeven  ,  en 
>ntlcenl  zijnen  naam  van  de  llodebeck,  die  erduor$troorntcn  ondtyds 
Vwi/rii  beeMe.  In  1270  bebtiorde  bet  tot  Gelderland,  want  toen  gaf 
ÜEfRAto  I,  Herto;r  ï*tin  fJetre ,  de  >tad  So&teai;a  mei  alle  hare  aanhing^ 
iels  en  inkomsitn  tul  een  buweIijk$goed  aan  Walravc  va»  VAik^cüDCitG  , 
len  man    van  zijof?  xiisler  Fiuppb. 

Men  teil  er  in  bet  *ladje  lelf  H^  b.  en  1190  inw,,  en  mei  dii*  v.h» 
ie  geb.  Back  hoven,  G  eb  rock  en  Beide  103  b.  en  1350  <> 


838  SUS. 

Do  tnw.,  die  op  15  na ,  alle  R.  R.  tyn  ,  maken  eeoe  par.  iitt,«i 
tot  hei  apott.  vïe.  yao  Limburg,  dek.  vao  Siiiard,  behoort  ca^ 
eeucn  Pastoor  en  eenen  Kapellaan  bediend  wordt.  Do  kerk,  ii 
Kerkstraat,  aan  de  H.  Abklbeioa  iocgewyd,  is  bei  eenige  oferbU 
▼an  de  oude  abdy ;  het  is  een  groot  en  fraai  ^bouw ,  met  drie 
rentjes  en  ^an  een  orgel  voorsten. 

Het  Stadhuis,  aan  de  Marki  gelegen,  ia  een  Try  goed  iagc 
gebouw ,  met  oen  torentje.  In  het  selfdc  gebouw  aijo  tevens  de  ew 
wijierswoning ,  bet  school  lokaal ,  de  kaserne,  de  gevangenis  ea 
paardenstal. 

De  Stadssohool  wordt  gemiddeld  door  eeo  getal  TanSOker 
gen  bexocht. 

De  kermis  valt  in  na  het  octaaf  van  Allerheiligen ;  de  jaarourl 
den  17  JUaart,  1  Mei»  28  Oclober  en  25  November. 

De  geschiedenis  vermeldt  dal  dit  stadje  eenmaal  bet  Terbiyf  v» 
ZwENTiBOLD ,  bastaardzoon  van  Ai»old  ,  Konii^  twn  Germaniê,  é 
tofdoen  van  synen  vader  in  894  op  den  Ryksdag  te  Worms ,  tot 
iiing  van  Lotharingen  verkoren ,  nam  hij  al  spoedig  een  aoo  willeli 
rige  wijte  van  regeren  aan,  en  voegde  hierby  sulk  een  wangedrag, 
hem  de  Bykskroon  ontnomen  werd.  Hy  poogde  deie  wel  door  de 
penen  te  heroveren ,  doch  sneuvelde  in  900  ,  in  een  gevecht  nabfj 
Maas  ;  hy  werd ,  benevens  syne  beide  dochters  AaELaaaeA  en  Caa 
op  wier  beider  armen  hij  zielloos  van  bet  slagveld  gedragen  werd, 
do  abdy  te  Sustiier  bejrravcn.  Dese  abdy  wordt  gexegd  gestiekl 
zyn  ,  door  Bisschop  WiLLiBaaaa  ;  twee  doebters  Taa  Vorst  Zwoni 
waren  daarin  abdissen.  Men  vermeent  dat  iaatstgemelde  xieh  voor  si 
verkiezing  tot  Koning  in  het  naburige  Bon  ophield. 

Het  wapen  deze>  gem.  bestaat  uit  een  veld  van  keel ,  qpet  twee  n 
webeelden  vau  sabel,  verbeeldende  twee  geaosters,  bondende  bddi 
tle  linkerhand  cencn  vogel  en  in  do  regterhand  de  eene  eene  ros 
krnns   en  de  tweede  eenen  palmtak. 

SUSTBA  ,  oude  naam  van  de  Rodebeek  ,  in  het  voorm.  hcrL  i 
i  lick  ^  prov.   Limburg,     Zie  Rodebeek  (De). 

SUTBURGDIJK  (DE),  bedyking  io  het  eil.  fFalcherem,  prov.  2 
land.     Zie  Sovbubgdijk  (De). 

SUTllËBDIKË,  naam,  welken  de  opvolger  van  Meiigo,  op  bet  j 
1:287,  geeft  aan  een  dorp  van  de  Marnsteis,  gelegen  aan  den  dijk, 
weleer  lag  voor  den  binnensten  inham  vtfn  de  Manarnianiscbe  hav 
en  die ,  omdat  zg  den  zuidkant  van  Hunsingo  besloot ,  de  Zuiden 
genoemd  werd.  Hedendaags  ligt  de  dijk  wat  verder  van  den  zuidkant 
,.  maar  draagt  nog  den  zeilden  naam.     Het  aan  desen  dgk ,  na  fijv 

[!  '  gclefrenc  dorp.  wordt  thans  Zuurdijk  genaamd.     Zie  dat  woord. 

SUTHERDIKE  (DE),  voorm.  dyk  in  Hunsingo,  prov,  Gromiuf 
welke  weleer  lag  voor  den  binnensten  inham  van  de  Manannanisc 
linvcn.  Hij  strekte  zich  van  Barnjegaten  westwaarts  tot  aan  de  P 
ser  en  het  Uitland  uit ,  thans   in  de   gem.   Leens  en    ülrum. 

Men  ziet  hier  tegenwoordig  eene  rij  heuvelen,  ten  Z.  digt  langst 
rijweg  ,  waarvan   sommigen   met  boerderijen  behuisd  zijn. 

Di'ze  dijk  was  in  den  rerschrikkclijkeu  watervloed  van  1286ver«o 
-{  en  lag  in  1287  nog  open  en  ongemaakt,  even  als  de  dijk  by  Uskoei 

tt)odal  de  lage  landen  by  Garmerwolile  en  Woltersura  in  November  t 
dat   ]aar  wederom  geheel  onder  water  liepen. 

SllTHERËN  ofSuvBEBLEH,  plaats,  welke  men  vermeld  vindt  leo  tij 
van  DfRK  II  ,  Graaf  van  Holland ,  dat  is  vóór  het  einde  der  tiende  eea< 


S  ü  T.  839 

«fi  waarmeds ,  folffent  toanaiigen  ,  de  stad  UiimibB  ia  Kcnnetn^rland , 
proT.  Ifoord'iioiland,  lOiide  bedoeld  worden. 

SOTIIRRHUSUIML,  plaaU,  van  welke  gewas  wordt  gemaakt  bij  Eho  , 
op  het  jaar  1d2i,  eo  waaronder  verstaan  wordt  bet  tegenwoordige  dorp 
SoBBciiOM ,  pro7.  Fnestand,  kw.  Ooitetyoq,  griet.  Achtkanptlen.    Zie 

SüBBUIIOM.  « 

SUTTEM,  geh.  in  bet  W uierkwartier,  pro7.  Groningen,  arr.  en 
5^  n.  N.  W.  yan  Groningen,  kant.  en  !(  u.  N.  fan  Zuidhom,  gcui. 
Oidehore. 

SUTTUH  ,  landboeye  in  bet  fF esterkwartier ,  proy.  Groningen ,  arr. 
en  3  II.  N.  N.  W.  yan  Groningen ,  kant.  en  9  u.  N.  N.  O.  van  Zuid- 
hom  ,  geni.   en  25    min.  Z.  Z.  W.    yan  Ezinge, 

Dexe  landboeye  beslaat ,  roet  de  daartoe  beboorende  gronden  ,  eenc 
oppervlakte  van  42  biind.  19  y.  r.  80  y.  eli.,  en  wordt  tlians  in  eigendom 
bexeten  en  door  Iwee  onderscbeidene  landgebruiken  bewoond. 

SUWALD,  oud  Friescbe  naem  yan  bet  d.  Soawoodb,  proy.  Fries- 
land, kw.  Oostergoo,  griet.  TiètjerksteradeeL    Zie  Soawoodb. 

SUWA-MEER ,  ood  Friescbe  naam  yan  bet  d.  SoAnBsa  ,  proy.  Fries- 
land, kw.  Oostergoo  t  griet.    TiètjerksteradeeL     Zie  SoiHEea. 

SU WENSERA  ,  oude  naam  yan  het  d.  Swbixs  ,  prof.  Friesland , 
kw.   f^estergoo ,  griet.  Franekeradeel,     Zie  SwBins. 

SUWOÜÜB  of  SowoLD,  d.,  prow,  Friesland ,  kw.  Oostergoo ,  ^nei. 
TiètjerksteradeeL     Zie  Soawoddb. 

SuYCK,  yoorm.  beerenbuis  in  Rijnland ,  proy.  Zuid^Uolland,  Zie 
ZnowijB. 

SUYDERAS I  bayci.  in  bet  graafa.  Zutphen  ,  proy.  Gelderland.    Zio 

ZOIDBRAS. 

SUYRDING,  volgens  sommigen  de  oude  naam  van  bet  d.  EfBtDtii- 
CBR,  in  liet  graaft.  Cuiemborg,  prov.  Gelderland,     Zie  EvEiDinaBii. 

SUYS,  oude  naam  van  bet  d.  Sobst,  in  Eemland,  prof.  Utrecht, 
Zie  SouT. 

8UYS-P0LDER  of  Soiseü-poldbb  ,  pold.  in  het  eil.  Goedereede^en- 
Ocerflakkee ,  prov.  Zuid-Holland ,  arr.  Brielle ,  kant.  Sommelsdijk , 
gem.  Oude-Tonge ;  paleudc  N.  aan  bet  d.  Oude-Tonge  en  den  Molen- 
polder ,  O.  aan  den  Hafen-fan-Oude-Touge  ,  Z.  en  W.  aan  de  Sujs- 
polderscbe-gorxen . 

De  SuTSPOLDBR ,  dus  genaamd  naar  het  bekende  geslacht  fan  Sots  ,  van 
hetwelk  sommigen  ambachtsbeeren  van  Grijsoord  geweest  lyn ,  moet  bo- 
dykt  xyn  na  1553;  want  toen  was  do  daar  binnen  liggende  Molen- 
polder reeds  bedykl,  maar  ook  moet  xniks  plaats  hebben  gebad  vóór 
1682 ,  want  den  26  January  is  deze  polder  oiidcrgcvlocid.  *  By  den 
boogen  vloed,  in  1825,  vloeide  dexe  polder  in,  doch  werd  bet  selfde 
jaar  weder  bcrdykt,  by  welke  gelegenheid  eene  kostbare  bardstecnen 
sluis  werd  gebouwd.  Iiy  beslaat ,  volgens  bet  kadaster  ,  ecne  opper- 
vlakte van  66  bund.  82  v.  r.  25  v.  cll.,  waaronder  65  bnnd.  85  v.  r. 
42  y.  ell.  schotbaar  land.  Vroeger  stond  in  deze  pold.  eene  bocrdcry  , 
doch  door  bet  ondervloeijcn  van  1825  is  deze  gesloopt.  Aan  den  dyk 
Tan  dezen  pold.  staat  eene  arbeiderswoning.  De  pold.  wordt  in  eeno 
tlnis  op  de  haven  van  Oudc-Tonge  van  bet  overtollige  water  ontlast. 
Het  polderbcsluur  beslaat  uil  eencn  Dykgraaf,  twee  Gezworenen  ,  ccnen 
Pcnningmccsler  en   Secretaris. 

SÜYijPOLDERSCHEGüRZEN  (DE),  gorzen  tqyen  bel  eiland  Goede- 

.  rttde-en-OverÜakkee ,  prov.  Zuid-Ifolland ,  arr.  Brielle,  kant.  Sommela- 

^jk,  gem.  Oudê-Tonge ;  palende  W.  en  N.  aan  den  Suvs-polJer  ,  O.  aan 


840  SÜY. 

de  Haven  van  Oiide-Tonge ,  Z.  aan  het  Krammer ,  W.  aan  de  Xuideriaod- 
schc  fforxen.  Zy  beslaan  eene  oppervlakte  van  22  band.  59  t.  r.  SOt.cH 

SliiTVENDE,  oude  naam,  voorkomende  in  een  seer  oud  Overijh 
fteltck  handschrift,  waaronder  de  ZoiDiatei  moet  ventaan  worden. 

SUZANN  A-POLDER  (DE),  pold.  in  heteil.  Tholen,  niov.  Zeelamd,  air. 
Zierikzte  ,  kant.  Tholen^  fifoi*  '^'*  Annaiand  ;  palende  N.  W.  en  N.  aaa 
de  schorren  legen  het  Mastgat,  O.  aan  de  schorren  legen  de  Rrabbe-kreek, 
Z.  O.  aan  de  haven  van  St.  Annaiand ,  Z.  aan  den  Polder-van-St.-Aa- 
naland,  Z.  W.  aan  den  Poldcr-van-Bredevliet  en  aan  den  Polder-vaa- 
Annevosdijk. 

Deze  pold.,  den  20  September  1668 ,  door  Filifs  tab  DociLer  en  Pa- 
TBB  Adiuansser  Dijelard  ,  ter  bedyking  uitgegeven  ,  tegen  eene  jaar^ 
lyksche  erfpacht  van  2  gald.  25  cents  bet  gemet  ,  werd  bedijkt  u 
bet  jaar  1670. 

SUZANNA-POLDER  of  DB  NiEowB-poLDBR ,  pold.  in  het  eil.  Schm- 
wen,  prov.  Zeeland,  distr.  en  arr.  Zien'kzee  ,  kant.  Brouwtrskaweïï ^ 
gcm.  Pioordgoutte, 

SUZANNA*S-DAL ,  suikcrplant.  in  Nederlands- Gmiana ,  kol.  5in- 
ftaifie,  aan  de  Suriname,  ter  rpglcrzyde  in  het  afvaren;  palende  b»- 
venwaarts  aan  hel  verl.  Land-van-CIcvia,  benedenwaarts  aan  de  saiker- 
plant.  Voorburg;  508  akk.  groot;  met  143  slaven.  De  molen  wordt 
niet  sloom   gedreven.     De  Negers  noemen  deze   plant.  HoEfcEEisi. 

SUZANN VS-DAL  (LAND-VAN-),  verl.  kosigr.  in  JVedrrlandt-Gwi' 
ana,  kol.  Suriname,  aan  de  Suriname,  Ier  linkerxyde  in  bet  afram; 
palende  bovenwaarts  aan  de  koflijplant.  de  Morgenstond  ,  benedeoiurts 
aan  de  plant.  GeyersvliJt-cn-Johanneshoop ;  300  akk.  groot. 

SUZANNA*S-I^LAGÈ,  onbebuisd  inlaagpoUlertje  in  het  eil.  Sckoa- 
treif|  prov.  Zeeland,  arr.,  kant.  en  gem.  Zierikiee ;  palende  K.  aao 
den  Polder-van-Scbouwcn ,  Z.  O.  aan  Kilsers-inlage ,  waarmede  zy  ééoe 
bedyking  uitmaakt  ,  Z.  W.  en  W.  aan  de  Oostcr-Scbelde. 

Hel  beslaat  eene  oppcrviaklc  van  16  bund.  16  v.  r.  50  ▼.  eil.  oo- 
bruikbaar  veld  ,  uaar  alleen  paling  gevangen  en  zeevogcleijeren  geraapt 
ivorden.  Het  ontlast  hel  overtollige  water  door  eenrn  koker  onder  den 
Slapcrdyk  in  den  pold.   Schouwen. 

SVETA ,  plaats,  welke  men  vermeld  vindt  in  den  blafTcrt  van  de 
goederen  der  kerk  van  Utrcclit  en  in  bet  zeer  beruchte  handvest  van 
(iraaf  Dirk  V,  van  het  jaar  1083.  Melis  Stoke  noemt  het  Zwceteh, 
naar  waarheid  Zcthen.  Of  de  regie  benaming  is  Soetefi,  en  dal  daar- 
van met  eeo  Laiynsche  uilgang  gemaakt  is  Soeta  ,  en  of  dit  woord 
Zuid  bcteekcnt  dan  of  hel  eene  gegraven  landscheiding  wil  zeggen, 
geiyk  in  het  Fricsch  Swette ,  Suctle ,  willen  wy  hier  niet  beslis^o. 
De  plaats  is  vermoedelijk  de  zelfde  als  de  voorm.  riddcrhofst.  ZvriETCi, 
in  Rijnland,  prov.  Zuid- Holland,     Zie  dat  woord. 

SXVAAG,    \oorm.  d.  in  het  Noordoosten  der  prov.  Groningen.     Zie 

SWART. 

SWAAGZIJL  (DE  OÜDE-),  sluis  in  het  Oldambt ,  prov.  Groningen, 
O.  van  Nieuw-Scliecnida* 

SWAANSRUKG  ,  voorin,  buil.  in  de  Purmer,  prov.  JVoor*{-ffoUamd 
arr.  en  3^  n.  Z.  W.  \an  Hoorn,  kant.  en  i  u.  W.  Tan  Bdawm ,  gem. 
Edamen-yollcndam,  aan  den  Ooslerweg. 

Ter  plaatse ,  waar  deze  buit.  gestaan  hcefl ,  ziet  men  ihana  aeat 
bocrdcry ,  welke ,  met  de  daartoe  behoorende  gronden  ,  eene  oppervlakla 
beslaande  van  10  bnnd.,  in  eigendom  bezeten  en  bewoond  nordl  door 
den  Landman  S.   de  Juug. 


S  W  A.  841 

SWAANWERD,  gch.,  prow.  Frieshmd,  kw.  H^esietyoOf  griet.  IToar- 
étradeelf  arr.  en  3  u.  Z.  W.  van  Leeuttarden ,  kaot.  eu  1  j  u.  W.  N.  W. 
van  Rmmwerti,  10  min.  \V.  leo  Z.  van  h'ieuwerd,  waartoe  het  behoort ; 
met  3  h.  en  ^  inw. 

SWAANW£RDER-UEER  (HET) ,  ook  het  Wieüwibdei.meeb  genoemd , 
Toorm.  meerlje,  prov.  fn'etiaud ,  kw.  ff  eslergoo,  griet.  Baarderadeel  j 
i  D.  W.  ten  Z.  van  Wieiiwertl. 

-  Hei  was  eene  verwijding  van  de  Trekvaart'vam-Franeker'Op' 
Snttk  en  slond  door  de  Ooiterwierumer- vaart  en  de  Bozu- 
niér-vaart  met  de  Trekvaari'VaU'Sueek'op'Leeuwardem 
in  verbinding.  Dit  meertje ,  hetwelk  xcer  vischryk  was  ^  is  in  1834 
drooggeniaakt. 

SWAARD  of  ZwTAABD ,  b.,  prov.  friesland,  kw.  OotttryoOj  griet. 
Letuwarderadtel y  arr.,  kant.  en  2  u.  N.  van  Lteuwarden ,  ^  u.  O.  Z.  O. 
\an  Fimktim ,   waartoe  het  hehuort. 

SWAARDEBURtN  ,  geh.,  \>rov.  F rieslaud,  kw.  JFtitergoo,  griet. 
Barradeelj  arr.  en  3^-  u.  \V.  N.W.  van  Leeuwarden ,  kant.  en  i^  n.  N.  O. 
van  Uariingen  ^  i  u.  O.  N.  O   van  Tjummarum,  waartoe  het  brhoort. 

SWAOEMBURCH  en  SWADbNULKGËR  DAM,  oude  namen  van  het 
d.  ZwAHHsaoAM  ,   in   Rijnland^   pruv.  Zuid-IloUand, 

SWADi,  kaap  in  Oosi-Jndië,  in  de  Zee-van-Java  ^  aan  de  Noord- 
kust  van  het  eii.  Jara,  re^id.  Ta  gal. 

SWADI  (DE) ,  riv.  in  Oott-indie,  op  het  Sundasche  eil.  Jatfa  , 
vrelke  met  eene  noordelijke  rigling  in  de  Zee- van-J ata  uitloopt. 

SWAENSBL'RCH  ,  voorni.  kast.,  prov.  IS  oord- U  ollaud  ^  arr.  en  4  u. 
Z.  van  Uooru,  kant.  en  1  u.  N.  van  Edam  ^  gem.  en  in  de  stad 
Momntckemdam,  aan  de  noordxijde  drr  stad. 

Dit  kast.  is,  in  het  jaar  1^73,  afgebroken.  Ter  plaatse,  waar  het 
geslaan  heeft,  ziet  men  thaub  den  weg  naar  Edam    en    den   Zeedijk. 

SWALINGE  (DE),  voorm.  water,  prov.  Zeeland,  dal  later  in  WaU 
eberen  is  binnengedijkt. 

SWALM  (DE),  riv.  in  de  prov.  Limburg. 

Zy  ontstaat  ten  N.  van  Fj-kdcns  in  de  Pruissiscbe  prov.  Rijnland  j 
stroomt,  met  eenen  zeer  kronkelcnden  loop,  langs  Neder-Kruchten  en 
Bruggen  en  bespoelt ,  na  binnen  dit  hertogdom  gedrongen  te  zyn ,  het 
lieve  dorpje  Svitalibx  ,  werpende  zich  legenover  Neer  in  de  Maas. 

S WALMEN  ,  gem.  in  Opper- G elder ^  prov.  Limburg,  arr.  en  kant. 
Roernumde,  (19  k.  d.,  12  m.  k.,  3  s.  d.) ;  palende  N.  aan  Besel ,  O.  aan 
de  Pruissische  prov.  Rijnland,  Z.  aan  de  gem.  Maasniel,  W.  aan  de 
Maas ,  die  haar  van  de  gem.  Buggcnum  scheidt. 

Deze  gem.  bevat  de  d.  Swahnen  en  Asscli,  benevens  de  geh. 
Wei  Ier,  Heyde  en  Bon  kou  1.  Zy  beslaat,  volgens  het  kadaster , 
eene  oppervlakte  van  2201  bimd.Gv.  r.  30v.ell.,  waaronder  2072  bund. 
40  V.  r.  belastbaar  lund  ;  hevat  292  h.,  bewoond  door  308  huisges., 
uitmakende  eene  bevolking  van  ruim  1«560  inw.,  die  meest  in  den  land- 
bouw hun  bestaan  vinden. 

De  inw.,  die  er  op  2  na  R.  K.  zijn  ,  onder  welke  1150  Commnni- 
kanten,  maken  de  par.  van  S  walm  en  uit,  welke  tot  hel  apost.  vic. 
van  Limburg,  dek.  van  Roermond,  behoort,  en  eene  kerk  te  Swrai- 
men  en  eene  bijkerk  te  Asselt  heeft,  wordende  de  kerk  door  eenen 
Pastoor  en  ccnen  Kapcllaan  en  de  bijkerk  door  eenen  Rector  bediend.  — 
De  2  Uerv.  die  er  wuiicn  ,  bt*hooren  tot  de  gein.  van  Roermond,  —  Men 
heeft  in  deze  gem.  eme  school,  te  8  wal  men,  welke  gemiddeld  door 
100  leerlingen  bezocht  wurdl. 


842  S  W  A. 

Het  d.  SwAiiM  ligt  1  n.  N.  Tan  Roermond  ,  teer  seKiUheracbtif , 
aan  den  straatweg  Tan  daar  naar  Yenlo  en  aan  de  Swalm ,  over 
velkc ,  by  dit  dorp ,  ecne  xeer  fraatje  brug  gelegd  ia  ,  op  welks  mid- 
den men  ziel  hel  beeld  van  den  U.  NapoMoa  ,  AartsbUschop  van  Praag , 
die  Toor  den  Patroon  der  bruggen  gehouden  vordl.  Hel  is  eender 
schoonste  en  fiaaisle  dorpen  deser  landstreek.,  behoorendci  als  heer- 
lykbeid  ,  aan  het  grafelijk  huis  var  HonsaaoBK.  Men  lelt  er»  in  de 
kom  van  het  d.,  146  h.  en  770  mw. 

De  kerk ,  aan  den  U.  liABBBaTos  loegewyd ,  is  een  tchoon  geboav , 
met  eenen  fraaijen  hoogen  toren  en  van  een  orgel  voorzien.  —  Mea 
beeft  er  ook  een  kast.,  Hellenraad  gcheelen. 

De    kermis  valt  in  des  Zondags  na  Si.  Jan   Bapliate  ia  Janij,  en 
des  Zondags  na  Si.  Lamberl  in  September. 
Hel  wapen  bestaat  uit  eene  S. 

S\VANBÜHGERPüLDER(üE),  pold.  in  Rijnland,  prov,  Zuid-Ud- 
land.     Zie  ZwAiiEiiBOBOBa-tOLuea  (Db). 

SWANENBaOEK,  weide  in  hel  graafs.  Zutphen  ,  hcerl,  BredetêoH, 
^tov.  Gelderland,  kw.,  dislr.  en  arr.  Zutphen,  kant.  en  gem,  AüIu», 
ten  Z.  W.  van  hel  stadje  Bredevoort, 

Er  lag  hier  vroeger  eene  schans  ,  welke  iol  de  verdedigingswerken  tib 
dat  stadje  behoorde ,  maar  reeds  sedert  het  midden  der  vorige  eeuw  venrtl- 
I  len  is  ,  zoo  dal  men  thans  naauwelijks  sien  kan ,  waar  bei  gelegen  heeft 

SWANENEURG,  voor m.  burg  iu  het  fFeitierkwariier  ,  prov.  Groum- 
gen,  arr.  en  4  o.  Z.  W.  van  Groningen,  kant.  eo  2^  u.  Z.  len  W. 
van  Znidhom,  gem.  en  20  min.  O.  van  Marum  ,  l  u.  W.  van  ifait, 
waartoe  hij  behoorde. 

Ter  plaatse,  waar  hij  geslaan  heeft ^  siet  men  tbans    eene  herberg. 
De  daartoe  behoord  hehbende  gronden  ,  eene  oppervlakte  beslaande  vaa 
4  bund.  40  v.  r.,  worden  in  eigendom  beselcn  door  den  Heer  G.  Wuba 
I  woonachtig  aldaar. 

'  SWANhNDAAL,  dat  gedeelte  van  hel  buitenland  van  jé speren ,  pror. 

I  Zuid-Holland,  arr.  Gorinchem,  kant.  Fianen,  hetwelk  over  de  Liogc, 

I  tegen  over  de  stad  heen,  strekt. 

I  SWANEPOLLE,  geh.,  ^rov.  Friesland,  kw,  fFestergoo  ,   griel.  Mt- 

!  ,  naldumadeel ,  arr.  en  li  u.  W.  ten  Z,  san  Leeuwarden  ,  kaïil.  en  IJu. 

i  Z.  O.  van  Berlikum,  Ju.    N.  len  W.  van  Blessum,    waartoe    hel  be- 

I  boort ;    met  2  h.  en  5  inw. 

I  SWANESDRECHT,  voorra.  plaats,  prov.  Zi«V/-//o//a»rf,   bij  Gouda  , 

aan  de  Gouwe ,  dal  men  vermeld  viiidl  als  grenspaal  van  het  regïsgc- 

bied  ,  dal  Ardmas  va»  Cuik  ,  den  vijf  en  twintigste  Bisschop  van  Utrecht , 

«  in  1139,  over  die  landstreek  hcefl  toegestaan  aan  de  kerk  van  St.  Sal 

vator  te  Utrecht. 

Men  weel  niet   na  te  gaan  ,   welke  tegenwoordige    plaats    daarmede 
bedoeld   wordt. 

SWANVELT,  voorm.  kloost.  in  hel  bal j.  van  de  If  ieuwburgen  ,  pro^ 
JN oord- U olland,     'Iac  Kabhelieter-klooüti  b. 

SWANGI,  cil.  in   Oost  Indiif,  in  den  Moluksche- Archipel ,  bet  wcs 
tclijkslc  der  Banda-eilanden  ,  4''  6'   Z.  B.,   126"  20'  O.  L. 

SWANGGY  of  SiTANG,   ook  ^el  Wüi»a  gehceien  ,   eil.   io    Oosi^Indti 
in  den  MoluksclicArthipcl ,  msiiX,  Amboina  ^   W.   van   Manipa. 

SWANR,    d.    in    Oost-Indié' ,   op   hel   Amhonsche  eil.    Ceram.     2a 
Sawobo. 
SWAN'LVESCnE-rOLDER  (DE),  pold.  in    Schieland  ,  prov.  Z«n 
I  1/ olland.     Zie  £E.iDRA6TS-P0LDen(L>B). 


S  W  E.  843 

SWANLAESCIIB-SLOOT  (DE),  voorni.  water  in  Schmland ,  prov. 
Zuid'JJotland ,  dal  uit  de  voorin.  Ziiidplas  ,  in  eene  zuidwestelijke 
rigtio^  door  den  Swanlaesche-poldcr  liep  en  zich  met  de  Oude»  Lee 
¥creenigdc ,  om   de    Rollc  te   vormen. 

SWAllT  of  8wAA6,  voorm.  d.  in  het  Noordoosten  der  pro?.  Oronitt' 
gen^  ten  Westen  der  £e  en  Tjamme ,  hetwelk  in  1S77  door  den  Dul- 
lart  verslonden  is. 

SWARTBROËK,  geh.  in  Opper- Gelder y  in  het  graafs.  Home,  prov. 
Limburg^  distr.,  nrr.  en  4  n.  W.  van  Roermond,  kant.,  gem.  en 
1  n.  Z.  O  van  9f'eert}  met  03  fa.  en  301  inw. 

£r  slaat  bif^r  eene  kapel ,  aan  den  H.  Coirelios  topgcwyd  ,  die  tot 
de  par.  van  lieert  hehourt.  De  Vikaris,  die  haar  bedient ,  woont  in 
het  gehuebt  en  heeft  een  tot  do  kerk  behoorende  fraai  gebouw  in  ge- 
bruik. Ook  heeft  men  er  eene  bijzondere  school ,  die  gemiddeld  door 
4«i  leerlingen  brzochl  wordt. 

SWAUKO,  oud  d.  in  Oott-Indiiy  resid.  Amhon^  op  de  Zuidkust 
vao  het  Ambonache  eil.  Ceram,  —  In  het  begin  der  vorige  eeuw  telda 
het   172  zielen  ,  05  weerbare  mannen  en  15  dali*s. 

SWËIRUUIZEN  ,    d.  in  bet  Land-van-Valkenhurg ,  prov.  Limburg. 

Zie    SMriJCKHUIZB!!. 

SWEIMS  of  ZwBHS,  d.,  prov,  Friesland,  kw.  IVestergoo,  griet.  Fra- 
nekeradeei,  arr.  en  Sj  u.  W.  van  Leeuwarden  ,  kant.  en  'H  u.  O.  ten  N. 
van  itarlintjen  ,  digt  aan  de  trekvaart  van  Franeker  op  lieeuwarden  , 
over  welke  hier  eene  brug  ligt ,  Kingma-tillu  genaamd,  waarby 
eene  tot  dit  d.   behoorende  buurt  van  dien  naam. 

By  de  kerk  staan  slechts  4  h.;  bewoond  door  20  zielen ,  doch  ,  met 
de'aanzieniyke  b.,  die  naar  de  brug  Kingma-tille  of  Kcinipe-ti  11« 
heet,  telt  men  er  37  h.  en  t280  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  hun 
bestaan  vinden;  ook  heeft  men  er  eene  itecnbakkery. 

Van  1795 — 1825  is  de  bevolking  van  Swbins  met  niet  minder  dun 
73  zielen  vermeerderd  ,  welke  aanzienHjke  aanwinst  het  gevolg  is  vun 
de  edele  pogingen  van  wglen  den  lieer  Edzard  Mahius  van  IIbVia  , 
die  in  1825  op  Ringma-slate  overleed.  Die  Heer  verachufle  niet  nliThls 
aan  vele  arbeiders  werk  en  brood  ,  maar  dred  Ie  Swr,M!i  buvrndien  vi*ln 
handwerken  beoefeu(.'n ,  die  men  andert»  in  klttine  dorpen  zelden  nnn- 
treft,  waardoor,  met  de  welvaart,  ook  de  bevolking  van  dit  dorp  aan- 
merkeUjk  aanwies. 

De  inw.,  die  er  allen  Ili'rv.  zyn,  iN'hoorrn  tot  de  grui.  vim  Prim- 
en-Sweint,  welke  hier  eene  kerk  heeft.  Daar  de  oude  knk  imi  lomi 
bouwvallig  «as  ,  is  ,  in  de  plaats  daarvan  ,  de  tegenwoordige  keik  ,  mi«l 
een  spits  torentje  midden  erop  ,  gebouwd  ,  wrlkc  den  5  Oehibrr  I7H2  wrnl 
ingewyd.  In  deze  kfrk  is  een  fraai  orgel ,  met  rrn  liandkl<ivii*r  rn 
aanhangend  pedaal  met  1.1  stemnirn.  Ilt't  is  jnniin<*r ,  dal.  ditnrgel, 
waarin  kun^t  en  sieraad  zieli  oorH|)ronkeiyk  vriei'iii]{drn,  door  di«  viirh" 
tigfaeid  en  bedjmpthrid  der  ki*rk  ,  soodanig  biMlurvfii  ta ,  dat  het  eiMio 
aanmerkelijke  herstelling  bi'lfoi'ft.  Allermiuüt  xou  mrn  snik  ern<*  \nfli- 
ligheid  vervtachien  in  cme  kerk,  din  op  ernen  zoo  hoogfu  grond  gr- 
bouvtd  is.  Oudtijds  la-boorde  de  geuiiTule  van  Swr.iin  iiiii|i*r  dm  dr- 
kenxloel  van  Fran'iker,  en  h-'id  r'-ncn  Pailoor,  din  biMiildd  gHod|pildi'ii 
(ISOguld.)  trok.  Ann  drn  Prooa  van  St.Jnn  li*  lllirrht  murvl  SwriM 
jaarlijks  acht  «rliildrn  (IK  gutd.)  bilalfii.  Dm  kink,  dii«  hmhU  bui;; 
vóór  het  jaar  1500  «;'*golrn  i»  ,  hrrt  Itrgiiiii;  of  dit  Irr  me  «aii 
zekere  He.ligc  zij  en  of  deze  llniligii  Vrouw  of  'MHii({d  wfleer  «oor  dit 
Patrones  \aD  Swu^s  gnboiidcn  wrnl,  i«  niet  tiicl  zekurlicid  te  hrpalen. 


i;ii 


S\\ 


Nn  de  ncformatic  is  Sweiis  ornc 
ilfii ,  i'ii  Joor  (Ic  Leeraars  Tan  dal  ii 
0111  di'ii  f>«e(*:1rii  Zoii'lajr  rouiiinal  ge 
lii't   M('ili[;  A\uiiiliii»ul   lu'dicnd. 

Mt'ii  hi'i'fl  iiier  eiMic  goode  »eli(vo 
niii^.  De  school  \iordt  gemiddeld  < 
Lesoolil. 

Oudtijds  la<;nn  Iiicr  de  slalcn  ï 
Kinjiiiii ,  welke  laalsigenoetiideslal 
De  eerst jjeiiirlde  is  van  o\ erlang  \ 
nige  jaren  aigcltroken  ;  doeli  dcfttJile 
tbaii»    liel    groolslc  sieraad  \an  dil 

S\>ËNK,  oude  heciaming  ,  onder 
Heren  ^  voorkomt.     Zie   Ziü'iii   (Het) 

SWF.TE!lW()i:nE ,  oude  naam  \ 
land,  prov.   Zuid-UoUauH,     Zie  S( 

SNVhTTK(l)E).  landrug,  prov./ 
iiilniakrnde  Inssclien  de  kwarl.   Ou 

II ij  neemt  crn  begin  aan  den  ondci 
de  griet,  liet  Uiidt  en  loopt  ziiid^iaari 
^an  Leeuwarden  ,  Mj  Sclienken>cliai 
op  [«eeuw  arden  in  die  der  laai  si  genie 
DB  SwETTE  van  daar,  als  een  tiekp 
de  grenzen  van  Uauwerderliem  en 
Benoorden  de  Dille  loopl  daar\an  e 
Kleiiie-Swettc ,   naarden  rijweg   van 

SWETÏE-HOKNE  ,  h.,  prov.  Fru 
naldumadeelf  arr.  en  SO  itiin.  W. 
Z.  O.  van  Uerlikum ,  j-  u.  O»  van  < 
Schenkenschanu  ;  met    2  h.  eo  10  i 

SWEYKIIUIZEN,  d.  in  het  Lm 
Zie  S\viCHni:YSE!«. 

vSWEYLA.ND  (HET),  Maler  'm  R 
Zmcela>d. 

S\>  ICIIP^M  ,     SwvGnEï  ,    SiEcnta 
kw.  Oükttrrjoo^   griel.  Lcvuwiirdvrudt 
van  Lvctiwardfu  y  niet  ^er  \un  hel 
nicer.     Alen  lell  er  !•)  li.  en   ruim 
bouw    liiiu  beslaan   vinden. 

De  lleiv.,  die  er  70  in  getal  zijn 
tiim-fn-Siricficni  f  welke  hier  eei»c 
toren  beeiï  ,  doeli  \an  geen  orgel  v 
den  derden  Zond.'ig  des  nainidilags 
minier  alleen  om  de  zes  weken  des 

De  18  Djiopsgez.,  die  er  wonen  , 
dvn.  —  De  U.  K.,  die  er  %'}  in  g 
ifarrvtju  gerekend.  —  51  en  hei-ii  ii 
deren   genieten   onderwijs  te    (inutm 

ViCLIl-S  VA1   AlTA  VA?i  SwiCHM  ,    die 

slraalwig  onder  \N  irdniii  geboren  wai 
van  de  pastorie  j  ook  lieeil  bij  fr  {j 
ziiige ,  met  diej)e  giaelileii  uiiningd 
gt>larlil  bcwooml  tlceli  thans  in  et 
bestaat  nog  in   dil  dorp  een  ver\allei 


S  W  o.  845 

vin  oude  Trouveo  bestenid ,  dal  den  oaam  draagt  van  Ayta-Gods- 
huis,  eo  «aarin  Dog  de  overhlijfseleo  van  ceo  huiskapel  en  altaarsie- 
raden  gevonden  worden.  * 

SWIER  of  ZwiEB ,  gch.  in  het  Land- ram- Falkenburg ,  prov.  Ltmbmr^, 
arr.  en  5  ii.  N.  O.  van  Maastricht^  kant.  en  I^u.  N.  W.Tan  Heerlen  ^ 
gem.  en  15  min.  7,.  O.  van    If^ijnanltraeée ;  met  38  h.  en  170  tnw. 

SWIJCKHCISEN  of  Swetcibuixes  ,  d.  in  het  Land-ran-yalkemburff, 
prov.  Limburg,  arr.  en  4  u.  N.  O.  van  Maastrickl,  kant.  en  1^  u.  Z. 
Tan  Stttard,  gem.  en  i  u.  N.  W.  van  Schinnen;  met  56  h.  en 
270  inw. 

De  iDV.,  die  er  allen  R.  K.  zijn,  onder  welke  180  Communlkanten , 
maken  cene  par.  uit,  welke  tot  bet  apost.  vic.  van  Limbmuf ,  dek.  van 
Schinnen  ,  behoort  en  door  cem-n  Pasloor  bediend  wordt. 

De  kerk  wai  vroeger  eene  kapel  van  de  par,  SckiHHe»,  maar  ii  later 
tot  eene  parochiekerk  verheven.  Het  is  een  fraai  gebonvr ,  aan  de 
H.  Maiia  toegewijd,  met  eeuen  toren  en  van  een  orgel  vooriien.  De 
R.  R.  hebben  hier  eene  eigen  begraafplaats.  —  Men  heeft  er  eene  school. 
SWIJN  ,  onde  benaming  van  het  Zwia  ,  id  Siaalt- F laander en  ^  prov. 
Zeeland,     Zie  Zwm  (Het). 

bWIGHTELER  ,  gch.  in  Beilerdingspity  prov.  Drenthe.  Zie  ZvriMBiTB. 
SWlJNSM££R(llfiT) ,  voorm.  meer  in  Kennemerland ,  prov.  iVoor<<< 
Bolland,  dat,  in  het  jaar  1507  bedykt  zyndc ,  thans  eenen  pold.  uit- 
maakt, >iielke  tot  het  arr.,  kant.  en  gem.  Alkmaar  behoort. 

SWIN(DE),  water,  proy.  Frietland^  kw.  Oottergoo,  griet.  Idaar- 
deradeel ,  oudtyds  een  noordelyke  xytak  van  de  Grouw  ,  die  voorby 
Teems,  onder  Roordahuizum  ,  in  de  Middelsee  viel. 

SVVIN  (HET),  meertje  ,  prov.  Friesland,  kw.  fFettergoo  ,  griel,  //eme- 
lumer-Oldephaert-en-Dfoordwolde ,  op  de  grenzen  van  GaasterUnd,  10  min. 
O.  Tan  Nyega,  hetwelk  ten  N.  met  de  tFybe-poel,  ten  Z.  met  de 
Hickte-poel  in  verbinding  staat;  terwijl  het  vroeger  ook  ten  N.  ü. 
door  de  Uliijn   met  de  Fok ke- sloot  gemeenschap  had. 

SWIN  (HET),  voorm.  kerkhof  in  Hf  oord- Holland,  dat  nog  op  do 
kaarten  van  Goiccubdiii  van  1539  en  van  Obtblius  voorkomt,  doch 
later  door  de  Zuiderzee  verzwolgen  is. 

Het  moet  gelegen  hebhen  tiisschen  Wicringen  en  den  Wieringor- 
vraard  ,  ruim  15()0  ellen  van  den  Noorddijk.  Allhans  in  177)2  werd 
aldaar  door  eencn  Oestervisscher  een  aanmerkeiyk  groot  kerkhof  ont- 
dekt en  door  den  geleerde  Palcdaüos  nader  onücrzücht.  De  kisten 
daarop  gevonden,  allen  van  eikenhout  gemaakt,  met  zwaluwstaarten 
xonder  spykers  in  een  verbonden  ,  gin(;en  de  gewone  wijdte  en  lengte 
niet  te  boven. 

SWINE,  oude  benaming  van  het  Zwiw,  in  Staats- F  laanderen  ^  prov. 
Zeeland.     Zie  Zwiü  (Het). 

SWINGMA,  voorm.  state,  prov.  Friesland,  kw.  fFestergoo,  griet. 
Barradeel,  arr.  en  5  u.  W.  van  Leeuwarden ,  kant.  en  j  u.  N.  N.  O.  van 
Uarlingcn ,  {  u.  N.  W.  van   ff^ynaldum,  waartoe  zy  behoorde. 

SWIMUSI,  voorm.  kast.,  dat  door  gifte ,  in  het  jaar  805 ,  aan  de 
kerk  van  Utrecht  gekomen  is,  en,  naar  men  vermoedt,  by  Niftrik, 
gem.    ff'ychem^  moet  gestaan  hebben. 

S WOLGEN ,  d.  in  Opper-Gelder ,  prov.  Limburg,  arr.  en  7(  u.  N.  vao 
Roermond,  kant.  en  1^  u.  N.  van  Horst,  gem.  Meerlo. 

Men  telt  er  58  h.  en  ruim  320  inw.,  en  met  het  kerkelyk  daartoe 
behooreude  dorpje  Tienray  68  h.  en  ruim  370  inw.,  die  meest  in 
landbouw  en   veeteelt  hun  beslaan   vinden. 


846  S  W  O. 

De  inw.«  dïo  allen  R.  K.  sQii,  onder  weids  870  GimmanikuteD, 
maken  eene  par.  uit,  welke  lot  het  vic.  apost.  van  Limhmrg ^  dek. 
\an  Fenray  ,  behoort  en  door  eencn  Pastoor  en  ecnen  Kapellaan  be- 
diend wordt.  Men  beefl  in  deze  par.  eene  kerk  te  Swol^eo  en  eene 
kapel  te  Tien  ra y.  l)c  kerk  aan  den  H.  Lahbemtos  toegewijd  is  van 
toren  en  orgel  voorxieo.  De  kapel  is  aan  Onze  Lieve  Fromw  toe^ 
hctlt|;d. 

SWYGIIEM,  d.,  proT.  Ftieslaud,  kw.  Oottergoo ,  griet.  Xeevvar- 
deradeel.     Zie  Swicaia. 

SWYNS ,  geh.,  proT.   FrietlanJ ,  kw.    Wezlergoo  ^    ffriet.   HemmaÊT' 

deradeel^  arr.  en  S  o»  N.  N.  W.  Tan  Sneek  ,  kant.  en  1(  u.  N.  O.  vaa 

BoUwardf  tt  min.  Z.  O.  van  fFommkelt^  waartoe  het  behoort  \  met  S  k. 

en  20  inw. 

;  SWYNSERHUIS,    voorm.   state,    prov.  Friesland^  kw,    Ooêierpo, 

i  ffciet.   Leeuwarderadeel  ^  arr.,  kant.  en  1  n.  N.  yan  Leemwrden  ^  ^  q. 

f  O.  N.  O.  van  Brittum^  waartoe  zij   behoorde. 

SYARDA  ,  yoorni.  staten,  prov.  Frieuland,  Zie  Sjaabda  en  Sjaaibaia, 

SYBaANDABUREN  ol  Simahdabcbm  ,  d.,  i^to^ .  Friesland ^  kw.  Oot- 

tergoOy  griet.  Rautrerderketn  ^  arr.  en  5^  n.  Z.^  Z.  W.   vau  Leeuwafdn, 

kant.  en  1  u.  Z.   W.  tan   Rauwerd^  door  lage   landen    omgeven,  eea 

weinig  ten  Z.  van  de  Oude-Sneeker-vaart ,  uit  welke  naar  dit  dorp  eeae 

y  "vaart  loopt ,  terwijl  eene  andere  Zuidoost  aanschiet  naar  de  Sybrao<U- 

Ibuurstcr-sijl  en  het  Snceker-meer. 
Men  telt  er  in  de  kom  van  het  d.  14  h.  eo  160  inw.,  en  metcea 
gedeelte  van  het  geh.  de  Speersterhniien  29  h.  en  roim  170 iov., 
die  meest  in  landbouw  en  veeteelt  hun  bestaan  vinden. 
'  De  inw.,   die  er  op  32  na  allen  Herv.  tyn  ,    behooren   tot   de  geau 

van  Sybrandaburen-en^Tersooi ,  welke  hier  eene  kerk  heefl  ,  die  vóór 
de  Reformatie  aan  den  H.  MAAaTiR  was  toegewyd  ;  xij  had  weleer  eeoea 
stompen  kloktoren ,  doch  in  later  tyd  heeft  men  een  spitsje  op  de 
kerk  gezet.     Deze  kerk  heeft  geen  orgel. 

De  18  Doopsgcz.,  die  er  wonen,  behooren  tot  de  gem.  vatn  jékkrum, — 
De  24  Afgescheidenen,   die  er  zijn,  worden  tot  de  gem.  van  Sckarme» 
\  goutum  gerekend,  —  De  dorpsschool  wordt  gemiddeld  door  25  leerlin- 

gen bezocht. 

Ecrtyds  was  hier  Aesgama-stins  ,    welke,    in  1465,    door  Acci 
DoNiA  ingenomen  en  cenigen  tijd  bezeten  werd ,    tot  dat   hij    door  te- 
I  gcnspord  genoodzaakt  was  haar  te  verlaten. 

I  SYBRANDABUREN-EN-TËRZOOL,    kerk.  gem.,    prov.   Friesland 

klass.  en  ring  van  Sneek, 

Men  heelt  er  twee  kerken,  ééne  te  Sybrandab  ur  en    en    ééne  U 

Tersool,  en  telt  er  ruim  400  zicirn  ,    onder  welke  120  Ledematen 

De  eerste ,  die  in  deze  gem.  het  Iceraaranibt  heeft  waargenomen  ,   is  ge- 

i  wcest  BiRE  AcKCs,    die  vr    in  1614  kwam  en  in   1GI5   van   zijn    amhl 

'  schijnt  ontzet  te  zijn  ,  althans  hij  had  in  dat  jaar  tot  opvolger  Fok&i 

Regiieiii  ,  die  in  1641   emeritus   werd. 

SYBRANDABUl]RSTER-VAART(DE),  vaart,  prov.  Fn'esiand,  Lw 
Oastergoo  ,  griet.  Rauwerderhem  ,  loopende  van  bet  d.  Syhraiidabureii , 
in  eene  zuidoostelijke  rigliug,  door  de  Sybrandabunrstcr-zijl  ,  naar  hel 
Sneekernieer. 

SIBKANDABÜURSTER-ZIJL  (DE),  sluis,  prov.  Friesland,  kw. 
OoitergoOf  griet.  Rauwerderhem ,  j  u.  Z.  O.  van  Sybrandabureji ,  in  dm 
Groen*  oï  II  eind  ijk ,  dienende  tot  uitwalering  van  de  Sybrandabtinrstcr- 
vaart  in  bet  Sneckermcer. 


W 


SIP.  847 

STBRANDAHÜIS  of  Simasdaiou  ,  ook  Stiaaiiuioubii  gcschraTeo , 
io  hel  oud-Friesch  Simirbows,  d.,  prov.  Friesland,  kw.  Oottergoo , 
griet.  Dantumadeel,  arr.  eu  3^  u.  N.  O.  van  Leeuwarden,  kant.  en  1  u. 
W.  Z.  W.  van  Dockum,  nabij  de  Ec. 

Men  telt  er  S8  b.  en  180  inw.,  die  meest  in  den  landbouw  hun  be- 
staan vinden.  De  ia^e  landerijen  ,  die  rich  verre  in  het  Oosten  naar 
Dockum  en  telfs  over  de  £e,  onderden  naam  van  de  Keegen  ,  uitslrek- 
kco,  beslaan  uit  wei- en  hooilanden.  Dit  dorp  heeft  geen  vaart ,  maar 
«Heen  eenen  ryweg ,  die  omtrent  1130  ell.  lang  is  ,  en  Oost  aan  naar 
eenige  huixen  in  het  land  loopt,  die  hier  onder  behooren. 

De  inv.,  die  er ,  op  een  na  ,  allen  Herv.  sijn  ,  behooren  tot  de 
gem.  fltniumageest-en-Sybrandahuii ^  welke  hier  eeue  kerk  heeft,  liJnde 
eea  oud  vierkant  slcencn  gebouw,  zonder  loren  of  orgel.  —  De  enkele 

Doopsgex.,  die  er  woont ,  wordt  lot  de  gem.  van  Damtooude  gerekend. 

Men  heeft  in  dit  d.  geen  school ,  maar  de  kinderen  geniën  ondcrvrijs 
te  Rimsumageest, 

Vroeger  stond  bier  het  oude  buit  Sterkenburg,  waarvan  lUeen 
de  wier  overig  is. 

SYBRANDAHUIS  of  Sibraiidahdu  ,  gch.,  prov. /Wej/anrf ,  kw.  Oos- 
lergao,  griet.  Oast-Dongeradeel ,  arr.  en  4  u.  N.  O.  van  Leeuwarden^ 
kant.  en  \  u.  M.  O.  van  Dockum^  i  u.  O.  van  AaUum,  waartoe 
het  behoort.  -—  Vroeger  lag  hier  de  stat.  Stinstra. 

STBRANDAHUIZEN ,  d.,  prov.  Friesland,  kw.  Oottergoo,  griet. 
Dantumadeel,     Zie  Stbbaxoahdis. 

SYDSINGAWIER,  voorm.  plaats,  prov.  Friesland^  kw.  Westergoo^ 
griet.  fF ymbritseradeel ^  waar  later  het  klooster  Groendyk  gestaan 
heeft.     Zie  dat  woord. 

SYDSWERT  of  Stswteid,  h.,  prov.  Friesland^  kw.  XT^j^er^oo,  griet. 
fFonseradeelj  irr.  en  ^i  u.  N.  W.  van  Sneek^  kant.  en  ^  u.  N.  van  Bols' 
ward,   10  min.  N.  W.  vau  Ilichtum. 

SYEWIER,  hoeve,  prov.  Friesland,  kw.  Oostergoo,  in  Dantuma» 
deel.     Zie  Sijewibb. 

SYGERSWOLDE,    d.,    prov.  Friesland,   kw.  Opsterland.    Zie  Si- 

CtaSWOLDB' 

SYKEN,  d.  in  Oost-Indii ^  op  het  Sundasche  éiUJava,  resid.üCem- 
hang  ,  reg.  Blora, 

S I LLOO  ,  oude  naam  van  Selwebd  ,  eene  voorm.  landstreek  ton  N. 
van  de  stad  Groningen,     Zie  Selwebd. 

SYNS,  geh.,  prov.  Friesland,  kw.  fFestergoo,  griet.  Womeradeel, 
arr.  en  2  u.  W.  N.  W.  van  Sneek  ^  kant.,  gem.  en  \  u.  O.  van 
Bobward. 

SYNSERBUREN,  b.,  prov.  Friesland,  kw.  Wesiergoo ,  griet. /ejbar- 
deradeel.     Zie  Tsinxebabuber. 

SYONS,  b.,  prov.  Friesland,  kw.  Westergoo ,  griet.  Ilennaardera^ 
deel.     Zie  Suons. 

SYPEN,  meertje,  prov.  Friesland,  k^,  Zevenwouden,  griet.  Danta- 
warstal,  5  min.  Z.  van  Broek,  dat  N.  door  de  Broekster- kerk- 
fairt  met  de  Zylroede ^  en  Z.  met  de  Ooster^Sypen  in  ver- 
binding slaat, 

SYPEN  (DE  OOSTER-),  meertje,  prov.  Friesland,  kw.  Zevenwou- 
den^  griet.  Doniawarsial  ^  |  u.  Z.  Z.  \V.  van  Broek ^  dat  N.  met  de 
Sypen  en  roet  de   fF es  ter-Sypen  in  verbinding  staat. 

SYPEN  (DE  TEROELSTER-),  meer,  prov.  Friesland,  kw.  Zeven- 
wouden,   griet.  Doniawarstal ,    15  min.  O.  van  Teroele ^    dat  N.  W. 


848  SYP. 

raet  d«  fFestef'Sifpen  ,  W.  door  de  Nieowe'sloot  mcl  het 
Koèvorder'tneer  on  Z.  met  het  Klein- Jtiskermeer  iu  verbiu* 
diii{7  5ln.it. 

SYPEN  (DE  WESTER-),  twee  ineen  loopcnde  meertjes,  prov.  Fries- 
land ^  kw.  Zevenwouden,  griet.  Doniavarslal ,  f  u.  Z.  O.  van  Langwter, 

SYPENS,  geh.,  prov.  Frialand  ^  kw.  fFetiergoo  ^  griet,  Uennaar' 
deradeel.     Zit  Sippers. 

SYURN  ,  d.  in  het  balj.  van  Luxemburg  f  landmcijerij  Tan  SfaW- 
weiler ,  groolh.  Luxemburg,  kw.,  arr.,  kant.  en  2  u.  Z.  O.  «ao 
Luxemburg y  gem.  en  ^  u.  N.0.  Tan  fF eHer-zum-Thnrm.  Men  telt 
er  55  h.  en  530  inw.,  die  meest  io  den  landbouw  bun  beslaan  Tiodro. 

De  inw.,  die  alle  R.  R.  xv|n  ,  maken  cene  par.  oit ,  welke  tot  bet 
apost.,  TIC.  van  Luxemburg ,  dek.  van  Bettemburg  ,  behoort  en  doar 
cenrn   Ptiftoor  bediend  wordt. 

SYREN  (DE),  groote  beek  in  het  DuiUche  kwartier  yan  hetgrootk. 
Luxemburg  ^  welke  een  begin  neemt  te  Syren,  en  met  eene  noordeJyke 
en  noordoosleiyke  rigling ,  by  Merteret ,    in  de  Moezel  uitloopt. 

De  Stib>i  is  vaak  byna  geheel  droog,  doch  by  zwareo  regen  neemt 
sy  spoedig  toe  en  wordt  niet  lelden  gevaarlyk.  Hare  lengte  bedra*^ 
byna  tes  uren. 

SYREN  (ORER') ,  geh.  in  het  balj.  van  Luxemburg ,  landmeijery 
van  Schultringen ,  kw.,  arr.,  kant.  en  2^  u.  O.  tco  N.  vao  Luxewk- 
burg,  gem.  en  25  min.  N.  N.  O.  van  SchuUringen ,  aao  de  Syrea; 
met  20  h.  en  byna  200  inw. 

SYSWERD,  b.,  prov.  Friesland,  kw.  fFestergoo,  griet.  Wonmu- 
deel.     Zie  Stoswerd. 

SYTERDREN,  Sttjebubek  of  Sidoebuben,  geh.,  ^row.  F  rietland^  km, 
Oostergoo^  griet.  Idaarderadeel ,  arr.  en  3  u.  Z.  Z.  O.  van  Leenwwdeu^ 
kant.  en  l|  u.  O.  van  Rauwerd,  £  u.  O.  ten  N.  van  Grouw^  waartoe 
het  behoort,  aan  de  Wyde-Ee 

SYTGEMA  of  Sythieia,  voorm.  state,  prov.  F  rietland ,  kw.  Ze- 
tenwouden  ,  griet.  Uaskerlarid.     Zie  Sttjeia. 

SYTMÜIZEN,  b.,  prov.  Friesland,  kw.  Z evenwouden y  griel.  Hatker- 
land,  arr.,  kant.  en  1^  u.  N.  N  W.  van  il  eerenveen ,  i  u.  N.  ten 
AV.   van    Haskerdijken  ,  waartoe  xij  behoort. 

SYTJEBÜREN,  geh.,  \ni)v,  Friesland,  kw.  Oostergoo,  Q riet.  Idaar- 
deradeel.     Zie  Sttebuber. 

SYTJEMA  ,  Sttcbma  of  Sttbiema  ,  voorm.  slaie,  prov.  Friesland, 
kw.  Oostergoo,  griel.  Ferwerderarleel ^  arr.  en  2J  u.  N.  ten  O.  van 
Leeuwarden,  kant.  en  2^  u.  Z.  W.  van  Ilolwerd ,  10  min.  O.  van 
Ilallum ,   waartoe  hel  behoorde. 

Op  dexe  state  woonde  in  hel  jaar  1307  Oeüb  Sttjeha  ,  Grietman 
van  Fcrwerdcradecl ,  en  in  het  midden  der  vorige  eeuw  is  zij  bezeten 
geweest  door  Mbmio  Bobhajiia  vak  Tjaabda;  doch  zy  is  op  bel  laaUt 
dier  eeuw  afgebroken. 

Ter  plaatse,  waar  zij  gestaan  heeft,  ziel  men  thans  tuin  en  boom- 
gaard ,  beslaande  eene  oppei vlakte  van  1  bund.  85  v.  r.  88  v.  tll,^ 
wordende  in  eigendom  bezeten  door  Jar  Titzes  Boscb,  woonachtig  te 
Hallum. 

SYÏINGA  ,  voorm.  state,  prov.  Friesland,  kw.  ^estergoo /t  gr'ici, 
JF y mbritserüdtel ,  arr.,  kant.  en  1^  u.  W.  van  Sneek ,  10  min.  Z. 
Abheya,  waarloc  zy   behoorde,  aan  de  Wymers. 

SYTZAMA  of  SvTüMA ,  voorm.  state,  prov.  Friesland ,  kw.  Ootter' 
goo  ,  griel.  Ftrwerderudeel ,    arr.  en  4  u.   N.  N,  O.  van  Leeuwarden  ^ 


STB.  849 

kant.  en  i  a.  Z.  ten  W.  Tan  Holwri^  i  u.  Z.  O.  ?an  BUja^  waar- 
toe sjj  behoorde. 

STTZAMA  of  STTUiAy  Toonn.  state,  proT.  Frtesland^  kw.  Weiiet' 
aoo^  griet.  Barradeel^  arr.  en  5^  a.  W.  N.  W.  van  Lecuwartlen, 
fcant.  en  2^  u.  N.  O.  van  iiarlingen^  5  min.  N.  O.  van  Tjummarum, 
waartoe  xij   behoorde. 

Ter  plaatse ,  waar  ly  gestaan  heeft ,  is  thans  een  stuk  weiland  , 
beslaande  eene  oppervlakte  van  1  bund.  93  v.  r.  tfO  v.  ell.,  wor- 
dende in  eigenaom  betelen  door  JoaaiT  UAavMARS,  woonachtig  te 
Wierum. 

SYTZAH A  of  Sttsia  ,  voorm.  state ,  proT.  Friesland j  kw.  Wttier- 
ffoo^  Kf^tl.  nemelnmiT'Oldtpkaert-tn-Noordwoldê^  arr.  en  tt(  n.  Z.  W. 
▼an  Smeek  ^  kant.  en  2  o.  Z.  van  iiindeloopen  ^  niet  ver  van  de  kerk 
wan  Wmmi ,  tegen  het  Noordoosten ,  op  het  einde  van  de  terp ,  waar 
de  kerk  op  staat. 

In  het  begin  van  September  1494  hebben  Douwi  en  Om  vab  Ga- 
LASA,  met  alle  hunne  vrienden  en  partyiieden  van  de  xyde  der  Vet- 
koopcrs  ,  het  vaste  huis  of  de  sttns  van  Jiuiia  var  Swiaha  te  Wams, 
lielegerd ,  welke  JaLiia  vai  Sttiaia  ,  die  lich  toen  te  Sneek  by  Bocao 
▼AH  ÜAaiiixHA  bevond,  dit  naanweljjks  "vernomen  had,  of  hy  ver- 
socht  aanstonds,  uit  kracht  van  verbindtenis  en  bondgenootschap  van 
den  gemelden  Bocao  var  HAarüHA  ,  benevens  de  stad  bneek  en  andere 
met  hem  verbondene  Schierioger  heerschappen ,  onder  anderen  Louw 
TAR  BoRRiRCA  (syn  schoonvader)  en  Wvbi  Jaricbs,  hulp  en  bystaod 
om  lyn  belegerd  huis  te  ontietten.  Zy  trokken  alle  daarop ,  met  hunne 
bijeengebragte  magt  en  manschap ,  benevens  JtLHsa  var  Svts4Ba  ,  naar 
Gaasterland  ,  behalve  Bocao  var  Oabiszha,  die  op  zijn  nieuw  gebouwd 
blokhnis  te  Uemeliim  bleef,  om  den  uitslag  van  dezen  optogt  af  te  wach« 
ten.  JEiaaa  var  Sttzaba  ,  komende  omtrent  ter  plaatse ,  daar  die  van 
Galama  zich  gelegerd  hadden ,  maakte  zich ,  met  zijn  volk  ,  aanstonds 
slagvaardig,  en  zulks  met  te  minder  vrees ,  daar  hij ,  met  zijiie  hulp- 
benden  ,  veel  magtiger  en  sterker  dan  het  volk  van  Galaha  was.  De 
slag,  die  op  den  6  of  (zoo  als  Scsotarcs  schrijft)  den  13  September  des 
voorschreven  jaars  plaats  had  ,  viel  echter ,  ^^g^n  alle  verwachting, 
ongelukkig  voor  de  Schieringers  uit ,  naardien  zij  door  de  Vetkoopers- 
party  van  Galama  niet  alleen  geslagen  en  op  de  vlugt  gedreven  wer- 
den f  maar  ook  Louw  var  BoRaisaA ,  met  vele  andere  Schieringer  heer- 
schappen in  het  gevecht  sneuvelden.  JuHia  var  Svtsama  ,  heldhaftig 
met  zyn  volk  strydende  ,  werd  zwaar  gekwetst  en  met  vele  Schierin- 
gers gevangen  genomen.  Zyne  hoisfrouw.  At  var  Bosribca,  dochter 
van  Locw  taü  Bos^incA  en  IItli  var  UAanzsA,  eene  vrouw  van  kloek- 
moedigen  inborst,  g«?fliirende  het  beleg  zich  op  het  huis  beviodende, 
verdedigde  het  zeer  d.ipper ,  ontzag  geen  gevaar ,  en  wilde  zich  ncch 
door  den  dood  van  haren  vader,- ovtch  door  het  wonden  en  r;evanTpa 
nemen  van  haren  man,  tot  eene  lafhartije  overgave  laten  be«e;;en. 
Nadat  nu  Bocko  vai  ilAaniMA  met  veel  leedwezen  d?  nederUaj  zij- 
ner vriendeu  en  bondjenooteo  had  vernomen,  brjaf  by  zich  van  Ili- 
melum  naar  Ilaricb,  op  het  huis  van  Mis»  vas  UiLLkM&,  een  der  ge- 
zworen Schieringers.  3Iiddelerwtjl  werd  door  onderbaodelinj  van  Pries- 
ters en  andere  goede  mannen  een  verdrag  getrcffen ,  bestaande  in  de 
volgende  artikelen :  •  dat  men  de  gcTangenen  ter  wederxyden  loslaten 
»  en  op  vrije  voeten  stellen  zoo  ,  en  dat  de  stins  van  Jiinm  vas  Sitzaxa 
•  aan  die  van  Galax^   overgegeven  en   ingeRiimd  zoa  worden'*  i    ten 

X.  Din.  51 


8tt0  « 1  T, 


toe  afge 


^  I  Tin  deM  artikeleo ,  is  b«l  TOorsehre?eD  huif  daarop  loi  dca  gtoi^ 
toe  aigebroken  en  geslecht  (1). 

Ter  plaatse,  waar  bet  gestaan  heeft  j  tiet  meo  t^enwoordig  nog  de 
Looge  wallen,  benerens  de  gracht,  die  er  oni  heen  geloopen  beeft, 
welke  plaats  nn  nog  by  de  inwoners  te  Wams  het  Bolwerk^  wordt 
genaamd.  Aan  den  zuidkant  yan  de  plaats,  waar  dit  huis  heeft  ge- 
slaan y  loopt  het  Toetpad  van  Wams  naar  Henjelnm. 

Tot  deie  slins  hebben  eertijds  behoord  tekere  landerijen ,  die  de  g^ 
melde  Jelbbe  tak  Sttzaha  van  lynen  oudsten  broeder,  Pike  tan  Stt- 
ZAJIA ,  Heer  <oe  Syliamastate  tol  Arum ,  Toor  eene  raste  som  gele 
had  jekocbt. 

SiTZAMA  of  8ttsha  ,  Toorm.  sUte  ,  proy.  Frinlmnd^  kw.  WetUr- 
goo^  griet,  ff^onteradeelt  arr.  en  5^  u.  N.  W.  yan  Sneek^  kant.  ca 
12  ü.  N.  ten  Wi  yan  Bolsward^  eyen  teo  N.  O.  yao  Armm^  waartoe  sij 
behoorde. 

SYTZAMA  of  Sttsba,  .voorm.  state, 'proy.  F  rietland ,  kw.  fFetter- 
gé9f  griet.  Wonteradeel ,  ar^.  en  4  a.  N.  W.  yan  Sneri ,  kaat 
en  byna  2  o.  N.  N.  W.  yan  Bokward,  {  a.  Z.  O.  yan  Kinuwerdj 
waartoe  iQ  behoorde. 

SZUERHUSEN,  d.,  proyr:  Frieiland ,  kw.  OotUryoo,  griet.  Jtkr 
kanpêkn.    Zie  Suebobdm. 


1  (S)  o*  belcialat  na'dM  Mê,   oite  dm  ontaBAsfatdn,  kedl  deo   Baar  Kr  A.  tai  Bu- 

■UK  l^  «uMdiBf  s^lBfBs  tol  kit  nrmfdipa  na  sQd  luuiüOfci^lki  DMnyii  failirii  i»  M- 
I  «*v(i ,  Lmw.  tlli. 


I 


BIJVOEGSELS  EN  VERBETERINGEN 


OP   HET 


TXaBXrSB    SSBBXa. 


Bi.  2,  reg.  6,  itaai:  Esinge,  leei:  OldehoTe-en-Niehove 
»      2 ,  io  de  noot ,  staat :  in  den  voorleden  somer  Ues :  in  den  eo- 
noer  van  1846 

BI.   9,  reg.  84,  staat;  dekomene    Ues:  bekomene 
»     4 ,    »       7 ,      »       noordelijke    »       taidelijke 
p     i  ^     •       8 ,      »       Ferwerd ,       »      Fecrwerd , 
»     B,     »       8  tMH  onderen,  staat:  sUjl  lees:  steil 
»     8,    »     17,  ifoaf.*  doskies.  ^i.*  doksies. 
•  10,     »     84,      »       booge,      t      hoog  gelegene. 
»  10. ,    »     89  ,      »       Zuidlandftche-polder ,  /«es  .*  Zuiderlandscbe- 
polder  , 

BI.  tfl.    iSfet  orf.  SANDVOORDE  ufJtii  te  leten: 
SANDVOORDB,   voorm.  moerassige  streek  in  het  Westerlmartier, 
prov.  Greningen^  sem.  en  {  a.  N.  tenW. fan  Jfufipo/iie.   Dezestreek 
IS  thans  in  weiland  veranderd.  « 

Bi.  ttSt  reff.  15 — 19,  siaats   De  regtstoel— 5a;ioemeer.   lees.* 
De  regUtoel  had  zynen  oorsprong  te  danken  aan  het  yergraTcn  der 
hooge  Teenen ,  sedert  het  beffin  der  zeventiende  eeuw ,  en  bevalle  toen 
de  tegenwoordige  groote  kerkdorpen,  het  floogesand,  Wi  n  d  e  m  e  e  r- 
en-Lala  en  het  eigenlyke  Sappe  me  er. 

BI.  58 ,  reg  89  en  SO ,  staat :  Awhtman — Sappemeer»  lees  :  Ambt' 
man  van  het  gerfgt  van  Selwert  en  Kegter  van  Sappemcer  euro  aonezis 
en  later  Drost  van  de  Jurisdictie  van  het  Goregt  en  Sappemeer, 
BI.  80.  Het  art.  SAUHLEAN  aldus  te  lezen: 
SAUULEANi  naam  4  welken  men  in  de  vrandeling  geeft  aan  het 
h.  SoHDiaiARD,  prov.  Frtei2an<l,  kw.  WestergoOf  griet,  üennaardera^ 
deel.    léXt  SoRo»L4Hn. 

BI.  89,  reg.  25  en  86^  staat:  Deze  gem.  —  Palembcrg.  Uet : 
Deze  gem.  bevat  het  d.  Scheidt,  benevens  de  geh.  Lichtenberg 
en.Palemberg  en  het  kast.  Schaesberg. 

BI.  89  moeien  de  regels  19 — 15,  van  onderen,  en  reg,  18,  van  on- 
deren ^  wegvallen, 

BI.  108 ,  reg.  81 ,  staat :  Raimerswaal  lees  :  Reimerswaal 
«    105,     »       7  en  6,  van  onderen,  staat:  Het  wapen  —  keel. 
le^:  Het  wapen  dezer  ridderbofslad  beslaat  uit  een  veld  ,  verdeeld  iu 
zes  horiiontale  deelen  (fasces)  van  zilver  en  keel. 
BI.  109 y  reg.  14,  staat:  slat.  Ues:  pr. 
»     116,     »     16,  van  onderen,  staat:  O.  Ues:  W. 
»    116,     »     18,    «         »  »       N.  O.  Ues:  N. 


S6% 


BIJV0BQ6SL8   1» 


BI.  117  ,  reg.  11 ,  «faal  .•  8CH 
MUIZEN , 

BI.  118,  boTensle  reg«,  ttaat: 
STERBRUG, 

BI.  118,  reg.  26,  êtaat:  inde 

•  122  ,  boTenste  reg.,  «tooi  .- 
ZEN BURG, 

BK  122,  reg.  2,  iiaat:  Z.  Ut 
»  122 ,  »  K  y  •  QoBtTi 
n    122.     ^e«  orl.  SGHATSENl 

Ie  Uten: 

SCHATSENBURG,  Toorm.  boit 

griet.  Barradeel,  onder  Pietenbie 
BI.  125,  reg.  10,  wan  anderen 

•  126,    •     17,  » 
leet:  Jah  Jagob  db  Bumi  Pbihcb, 

BI.   127.     Het  art.  SCHEIDT 
SCHEIDT,  d.  in  bel  Land-^n- 
5  u.  O.  N.  O.  Tan  JKaattrieki ^  kan' 
en  20  min.  O.  van  bet  kasteel  Scha 
De  kerk,    welke   tot  de  par. 
H.  H.  Pbtbos   en  Paulus  toegewQ' 
eenen  spitsen  toren  en  Tan  een  o 
Dedorpscbool  wordt  gemiddeld  d 
De  kermis  wordt  in  de  maand 
BI.  128,  reg.  8  en  9,  staat: 
»     137,    «     52,  tiaat:    De 
R.  K.,  die  men  er  aantreft,  par 
BI.  139,  reg.  32,  sUat :  Slol 

•  140,     »     13,  van  ondereti 
Gorincbem, 

BI.  140,  reg.  12,  van  ondere 

der,  leet:  Kwakernaakscbe 

BI.  141,  reg.  12,  staat:  Vim 

-     142,  reg.     " 

14o,     M 

•  143.    » 
B   143,    > 

•  147,    » 

•  130,    » 
telyk  met  gescbilderde  glazen 

BI.  150,  reg.  11,  ttaat:  een 
»  130.  De  drie  onderste  re< 
De  ingeselenen  finden  ▼oornan 
bet  kaasmakcn  en  bet  Tetweiden 
nips pinnen  voor  de  rolreedery. 
BI.  136,  reg.  31  ,  ttaat:  Scb 
»     137,     .28,      •       gC 

3[c&  ge&  seleefi 

»       163,  reg.  9,  van  onderen  ^ 

•  167.    Het  art,  SCHEYNG 
SCHENK-WATERING  (DE), 

land,  Jat  bij  de  landscheiding  tu 
eu  in  eeoc  suidwestelijke  rigting, 


32, 

0.  i 

7. 

0. 

8, 

Z. 

17, 

Mej. 

23, 

Mk 

3. 

fraa 

/^ 


S  G  U.  8üS 

naar  ^«GraTcnhage  loopl;  terwijl  hei  iich,  ten  W.  van  die  stad,  ki  de 
Faaft  ontlast. 

BI.  169,  re^^.  15,  van  onderen,  moeien  de  fpoorden  en  ii  gelegen 
wegtalleu, 

BI.  170,      >       1  en  S  te  lezen: 

De  b.  Aak  bbr  Rliiwig  ligt  {  u.  N.  W.  ran  Rotterdam  en  {  u. 
Z.   W.  van  Uillegersberg. 

BI.  170.     Achter  regel  8  in  tê  voegen: 

De  DaoocsBaAAKTB-PoLDUi-TAic-ScBiBBBOBK  paalt  N.  W.  aan  den  Zuid- 
polder-Tan-Berkel ,  N.  O.  aan  den  Boterdorpsche- polder ,  O.  aan  de 
Uondcrd-en-tien-morgen  en  den  Berg-  en  Broek-polder,  Z.  aan  den 
Bcrg-poldcr,  W.  aan  den  Zeitienhovensche-polder. 

BI.  S09,  ftoveiiaan,  eiaat:  Sar.    moet  zijn:  Sca. 
»    SlO,  reg.  8,  staat:  8  stat.  lees:  9  stat. 
»    210,     »     9,       •       4  Kapellaans  Uet :  11  Kapellaaus 
»    S16 ,    »     5  en  4  aldus  te  lezen : 

Dit  meertje,  in  1835  drooggemaakt  synde,  is  thans  weiland,  het- 
irelk  tot  het  arr.  Sneek  ^  kant.  BoUward,  behoort,  en  volgens  het 
kadaster  eene  oppervlakte  beidaat  van  12  bund.  90  v.  r.,  welke  door 
eenen  molen  van  bet  overtollige  waler  ontlast  worden. 

BI.  218,  reg.  24  ,  staat:  S70  Ledematen,  Ues:  meer  dan  500  Le- 
dematen , 

BL  218,  reg.  34  ,  staat:  sedert  eenigc  jaren  lees:  sedert  1825 
»    219,     »        1  en  2  ,  staat:    Dit  werkhuis   —   timmeren,  lees: 
Dit  werkhuis  heeft  het  bestuur  van  het  eiland ,  in  het  jaar  1812 ,  te 
dien  einde  op  sijne  kosten  laten  timmeren. 

BI.  220,  reg.  5—10,  staat:  De  djjken  —te  s  wak  bevonden,  lees: 
De  dyken  van  dit  eiland  syn,  in  het  jaar  1825 ,  even  als  xoo  vele  an- 
deren te  xwak  bevonden  ,  en  sedert  niet  weder  hersteld, 

BI.  222,  reg.  21  en  22  staat:  N.  aan  de  heerl.  Aodenr^s  en  den 
Tempel,  —  Ackersdyk  lees:  N.  aan  Ackersdyk,  O.  aan  Uodenrys  en 
den  Tempel ,  Z.  aan  Oversebie  ,  W.  aan  Kelhel. 

BI.  222  ,  reg.  18—20  van  onderen  ,  staat  :  O.  aan  —  aan  do  Schie  : 
iees:  O.  aan  den  Bcrkelsche-poldcr ,  Z.  aan  den  Drooggemaakte-polder 
van  Schieveen,  W.  aan  de  Schie, 

BI.  222,  reg.  26,  staat:  Schieland    lees:   Schieveen 
»     222 ,     »       9  ,  van  onderen ,  staat :  O.  aan  Berkel ,  lees:  O.  aan 
den  Zuidpolder-vaU'Berkel , 

BI.  229 ,  reg.  13  en  14 ,  staat :  Sappemeer  lees :  Kleine-meer 

•  233  ,     »     12  van  onderen  ,  staat  :  b.  lees  :  geb. 

»    233,    »     10    »  »  »        Z.   W.   lees:  Z.  O. 

•  233,  achter  het  art.  SCHINKËLDIJK  bij  te  voegen: 

Bet  geb.  ScHiHKBLOiJK  ligtl  n.  Z.  Z.  W.  van  *s  Gravendeel ,  aan  den 
dyk  van  dien  naam,  welke  den  Trekdamschc'polder  van  den  Noord- 
Kavelsohe-polder  scheidt. 

BI.  234,  reg.  13  en  12  van  onderen,  staat:  Het  d.  Scbinhb.^  — 
aan  de  Geleen.  lees:  Het  d.  Scbiniibii,  vroeger  GsBaoEBii-ScBiif ,  ligt 
4  u.  W.  van  Maastricht,  !(  u.  N.  van  Sitlard,  aan  de  Gcleen. 

BI.  247  ,  reg.  15—13  van  onderen,  staat:  N.  W.  aan  BcukeUdyk  — 
de  Maas.  lees:  N.  aan  Beokelsdyk,  O.  aan  Oo$t-cn- West-Blom mers- 
dyk ,  Z.  aan  de  Maas ,  Z.  W.  aan  Delfshaven. 

BI.  248,  reg.  28  en  29,  staat:  N.  W.  aan  den  pold.  Beukelsdyk — 
de  Maas.  lees:  N.  aan  den  pold.  Beukelsdyk ,  O.  aan  den  pold.  West- 
Blommersdyk ,  Z.  aan  de  Maas ,  W.  aan  da  stad  Del&havau. 


854  BIJVOEGSELS  EN  YEEBETBEIIIGE!!. 

BI.  974,  r«g.  8,  «fooi:  Lctrbroek.  km:  Heikop-en-Boeikop. 
»     275,     »     12  en  11  van  onderen,  $taat:  gebrittesseerde  en 
coDtrabrittesteerde  fasces    lee$:  gebrelesseerde  fascet 

Bi.  276,  rcg.  17  ,  ttaat:  4  h.  en  20  inw.  lees:  5  b.   en   24  i 
»    278  y     »     52  en  53 ,  tiaiU :  set  en  derlig  Uet :  icTenüeo 

•  281,  moeten  reg.  11  en  12  wan  enderen  f  Terralleo. 

•  282,  moeten  reg.  4—6  eertallen, 

»    283,  reg.  14  roti  onderen,  staat:   FeUen  lees:  Schoeien 

»    286,    »     27-50.     Hel   art.   SCHOT  (UET),  ol^t  fe  in 

SCHOT  (HET),  ookOssEisoiOTffeiioemd,  gëb.  in  fFetterwekk , p 

Groningen  ,  arr.  en  8  u.  £.  Yan  fFiutehoien  ,  kant.  eo  7|  a.  Z.  tci 

▼an   Pekela,   gem.    en   4  u.  Z.  van    Vlagimeêde,  20  min.  Z.  Z, 

van   Ter-Jpel ,  waartoe  btt  beboort ;  met  4  b.  eo  SO  inw. 

BI.  286,  reg.  12  van  onderen,  tiaat.-  bet  geb.  Sckotdeareo ,  i 
Scboldeuren  , 

BI.  286  ,  reg.  8  van  onderen  ,  etaat:  noordoosieiyke  ,  lees^  taid 
telyke 

BI.  201,  rtg.  51  en  52,  sUat :  BroeUn-Waierland-ZHiderwo 
en-ütidam ,  lees;  Landemeêr-en-fFaier^na ,  ^  n.  O.  van  Lands» 
10  min.  Z.  Yan   Watergang,  waarloc  sy  beboort. 

BI.  504,  reg.  15  van  onderen,   staat:   leest  men    leei .-   las 
vroeger 

Bi.  ^7,  reg.  14,  staat:  5  a.  hes:  2  u. 
»    516,     •       6  en  7,   staat:   W.  aan  de  gem.  Crimpen-«ao 
Ijek.  hee:  W.  aan  den  pold.  van  CrImpen-aan-de-Lek. 

Bi.  516,  moet  het  art,  SCHUTLENBORGSCHE-VEEN  vereaüt 
»     524.    Het  art.  SEERIJPEA-POLDER  aldus  te  lezen i 
SEERIJPER-POLDER  (DE)  of  m  Sisipm-roLOBA ,  dus  noemt 
op    bet  eil.  TertcheUina ,    proT.  Hl  oord- Holland,    arr.   Hoorn,    \ 
Medemhlik ,  gem.  Tertthelling  ,  de  perceelen  lands ,   liggende  nabij 
geb.  Secrijp  ;  bet  is  ecbler  geen  aizoaderlyke  polder  en  ook  niet 
dijken   van  iiet  overige  land  der    omliggende  gehucblen   afgescbet 
BI.  528,   moet  het  art,   SELDERT  (HEER-)  vervalUn  en   de 
SELDËRT  (NEDER  )  en  SELDERT  (OVER-)   aldus  geUzen  wor 
SELDERT  (NEDER-),    pold.   io   Eemland,   prov.   Utrecht,  arr 
kant.  Amersfoort  j  gem.  Hoogland;  palende  N.  aan  de  Haar,  O. 
den  Bunschotensclie-slraatweg ,  Z.  aan  Over-Seldert,   W.  aan  Eeuil 
Deze   polder   beslaat  ,    \olgens   het   kadaster ,    eene   oppervlakte 
519  blind.  74  v.  r.  95  v.  eli.;  IcU  6  b.,  alle  hoerderyen  ,  en  ^ 
door  eenc  sluis,    op  de  Eem ,   van  bet  overtollge  water  ontlast, 
püldeibestuur  beslaat   uit   vier  Heemraden  eo  eenen  Penningmees 
tevens  Polder-Sccrclaris. 

SELDERT  (OVER.),    pold.   in  Eemland,   prov.    Utrecht,    arr 
kant.  Amersfoort,  gem.  Hoogland;  oalende  N.  aan  Neder-Seldert 
aan  den  Biinscbolensche-slraatweg,  Z.  aan  Keulhorst,  W.  aan  de  SI 
Deze  pold.,    welke   alleen  ten  Z.   bedijkt  is,    beslaat,    volgens 
kadaster,    cene  oppervlakte  van   101   bund.   49  v.  r.  22  v.  ell.; 
écnc  boerdcry  ,  en  wordt  door   ccne  sluis ,  op  de  Eeni  ,  van   bel  ( 
tuUi(Tc    waler  ontlast.     Het  polderbesluur  bestaat  uil  twoe  Hecnir 
en   ecncn   Penningmeester,  tevens  Secretaris. 
l]\.  530»  vwet  het  art,  SELLEGORS   vervallen, 
».     o6i.    Het  art,   SJALLEMA  aldus  te  lezen: 
SJALLEMA  ,    buil.   In  bet   W esierkenartier ,    prov.   Croièingeu, 
^^i  or>i)WiJi; 


SPE.  m^s 

BI.  406,  aekter  het  art.  SLACII-POLnER  m  te  woegem 

De  Slagi-volobb  greott  N.  aan  den  Brock-poldcr ,  O.  aan  de  Zyi, 
Z«  aan  den  Ondc-Ryn  en  de  stad  I^ydcn,  W.  aan  de  trekvaari  van 
Lcydeo  naar  Uaarlem. 

BI.  414 ,  moet  het  art.  SLAGBTERWEG  (jeheel  vertallen. 

»  458,  reg.  25,  «lira/.*  Nieowvliet,  Rctrancbement,  lut: 
NieowTliet,  Oostburg,  Retranchemeni, 

BL  486,  reg.  S5  tan  onderen ^  staat:  N.  O.  O.  lees:  O.  N.  O. 
»    490,     »     IK    •         »  •       uit3boerderyen,inet20inw. 

Ihs  .'  nit  8  h.,  waaronder  3  boerdcryen ,  roei  50  inw. 

BI.  509 ,  reg.  17  en  16  van  onderen ,  êtaai  :  hebbende  —  gemunt 
vai.  leeei  Er  lyn  nog  heden  ten  dage  drie  ▼erschillende  munten  van 
deie  stad  bekend  en  afgebeeld  uitgegeven ,  soo  in  de  Vrtje  Friet ,  als 
in  'de  door  Tbtlvis  tweede  genootscbap  bekroonde  Verbandcling  van 
den  Hoogleeraar  vab  asa  Chijs  ,  over  de  munten  onzer  voormalige  Her- 
togen, Graven,  Heeren  en  steden. 

BI.  546,    rcg.  30  van  onderen ,  staat:  1030  leet:  1300 

•  564,  •  11— 7  van  oiM/eren,  moe(  Ae(  arf.  80  LR  AHA ,  b., 
geheel  wegvallen ,  als  x\inde  by  nader  onderzoek  in  de  griet.  Doniawar- 
ttal  niet  bekend. 

BI.  591 ,  rcg.  9d ,  etaat :  de  Zevenaar ,   lees :  de  st.  Zevenaar , 

»  593 ,  »  22  ;  bl.  597 ,  reg.  35 ;  hl.  598 ,  rcg.  16  tan  onderen  ; 
bl.  599,  reg.  11  en  5  van  onderen  f  bl.  600,  reg.  6  en  34,  staat: 
Kennemerland j  lees:  Rijnland, 

Bl.  595,  reg.  14  en  13  tan  onderen,  staat:  de  dcütyds  —  aan- 
gevuld, lees:  de  destijds  gemaakte  brug  is  echter  in  het  jaar  1825 
vernietigd  ;  doch  de  te  dier  lijd  wede  aangelegde  stcenen  beer ,  met  xyne 
vleugels  4  is  in  syn  geheel  gebleven.  • 

Bl.  596,  reg.  2,  staat:  vier  ketels  /ee«.-  vyf  ketels 

•  596 ,  •  18—20,  staat :  Tot  dien  tijd— afgeschaft  geworden,  lees  : 
Uet  grafeiykheids  tolhuis ,  dat  hier  tot  dien  lyd  gestoan  had  ,  brandde 
mede  af,  doch  de  tol  is   gehefen  tot  in  1795,  toen  tij  is   afgeschaft. 

Bl.  598,  reg.  19  wit  onderen,  staat:  1834  lees:  1804 

•  »         •      20     •     '     »  aldus  te  lezen: 

Het  schutpeil  zoo  voor  de  groote  ab  voor  de  kolk  en  de  kleine  sinia 
ia  0.47  ell.  boven  A.  P.,  mogende  er  met  geen  hoogeren  waterstand  ge- 
schut worden. 

Bl.  598,  re^.  12  van  onderen,  staat:  3.29  lees:  3.50 

>     599  ,    »     23 ,  staat  :  18.80  lees:  28.80 

»  •  •  8  en  9,  run  onderen,  staat:  Zy  wordt  —  onderhou- 
den, lees:  Zy  is  gebouwd  en  wordt  onderhouden  door  de  commissie 
Tan  beheer  en  toesigt  over  de  droogmaking  van  het  Haarlemmermeer. 

Bl.  600,  rcg.  8,  staat:  O.  aan  hetSpaarne,  lees:  O.  aan  Spaam- 
dam  en  het  Spaarne , 

Bl.  600  ,  reg.  27,  achter  de  woorden  :  liep  alsdan  over.  bij  te  voegen  : 

Deze  overloop  of  o? crstortiiig ,  welke  wel  eens  ter  hoogte  van  1  ell. 
en  in  1803  nog  tot  1  el  1  palm  ,  plaats  had  ,  veroorziiaktc  dikwyis 
groote  schade  «inn  den  dyk  en  achter  liggende  landen  en  moest  dienen 
tot  vcilagiiig  van  bet  IJ  ,  hy  hooge  bloeden  en  wtrd  vooral  door  de 
stad  Anistrrdani  op  hoogcn  prijs  gestefd  ,  welke  «taü  dan  ook  langen 
tijd  de  verhooging  van  dien  dijk  te^cagcgaau ,  doch  eindelyk  daarin 
toegegeven  heelt. 

lil.  012  slaat:  ^  n.^Ter^jépel.  lees:  50  min.  O.  van  Vlagtwcdde, 
i  u.  Z.  vau  Bourtangu. 


896 


BIJVOEGSELS  £ 


BI.  615.     Het  art.  SPAÜJAAl 

SPANJAARDSPUTJK  (HET), 

eheren,  prov.  Zeeland,  10  niio. 

Bne  kom  ii  godempt  en  nu  z 

draagt ,  dat  aldaar  vroeger  eene 

Daani  van  een  gevecht,  dat  in  < 

BI.  617,  reg.  14,  staat:  Sitt 

»       *      het  aH,  SPËËLHËU 

SPEELHËUVEL  (DE  GROOT 

Meijerij  van  't  Uertogenhosck ,  k 

Derde  distr.,  arr.  en  4  ii.  Z.  O. 

\an  Atten ,  gem.  Someren ,   tot 

Dit    plein    is   omgeven  door  1 

Aan  dit  plein  staat  hel  raad<   of 

SPëELUëüVëL  (DE  KLEINE 

Meijerij  van  '«  Hertogenbosch^    1 

Derde  distr.,  arr.  en  4  u.  Z*  O. 

\an  jéitcn  ,  gem.  Soineren  ,  tot 

Dit  plein  is  omgeven  duor  13 

aan  slaat  de  school ,    welke  in  I 

ken  en  door  een  veel  aanzienlijk 

gen  worden. 

fil.  627 ,   achter  rrg.  17  tan 

Tc  Spijk  is  ccne  gvmecnle  van 

welke  bij  koninklijk  besluit  van 

BI.  652  moet  het  art.  SPIJK 

in  dü  gem.  Vreeswijk  niet  bekene 

Bi.  632,  reg.  13  en  14,  sta 

lee»  :  dat ,  tussclieu  deu   Kooi-pc 

het  Zwciland  in  de  A'rver  loopt, 

BI.   633 ,  rog.  20  ,  run  onderi 

»       »      hft  art.  SIMJKSTKU 

SPIJKSTËll-BUlTENDIJK ,    i 

Grontnyen  ,  arr.  en   kant.  jéppu 

aan  bet  Godlinzer-Uilcrdijk ,    O 

waarachler  de  pold.  in    1840  is 

Z.  aan  den  ouden  zeedijk. 

Deze  pold.  beslaat ,  volgens 
942  bund.  31  v.  r.  90  v.  ell., 
waaronder  24  boerderijen.  Hij 
Wadden  uil  ;  hetgeen  eenc  gel 
waardoor  dit  vlakke  land  vroege 
de  bcdijking  van  den  Oost-pold 
pompen  af,  welke  door  den  Z( 
Oost-polder  in  de  Eenis  onllaslei 
afwatering  heeiK  Hij  slaat  ond 
BI.  634,  reg.  14,  s(aat:  poli 
pold.  Leksniond 

BI.  637.     De  beide  art.  SPO 
SPOËLWIJK  ,    bocrenborstedti 
arr.  en  4^  u.   Z.  O.  van  Leyde 
pheiif  gein.   Jliddvlbitrg. 

Deze  boerderij   beslaat ,  niet  i 
opper\  lukte  van  ongeveer  90  bu 


r\ 


S  T  o.  807 

BI.  086,  rcf.  10»  MM  muUrm,  tiaat:  4S0  bond.  ien:  492  bund. 

•  677,    *     Stf,  iUmtf  HouBiA  leen  Mockbva 

•  648,  •  14,  •  STAARTTAN-ELLËWOUDSDIJK,  het: 
STAART-VAN-ELLEWOUTSDIJK , 

n.  648,  icf.  16,  siaai.'  l  u.  Z.  W.  Taa  Driewege.  leei:  20  iniD. 
V»  TiD  Driewegen ;  met  4  h.  eo  25  inw. 

Bi.  678,  Rc.  15,  siaat:  door  eeo  geordend  Leeraar  leeic  door  den 
Leeraar  van  Warot 

U.  670,  Mg.  12,  tiaat:  Zniden  iêet:  Znidoosten 

•  680,  *  26,  •  kon  men  met  bebnlp  /m«.'  kon  men, 
Baar  men  Mft,  mei  bebnlp 

BI.  680,  reg.  21  en  22  va«  onderen  f  staat:  in  de  tiadt  kist  be- 
rustende,  lee«**  veleer  in  de  stads  kist  berustende; 

BL  680,  reg.  16  en  17,  staat:  De GrictsUedeo  in  Weslergoo,  het: 
Da  Grietalieden  en  Hederegters  der  Vyfdeelen ,  in  Westergoo  , 

BI.  682 ,  reg.  21 ,  staat :  de  ff^etUlijke-Gracht,  lees  :  de  Binnengraekt, 

BI.  682,  •  7  van  onderen,  aldus  te  lezen  :  De  Kerk  der  Her- 
▼  ormden  staat  in  bet  midden  der  stad. 

BI.  685,  reg.  6  en  7,  staat:  De  toren  —  fraai  gebouwd,  hes:  Do 
toren,  welke  afxonderiyk  stond  en  tot  een  baken  in  lee  verstrekte , 
is  ia  1845  afgebroken. 

BI.  685,  reg.  18  van  onderen,  staat:  Coppbs,  lees:  Comns, 
»    685,     •     50,  staat:  Noordwesten  hes:  Zuidwesten 

•  686,     »     24—27  moeten  wegvallen. 

>  686,     •      28,  staat:  1581  hes:  1580 

>  686 ,     >        8  van  oiidfren,  staat :  in  bet  N.W.  ieei .*  in  bet  Z.W. 
»    686 ,     >      de  Tier  onderste  rrgels ,   staat :  op  den  —   gesloopt. 

hu:  op  den  12  February  1580,  door  de  uitgeweken  burgers  ingeno- 
men en  gesloopt. 

BI.  705.     Het  aH.  STEENK-GRACHT  aldns  te  hzen: 

STEENE-GRACHT  (DE),  vaart  in  Folhnhove,  prov.  Overijssel.  Zie 
Stijhes-Giacit. 

Bi.  705,  reg.  5v<tn  onderen,  staat:  STEENEN-DAM,  geh.  Zeef.- 
STEENDAMHE;,  xeedykpuot 

BI.  710  moet  het  art,  STEENSTRA  «f^vo/Zen. 

•  719,  reg.  6  en  7,  staat:  Willemsoord  en  een  klein  ge- 
deelte der  Vrye  kolonie,    lees:  do  Trye  kolonie  Willemsoord. 

BI.  719,  reg.  17,  van  onderen  ,  staat:  De  Her?.,  die  er  wonen  , 
hes:  De  Herv.,  die  er  1200  in   getal  lyit  , 

BI.  719,  reg.  16,  van  onderen,  staat:  Sober wolde  en  Hag- 
gebeet,  lees:  Scherwolde    en  Eezc 

BI.  744.     Het  art.  STINRWEG  aldus  te  hzen: 

STINKVAART  (DE),  weg  io  Fiveigo,  prov .  Groningen ,  f^em.  Delf- 
zijl,  Tan  Fannsum  in  eenc  xuideiyke  rigling  langs  de  Scbaapbullcii 
naar  Wagenborgen  loopende. 

BI.  751  moet  het  art.  STOLTERIJ ,  geb.  in  Fivelgo,  prov.  Gronin- 
gen^ wegvallen. 

BI.  755,  moeten  rcj;.  15—10,  van  onderen,  de  woorden:  Zy  stel- 
len —  woonacbtig  syn  :  wegvallen. 

BI.  754,  reg.  18---21  ,  staat:  door  een  groot  —  te  deelen  ,  hes: 
door  eencn  muur. 

BI.  756.  Het  art.  STOLWUK  (KLEIN-),  aldns  te  hzen: 

STOLWIJR  (POLDER. VAN-),  polJ.  'm  den  Crimpenrewaard ,  prov. 
ZuidrUolland ,  arr.  Rotterdam,    kant.  Schoonhoven,    gom.    Stolwijk; 


9»  BUTOEGSQ^   rS  YEaBE7E&X5G£5. 


>  9.  W.  aan    ém  Btgcridie»potder .    5.  asr    des    LIv;.! 
poUer,  U.  aao   Vlict-ea-Bonrvpai ,  Z.  aza   Berg-<=z:r4ȣ:Lt. 

IVm  p«ld.  boUH,  volfCTH  het  La^uter.  efte  cM^rt'-Li 
1040  band,  wuroDdcr  1778  buod.  5J  ▼.  r.  27  T.'ê  .^:i 
bad  ;  telt  196  h-,  wairoader  77  buerderij?o  m  «cr£:  £:•:-  ^  i' 
ea  2  ftluoea  op  dea  IJtiel  van  bet  OTer!o!1i»e  «itfr  :::.Lr:. 
paUerbertoar  bestaat  oK  eeaca  Scboat  leven  Polderajses^'.c.*i  ï^ 
Secretarift-Gaardermcetlcr. 

Bi.  787.     //^  arf.  STRIJPffEÜLK  Mms  te  rvraadk^^v . 

STBIJPHEULE.  beid  of  brog  in  bet  eiLSekouwrm,  p-r.  Zf^ 
(cn.  ea  I  o.  Z.  O.  Taa  Haamtttde. 

BI.  819,    re;.  5,  «sa  oadlrrea,  «toaf.-  kant. — Mierik,   int. 
ca   If  B.  W,  vaa  ffont^  gen.  ea  25  mie.  N.   van  Veeris. 

BI.  848,  m.  9^7  ftaaf.*  De  kerk  —  toegebïilïri  .  ^5. 
kerk  aaa  dea  H.  Labuitti  toegewijd  is  eea  ood  gfb&::v  .  =!:' 
koepellorea,  docb  toader  orgel.  Be  kapel  is  aan  Ornzt-Lut:-»' 
toegehnligd.  —  De  dorpscbool  te  Swolccs  wordt  gemiditli  !::• 
getal  vaa  ruim  50  leerlingea  beiocht. 

De  kermis  valt  ia  dea  laatstcn  Zondag  Tan  September. 


BERIGT   VOOR   DEN    BINDER. 


Bij  dexfi  aflevering  bevinden  sich  20  bladsijden  vcrl>elerLladen 
op  dürzelvcr  plaals  gcbra|;t  moeten  ivorJcii. 


r 


Hm^amofmcHOM 


3  9015 


03936  4032